МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч Г.зул даргалж,

шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Д.ням,

улсын яллагч П.Итгэл,

хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч Ц.*******,

шүүгдэгч Ч.*******, түүний өмгөөлөгч Ж.Хандсүрэн нарыг оролцан тус шүүхийн хуралдааны “А-1” танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар Тээврийн прокурорын газрын хяналтын прокуророос шүүгдэгчийг эрүүгийн 2303 0078 802 тай хэрэгт холбогдан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлснийг 24 оны 2 сарын 08-ны өдөр хүлээн авч, энэ өдөр хянан хэлэлцэв.

 

Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт:

******* овогт ******* *******, Монгол Улсын иргэн, ******* аймгийн ******* суманд 1992 оны ******* сарын 09-ний өдөр төрсөн, эмэгтэй, 31 настай, бүрэн дунд боловсролтой, мэргэжилгүй, “******* *******” ХХК-д ******* ажилтай , ам бүл 5, эмээ, нөхөр, 2 хүүхдийн хамт Сонгинохайрхан дүүргийн ******* хороо, гудамжны тоотод оршин суух, урьд эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй, регистрийн ВЮ92*******0908.

 

Холбогдсон гэмт хэргийн талаар: (яллах дүгнэлтэд бичигдсэнээр)

Шүүгдэгч Ч.******* нь 23 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр 11 цаг минутын орчимд Сонгинохайрхан дүүргийн 9 дүгээр хороо сургийн урд талын замд “ ” маркийн - улсын тай тээврийн хэрэгслийг жолоодон замын хөдөлгөөнд оролцож явахдаа Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн *******.1 жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө зам, орчны байдлыг биеэр шалгаж, хөдөлгөөн эхлэх, чиг өөрчлөх, байр эзлэх, зогсохдоо аюул, осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцөлийг хангана мөн дүрмийн 3.4. Жолооч дараах үүргийг хүлээнэ а/ энэ дүрмийн 4 дүгээр хавсралтад заасан эвдрэл, гэмтэл, техникийн зөрчилгүй байхаар тээврийн хэрэгслийнхээ бүрэн бүтэн байдлыг хангах, Тээврийн хэрэгслийн ажлын тоормосны систем, жолооны механизм ажиллахгүй болсон, чиргүүлийн холбоос (чиргүүлтэй үед) эвдэрсэн, харанхуй үед болон үзэгдэлт хангалтгүй нөхцөлд хол, ойрын буюу ар талын оврын гэрэл асахгүй болсон, цас бороо орж байгаа үед жолооч талын шил арчуур ажиллахгүй бол хөдөлгөөнөө үргэлжлүүлэхийг хориглоно мөн дүрмийн 3.5. зам тээврийн осол холбогдсон жолооч дараахь үүргийг хүлээнэ: а/ тээврийн хэрэгслээ нэн даруй зогсоож, тээврийн хэрэгсэл болон осолд холбогдол бүхий эд юмсыг байрнаас нь хөдөлгөхгүй байх, б/ осолд өртсөн хүнд эмнэлгийн анхны тусламж үзүүлж, түргэн тусламж дуудах, г/ тухайн ослын талаар цагдаагийн байглага (ажилтан)-д яаралтай мэдэгдэж, цагдаагийн ажилтанг хүлээх ба түүний иртэл осол холбогдол бүхий эд мөрийн баримт, ул мөрийг хамгаалах, бусдад тээврийн хэрэгсэл тойрч гарах нөхцөлийг бүрдүүлэх талаар бололцоотой арга хэмжээ авах гэсэн заалтыг зөрчсөний улмаас явган зорчигч Б.-г мөргөж эрүүл мэндэд нь хүндэвтэр хохирол учрсан үйлдэлдээ Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 27.******* зүйлийн 1, 27.11 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогджээ.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

Нэг. Гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугийн талаар:

1.1.Шүүхээс тогтоосон үйл баримт

Шүүх хэргийн бодит байдлыг тогтоох зарчмын дагуу талуудын мэтгэлцээний үндсэн дээр шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судалсан нотлох баримтыг дүгнэвэл.

Шүүгдэгч Ч.******* нь 23 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр 11 цаг минутын орчимд Сонгинохайрхан дүүргийн 9 дүгээр хороо сургийн урд талын замд “ ” маркийн - улсын тай тээврийн хэрэгслийг жолоодон замын хөдөлгөөнд оролцож явахдаа явган зорчигч Б.-г мөргөж эрүүл мэндэд нь хүндэвтэр хохирол учрсан хэргийн нөхцөл байдал буюу үйл баримт тогтоогдов.

