МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

******* аймаг дахь сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч Д.Цэцэгээ даргалж,

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Н.Анужин,

Улсын яллагч Ц.,

Гэрч *******

Шүүгдэгч *******, түүний өмгөөлөгч П.Адъяасүрэн, Г.Ганбадрах нарыг оролцуулан тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар

 

 ******* аймгийн Прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д зааснаар яллагдагчаар татаж, яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн ******* овгийн ******* ******* холбогдох 2326003400003 дугаартай эрүүгийн хэргийг хянан хэлэлцэв.

 

Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт:

 

Монгол Улсын иргэн, ******* аймгийн ******* суманд ******* оны 06 дугаар сарын 02-ны өдөр төрсөн, 37 настай, эрэгтэй, регистрийн дугаар *******, тусгай дунд боловсролтой, мэргэжилтэй, “ ” -д ажилтай, бүл 5, 4 хүүхдийн хт ьдардаг, ******* аймгийн сумын 5 дугаар багийн дүгээр байрны тоотод оршин суух хаягтай, урьд ял шийтгэлгүй, ******* овгийн ******* .

 

Холбогдсон хэргийн талаар:

 

           Шүүгдэгч ******* нь согтуурсан үедээ 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдрөөс 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-нд шилжих шөнө ******* аймгийн сумын 4 дүгээр багийн “ ” гэх газарт байрлах шороон гадаргуутай з дээр ӨВЕ улсын дугаартай “ ” маркийн тээврийн хэрэгслийг жолоодон ухрах хөдөлгөөн хийхдээ Монгол улсын Зын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7-ын а-д “Жолоочид дараах зүйлийг хориглоно. Тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй, эсхүл согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох”, мөн дүрмийн 10.1-д “Жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө з орчны байдлыг биеэр шалгаж хөдөлгөөн эхлэх, чиг өөрчлөх, байр эзлэн зогсохдоо аюул осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцөлийг хангана” гэж заасныг тус тус зөрчиж, уг тээврийн хэрэгслээс бие засах гээд буусан эхнэр дайрсны улмаас ь нас хохирсон гэмт хэрэгт холбогджээ.

                                                                      

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

Шүүгдэгч ******* шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт мэдүүлэхдээ “...2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдрөөс 18-ны өдөр шилжих шөнө эхнэр бид хоёр осол болсон газар хонохоор очиж эхнэр бие засах гээд буусан байсныг мэдэлгүй машинаар дайрч ь насыг хохироосонд үнэхээр их харсаж байна. Талийгаачийг  би өөрөө өргөж машинд суулгасан.  Бид хоёр осол болсны дараа хоёулаа эмнэлэг орох уу, яах вэ гээд хэсэг ярилцаж суусны дараа эртхэн аймаг явж  хүүхдүүдтэйгээ уулзсаны дараа эмнэлэг дээр очсон нь дээр юм байна гэсэн эхнэрийнхээ гаргасан шийдвэрийн үндсэн дээр бид хоёр аймаг явахаар хөдөлсөн. 

Тухайн үед ******* сум руу орж байсан байх. Тэгэхэд талийгаачийн гар, хөл хөрсөн байсан. Хийсэн хэрэгтээ гэмшиж, гэм буруугаа хүлээж байна” гэв.

 

Гэрч ******* шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт мэдүүлэхдээ “...Манайх найр, хурим хийж хүмүүс ирсэн. Холын хүмүүс нь эрт явцгаагаад би тэнд хоол хийсээр байгаад таарсан. Тэгээд бүх ирсэн хүмүүсээ явуулчихаад унтахаар арсан. Шөнө арч байсан чинь гэрийн хаалга тогшсон. Тэр үед шөнө хэдэн цагийн үед гэдгийг сайн мэдэхгүй байна. Явуулах хүмүүсээ явуулчихаад унтаад өгсөн байсан. Эндээс гараад ойрхон хөдөө хонохоор явсан юм билээ. Тэгээд ******* “дугуйн доор эхнэрийн хөл нь орчих шиг боллоо” гэж хэлсэн. Нөхөр бид хоёр гүйж гарч ирээд хартал эхнэр нь суудал дээр хөндлөн хэвтэж байсан. Би “эмнэлэг рүү хурдан явъя” гэхэд “яах юм бэ, хэрэггүй аймагт очоод үзүүлчихье” гэж хэлсэн. Тэгэхээр нь хөнжил байхаар нь цээж доогуур нь хийж өгсөн. Тэгээд л гэртээ ороод ирсэн. Талийгаачийг осолд орсны дараа хгийн түрүүнд уулзсан хүн би байсан.  Би гайгүй юм уу л гэж үнэндээ харсан. Тэр үед яасан юм бол гээд гүйгээд гарахад хөндлөн сууж байсан. Тэгээд би араар нь эвтэйхэн юм болов уу гэж хөнжил ивж өгөөд гарсан. Өөр юм болоогүй. Үнэндээ биеийг нь асуухад гайгүй байна гэж юу гэж шууд, шууд хариулахав дээ. Үгээ зөөж би зүгээр ээ эгчээ, гайгүй, гайгүй л гэж надад хэлсэн. Зовуурийн талаар юу ч хэлээгүй. ...Би ойчиход нь мэдээгүй. Ойчсоныхоо дараа үсээ энэ рүүгээ оруулчихсан манайд орж ирсэн. Тэгээд би үсээ яагаад урдуураа оруулчихсан юм бэ? гэсэн урчихсан юм, зүгээр, зүгээр гэж хэлэхээр нь урглын синафлан харшлын эсрэг тос түрхэж өгсөн. Энэ хавьдаа л /баруун шанаагаа заав/ жаахан урагдчихсан байсан. Би тэрийг нь яаж бий болсныг мэдээгүй. Би чинь ганц хүнтэй биш зөндөө олон хүнтэй харьцаж, аяга шанага нааш цааш зөөж байсан учраас тэрийг анзаарсангүй.  Ганцхан хацар дээрээ нь жаахан урагдсан байсан.  Эмнэлэгт үзүүлье гэхэд ганц хоёр үгийн зайтай үгээ зөөж үгүй, үгүй гэж хэлэхээр нь болдог юм байхдаа л гэж бодсон. ... бие засаад сууж байхад нь хөл дээгүүр нь гарчих шиг боллоо л гэж хэлсэн. Биеийг нь үзэхэд гайгүй байсан. Тэгээд гайгүй байна даа л гэж бодсон. Эндээ үзүүлчих гэсэн аймаг ороод эмнэлэгт үзүүлье гэж хэлсэн.  Талийгаач аймаг ороод үзүүлчихье гэж хэлсэн болохоор тэр үгэнд л хууртагдсан юм шиг байна.” гэв.

 

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт яллах, өмгөөлөх талаас дараах нотлох баримтуудыг шинжлэн судлав.

 

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...2023 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдөр манай охин талийгч , хүргэн *******ийн хт ******* аймгийн сум руу хуримд явсан. Тэгээд 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр хурим нь болсон. 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өглөө манай хүргэн , түүний аав , хүргэний ах нар манайд орж ирсэн. Тэгээд “манай охин талийгчид муу юм тохиолдлоо, бие засаж байхад нь ухарч байгаад мөргөчихлөө. Эмнэлэгт ирээд нас барчихлаа. Одоо моргт хийсэн байгаа” гэж хэлсэн. Талийгч нь хааяа найз нөхөдтэйгөө гарч байдаг. Миний дэргэд бол архи согтууруулах ундаа хэрэглэж байгаагүй. Би 2023 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдөр үдээс хойш 15 цагийн үед ******* аймгийн сум руу явах гэж байхад уулзсан. Тэр орой нь над руу “би ирчихсэн байна” гэж манай талийгч охин утсаар ярьсан. Тухайн үед биеийн байдал нь зүгээр байсан. Талийгч нь ямар нэгэн архаг хууч өвчин байхгүй. Эмнэлгийн хяналтад байгаагүй. Талийгч , хүргэн ******* нар нь хэрүүл маргаан хийх нь хийдэг байсан. Жаал жуул ямар юмнаас болоод хардаад хэрүүл хийгээд байдаг байсан. Хоорондоо таарж муутай харилцаатай байдаг байсан. Манай талийгч охиныг зодож байсан. нь их ширүүн ааштай, түргэн ууртай хүн, уурлахаараа манай талийгч охиныг ална шудна гэж хараадаг хүн байгаа юм. нь аймагт “ ”-д хийдэг. Ажил руугаа ирж очин байдаг. Миний хүргэн нь талийгч эхнэртэйгээ тааржгүй харилцаатай байдаг байсан учраас би хуулийн дагуу шалгуулмаар байна.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 62-63 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Би 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-18-ны өдрийн хооронд ******* аймгийн Бүсийн оношилгоо, эмчилгээний төвд яаралтай түргэн туслжийн тасагт жижүүр эмчийн үүрэг гүйцэтгэн ажиллаж байсан. 03 цагийн үед ******* аймгийн сумаас ьсгал, зүрх судас зогссон байдалтай, нөхөр, хад ахын хт нэг эмэгтэй хүн ирсэн. Тухайн үед шууд цагдаад мэдэгдсэн. Хүнд, ьсгал, зүрх судас зогсоод удсан байдалтай хүн ирсэн. Ар гэрийнхнийх нь хүсэлтийн дагуу лавшруулах суурь туслж үзүүлсэн. Зүрхний шууд бус иллэг хийж судсаар адерналин 1 мл-р 1-3 минутын зайтай 8 удаа давтсан. Допин 200 мг-р судсаар дуслаар урсгаж, цагаан мөгөөрсөн хоолойд 7 номерын интубацийн гуурс байрлуулж 22 см-т бэхэлсэн. Амьсгалыг бугаар удирдаж лавшруулсан туслжийг 30 минутын турш үзүүлэхэд ьсгал зүрх сэргээгүй. Тухайн үеийн асуумжаар нөхөр ийн ахын охиных нь хурим болсон. Эхнэрийн хт суманд найранд орж байгаад унтахаар хоёулаа машиндаа сууж холдсон. Хоёулаа архи уусан байдалтай байсан. Эхнэр нь бие засахаар гарсныг нөхөр нь мэдэлгүй машинтайгаа ухарч байгаад мөргөсөн. Тухайн үед эхнэр нь ухаантай байсан бөгөөд аймаг руу явъя гэсэн. сумын эмнэлэг болон цагдаад мэдэгдээгүй. Ахындаа очиж ахыг авч шууд явсан. сумаас нааш явж байх үедээ юм ярихаа больсон гэж хэлсэн. Тухайн үеийн үзлэгээр арьс эрээнтсэн, мөчдийн үзүүр хүйтэн, захад пульс тэмтрэгдэхгүй, даралт болон сатураци хэмжигдэхгүй, хөхөрсөн байдалтай, хэвлийн болон аарцаг хэсгээр хөхөрч цус хурсан байдалтай байсан.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 65 хуудас),