 

1.2 Нотлох баримтын үнэлгээ

Улсын яллагчийн шинжлэн судалсан нотлох баримтуудаар дээр дурдсан хэргийн нөхцөл байдал эргэлзээгүй тогтоогдсон болно. Тухайлбал

- Хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэлд: “...Осол хэрэг болсон гэх газар нь Сонгинохайрхан дүүргийн дүгээр хорооны нутаг дэвсгэр сургийн урд талын замд “ ” маркийн - улсын тай тээврийн хэрэгсэл нь явган зорчигч мөргөсөн байдал хэрэг учрал болсон гэх газраас хөдлөн явсан ба зам орчны нөхцөл байдал нь асфальтан чулуун тэгш мөстэй,...эсрэг хөдөлгөөнтэй 2 эгнээтэй явган хүний замтай хайсгүй зам байв...” гэх баримт, хэмжилтийн бүдүүвч, гэрэл зургийн үзүүлэлт (хавтаст хэргийн 4-9 дэх тал),

- Насанд хүрээгүй хохирогч Б.- мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “...23 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр би сургь дээр ирээд хичээлдээ орох гээд байж байхад найз болох ийн хамт замын урд талд байрлах хүнсний дэлгүүр орсон. Тэгээд бид хоёр ундаа авчхаад гараад ирсэн ба манай найз түрүүлээд зам хөндлөн гүйгээд гараад явчихсан. Тэгээд би зам хөндлөн гарах гэсэн чинь машинууд зогсож байхаар нь гараа өргөөд зогсож байсан машины урдуур гарсан чинь гэнэт машин урагшлаад манайг мөргөөд унагаасан...Би гомдолтой байна. Жолооч машиндаа сгаж Баянхошууны эцэс ороод буцаад сургь хүртэл алхж явсан...” гэх мэдүүлэг (хавтаст хэргийн 16 дахь тал),

- Гэрч Н. мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “...23 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр Сонгинохайрхан дүүргийн нутаг өөрийн хүү болох ын гэрт нь маркийн - улсын тай тээврийн хэрэгслийг хашаанд нь үлдээгээд зөрүүлээд хүүгийн эзэмшлийн Тоёота Приус маркийн тээврийн хэрэгсэл унаад явсан намайг машинаа үлдээсэн хойгуур М. гэх хүний эзэмшлийн маркийн - улсын тай тээврийн хэрэгслийг охин болох Ч.******* нь унаад хүүхдүүдээ авах гэж яваад осол гаргасан байна...” гэх мэдүүлэг (хавтаст хэргийн 32 дахь тал)

- Гэрч Т.ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “...23 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр 13 цагийн орчим манай зээ охин Б.- нь миний ын утсаар залгаад уйлаад эмээ намайг сургийн урд талд машин мөргөчихлөө жолооч нь нэг эмэгтэй хүн байна намайг машиндаа сгачихлаа гэж хэлсэн тэгээд би өөрийн хүү болох Батзаяагийн хамт сургийн урд талд ирээд над руу залгасан утсаар залгаад хаана байна гэхэд очиж байна гэж надад хэлсэн удалгүй Б.- болон жолооч эмэгтэй хоёр жоохон хүүхдээ дагаад бид хоёр дээр хүрээд ирэхэд миний охин Б.- нь зүүн талын хөл нь доголсон бас дээр нь уйлчихсан хүрээд ирэхээр нь би тэр жолооч эмэгтэйд чи яагаад хүний хүүхэд ослын газраас аваад явж байгаа юм бэ хаана очиж үлдээх гэж байсан юм гэхэд өөдөөс нөгөө жолооч эмэгтэй би замаа чөлөөлөх гээд явсан гэж хэлсэн...Цагдаагийн байглагын ажилтан нар тэр жолооч эмэгтэйд машинаа ослын газарт аваад ир гэж хэлэхэд тэр жолооч эмэгтэй удалгүй ослын газарт машинаа аваад ирсэн...Тэр эмэгтэй жолооч буцаж ирээд надад хэлэхдээ танай хүүхэд чинь гарцгүй газраар гарсан гээд хэлээд байсан. Би удалгүй хүүхдээ аваад гэмтэл согог судлалын төв рүү явсан...жолооч талаас ээжид нь 500.000 төгрөг өгсөн байгаа өөр мөнгө өгөөгүй, би сүүлд утсаар залгаж хэлэх үед надад ямар ч мөнгө байхгүй гэж хэлсэн...” гэх мэдүүлэг (хавтаст хэргийн 41 дэх тал)

- Иргэний нэхэмжлэгч С.- мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “...Сонгинохайрхан дүүргийн 9 дүгээр сургийн урд талын замд 23 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр маркийн - улын тай тээврийн хэрэгслийн жолооч нь явган зорчигч Б.-, 11 настай эмэгтэйг мөргөж эрүүл мэндэд нь хохирол учрсан гэмт хэрэг үйлдэгдсэн байна. Дээрх гэмт хэргийн улмаас хохирогч Б.- нь 23 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр дүргэн тусламжийн төвөөс ойрын дуудлагын тусламж үйлчилгээ авч гэмтэл согог судлалын үндэсний төвд хүргэгдэн хэвтэн эмчлүүлсэн бөгөөд Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас 2.000 төгрөг гарсныг яллагдагч Ч.*******ээс гаргж Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн ерөнхий газрын Төрийн сан банк дахь *******09000080 тай дансанд төлүүлж өгнө үү ...” гэх мэдүүлэг (хавтаст хэргийн 45 дахь тал)

- Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн 23 оны 11 дүгээр сарын 30-ний өдрийн Хүний биед хийсэн шүүх эмнэлгийн шинжилгээний газрын 004 тай дүгнэлт

Хэсэг газрын үзлэгт: өвдөгний дотор хэсэгт овойж хавдсан, бэхэлгээ зүүсэн

23.11.28-ны өдрийн Мөнгөн гүүр эмнэлгийн өвдөгний СРТ шинжилгээнд: өвдөгний урд чагтан холбоос хавантай, хэсэгчилсэн урагдалтай, дунд чөмгөний дотор ар хэсэгт гиподенс өөрчлөлттэй, шаант урд хэсгээр зөөлөн эдэд хавантай гэжээ...ДҮГНЭЛТ

1. Б.--н биед зүүн өвдөгний урд чагтан холбоосны урагдал, зөөлөн эдийн няцрал гэмтлүүд тогтоогдлоо.

2. 4. Дээрх гэмтэл нь мохоо зүйлийн үйлчлэлээр, тухайн хэргийн хугацаанд үүсгэгдсэн шинэ гэмтлүүд байна.

3. Дээрх гэмтэл нь гэмтлийн зэрэг тогтоох журмын 2.3.1-т зааснаар эрүүл мэндийг удаан хугацаагаар сарниулах тул гэмтлийн хүндэвтэр зэрэгт хамаарна.

4. Цаашид гэмтэл нь ерөнхий хөдөлмөрийн чадварт нөлөөлөхгүй...” гэх дүгнэлт (хавтаст хэргийн 48-49 дэх тал),

 

- Автотээврийн үндэсний төв ТӨҮГ Сонгинохайрхан Техникийн хяналтын үзлэгийн Төвийн 23 оны сарын 11-ний өдрийн *******00059 тай дүгнэлтэд

“...1. Insigh ZE2 маркийн - улсын тай тээврийн хэрэгсэл техникийн бүрэн бүтэн байдал стандартын шаардлага хангахгүй байна.

2. Урд буфер зүүн доод хэсэгт будаг, замаск нь халцарч хагарсан, бүртгэлийн ын гэрэл асахгүй, 2-р тэнхлэгийн тоормосны хүчний зөрүү, зүүн ойрын гэрэл, баруун хол, ойрын гэрлийн тусгалын хүч стандартын шаардлага хангахгүй зэрэг эвдрэл гэмтэлтэй байна.

3. маркийн - улсын тай тээврийн хэрэгсэл нь шингэн дамжгатай, цахилгаан АВS тоормосны системтэй.

4. маркийн - Улсын тай тээврийн хэрэгслийн 2-р тэнхлэгийн тоормосны хүчний зөрүү стандартын шаардлага хангахгүй байна. Тоормосны хүчний зөрүү их байгаа нь ашиглалтын явцад үүссэн гэмтэл байна.

5. маркийн - улсын тай тээврийн хэрэгсэл нь 21 онд техникийн хяналтын үзлэгт хамрагдаагүй байна. 22 онд техникийн хяналтын үзлэгт хамрагдаж тэнцсэн байна.