 

Гэрч *******ын мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “... нь манай нөхөр ийн төрсөн дүү нь байгаа юм. Харин бид хоёр нэг айлын бэрүүд. 2012 оноос хойш таньдаг болсон. 2023 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр , ******* нар манайд ирсэн. Тэгээд 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр 10 цаг өнгөрч байхад бэр хүргэж өгөх гээд явсан. Бэр хүргэсэн хүмүүс ирэх үед хоол унд хийж өгөөд холын хүмүүс нь буцаад ойрын хүмүүс нь үлдсэн байсан. Тэгээд Дулдорж, , нар гадна машины хөгжим тавиад бүжиглээд байсан. Харин 16 цаг өнгөрч байх үед манай гэрт ороод унтсан. Хүмүүсээ тараагаад бүгд явцгаасан юм. Би 23 цагийн үед унтсан. Найг унтах үед үлдсэн байсан. Өөр хүн байгаагүй. Унтаж байсан чинь гэрийн хаалга хүн нүдээд байсан. Тэгээд би гэрийн хаалга нээсэн чинь “Ах эгч хоёр гараад ирээч” гээд байхаар нь гараад очсон чинь машины арын суудал дээр хөлөө тавьчихсан сууж байсан. Тэгээд “яасан юм” гэж асуусан чинь “би г бие засаж байх үед нь хөлөн дээгүүр нь гарчихлаа” гэж байсан. Тэгээд би биеийн байдлыг нь асуухад “би гайгүй” гээд байсан. “Эмчид үзүүл” гэж хэлсэн чинь “аймаг ороод гэртээ харьж хоноод үзүүлчихнэ” гэж хэлсэн. Тэгээд явах гээд байсан болохоор цээжин доор хөнжил ивж өгөөд гэр рүү орсон. Манай нөхөр машин бариад явсан. Тэгээд “аймаг ороод ирлээ” гээд манай нөхөр утсаар ярих үед 03 цаг өнгөрч байсан байх гэж бодож байна. Би цаг хараагүй. , нар нь манайд хоёр хонохдоо ямар нэгэн хэрүүл маргаан хийсэн асуудал байгаагүй. Инээж хөхөрсөн хүмүүс байсан. нь 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны үдэш орж ирэх үед нүүрний зүүн шанаа хэсэг нь урагдсан байсан. Үсээ урдуур нь оруулсан байсан. Би тухайн үед тос түрхэж өгсөн. Өөр ил харагдах шарх сорви байгаагүй.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 67 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр би эхнэр тэй хурим хийсэн. Хурим маань ******* аймгийн сумын 4 дүгээр багийн нутаг буюу сумын төвд болсон. Өглөө 07 цагийн үед сумын төвийн хойд хорооллоос эхнэр ийг аваад тухайн бэр авсан айлаас 10 цагийн үед гэртээ ирээд найр эхэлсэн. 15 цагийн үед бэр хүргэж ирсэн хүмүүс буцсан. Талийгч , ******* нар бэр хүргэж ирсэн байсан. , нар нь хэр их согтолттой байсан талаар би сайн мэдэхгүй байна. Жолооч нар архи уугаагүй. Харин найранд ирсэн хүмүүс өөрсдөө мэдээд тааруулаад хэрэглэсэн байсан. Найгаа алдаж согтсон хүмүүс мэдэгдээгүй. ӨВЕ улсын дугаартай RХ-350 маркийн тээврийн хэрэгсэл тухайн бэр хүргэж ирсэн машинууд дотор байсан. Манай найран дээр болон нар нь хоорондоо маргалдсан, муудалцсан, хэрүүл хийсэн ямар нэгэн тийм зүйл болоогүй.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 69 хуудас),

 

Гэрч Д.ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...******* нь миний төрсөн дүү байгаа юм. нь 2011 оноос хойш дүү той хурим хийж гэр бүл болсон. Тэрнээс хойш танина. Манай бэр хүүхэн байгаа юм. 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр манай том охин айлын болох гээд 2023 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр манайд ирсэн. Тэгээд 17-ны өглөө 10 цаг 30 минутын үед манай охин ийг хүргэж өгөх гээд явсан. Тэгээд 15 цагийн үед бэр хүргэж өгсөн хүмүүс бүгд ирсэн. ...манай хоёр дүү хоноод 18-ны өдөр гэр нь ******* аймагт байдаг болохоор буцахаар болсон. Тэгээд сумын төвийн хэдэн хүмүүс манай гэрийн хашаан дотор машины хөгжим тавьчихсан бүжиглээд дуулаад нар жаргах үед дууссан. Тэгээд гадаа хүүхэд бэр газар уначихлаа гээд нүүрээ халцалсан байсан. Тэрийг нь яг хаана гэдгийг нь санахгүй байна. Тэгэхээр нь би очоод “миний дүү гэрт ороод жаахан раад авах юм уу” гэж хэлсэн чинь “би зүгээр ээ ахаа” гээд байсан. нь найраас ирээд унтаад өгсөн байсан. Тэгээд шөнө 11 цаг өнгөрч байх үед би дүү ийг сэрээсэн. Би “цаг орой болчихлоо, одоо унтуулах хэрэгтэй байна” гэж хэлсэн чинь “за ахаа” гээд босоод ирсэн. Тухайн үед манай гэрт хүмүүстэй яриад байсан. Нэг харсан чинь , хоёр хашаанаас машинаа гаргаж байхаар нь очоод хаашаа явах гэж байгааг нь асуусан чинь бэр “чимээгүй газар салхинд гарч хонолоо” гэж хэлээд тэр хоёр хөдлөөд явсан. ...Тэгээд унтаж байсан чинь гэрийн хаалга хүн нүдээд байхаар нь “хэн бэ” гэсэн чинь манай дүү байсан. Хаалга онгойлгосон чинь “ахаа, би эхнэрээ дайрчихлаа” гэж хэлсэн. Тэгээд би “хаана байгаа юм” гэж асуусан чинь “гадаа машинд байгаа” гэж хэлсэн. Би очоод үзсэн чинь машины арын суудал дээр буруу тийш хараад хөлөө жийгээд хагас суучихсан, харсан чинь зүгээр байсан. Би “юу болов оо дүү” гээд асуусан чинь “зүгээр ээ ахаа, гэдэс нь дээр жаахан зулгарсан” гээд надад үзүүлсэн. Тэгэхээр нь би “эмнэлэг явж үзүүл” гэж хэлсэн чинь “өө ахаа зүгээр ээ. Өнөөдөр аймагт гэртээ харьж хоночихоод маргааш үзүүлье” гэж хэлсэн. Тэгээд , хоёр явах гэхээр нь “би хт явъя” гээд машиныг нь бариад аймаг руу явсан. Тэгээд , хоёр машины арын суудал дээр суугаад ийн хөлийг дэрлээд суугаад бид гурав хоорондоо найрын талаар ярилцаад явж байсан. ******* сум өнгөрөөд явж байсан чинь унтаад байгаа юм шиг байсан чинь гар нь даарчихсан байна гэж хэлэхээр нь би гарыг нь барьж үзсэн чинь хүйтэн байхаар нь айгаад жаахан давхиад аймгийн эмнэлэг дээр ирээд хүлээн авах дээр ороод эмчид үзүүлсэн. Тэгээд хэсэг эмчилгээ хийлгэж байснаа унтчихлаа гэж хэлсэн, удалгүй цагдаа ирсэн. Баруун шанаа хэсэгт нь бага зэрэг халцарсан байсан. Сүүлд нь бурхан болсны дараа хувцсыг нь тайлсан байх үед хоёр хөлийн гуя хэсэг нь бага зэрэг хөхөрсөн байсан. Гэдэс хэсэг нь арьс нь урагдчихсан байсан. Хоёр гуя нь хөх болсон байсан. Өөр ямар нэгэн шарх сорви байгаагүй. 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ноос 18-нд шилжих шөнө 00 цаг өнгөрч байсан, би яг цаг хараагүй. Машиныг жолоодож явсан. Найрнаас ирээд шууд унтсан байсан. ...Дайруулчихлаа гээд ирэх үедээ бол биеийн байдал нь гайгүй байсан. Найг “ямар нэгэн зовуурь байна уу” гэж асуухад “зүгээр ээ гэж байсан” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 71-72 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Тэгээд найр 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр болсон. ...Талийгч бэр хүргэж өгсөн. Тухайн үед нэлээн согтуу байсан. Найранд бэр хүргэж өгөөд тэнд архи согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн байсан. Ямар нэгэн хэрүүл маргаан  хийсэн асуудал байхгүй. Гэрт орж гараад явж байх үед машины гэрэл тавьсан, харанхуй болсон бүжиглэж байсан. Гэрийн гадна таарахад “дүү нь бие засах гээд явж байгаад уначихлаа” гэж хэлж байсан. Би баруун, зүүн талын аль гэдгийг сайн мэдэхгүй байна. Ямар ч байсан халцарсан, улайсан байсан. Шанаа хэсэг дээрээ тийм болсон, надад үзүүлээд байсан. Найг явах үед би хаана байсныг нь сайн мэдэхгүй байна. бол манай дүү гэх айлд унтаж байсан. Манай дүү архи дарс нэг их хэрэглээд байдаггүй, тэр өдөр найр болж байсан учраас шахуулаад жаахан архи уусан байсан. Дуу цөөтэй, даруухан ажилсаг хчиээнгүй, ьдралын төлөө эхнэртэйгээ дороос нь зүтгэж яваа хүмүүс байгаа юм.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 74 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр ******* аймгийн сумын төв дээр гэх айлын охин айлын болоод бэр хүргэж өгөх гэж би хт явсан. Тэгээд үдээс хойш 17 цагийн үед буцаж ирсэн. ...Тэгээд тэр үед талийгч эгч хар хашааны нойл руу орох гээд явж байгаад гараж баар хоёрын завсарт газар уначихсан. Би тухайн үед гэрийн гадна зогсож байсан. Тэгээд би гүйж очоод босгож өгөөд хаачих гэж байгаа талаар асуухад “00 орох гэж байна” гэж хэлсэн. Тэгээд харсан чинь хацар болон шанаа хэсгээ зулгалсан байсан. Тэгээд гаражийн тэнд хүлээгээд зогсож байсан чинь түр гээд чимээ гараад явчихаар нь би яваад очсон чинь 00-оос гараад хашаа мөргөөд газар уначихсан байсан. Өмдөө татах гэж байгаад уначихлаа гэж байсан. Би тэгээд түшээд гэрт оруулаад унтуулах гэсэн чинь “би унтах болоогүй, бүжиглэмээр байна” гээд байсан. Надтай хт бүжиглэж байгаад нэг унасан. Тэгээд би босгоод “одоо боль” гээд больсон. ...Талийгч нэргүй бэр хүргэж өгөөд ирэхдээ нэлээн согтуу ирсэн. Ирээд архи уусан эсэхийг би мэдэхгүй. Тэнд байсан хүмүүс дээр очоод хүн болгонтой сайхан байна, гоё байна гээд тэвэрч аваад бүжиглээд байсан. , нар хэрүүл маргаан хийсэн асуудал байхгүй. Бэр хүргэж өгөөд ирээд нөхөр нь унтаад өгсөн байсан. Найг рах гээд хэвтэх үед унтаж байсан.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 76-77 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Би ийн охин айлын болох гээд 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр очиж хоносон. Тэгээд тэр өдөр талийгч тэй танилцсан. Бэр хүргэж өгсөн хүмүүс 17 цагийн үед ирсэн. Тэгээд найранд бэр хүргэж өгсөн хүмүүст хоол цай хийж өгчихөөд шөнө 22 цагийн үед айлд очиж хоносон. Тэр үед унтчихсан, гадаа бүжиглээд газар унаад босож ирээд шороотой холилдсон байсан. Тэр эмэгтэй нэлээн согтуу байсан. Нүүрээрээ юм мөргөөд унасан гээд нүүрээ баруун талын шанаа хэсгээ халцалсан байсан. Нойл орох гэж байгаад унасан гэж байсан. Миний хажууд , нар хэрүүл маргаан хийсэн асуудал байхгүй. Бэр хүргэж өгч ирээд унтаж байсан. Найг явах үед бас унтаж байсан.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 79 хуудас),