6. Техникийн хяналтын үзлэгийн хугацаа дуусаагүй байна. 24 оны 3 сарын 29-нд дуусна....” гэх баримт, гэрэл зургийн үзүүлэлт (хавтаст хэргийн 56-57 дахь тал),

 

- Тээврийн цагдаагийн албаны 24 оны 01 дүгээр сарын -ны өдрийн техникийн шинжээчийн 03 тай дүгнэлт:

1. Жолооч Ч.******* нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн *******.1 жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө зам, орчны байдлыг биеэр шалгаж, хөдөлгөөн эхлэх, чиг өөрчлөх, байр эзлэх, зогсохдоо аюул, осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцөлийг хангана мөн дүрмийн 3.4. Жолооч дараах үүргийг хүлээнэ а/ энэ дүрмийн 4 дүгээр хавсралтад заасан эвдрэл, гэмтэл, техникийн зөрчилгүй байхаар тээврийн хэрэгслийнхээ бүрэн бүтэн байдлыг хангах, Тээврийн хэрэгслийн ажлын тоормосны систем, жолооны механизм ажиллахгүй болсон, чиргүүлийн холбоос (чиргүүлтэй үед) эвдэрсэн, харанхуй үед болон үзэгдэлт хангалтгүй нөхцөлд хол, ойрын буюу ар талын оврын гэрэл асахгүй болсон, цас бороо орж байгаа үед жолооч талын шил арчуур ажиллахгүй бол хөдөлгөөнөө үргэлжлүүлэхийг хориглоно мөн дүрмийн 3.5. зам тээврийн осол холбогдсон жолооч дараах үүргийг хүлээнэ: а/ тээврийн хэрэгслээ нэн даруй зогсоож, тээврийн хэрэгсэл болон осолд холбогдол бүхий эд юмсыг байрнаас нь хөдөлгөхгүй байх, б/ осолд өртсөн хүнд эмнэлгийн анхны тусламж үзүүлж, түргэн тусламж дуудах, г/ тухайн ослын талаар цагдаагийн байглага (ажилтан)-д яаралтай мэдэгдэж, цагдаагийн ажилтанг хүлээх ба түүний иртэл осол холбогдол бүхий эд мөрийн баримт, ул мөрийг хамгаалах, бусдад тээврийн хэрэгсэл тойрч гарах нөхцөлийг бүрдүүлэх талаар бололцоотой арга хэмжээ авах гэсэн заалтыг зөрчсөн гэх үндэслэлтэй байна.

2. Явган зорчигч Б.- нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 5. явган зорчигчид дараах зүйлийг хориглоно: а/үзэгдэх хүрээн явган хүний гарцтай замын гарцгүй хэсгээр, эсхүл явган хүний гарамтай замын гарамгүй хэсгээр зам хөндлөн гарах гэсэн заалтыг зөрчсөн гэх үндэслэлтэй байна...” гэх дүгнэлт (хавтаст хэргийн 61 дэх тал)

- Шүүгдэгч Ч.*******ийн мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...23 оны 11 дүгээр сарын 27-ны... сургь дээрээс өөрийн бага хүүхдээ авчхаад буцаад гэр рүү явж байхад сургийн урд талд зам нь түгжрэлтэй байсан ба эсрэг урсгалд байсан тээврийн хэрэгсэл нь миний урдуур баруун тийш эргэх үйлдэл хийх гэхээр нь хойш ухрах үйлдэл хийхэд миний ард зогсож байсан тээврийн хэрэгсэл хойш ухарч өгөөгүй тэгээд би ухарч байгаад арын машин тулчихаар нь урагшаа явах үйлдэл хийхэд урдуур гэнэт хүүхэд гараад ирсэн тэгээд тэр хүүхэд өвдгөө бариад замаас гарахаар нь би тээврийн хэрэгслээс буугаад яваад очиход миний гэмтэлтэй хөл рүү мөргөчихлөө гэж надад хэлэхээр нь би сандраад машиндаа сгаад гэр бүлээсээ хүн дууд гэж хэлээд машин дотроо сгасан, араас машинууд их байсан болохоор би эргээд зогссон...” гэх мэдүүлэг (хавтаст хэргийн 85 дахь тал) зэрэг нотлох баримтаар нэг нь нөгөөгөө үгүйсгэхгүйгээр харилцан уялдаа холбоотойгоор хэргийн бодит байдлыг сэргээн дүрсэлж байна.

 

Мөрдөгч дээр дурдсан нотлох баримтуудыг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хьд заасан үндэслэл журмын дагуу цуглж, бэхжүүлсэн байх бөгөөд эдгээр нь өөр хоорондоо аггын зөрөөгүй, энэ хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой, хэргийн бодит байдлыг тогтоож хэргийг эцэслэн шийдвэрлэхэд хангалттай байх тул шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болгон үнэлсэн юм.