 

Шинжээч эмч Э.Хүрэлсүхийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Уг мөр нь баруунаас зүүн тийш чиглэлтэй дарагдсан мөр /биеийн дээгүүр гараагүй мөр/. Талийгаачийн биед үүссэн гэмтлүүд нь авто ослын үед мохоо хүчин зүйлийн мөргөх, дайрагдах үед үүсэх боломжтой. Тухайлбал баруун хөлийн гуяны дунд гуравны нэгт үүссэн бпар хугарал нь автомашинд мөргөгдөх үед үүсдэг хугарал. Мөн аарцаг ясны баруун сүүж, умдаг яс, гогцоо буюу холбоосын бяцарсан хугарлууд нь дайрагдах болон мөргөгдөх үед үүснэ. Харин 3-4 дүгээр хавирганы хугарал гэмтэл нь шахагдалт болон мөргөлтөөс үүсэх боломжтой.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 34-35 хуудас),

 

Шүүгдэгч *******ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд яллагдагчаар өгсөн “...Би төрсөн ах болох ийн том охин айлын болох гээд 2023 оны 09 дүгээр сарын 15-ны орой эхнэр н хт өөрийн эзэмшлийн ӨВЕ улсын дугаартай автомашинтай очсон юм. Хурим нь 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр болох ёстой байсан учраас бэлтгэл ажил хийгээд наана нь явсан байсан юм. ...Тэгээд 17-ны өдөр найр нь болж бэр хүргэж өгөх гээд бид хоёр хт өөрийн машинаар өглөө 10 цагийн үед нөгөө найр болох айлдаа очсон. Би тухайн найран дээр айраг уусан, архи ганц хоёр удаа уусан байсан. Тэгээд өдөр 15 цагийн үед бэр хүргэж ирсэн хүмүүс буцаад ахын гэрт очсон. Урд өдөр нь эхнэр бид хоёр хоол унд бэлдэх гээд ажил ихтэй орой унтсан учраас би гийн гэрт ороод унтаад өгсөн байсан. Тэгээд шөнө 00 цагийн үед “хүмүүс рах цаг болсон байна, чи одоо босоод ор дэрээ засаад унт” гээд ах найг сэрээсэн. Босоод гараад ирсэн чинь гадаа эхнэртэй таарсан. Тэгээд бид хоёр ярилцаад “энд согтуу хүмүүс байна” гээд хөдөө салхинд гарч хонохоор болоод бид хоёр ахын хашаанаас явахдаа би өөрийн машинаа бариад эхнэр хажууд суугаад сумын төвөөс зүүн хойд зүгт гэх газар руу өгсөж байгаад баруун гар тийш дараад эргээд зогссон. Тэгээд бид хоёр хэсэг юм яриад машиндаа сууж байгаад хоёулаа рахаар болоод эхнэр бие засах гэж байна гээд машинаас буусан. Би машиндаа сууж байгаад машинаа байрлуулах гээд ухрах үйлдэл хийсэн. Тухайн зогсох үед машины гэрлээ унтраагаагүй, гэрэлтэй байсан. Тэр зогсож байсан газар хазгай газар байсан учраас машинаа тэгшилж тавих гээд ухрах үйлдэл хийсэн. Манай эхнэр “яаж байна чи” гээд орилохоор нь би машинаа урагшлуулаад, машинаа унтраагаад гараад ирсэн чинь машины хажуу талд урд дугуйны харалдаа хоёр хөлөө жийгээд газар сууж байсан. Тэгээд “яав аа, чи энд сууж байсан юм уу” гэж хэлсэн чинь манай эхнэр ханиа чи найг дайрчихлаа гэж хэлсэн. Тэгээд би сандраад утсаа аваад ах руу залгасан чинь утас нь холбогдохгүй байхаар нь  Дондогдул эгч рүү утсаар залгасан чинь утсаа авахгүй байсан. Тэгээд миний утасны цэнэг дуусаад унтарсан. Эхнэрийн утсыг хайгаад олоогүй эхнэрийг аваад эмнэлэг рүү явах гэсэн чинь манай эхнэр “зүгээр ээ, эмнэлэг явахгүй, хэсэг сууя” гээд байсан. “Би тэгвэл яваад туслж дуудаад ирье” гэж хэлсэн чинь “Ханиа би харанхуйгаас айдаг гэдгийг чи мэдэж байгаа биз дээ” гээд байсан. Би “эмнэлэгт үзүүлэх хэрэгтэй” гэж хэлсэн. Бид хоёр хэсэг ярилцаж байгаад аймаг руу гэр рүүгээ явахаар болоод гэртээ харьж хоноод маргааш үзүүлье гэсэн юм. Тэгээд бид машиндаа суух гэсэн чинь манай эхнэр босож чадахгүй байсан. Тэгээд машины арын хаалга онгойлгоод арай гэж машинд оруулсан. Манай эхнэр нилээн жинтэй, хүнд байсан. Тэгээд арын суудал дээр манай эхнэр хэвтээ байдалтай хөдөлсөн. Тэгээд сумын төв рүү орж явсан чинь “би сандал дээрээс унах гээд байна, чи нэг хүн олоод машинаа бариулчих. Чи найг түшээд яв” гэж хэлэхээр нь би ахын гэрийн гадаа очсон. Хаалга нүдсэн чинь онгойлгож өгсөн. Би тэгээд болсон асуудлын талаар хэлэхэд ах ийг “хувцсаа өмсөөд хурдан явъя” гээд ахаар машинаа бариулаад би арын суудал дээр эхнэрийг түшээд хөдөлсөн чинь эхнэр нь “сумын эмнэлэгт орж үзүүлээд явсан нь дээр байх аа” гэж хэлсэн чинь манай эхнэр “яах юм бэ, гэртээ харьж хүүхдүүд дээрээ очоод дараа нь эмнэлэг орж үзүүлнэ, зүгээр” гээд байсан болохоор аймаг явахаар хөдөлсөн. Здаа бид нар ойр зуурын юм яриад явж байгаад заримдаа хэсэг дуугүй болоод байхаар нь би юм асуугаад хариулаад байсан чинь хэсэг байж байгаад унтаад өгсөн. Би гарыг нь барьсан чинь гар нь хүйтэн болчихсон байхаар нь ахыг “машины паараа тавиарай, хурдан яваарай” гэж хэлсэн. Ухаан алдсаныг нь мэдээгүй. Тэгээд нэг мэдсэн чинь аймгийн эмнэлгийн үүдэнд ирсэн байсан. Тэгээд эмнэлэг рүү гүйж ороод эмнэлгийн эмч, сувилагч нар гарч ирээд аваад оруулсан. Тэгээд эмнэлгийн эмч ажилчид эмнэлгийн анхан шатны туслж үзүүлээд ямар ч арга байсангүй, зүрх нь цохилохоо больчихлоо гээд цагдаагийн байгууллагад мэдэгдэх ёстой байдаг юм гээд мэдэгдсэн байх. Тэгээд удалгүй цагдаа ирсэн. Би 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр найран дээр айраг уусан, 2 хундага архи уусан байсан. Тэр найрнаас ирээд унтсаар байгаад тухайн асуудал болохоос өмнө сэрсэн юм. Эхнэртэй хт явах үед бол архи согтууруулах ундааны зүйл хэрэглээгүй байсан. Цагдаа ирээд найг согтууруулах ундаа хэрэглэсэн эсэхийг шалгах багажаар үлээлгэж шалгахад 0,98% согтолттой байна гэж хэлсэн. Манай эхнэр бие засах гэж гарсан байсан. Гадаа харанхуй байсан. Машины урд байгаагүй, зүүн талд байгаагүй, баруун талд байгаагүй, машины ард байгаагүй болохоор нь ухрах үйлдэл хийсэн. Машины рулийг зүүн тийш дараад ухрах үйлдэл хийсэн юм. Би зөв рультэй машины буруу талын урд дугуйгаар дайрсан байсан. Би тухайн үед хаана ямар гэмтэл гарсныг мэдээгүй. Сандраад байсан болохоор хөл дээгүүр нь гарсан байх гэж бодож байсан. Машин дотор оруулж суулгаад ахын гаднаас хөдлөх гэж байх үед хацар дээрээ  халцалсан байсан. Энэ яасан юм” гэж асуух үед “өдөр унаад тийм зүйл болсон” гэж надад хэлсэн. Тэгээд машины арын сандал дээр хэвтүүлээд хөнжлөөр хучих гэж байх үед гэдсэн дээр нь зулгарсан байсныг харсан. Өөр ил харагдах гэмтэл шарх байгаагүй. Би “аймаг руу явах уу, яг хаана чинь өвдөж байна” гэж асуухаар “миний ходоод өвдөөд байх шиг байна” гэхээс өөр зүйл хэлээгүй. Техникийн шинжээчийн дүгнэлтээр жолоочийн буруугаас болж з тээврийн осол гарсан гэж байсан. Би шүүх эмнэлгийн дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрч байна. Надад санал хүсэлт байхгүй, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байна” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 107-108 хуудас),

 

******* аймаг дахь Бүсийн шүүх шинжилгээний төвийн шинжээч эмч Э.Хүрэлсүхийн цогцост шүүх эмнэлгийн магадлан шинжилгээ хийсэн 2023 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн 102 дугаартай шинжээчийн дүгнэлт (хх-ийн 26-31 хуудас),

 

******* аймаг дахь Политехник коллежийн автомеханикийн багш мэргэшсэн инженер Ц.Болдбаатарын 2023 оны 10 дугаар сарын 07-ны өдрийн 53 дугаартай дүгнэлт (хх-ийн 54 хуудас),

 

******* аймаг дахь Бүсийн оношилгоо, эмчилгээний төвийн 2023 оны 10 дугаар сарын 04-ний өдрийн Шүүх сэтгэц эмгэг судлалын дүгнэлт (хх-ийн 45-48 хуудас),

 

Гэмт хэргийн талаарх гомдол мэдээлэл хүлээн авсан тэмдэглэл (хх-ийн 3 хуудас),

 

Мөрдөгчийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдрийн шүүгдэгч *******ийн согтуурлыг шалгасан тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт (хх-ийн 6 хуудас),

 

Эрх бүхий албан тушаалтны 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдрийн “Осол, хэрэг гарсан газар хийсэн хэмжилтийн бүдүүвч” зураг (хх-ийн 7 хуудас),

 

Мөрдөгчийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдрийн хэргийн газарт үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (хх-ийн 8-9 хуудас),

 

Мөрдөгчийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдрийн Япон улсад 2010 онд үйлдвэрлэгдсэн,  Монгол улсад 2018 онд орж ирсэн “ RХ350” маркийн  улаан өнгийн ӨВЕ улсын дугаартай автомашинд үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт (хх-ийн 10, 12-13 хуудас),

 

******* аймгийн Шүүх шинжилгээний хэлтсийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдрийн талийгч н хувцаст үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт (хх-ийн 11, 15 хуудас),

 

Мөрдөгчийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдрийн цогцост үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (хх-ийн 14, 16-20 хуудас),

 

Шүүх хуралдаанд шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Г.Ганбадрах шүүгдэгчийн хувийн байдалтай холбоотой 39 хуудас бүхий ******* аймгийн сумын 5 дугаар багийн Засаг даргын 2024 оны 02 дугаар  сарын 19-ний өдрийн 40 дугаартай албан бичиг,

 

Их эмч Г.Сосорбурын 2024 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн тодорхойлолт,

 

******* аймгийн сумын Ерөнхий боловсролын 2 дугаар сургуулийн 2024 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн 21 дугаартай албан бичиг,

 

 ******* аймгийн сумын Ерөнхий боловсролын лаборатори Мэргэд сургуулийн 2024 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн 37 дугаартай албан бичиг,

 

Шүүгдэгч *******ийн охин бүжгийн төрлөөр гаргасан жилтуудын талаарх өргөмжлөл, гэрчилгээний хуулбар нийт 12 хуудас, хүү шатрын спортоор гаргасан жилтуудын талаарх өргөмжлөл, батлж, гэрчилгээнүүдийн хуулбар 7 хуудас, охин Монголын Сурагчдын холбооны “Авьяаслаг сурагч” хүрэл медалийн үнэмлэхийн хуулбар 1 хуудас,  *******ийн гагнуурчны мэргэжлийн үнэмлэхийн хуулбар 1 хуудас,

 

“ ” -ийн 2024 оны 02 дугаар сарын 20-ны өдрийн №0217 дугаартай тодорхойлолт 1 хуудас,

 

“ ” -ийн *******ийн ажил байдлын талаарх тодорхойлолт 1 хуудас, талархлын бичиг 1 хуудас, Монголын Залуучуудын холбооны хөдөлмөрийн алдар цол тэмдгийн үнэмлэхийн хуулбар 1 хуудас, “ ” -ийн өргөмжлөлийн хуулбар 1 хуудас, талархлын бичиг 1 хуудас,  ******* иргэний үнэмлэхийн хуулбар 1 хуудас,

 

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч хүсэлт, иргэний үнэмлэхийн хуулбар, булаторийн картын хуулбар 5 хуудас,

 

******* аймгийн сумын 5 дугаар багийн Засаг даргын 2023 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдрийн 20 дугаартай тодорхойлолт, иргэний үнэмлэхийн лавлагаа, төрөл садангийн лавлагаа, эд хөрөнгө бүртгэлтэй эсэх лавлагаа, эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас (хх-ийн 90-94 хуудас) зэрэг нотлох баримтуудыг шинжлэн судлав.

 

1.Шүүгдэгчийн гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугийн талаар:

 

 Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.14 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Анхан шатны журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа нь тухайн шүүгдэгчийн хувьд прокуророос шүүхэд шилжүүлсэн эрүүгийн хэргийн хүрээнд явагдана.” гэж заасан байх тул шүүгдэгч *******ид холбогдох хэргийг прокуророос шүүхэд шилжүүлсэн эрүүгийн хэргийн хүрээнд шийдвэрлэсэн болно.

 

          Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1.7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “Шүүх хэргийн бодит байдлыг талуудын мэтгэлцээний үндсэн дээр тогтооно.” гэж заасныг удирдлага болгон шүүх хуралдаанд яллах, өмгөөлөх талын шинжлэн судалсан болон хэрэгт цугларсан дээрх нотлох баримтуудыг үндэслэн дүгнэвэл:

 

            Шүүгдэгч ******* нь согтуурсан үедээ 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдрөөс 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-нд шилжих шөнө ******* аймгийн сумын 4 дүгээр багийн “ ” гэх газар  шороон гадаргуутай з дээр ӨВЕ улсын дугаартай “ ” маркийн тээврийн хэрэгслээр ухрах хөдөлгөөн хийхдээ Монгол улсын Зын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7 а-д “Тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй, эсхүл согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодохыг хориглоно”, 10.1-д “Жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө з орчны байдлыг биеэр шалгаж хөдөлгөөн эхлэх, чиг өөрчлөх, байр эзлэн зогсохдоо аюул осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцөлийг хангана” гэж заасныг зөрчиж, тус тээврийн хэрэгслээс бие засах гэж буусан байсан эхнэр дайрсны улмаас түүний эрүүл мэндэд цээж хэвлийн хөндийн битүү гэмтэл болох баруун сүүж ясны бяцарсан хугарал, умдаг яс, баруун сүүж ясны холбоосны урагдал, салалт, зүүн сүүж ясны хугарал, 3 болон 4-р хавирганы хугарал, хэвлий, баруун ташаа, умдаг, баруун гуя, зүүн шилбэ, өгзөг хэсгийг харсан, зүүн гуя, өвдөг, шилбэ, зүүн шагай хэсгийн зулгаралт, цус хуралт бүхий гэмтлүүд учирч, нь авто ослын хүнд гэмтэл болох цээж, хэвлийн хөндийн битүү гэмтлийн улмаас ьсгал, зүрх зогсож нас барсан үйл баримт тогтоогдож байна.

 

           Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль тогтоомж, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулсан бол” гэж, 

 

           Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “Энэ гэмт хэргийн улмаас хүний ь нас хохирсон бол” 

 

            Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д “Энэ зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан гэмт хэргийг согтуурсан, мансуурсан үедээ үйлдсэн бол” гэж,

 

            Монгол улсын Зын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн  4.1, 4.2-т “Монгол улсын нутаг дэвсгэрт бүх нийтээр дагаж мөрдөх зын хөдөлгөөний нэгдсэн журмыг Зын хөдөлгөөний дүрмээр тогтооно. Зын хөдөлгөөний дүрмийг Засгийн газар батална.” гэж хуульчилсан.