 

1.3.Оролцогчийн эрхийн хэрэгжилт

Мөрдөн шалгах ажиллагаагаар хэргийн бодит байдал буюу болж өнгөрсөн үйл явдлыг хьд заасан арга хэрэгслээр сэргээн тогтоосон байх бөгөөд хэргийн оролцогч нарын хиар хамгаалагдсан эрхийг хасаж буюу хязгаарлах байдлаар шүүхээс үндэслэл бүхий шийдвэр гаргахад сөргөөр нөлөөлөхүйц Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийг ноцтой зөрчсөн нөхцөл байдал тогтоогдоогүй болно.

 

1.4.Эрх зүйн дүгнэлт

Шүүхээс тогтоосон хэргийн үйл баримтаас дүгнэвэл шүүгдэгч Ч.******* нь хь зүйн хувьд Авто тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хь, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний акт болох

Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн *******.1 жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө зам, орчны байдлыг биеэр шалгаж, хөдөлгөөн эхлэх... аюул, осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцөлийг хангана гэсэн заалтыг зөрчсөний улмаас явган зорчигч Б.-гийн эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учрсан нь Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 27.******* зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэргийн шинжийг бүрэн хангаж байх бөгөөд мөн хийн өөр зүйл, хэсэг, заалтад заасан гэмт хэргийн шинжийг давхар агаагүй, өрсөлдүүлэн шалгах хэм хэмжээ байгаагүй тул прокурорын үйлдсэн яллагдагчаар татах тогтоол болон яллах дүгнэлт нь зүйлчлэлийн хувьд тохирчээ.

Харин шүүгдэгч Ч.*******д 24 оны 01 дүгээр сарын 31-ний өдрийн 20 тай прокурорын тогтоолоор Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 27.11 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт ял нэмж сонсгосон нь хь зүйн үндэслэлгүй байна. Учир нь шүүгдэгч Ч.******* нь гэмт хэрэг үйлдсэний дараа хэргийн газрыг зориуд орхиж зугтаасан гэх үндэслэл нотлох баримтаар тогтоогдохгүй байна.

Тодрбал Эрүүгийн хийн 27.11 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “...зориуд орхиж зугтаасан...” гэх гэмт хэргийн шинж нь санаатай үйлдэл байхаар хьчилсан бөгөөд хэрэгт авагдсан баримт болох

- Шүүгдэгч Ч.*******ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “...би сандраад машиндаа сгаад гэр бүлээсээ хүн дууд гэж хэлээд машин дотроо сгасан, араас машинууд их байсан болохоор би эргээд зогссон...” гэх мэдүүлэг,

- Насанд хүрээгүй хохирогч Б.- мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “...Жолооч машиндаа сгаж Баянхошууны эцэс ороод буцаад сургь хүртэл алхж явсан...” гэх мэдүүлэг (хавтаст хэргийн 16 дахь тал),

- Гэрч Т.ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “...зээ охин Б.- нь ...эмээ намайг ... сургийн урд талд машин мөргөчихлөө. Жолооч нь нэг эмэгтэй хүн байна намайг машиндаа сгачихлаа гэж хэлсэн. Тэгээд би ...сургийн урд талд ирээд над руу залгасан утсаар залгаад хаана байна гэхэд очиж байна гэж надад хэлсэн. Удалгүй Б.- болон жолооч эмэгтэй хоёр жоохон хүүхдээ дагаад бид хоёр дээр хүрээд ирсэн. ...жолооч эмэгтэйд чи яагаад хүний хүүхэд ослын газраас аваад явж байгаа юм бэ хаана очиж үлдээх гэж байсан юм гэхэд өөдөөс нөгөө жолооч эмэгтэй би замаа чөлөөлөх гээд явсан гэж хэлсэн...” гэх мэдүүлэг зэргээр хэргийн газрыг зориуд орхиж зугтаасан гэх нөхцөл байдал тогтоогдохгүй байна.

Иймд тээврийн прокурорын газрын хяналтын прокуророос шүүгдэгч С.*******ийг Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 27.11 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогдан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 34.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад заасан “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.

Өөрөөр хэлбэл эрүүгийн эрх зүйн онолд гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний заавал байх шинжийн аль нэг үгүйсгэгдвэл гэмт хэрэг үйлдсэнд тооцдоггүй бөгөөд шүүгдэгчийн дээрх үйлдэлд гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний субъектив шинж болох гэм буруугийн санаатай хэлбэр тодорхойлогдохгүй байх тул гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр хэргийг хэрэгсэхгүй болгов.

Иймд шүүгдэгч Ч.******* гэм буруутайд тооцах талаар прокуророос яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийн зүйлчлэлийг хөнгөрүүлэн өөрчилж улсын яллагчийн дүгнэлтийг хүлээн авч дээрх зүйл, хэсэгт зааснаар гэм буруутайд тооцох хь зүйн үндэслэлтэй байна гэж шүүх дүгнэв.

 

1.5. Хохирол, хор уршиг

Энэ гэмт хэргийн улмаас насанд хүрээгүй хохирогч Б.-гийн эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учирсан ба тэрээр эмчилгээний баримттай зардал гаргаж өгөөгүй болохыг тэмдэглэх нь зүйтэй.

Харин насанд хүрээгүй хохирогч Б.- нь 23 оны 11 дүгээр  сарын 27-ны өдрөөс мөн оны сарын 5-ны өдрийн хооронд Гэмтэл согог судлалын үндэсний төв, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүл мэндийн төв зэрэг эмнэлгүүдээр нийт 2.000 төгрөгийн үйлчилгээ авч эрүүл мэндийн даатгалын сангаас тухайн төлбөрийг хариуцан гаргажээ. (хавтаст хэргийн 92 дахь тал)

Шүүхээс хохирогчийн гаргасан нэхэмжлэлийг шийдвэрлэхдээ холбогдох баримтууд нь нотлох баримтын шаардлага хангасан эсэхийг нэг бүрчлэн шалгаж, эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ авсан зардал болох 2.000 төгрөгийг иргэний нэхэмжлэлд тооцсон ба шүүгдэгч С.******* нь дээрх төгрөгийг төлсөн болох нь түүний шүүхийн хэлэлцүүлэгт гаргаж өгсөн дансны хганы баримтаар тогтоогдсон.

Мөн шүүгдэгч нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хохирогчийн эрүүл мэндэд 4.700 төгрөгийн эм, 300.000 төгрөгийн сорон үелзүүрт томографын зураг авхж харсан ба дансаар хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгчид 500.000  төгрөг шилжүүлжээ. (хавтаст хэргийн 72-73 дахь тал)

Монгол Улсын Дээд шүүхийн Нийт шүүгчийн хуралдааны 23 оны 7 сарын 03-ны өдрийн 25 тогтоолоор “Хүний сэтгэцэд учирсан хор уршгийг арилгах, нөхөн төлүүлэх төлбөрийн жишиг аргачлал”-ыг баталсан бөгөөд уг аргачлалын 3 дахь хэсгийн 3.6 дахь заалтад “Шинжилгээний байглага Шүүх шинжилгээний тухай хийн дүгээр зүйлийн .1 дүгээр зүйлд заасан эрүүгийн гэмт хэргээс “Авто тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөний аюулгүй байдал, ашиглалтын журам зөрчих” /Эрүүгийн хийн 27.******* зүйл/ гэмт хэргийн хохирогчид учирсан хор уршгийг “Тухайлсан гэмт хэргийн улмаас хүний сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэл”-ийг хүснэгтээр тогтоож, уг хүснэгтийн шинжээчийн дүгнэлттэй адилтган үзэхээр заасан тул холбогдох нөхөн төлбөрийг тухайн зэрэглэлийг харгалзан шийдвэрлэнэ”, 4 дэх хэсэгт “Нөхөн төлбөр тооцох жишиг аргачлал, хүснэгт”-ыг тодорхойлсон байна. 

Хавтаст хэрэгт авагдсан эрх бүхий байглагын шинжээчийн дүгнэлтээр “хохирогч Б.-ы эрүүл мэндэд учирсан гэмтлүүд нь Гэмтлийн зэрэг тогтоох журмын 2.3.1-т зааснаар хүндэвтэр зэрэгт хамаарна” гэж зааснаас үзэхэд уг аргачлалын 3 дахь хэсгийн 3.6 дахь заалтад заасан хэргийн зүйлчлэл тохирсон, нөхөн төлбөр тооцох жишиг аргачлалын хүснэгтийн “Гурав” зэрэглэлд хамаарч “нөхөн төлбөрийн хэмжээг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 13 дахин нэмэгдүүлснээс 22.99 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хүртэл хэмжээгээр тогтооно” гэж заасан бөгөөд шүүх нөхөн төлбөрийн хэмжээг тогтоохдоо дээр дурдсан зэрэглэл, хүснэгт, хохирогчийн эрүүл мэнддээ учирсан гэмтлийн байдал, бие махбодын гэмтлээс болж учирсан өвдөлт, сөрөг үр дагавар, нас болон шүүхийн хэлэлцүүлэгт хохирогчийн өгсөн мэдүүлэг болон шүүгдэгчийн гэм буруу хүлээн зөвшөөрч, хийсэн үйлдэлдээ гэмшиж буй байдал, хохирол, хор уршгийг нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн, гэмт хэрэг гарахад хохирогчийн зүй бус үйлдэл нөлөөлсөн зэргийг харгалзан хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ[1]-г 13 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээний буюу гэмт хэрэг үйлдэгдэх үед дагаж мөрдөж байсан хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ болох 550.000 төгрөгийг 13 дахин нэмэгдүүлж нийт 7.0.000 төгрөг сэтгэцэд учирсан хор уршигт тооцогдож байна.

Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад шүүгдэгч С.******* нь хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгчид баримттайгаар 500.000 төгрөгийг шилжүүлсэн байх тул сэтгэцэд учирсан хор уршгаар тогтоогдсон 7.0.000 төгрөгөөс дээрх зардлыг хасаж шүүгдэгчээс 6.650.000 төгрөгийг хьд заасны дагуу 4 сарын хугацаанд гаргж хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгчид олгохоор шийдвэрлэв. 

 

Хоёр. Эрүүгийн хариуцлагын талаар:

2.1. Талуудын санал, дүгнэлт

Улсын яллагч: “...шүүгдэгч Ч.******* Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 27.******* зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 800 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 800.000 төгрөгөөр торгох ял оногдах дүгнэлтийг...”

Хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгчөөс: Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 27.******* зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан эрүүгийн хариуцлагыг дээд хэмжээгээр оногдж өгнө үү гэх тайлбарыг

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч: “...Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 6.7 зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн. Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 6.5 зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.2 дахь заалтад зааснаар “гэмт хэрэг үйлдсэний дараа хохирогчид шууд эмнэлгийн, бусад туслалцаа үзүүлсэн, учрсан хохирлын зарим хэсгийг төлсөн, төлөхөө илэрхийлсэн зэрэг эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдлыг харгалзан хорих ялын доод хэмжээгээр оногдж өгнө үү...” гэх дүгнэлтийг тус тус гаргаж мэргэлцэв.

2.2. Эрүүгийн хариуцлага

Шүүгдэгч Ч.******* нь Эрүүгийн хийн 6.5 зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад зааснаар “тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн”, мөн зүйлийн 1.2 дахь заалтад зааснаар “гэмт хэрэг үйлдсэний дараа хохирогчид шууд эмнэлгийн, бусад туслалцаа үзүүлсэн, учрсан хохирлыг төлсөн” байгааг эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцсон ба түүнд Эрүүгийн хийн 6.6 зүйлд заасан эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй болно.

 

Мөн шүүгдэгчийн хувийн байдлыг шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судалсан түүний иргэний үнэмлэхийн лавлагаа, жолоодох эрхийн лавлагаа, оршин суугаа хаягийн тодорхойлолт (хавтаст хэргийн *******0, *******1, *******2 дахь тал), гэрлэсний бүртгэлийн лавлагаа (хавтаст хэргийн 111 дэх тал) Чингэлтэй дүүргийн тохижилт үйлчилгээ ХХК-ний тодорхойлолт (хэргийн *******3 дахь тал), хүүхдүүдийн төрсний гэрчилгээний хбар (хавтаст хэргийн *******6-1******* дахь тал) зэрэг нотлох баримтуудаар тогтоов.

Иймд шүүгдэгч Ч.******* гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн нөхцөл байдлыг харгалзан улсын яллагчийн торгох ял оногдахаар гаргасан эрүүгийн хариуцлагын дүгнэлтийг хүлээн авч Эрүүгийн хийн 27.******* дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 800 нэгжээр торгох ял оногдах нь зүйтэй гэж шүүх үзэв.

Эрүүгийн хийн 5.3 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар Ч.*******д оногдсан торгох ялыг 8 сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлөхийг даалгаж, тэрээр торгох ялыг шүүхээс тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол биелэгдээгүй торгох ялын нэгжийг 1 хоногийн хорих ялаар тооцож хорих ялаар сольж болохыг анхаарав.

 

Өөрөөр хэлбэл шүүгдэгчийн холбогдсон Эрүүгийн хийн тусгай ангид заасан гэмт хэрэг нь болгоомжгүйгээр үйлдэгддэг, нөгөө талаар эрүүгийн хийн тухайн зүйл хэсэг нь хөнгөн гэмт хэргийн ангилалд хамаарна. Түүнчлэн шүүгдэгчид өөр төрлийн эрүүгийн хариуцлага оногдах нь хохирогчийн зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, хохирлыг нөхөн төлүүлэх эрүүгийн хариуцлагын зорилгод нийцэхгүй гэж шүүх үзсэн болно.