      

          Монгол улсын Зын хөдөлгөөний дүрэм нь Монгол Улсын Засгийн газраас  хуульд нийцүүлэн баталж гаргасан бүх нийтээр дагаж мөрдөх, захиргааны хэм хэмжээний акт бөгөөд энэ дүрмийг зөрчсөний улмаас бусдын эрүүл мэндэд хүндэвтэр, хүнд хохирол учруулсан, хүний ь насыг хохирсон бол гэмт хэрэгт тооцохоор Эрүүгийн хуульд тодорхойлсон.

 

           Монгол улсын Зын хөдөлгөөний дүрмийн 1 дүгээр зүйлийн 1.2.13-т “жолооч гэж Зын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн 3.1.3-т заасныг ойлгоно”,

 

          Монгол улсын Зын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1 дэх хэсгийн 3.1.3-т “жолооч гэж тээврийн хэрэгсэл жолоодож яваа хүн, жолоодлогын дадлага хийлгэж яваа багш, заар ердийн хөсөг унаж, хөтөлж яваа хүнийг ойлгоно” гэж заасан.    

 

         Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн тайлбарт “тээврийн хэрэгслийн жолооч гэж тээврийн хэрэгсэл жолоодож яваа тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхтэй, эсхүл эрхгүй, эсхүл жолоодох эрх нь дуусгавар болсон хүнийг”,

         мөн “согтуурсан” гэсэн шинжийг “шалгаж, тогтоох ажиллагааны үр дүнд шалгуулагчийн ьсгал дахь спиртийн агуулж 0.20, түүнээс дээш промиль (%), эсхүл цусан дахь спиртийн агуулж 0.5, түүнээс дээш промиль (%) илэрснийг ойлгоно” гэж тус тус тайлбарласан.

          Монгол улсын Эрүүл мэнд, спортын сайд, Хууль зүйн сайдын 2016 оны А/138, А/131 дугаар хтарсан тушаалаар баталсан “Жолооч согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн эсэхийг шалгаж тогтоох жур”-ын 2.5-д “Шалгаж, тогтоох ажиллагааны үр дүнд шалгуулагчийн ьсгал дахь спиртийн агуулж 0,20 промиль (%о), эсхүл цусан дахь спиртийн агуулж 0,5 промиль (%о) илэрвэл согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн гэж үзнэ” гэж заасан.

 

          Шүүгдэгч ******* нь 2023 оны 09 дүгээр  сарын 18-ны өдрөөс 2023 оны 09 дүгээр сарын 19-нд шилжих шөнө ******* аймгийн сумын 4 дүгээр багийн “ ” гэх газар  шороон гадаргуутай з дээр “ RХ350” маркийн  ӨВЕ улсын дугаартай автомашиныг жолоодож ухрах хөдөлгөөн хийхдээ Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль тогтоомж, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний акт болох Монгол улсын Зын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7а “Тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй, эсхүл согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодохыг хориглоно”, 10.1-д “Жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө з орчны байдлыг биеэр шалгаж хөдөлгөөн эхлэх, чиг өөрчлөх, байр эзлэн зогсохдоо аюул осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцөлийг хангана” гэж заасныг тус тус зөрчсөн болох нь:

 

Мөрдөгчийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдрийн хэргийн газарт үзлэг хийсэн тэмдэглэл, осол, хэрэг гарсан газар хийсэн хэмжилтийн бүдүүвч, гэрэл зургийн үзүүлэлт (хх-ийн 7-9 хуудас),

 

          ******* аймаг дахь Политехник коллежийн автомеханикийн багш мэргэшсэн инженер Ц.Болдбаатарын гаргасан 2023 оны 10 дугаар сарын 07-ны өдрийн 53 дугаартай “...1. Уг үйлдэл нь з тээврийн осол мөн. Зын Хөдөлгөөний Аюулгүй байдлын тухай хуулийн 3.1.6-д “з тээврийн осол” гэж з дээр тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөнөөс үүдэн хүний ь нас, эрүүл мэнд хохирох, тээврийн хэрэгсэл болон з, зын байгуулж, эвдэрч гэмтэх, ачаа болон бусад эд хөрөнгийн хохирол учрахыг хэлнэ” гэж заасан байна.

 

2. ӨВО улсын дугаартай RХ350 маркийн тээврийн хэрэгслийн жолооч ******* нь зын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7-ын а-д заасан “Жолоочид дараах зүйлийг хориглоно. Тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй эсхүл согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох”, мөн дүрмийн 10.1-д заасан “Жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө з орчны байдлыг биеэр шалгаж хөдөлгөөн эхлэх, чиг өөрчлөх, байр эзлэх, зогсохдоо аюул осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцөлийг хангана.” гэсэн заалтуудыг тус тус зөрчсөний улмаас энэ з тээврийн осол гарсан байна.

 

3. ӨВО улсын дугаартай RХ350 маркийн тээврийн хэрэгслийн хурдыг тодорхойлох боломжгүй.

 

4. 2655 ӨВО улсын дугаартай RХ350 маркийн тээврийн хэрэгслийн жолооч ******* нь согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодож мөн хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө з орчны байдлыг биеэр шалгаж аюул осол үүсгэхгүй байх нөхцөлийг хангаагүйн улмаас энэ з тээврийн осол гарсан байна.” гэсэн техникийн шинжээчийн дүгнэлт (хх-ийн 54 хуудас),

 

Мөрдөгчийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 08-ны өдрийн *******ийн В, С, Е ангиллын жолоодох эрхийн №488765 дугаартай жолоочийн үнэмлэхийг эд мөрийн баримтаар тооцох тухай тогтоол, жолоочийн үнэмлэх (хх-ийн 118 хуудас) зэрэг нотлох баримтуудаар,

 

           Шүүгдэгч ******* нь ӨВЕ улсын дугаартай “ RХ350” маркийн тээврийн хэрэгслээр ухрах хөдөлгөөн хийхдээ Монгол улсын Зын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7а, 10.1 дэх заалтыг зөрчиж, тухайн тээврийн хэрэгслээс бие засахаар буусан байсан эхнэр ээ дайрч ь насыг нь хохироосон болох нь ******* аймаг дахь Бүсийн шүүх шинжилгээний төвийн шинжээч эмч Э.Хүрэлсүхийн 2023 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн 102 дугаартай цогцост  шүүх эмнэлгийн магадлан шинжилгээ хийсэн“...1. Талийгаач ийн цогцост хийсэн шүүх эмнэлгийн задлан шинжилгээгээр цээж хэвлийн хөндийн битүү гэмтэл болох баруун сүүж ясны бяцарсан хугарал, умдаг яс, баруун сүүж ясны холбоосны урагдал, салалт, зүүн сүүж ясны хугарал, 3 болон 4-р хавирганы хугарал. Дух, зүүн зовхи, зүүн хацар, эрүү, зүүн бугалга, тохой, шуу, бугуй, алга, сарвуу, баруун бугалга, шуу, бугуй, сарвуу, хэвлий, баруун ташаа, умдаг, баруун гуя, зүүн шилбэ, өгзөг хэсгийг харсан, зүүн гуя, өвдөг, шилбэ, зүүн шагай хэсгийн зулгаралт, цус хуралт гэмтлүүд тогтоогдлоо. Авто ослын хавсарсан хүнд гэмтлүүд болох цээж хэвлийн хөндийн эрхтнүүдийн битүү гэмтэл нь ь насанд аюултай, үхэлд хүргэсэн тул гэмтлийн зэрэг тогтоох шаардлагагүй.

 

2. Нас барсан хугацаа 15-20 цаг болсон байх боломжтой.

 

3. Талийгаач нь авто ослын хүнд болох цээж хэвлийн битүү гэмтлийн улмаас ьсгал, зүрх зогсож нас баржээ.

 

4. Талийгаач нь нас барах үедээ цусанд 3.2% промилли спирт, ходоодны шингэнд 4 промилли спирт илэрсэн нь согтолтын хүнд зэрэгт хаарна.

 

5. Дүгнэлт гарах хугацаанд хэрэгт ач холбогдол бүхий шинээр нөхцөл байдал илрээгүй болно.” гэсэн шинжээчийн дүгнэлт (хх-ийн 26-31 хуудас),

 

******* аймгийн Шүүх шинжилгээний хэлтсийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдрийн талийгч н хувцаст үзлэг хийсэн гэрэл зургийн үзүүлэлт (хх-ийн 11 хуудас),

 

******* аймгийн Шүүх шинжилгээний хэлтсийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдрийн “ RХ350” маркийн  улаан өнгийн ӨВЕ улсын дугаартай тээврийн хэрэгсэлд үзлэг хийсэн гэрэл зургийн үзүүлэлт (хх-ийн 10, 12-13 хуудас),

 

Мөрдөгчийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдрийн цогцост болон хувцсанд үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (хх-ийн 11, 14-20 хуудас),

 

Шүүгдэгч *******ийн шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт өгсөн “...2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдрөөс 18-ны өдөр шилжих шөнө эхнэр бид хоёр осол болсон газар хонохоор очиж эхнэр бие засах гээд буусан байсныг мэдэлгүй машинаар дайрч ь насыг хохироосонд үнэхээр их харсаж байна. Талийгаачийг  би өөрөө өргөж машинд суулгасан.  Бид хоёр осол болсны дараа хоёулаа эмнэлэг орох уу, яах вэ гээд хэсэг ярилцаж суусны дараа эртхэн аймаг явж  хүүхдүүдтэйгээ уулзсаны дараа эмнэлэг дээр очсон нь дээр юм байна гэсэн эхнэрийнхээ гаргасан шийдвэрийн үндсэн дээр бид хоёр аймаг явахаар хөдөлсөн. 

Тухайн үед ******* сум руу орж байсан байх. Тэгэхэд талийгаачийн гар, хөл хөрсөн байсан. Хийсэн хэрэгтээ гэмшиж, гэм буруугаа хүлээж байна” гэсэн мэдүүлэг,

 

Гэрч *******ын шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт өгсөн “...Манайх найр, хурим хийж хүмүүс ирсэн. Холын хүмүүс нь эрт явцгаагаад би тэнд хоол хийсээр байгаад таарсан. Тэгээд бүх ирсэн хүмүүсээ явуулчихаад унтахаар арсан. Шөнө арч байсан чинь гэрийн хаалга тогшсон. Тэр үед шөнө хэдэн цагийн үед гэдгийг сайн мэдэхгүй байна. Явуулах хүмүүсээ явуулчихаад унтаад өгсөн байсан. Эндээс гараад ойрхон хөдөө хонохоор явсан юм билээ. Тэгээд ******* “дугуйн доор эхнэрийн хөл нь орчих шиг боллоо” гэж хэлсэн. Нөхөр бид хоёр гүйж гарч ирээд хартал эхнэр нь суудал дээр хөндлөн хэвтэж байсан. Би “эмнэлэг рүү хурдан явъя” гэхэд “яах юм бэ, хэрэггүй аймагт очоод үзүүлчихье” гэж хэлсэн. Тэгэхээр нь хөнжил байхаар нь цээж доогуур нь хийж өгсөн. Тэгээд л гэртээ ороод ирсэн. Талийгаачийг осолд орсны дараа хгийн түрүүнд уулзсан хүн би байсан.  Би гайгүй юм уу л гэж үнэндээ харсан. Тэр үед яасан юм бол гээд гүйгээд гарахад хөндлөн сууж байсан. Тэгээд би араар нь эвтэйхэн юм болов уу гэж хөнжил ивж өгөөд гарсан. Үнэндээ биеийг нь асуухад гайгүй байна гэж юу гэж шууд, шууд хариулахав дээ. Үгээ зөөж би зүгээр ээ эгчээ, гайгүй, гайгүй л гэж надад хэлсэн. Зовуурийн талаар юу ч хэлээгүй. ...Эмнэлэгт үзүүлье гэхэд ганц хоёр үгийн зайтай үгээ зөөж үгүй, үгүй гэж хэлэхээр нь болдог юм байхдаа л гэж бодсон.” гэсэн мэдүүлэг,

 

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...2023 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдөр манай охин талийгч , хүргэн *******ийн хт ******* аймгийн сум руу хуримд явсан. Тэгээд 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр хурим нь болсон. 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өглөө манай хүргэн , түүний аав , хүргэний ах нар манайд орж ирсэн. Тэгээд “манай охин талийгчид муу юм тохиолдлоо, бие засаж байхад нь ухарч байгаад мөргөчихлөө. Эмнэлэгт ирээд нас барчихлаа. Одоо моргт хийсэн байгаа” гэж хэлсэн. Талийгч нь хааяа найз нөхөдтэйгөө гарч байдаг. Миний дэргэд бол архи согтууруулах ундаа хэрэглэж байгаагүй. Би 2023 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдөр үдээс хойш 15 цагийн үед ******* аймгийн сум руу явах гэж байхад уулзсан. Тэр орой нь над руу “би ирчихсэн байна” гэж манай талийгч охин утсаар ярьсан. Тухайн үед биеийн байдал нь зүгээр байсан. Талийгч нь ямар нэгэн архаг хууч өвчин байхгүй. Эмнэлгийн хяналтад байгаагүй. Талийгч , хүргэн ******* нар нь хэрүүл маргаан хийх нь хийдэг байсан. Жаал жуул ямар юмнаас болоод хардаад хэрүүл хийгээд байдаг байсан. Хоорондоо таарж муутай харилцаатай байдаг байсан. Манай талийгч охиныг зодож байсан. нь их ширүүн ааштай, түргэн ууртай хүн, уурлахаараа манай талийгч охиныг ална шудна гэж хараадаг хүн байгаа юм. нь аймагт “ ”-д хийдэг. Ажил руугаа ирж очин байдаг. Миний хүргэн нь талийгч эхнэртэйгээ тааржгүй харилцаатай байдаг байсан учраас би хуулийн дагуу шалгуулмаар байна.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 62-63 хуудас),

 

 Шинжээч эмч Э.Хүрэлсүхийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Уг мөр нь баруунаас зүүн тийш чиглэлтэй дарагдсан мөр /биеийн дээгүүр гараагүй мөр/.  Талийгаачийн биед үүссэн гэмтлүүд нь авто ослын үед мохоо хүчин зүйлийн мөргөх, дайрагдах үед үүсэх боломжтой. Тухайлбал баруун хөлийн дунд гуравны нэгт үүссэн хугарал нь автомашинд мөргөгдөх үед үүсдэг хугарал. Мөн аарцаг ясны баруун сүүж, умдаг яс, гогцоо буюу холбоосны бяцарсан хугарлууд нь дайрагдах болон мөргөгдөх үед үүснэ. Харин 3-4 дүгээр хавирганы хугарал гэмтэл нь шахагдалт болон мөргөлтөөс үүсэх боломжтой.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 34-35 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Би 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ноос 18-ны өдрийн хооронд ******* аймгийн Бүсийн оношилгоо, эмчилгээний төвд яаралтай түргэн туслжийн тасагт жижүүр эмчийн үүрэг гүйцэтгэн ажиллаж байсан. 03 цагийн үед ******* аймгийн сумаас ьсгал, зүрх судас зогссон байдалтай, нөхөр хад ахын хт нэг эмэгтэй хүн ирсэн. Тухайн үед шууд цагдаад мэдэгдсэн. Хүнд, ьсгал, зүрх судас зогсоод удсан байдалтай хүн ирсэн. Ар гэрийнхнийх нь хүсэлтийн дагуу лавшруулах суурь туслж үзүүлсэн. Зүрхний шууд бус иллэг хийж судсаар адерналин 1 мл-р 1-3 минутын зайтай 8 удаа давтсан. Допин 200 мг-р судсаар дуслаар урсгаж, цагаан мөгөөрсөн хоолойд 7 номерын интубацийн гуурс байрлуулж 22 см-т бэхэлсэн. Амьсгалыг бугаар удирдаж лавшруулсан туслжийг 30 минутын турш үзүүлэхэд ьсгал зүрх сэргээгүй. ...Тухайн үеийн үзлэгээр арьс эрээнтсэн, мөчдийн үзүүр хүйтэн, захад пульс тэмтрэгдэхгүй, даралт болон сатураци хэмжигдэхгүй, хөхөрсөн байдалтай, хэвлийн болон аарцаг хэсгээр хөхөрч цус хурсан байдалтай байсан.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 65 хуудас),

 

Гэрч *******ын мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...2023 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр , ******* нар манайд ирсэн. Тэгээд 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр 10 цаг өнгөрч байхад бэр хүргэж өгөх гээд явсан. Бэр хүргэсэн хүмүүс ирэх үед хоол унд хийж өгөөд холын хүмүүс нь буцаад ойрын хүмүүс нь үлдсэн байсан. Тэгээд Дулдорж, , нар гадна машины хөгжим тавиад бүжиглээд байсан. Харин 16 цаг өнгөрч байх үед манай гэрт ороод унтсан. Хүмүүсээ тараагаад бүгд явцгаасан юм. Би 23 цагийн үед унтсан. Найг унтах үед үлдсэн байсан. Өөр хүн байгаагүй. Унтаж байсан чинь гэрийн хаалга хүн нүдээд байсан. Тэгээд би гэрийн хаалга нээсэн чинь “ах эгч хоёр гараад ирээч” гээд байхаар нь гараад очсон чинь машины арын суудал дээр хөлөө тавьчихсан сууж байсан. Тэгээд “яасан юм” гэж асуусан чинь “би г бие засаж байх үед нь хөлөн дээгүүр нь гарчихлаа” гэж байсан. Тэгээд би биеийн байдлыг нь асуухад “би гайгүй” гээд байсан. “Эмчид үзүүл” гэж хэлсэн чинь “аймаг ороод гэртээ харьж хоноод үзүүлчихнэ” гэж хэлсэн. Тэгээд явах гээд байсан болохоор цээжин доор нь хөнжил ивж өгөөд гэр рүү орсон. Манай нөхөр машин бариад явсан. Тэгээд “аймаг ороод ирлээ” гээд манай нөхөр утсаар ярих үед 03 цаг өнгөрч байсан байх гэж бодож байна. Би цаг хараагүй. , нар нь манайд хоёр хонохдоо ямар нэгэн хэрүүл маргаан хийсэн асуудал байгаагүй. Инээж хөхөрсөн хүмүүс байсан. нь 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны үдэш орж ирэх үед нүүрний зүүн шанаа хэсэг нь урагдсан байсан. Үсээ урдуур нь оруулсан байсан. Би тухайн үед тос түрхэж өгсөн. Өөр ил харагдах шарх сорви байгаагүй.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 67 хуудас),

 