 

Харин шүүгдэгчийн бусдад учрсан хохирлыг нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн байдлыг харгалзан оногдсан торгох ял дээр эрүүгийн хариуцлагын зорилгыг хангах үүднээс Эрүүгийн хийн 7.3 зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1 дэх заалтад заасан “гэмт хэргийн хор уршгийг арилгах талаар арга хэмжээ авах” үүрэг хүлээлгэх албадлагын арга хэмжээг 4 сарын хугацаанд хүлээлгэх нь зүйтэй байна.

Шүүгдэгч Ч.******* нь Эрүүгийн хийн 7.3 зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан “Шүүхээс хүлээлгэн үүргийг биелүүлээгүй...” бол шийдвэрийг хүчингүй болгож ял оногдж болохыг анхаарах нь зүйтэй байна

2.3. Бусад асуудлын талаар

Эрүүгийн 2303 0078 802 хэрэгт битүүмжлэгдсэн болон эд мөрийн баримтаар хураагдаж ирсэн эд хөрөнгө үгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй, шүүгдэгч нь энэ хэрэгт цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авагдаагүй, түүний иргэний хувийн бичиг баримт шүүхэд шилжиж ирээгүй болохыг тус тус дурдав.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 36.2 зүйлийн 1, 2, 4 дэх хэсэг, 36.6, 36.7, 36.8 зүйлийн 1, 4, 36.******* зүйлийн 4, 36.13 зүйлийн 1, 37.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт тус тус заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Тээврийн прокурорын газрын хяналтын прокуророос ******* овогт ******* *******ийг Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 27.11 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогдан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 34.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад зааснаар “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгосугай.

2.Шүүгдэгч ******* овогт ******* *******ийг авто тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хь, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учрсан буюу Эрүүгийн хийн 27.******* зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.

3. Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 27.******* зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ч.******* 800 (найман зуу) нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 800.000 (найман зуун мянга) төгрөгөөр торгох ял шийтгэсүгэй.

4. Эрүүгийн хийн 5.3 зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ч.*******д оногдсан 800 нэгж буюу 800.000 төгрөгөөр торгох ялыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсон үеэс хойш 8 (найм) сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоосугай.

5. Иргэний хийн 497 зүйлийн 497.1, 505 зүйлийн 505.1, 506 зүйлийн 506.1, 511 дүгээр зүйлийн 511.3 дахь хэсэгт тус тус зааснаар шүүгдэгч Ч.*******ээс сэтгэцэд учирсан хор уршгийг арилгах, нөхөн төлүүлэх төлбөрт 6.650.000 төгрөгийг 4 (дөрөв) сарын хугацаанд гаргж хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч Ц.*******д олгосугай.

6. Эрүүгийн хийн 7.2 зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан шүүгдэгч Ч.*******д оногдсан торгох ял дээр нэмж мөн хийн 7.3 зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1 дэх заалтад заасан “гэмт хэргийн хор уршгийг арилгах талаар арга хэмжээ авах” үүргийг сэтгэл санааны хохирол, хор уршгийг төлөгдөх 4 сарын хугацаанд хүлээлгэсүгэй. 

7. Шүүгдэгч Ч.******* нь Эрүүгийн хийн 5.3 зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар торгох ялыг шүүхээс тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй тохиолдолд биелэгдээгүй торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгийг нэг хоногоор тооцож хорих ялаар, мөн хийн 7.3 зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүхээс хүлээлгэсэн үүргийг биелүүлээгүй бол шийдвэрийг хүчингүй болгож ял оногдж болохыг түүнд мэдэгдсүгэй.

8. Энэ хэрэгт битүүмжлэгдсэн болон эд мөрийн баримтаар хураагдаж ирсэн зүйлгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй, шүүгдэгч нь энэ тогтоолоор бусдад төлөх төлбөргүй, тэрээр цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авагдаагүй, түүний иргэний хувийн бичиг баримт шүүхэд шилжиж ирээгүй болохыг тус тус дурдсугай.  

9. Шийтгэх тогтоол уншиж сонсгосноор хүчинтэй болохыг мэдэгдсүгэй.

*******. Шийтгэх тогтоолыг шүүгдэгч, хохирогч, тэдгээрийн өмгөөлөгч, улсын яллагч, дээд шатны прокурор өөрөөр гардан авсан эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол, эсэргүүцэл гаргах эрхтэйг мэдэгдсүгэй.

11. Шийтгэх тогтоолд давж заалдах гомдол гаргасан, эсэргүүцэл бичигдсэн тохиолдолд тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлж, тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгчид авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ                            Г.МӨНХЗУЛ