Гэрч Д.ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр манай том охин айлын болох гээд 2023 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр манайд ирсэн. Тэгээд 17-ны өглөө 10 цаг 30 минутын үед манай охин ийг хүргэж өгөх гээд явсан. Тэгээд 15 цагийн үед бэр хүргэж өгсөн хүмүүс бүгд ирсэн. ...манай хоёр дүү хоноод 18-ны өдөр гэр нь ******* аймагт байдаг болохоор буцахаар болсон. ... нь найраас ирээд унтаад өгсөн байсан. Тэгээд шөнө 11 цаг өнгөрч байх үед би дүү ийг сэрээсэн.  Би “цаг орой болчихлоо, одоо унтуулах хэрэгтэй байна” гэж хэлсэн чинь “за ахаа” гээд босоод ирсэн. Тухайн үед манай гэрт хүмүүстэй яриад байсан. Нэг харсан чинь , хоёр хашаанаас машинаа гаргаж байхаар нь очоод хаашаа явах гэж байгааг нь асуусан чинь бэр “чимээгүй газар салхинд гарч хонолоо” гэж хэлээд тэр хоёр хөдлөөд явсан. ...Тэгээд унтаж байсан чинь гэрийн хаалга хүн нүдээд байхаар нь “хэн бэ” гэсэн чинь манай дүү байсан. Хаалга онгойлгосон чинь “ахаа, би эхнэрээ дайрчихлаа” гэж хэлсэн. Тэгээд би “хаана байгаа юм” гэж асуусан чинь “гадаа машинд байгаа” гэж хэлсэн. Би очоод үзсэн чинь машины арын суудал дээр буруу тийш хараад хөлөө жийгээд хагас суучихсан байсан. ...Би “юу болов оо дүү” гээд асуусан чинь “зүгээр ээ ахаа, гэдсэн дээр жаахан зулгарсан” гээд надад үзүүлсэн. Тэгэхээр нь би “эмнэлэг явж үзүүл” гэж хэлсэн чинь “өө ахаа зүгээр ээ. Өнөөдөр аймагт гэртээ харьж хоночихоод маргааш үзүүлье” гэж хэлсэн. Тэгээд , хоёр явах гэхээр нь “би хт явъя” гээд машиныг нь бариад аймаг руу явсан. Тэгээд , хоёр машины арын суудал дээр суугаад ийн хөлийг дэрлээд суугаад бид гурав хоорондоо найрын талаар ярилцаад явж байсан. ******* сум өнгөрөөд явж байсан чинь унтаад байгаа юм шиг байсан. гар нь даарчихсан байна гэж хэлэхээр нь би гарыг нь барьж үзсэн чинь хүйтэн байхаар нь айгаад жаахан давхиад аймгийн эмнэлэг дээр ирээд хүлээн авах дээр ороод эмчид үзүүлсэн. Тэгээд хэсэг эмчилгээ хийлгэж байснаа унтчихлаа гэж хэлсэн. ...Баруун шанаа хэсэгт нь бага зэрэг халцарсан байсан. Сүүлд нь бурхан болсны дараа хувцсыг нь тайлсан байх үед хоёр хөлийн гуя хэсэг нь бага зэрэг хөхөрсөн байсан. Гэдэс хэсэг нь арьс нь урагдчихсан байсан. Хоёр гуя нь хөх болсон байсан. Өөр ямар нэгэн шарх сорви байгаагүй. Тухайн үед манайхаас явах үед 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ноос 18-нд шилжих шөнө 00 цаг өнгөрч байсан, би яг цаг хараагүй. ...Дайруулчихлаа гээд ирэх үедээ бол биеийн байдал нь гайгүй байсан. Найг ямар нэгэн зовиур байна уу гэж асуухад зүгээрээ гэж байсан” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 71-72 хуудас) зэрэг нотлох баримтуудаар,

          

           Шүүгдэгч ******* нь гэмт хэрэг үйлдэх үедээ согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн байсан болох нь хэрэгт авагдсан мөрдөгчийн 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдрийн “...2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдөр 06 цаг 10 минутад *******ийг AL-7510 багажаар үлээлгэн шалгахад 0,98% байв.” гэсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт (хх-ийн  хуудас),

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Тэгээд найр 2023 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр болсон.  Манай дүү архи дарс нэг их хэрэглээд байдаггүй, тэр өдөр найр болж байсан учраас шахуулаад жаахан архи уусан байсан.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 74 хуудас),

Шүүгдэгч *******ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд яллагдагчаар өгсөн “...Тэгээд 17-ны өдөр найр нь болж бэр хүргэж өгөх гээд бид хоёр хт өөрийн машинаар өглөө 10 цагийн үед нөгөө найр болох айлдаа очсон. Би тухайн найран дээр айраг уусан, архи ганц хоёр удаа уусан байсан” гэсэн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудаар тус тус нотлогдон тогтоогдсон, мөрдөн шалгах ажиллагаанд хийгдвэл зохих ажиллагаа бүрэн хийгдсэн байна.

 

           Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д заасан гэмт хэргийн шинж нь автотээврийн хэрэгслийн жолооч согтуурсан үедээ хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний ь нас хохирсон тохиолдолд хангагддаг.

 

          Гэмт хэргийн шалтгаант холбоо гэдэг нь гэмт хэргийн бүх шинжийг агуулсан гэмт этгээдийн үйлдэл, эс үйлдэхүй болон тэдгээрийн улмаас учирсан хор уршиг хоёрын хооронд оршдог бөгөөд материаллаг бүрэлдэхүүнтэй гэмт хэргийн заавал байх шинжид хаардаг.

 

          Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.1 дүгээр зүйлийн 1-д “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан нийгэмд аюултай, гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйг гэмт хэрэгт тооцно” гэж заасан бөгөөд нийгэмд аюултай, гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйг тухайн этгээд хийсэн эсэх, үүссэн хор уршиг нь үүнтэй шалтгаант холбоотой эсэхийг тогтоох нь гэмт хэрэгт холбогдсон этгээдийн гэм буруутай эсэхийг нотлох, гэмт хэргийг зүйлчлэх, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх зэрэгт ач холбогдолтой бөгөөд шүүгдэгч *******ийн согтуурсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодож з тээврийн осол гаргасан үйлдлийн улмаас н ь нас хохирсон нь  хоорондоо шалтгаант холбоотой байна.

            Шүүгдэгч ******* нь  автотээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний ь нас хохирсон гэмт хэргийг согтуурсан үедээ үйлдсэн болох нь шүүхийн хэлэлцүүлэгт талуудаас шинжлэн судалсан дээрх нотлох баримтуудаар хангалттай нотлогдон тогтоогдсон бөгөөд дээрх нотлох баримтуудыг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу цуглуулж бэхжүүлсэн байх бөгөөд эдгээр нь хэрэгт хааралтай, хэргийг эцэслэн шийдвэрлэхэд хүрэлцээтэй байна.

 

            Дээрх мэдүүлгүүдийг өгсөн хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч, гэрч нарт хууль сануулж, худал мэдүүлэг өгвөл эрүүгийн хуульд зааснаар эрүүгийн хариуцлага хүлээх тухай эрх үүргийг нь танилцуулж мэдүүлэг авсан, мөн тухайн хэрэгт хувийн сонирхолгүй,  ажил, мэргэжлийн мэдлэг, туршлага бүхий шинжээч нар тусгай мэдлэгийн хүрээндээ дүгнэлт гаргасан тул үнэн зөв гэж дүгнэлээ.

 

            Шүүгдэгч ******* мөрдөн шалгах ажиллагаанд болон шүүхийн хэлэлцүүлэгт гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч мэдүүлсэн бөгөөд түүний мэдүүлэг нь хэрэгт авагдаж шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт шинжлэн судалсан гэрч нарын мэдүүлэг, шинжээчийн дүгнэлт зэргээр давхар нотлогдсон бөгөөд  шүүгдэгч нь гэм буруу болон хохирол, хор уршгийн хувьд маргаагүй болно.

 

           Шүүгдэгч ******* нь согтуурсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодож болохгүйг урьдчилан мэдэж байсан боловч тухайн цаг хугацаанд тээврийн хэрэгслээр хөдөлгөөнд оролцохдоо аюул, хохирол учруулахгүй, хөдөлгөөнд осолтой байдал бий болгохгүй байх нөхцөл байдлыг хангалгүйгээр илтэд хайхржгүй хандаж осол  гаргасны улмаас хүний ь насыг хохироосон үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.3 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан гэм буруугийн болгоомжгүй хэлбэрээр үйлдсэн байна.

 

******* аймгийн Прокуророос шүүгдэгч *******ид холбогдох эрүүгийн хэргийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д зааснаар зүйлчилж ирүүлсэн хэргийн зүйлчлэл зөв байх тул түүнийг автотээврийн хэрэгслийн жолооч согтуурсан үедээ хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан Монгол улсын Зын хөдөлгөөний дүрмийг зөрчсөний улмаас хүний ь нас хохирсон гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцох нь хууль зүйн үндэслэлтэй байна гэж дүгнэлээ.

Шүүгдэгч ******* нь  ӨВЕ улсын дугаартай “ RX350” маркийн автомашин жолоодож гэмт хэрэг үйлдсэн бөгөөд мөрдөгчийн 2023 оны 10 дугаар сарын 05-ны өдрийн “Шинжээч томилж шинжилгээ хийлгэх тухай” тогтоол болон 2023 оны 10 дугаар сарын 05-ны өдрийн техникийн шинжээчийн дүгнэлтэд “ ӨВО улсын дугаартай “RX350” гэж алдаатай бичсэн байгааг дурдах нь зүйтэй байна.

  Улсын яллагч Ц.н шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар гаргасан “...Шүүгдэгч *******ийн согтуурсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодож явахдаа зын хөдөлгөөний дүрмийг баримтлаагүйн улмаас з тээврийн осол гаргасны улмаас эхнэр нас барсан болох нь тогтоогдож байх тул Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-т заасан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцуулах тухай” дүгнэлт нь үндэслэлтэй байна.

 

Шүүх хуралдаанд шүүгдэгчийн өмгөөлөгч П.Адъяасүрэн шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар “...Миний үйлчлүүлэгч ******* нь өөрийн үйлдсэн гэм буруугаа бүрэн хүлээн зөвшөөрч байгаа. Прокурорын яллах дүгнэлтийг үндэслэлгүй байна гэж үгүйсгэх зүйл надад байхгүй. Гэхдээ үүнд эргэлзээтэй 2, 3 зүйл байгаа учраас хэлье гэж бодож байна. ...Шинжээчийн дүгнэлтэд авто ослын улмаас хэвлийн хөндийн битүү гэмтэл, ь насанд аюултай, үхэлд хүргэсэн байх тул гэмтлийн зэрэг тогтоох шаардлагагүй гэж байна. Энэ дүгнэлтэд яагаад эргэлзээтэй байгаа юм бэ гэхээр шинжээчийн дүгнэлтүүд эмнэлгийн туслж авах бололцоотой байсан эсэх гэдэг ийм зүйлийг заавал тодруулж оруулж ирдэг. Гэтэл энэ шинжээчийн дүгнэлтэнд тийм зүйл байхгүй. Уг үйл явдал болсны дараагаар улсын яллагчийн шинжлүүлсэн нотлох баримтуудад нэмж тодруулах зүйл байсан ч тодруулаагүй. Гэрч Д.Баянмөнх, ******* нарын мэдүүлгүүд тухайн осол болсон үед талийгаач ьсгал хураасан зүйл байгаагүй, бусадтай ярьсан, хөөрсөн, гэртээ харьж хоночихоод маргааш нь эмнэлэгт үзүүлье гэсэн. Үүнээс харахад эрт эмнэлгийн туслж авсан бол аврагдах боломж байсан юм болов уу гэсэн харсал төрж байна. Тийм учраас үүнийг шууд үхэлд хүргэсэн гэмтэл гэж хэлэхэд эргэлзээтэй байна. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2-т зааснаар ямар ч эргэлзээгүйгээр хүнийг гэм буруутайд тооцох ёстой. Гэтэл шинжээчийн энэ дүгнэлтүүд эргэлзээ төрүүлж байгаа учраас Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх хуульд заасан шүүгдэгчид ашигтайгаар зүйлчлэх боломж байна.”  гэсэн дүгнэлтийг гаргасан.

 

Шүүгдэгч *******ийн үйлдсэн гэмт хэргийн улмаас түүний эхнэр болох н эрүүл мэндэд  “цээж хэвлийн хөндийн битүү гэмтэл болох баруун сүүж ясны бяцарсан хугарал, умдаг яс, баруун сүүж ясны холбоосны урагдал, салалт, зүүн сүүж ясны хугарал, 3 болон 4-р хавирганы хугарал, хэвлий, баруун ташаа, умдаг, баруун гуя, зүүн шилбэ, өгзөг,  зүүн гуя, өвдөг, шилбэ, зүүн шагай хэсгийг харсан зулгаралт, цус хуралт” бүхий гэмтэл учирч,  цээж, хэвлийн хөндийн эрхтнүүдийн битүү гэмтлийн улмаас ьсгал, зүрх зогсож нас барсан бөгөөд авто ослын хавсарсан хүнд гэмтлүүд болох цээж, хэвлийн хөндийн эрхтнүүдийн битүү гэмтэл нь ь насанд аюултай, үхэлд хүргэсэн болох нь,

 

Мөн ь хохирогч үхэлд хүргэсэн дээрх гэмтлүүд нь 2023 оны 09 дүгээр сарын 18-ны шөнө 23 цаг өнгөрч байхад *******, нар нь Д.ийн хашаанаас машинтай гарч явсны дараа учирсан болох нь ******* аймаг дахь Бүсийн шүүх шинжилгээний төвийн шинжээч эмч Э.Хүрэлсүхийн 2023 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн 102 дугаартай дүгнэлт (хх-ийн 26-31 хуудас),

 

Шинжээч эмч Э.Хүрэлсүхийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Уг мөр нь баруунаас зүүн тийш чиглэлтэй дарагдсан мөр /биеийн дээгүүр гараагүй мөр/. Талийгаачийн биед үүссэн гэмтлүүд нь авто ослын үед мохоо хүчин зүйлийн мөргөх, дайрагдах үед үүсэх боломжтой. Тухайлбал баруун хөлийн дунд гуравны нэгт үүссэн хугарал нь автомашинд мөргөгдөх үед үүсдэг хугарал. Мөн аарцаг ясны баруун сүүж, умдаг яс, гогцоо буюу холбоосны бяцарсан хугарлууд нь дайрагдах болон мөргөгдөх үед үүснэ. Харин 3-4 дүгээр хавирганы хугарал гэмтэл нь шахагдалт болон мөргөлтөөс үүсэх боломжтой.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 34-35 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...03 цагийн үед ******* аймгийн сумаас ьсгал, зүрх судас зогссон байдалтай, нөхөр, хад ахын хт нэг эмэгтэй хүн ирсэн. Тухайн үед шууд цагдаад мэдэгдсэн. Хүнд, ьсгал, зүрх судас зогсоод удсан байдалтай хүн ирсэн. ...Тухайн үеийн үзлэгээр арьс эрээнтсэн, мөчдийн үзүүр хүйтэн, захад пульс тэмтрэгдэхгүй, даралт болон сатураци хэмжигдэхгүй, хөхөрсөн байдалтай, хэвлийн болон аарцаг хэсгээр хөхөрч цус хурсан байдалтай байсан.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 65 хуудас) зэргээр,

 

Гэрч *******ын шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт өгсөн “...Шөнө арч байсан чинь гэрийн хаалга тогшсон. Тэр үед шөнө хэдэн цагийн үед гэдгийг сайн мэдэхгүй байна. Эндээс гараад ойрхон хөдөө хонохоор явсан юм билээ. Тэгээд ******* дугуйн доор эхнэрийн хөл нь орчих шиг боллоо гэж хэлсэн. Нөхөр бид хоёр гүйж гарч ирээд хартал эхнэр нь суудал дээр хөндлөн хэвтэж байсан. Би эмнэлэг рүү хурдан явъя гэхэд “яахын бэ, хэрэггүй аймагт очоод үзүүлчихье” гэж хэлсэн. Тэгэхээр нь хөнжил байхаар нь цээжин доогуур нь хийж өгсөн. Тэгээд л гэртээ ороод ирсэн. ...Үнэндээ биеийг нь асуухад гайгүй байна гэж юу гэж шууд, шууд хариулахав дээ. Үгээ зөөж “би зүгээр ээ эгчээ, гайгүй, гайгүй л” гэж надад хэлсэн..  Эмнэлэгт үзүүлье гэхэд ганц хоёр үгийн зайтай үгээ зөөж үгүй, үгүй гэж хэлэхээр нь болдог юм байхдаа л гэж бодсон” гэсэн мэдүүлэг,

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Талийгч , ******* нар бэр хүргэж ирсэн байсан. , нар нь хэр их согтолттой байсан талаар би сайн мэдэхгүй байна. ...Манай найран дээр болон нар нь хоорондоо маргалдсан, муудалцсан, хэрүүл хийсэн ямар нэгэн тийм зүйл болоогүй.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 69 хуудас),

 

Гэрч Д.ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “..., хоёр хашаанаас машинаа гаргаж байхаар нь очоод хаашаа явах гэж байгааг нь асуусан чинь бэр “чимээгүй газар салхинд гарч хонолоо” гэж хэлээд тэр хоёр хөдлөөд явсан. Тэгээд унтаж байсан чинь гэрийн хаалга хүн нүдээд байхаар нь “хэн бэ” гэсэн чинь манай дүү байсан. Хаалга онгойлгосон чинь “ахаа, би эхнэрээ дайрчихлаа” гэж хэлсэн. ... машины арын суудал дээр буруу тийш хараад хөлөө жийгээд хагас суучихсан байсан. ...Тэгээд , хоёр явах гэхээр нь “би хт явъя” гээд машиныг нь бариад аймаг руу явсан.  ...******* сум өнгөрөөд явж байсан чинь унтаад байгаа юм шиг байсан. гар нь даарчихсан байна гэж хэлэхээр нь би гарыг нь барьж үзсэн чинь хүйтэн байхаар нь айгаад жаахан давхиад аймгийн эмнэлэг дээр ирээд хүлээн авах дээр ороод эмчид үзүүлсэн. ...Баруун шанаа хэсэгт нь бага зэрэг халцарсан байсан. Сүүлд нь бурхан болсны дараа хувцсыг нь тайлсан байх үед хоёр хөлийн гуя хэсэг нь бага зэрэг хөхөрсөн байсан. Гэдэс хэсэг нь арьс нь урагдчихсан байсан. Хоёр гуя нь хөх болсон байсан” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 71-72 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Талийгч бэр хүргэж өгсөн. Тухайн үед нэлээн согтуу байсан. Найранд бэр хүргэж өгөөд тэнд архи согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн байсан. Гэрт орж гараад явж байх үед машины гэрэл тавьсан, харанхуй болсон бүжиглэж байсан. Гэрийн гадна таарахад “дүү нь бие засах гээд явж байгаад уначихлаа” гэж хэлж байсан. Би баруун, зүүн талын аль гэдгийг сайн мэдэхгүй байна. Ямар ч байсан халцарсан, улайсан байсан. Шанаа хэсэг дээрээ тийм болсон, надад үзүүлээд байсан.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 74 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Талийгч эгч хар хашааны нойл руу орох гээд явж байгаад гараж баар хоёрын завсарт газар уначихсан. Би тухайн үед гэрийн гадна зогсож байсан. Тэгээд би гүйж очоод босгож өгөөд хаачих гэж байгаа талаар асуухад “00 орох гэж байна” гэж хэлсэн. Тэгээд харсан чинь хацар болон шанаа хэсгээ зулгалсан байсан. Тэгээд гаражийн тэнд хүлээгээд зогсож байсан чинь түр гээд чимээ гараад явчихаар нь би яваад очсон чинь 00-оос гараад хашаа мөргөөд газар уначихсан байсан. ...Тэгээд надтай хт бүжиглэж байгаад нэг унасан.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 76-77 хуудас),

 

Гэрч мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “...Бэр хүргэж өгсөн хүмүүс 17 цагийн үед ирсэн. Тэр үед унтчихсан, гадаа бүжиглээд газар унаад босож ирээд шороотой холилдсон байсан. Тэр эмэгтэй нэлээн согтуу байсан. Нүүрээрээ юм мөргөөд унасан гээд нүүрээ баруун талын шанаа хэсгээ халцалсан байсан. Нойл орох гэж байгаад унасан гэж байсан.” гэсэн мэдүүлэг (хх-ийн 79 хуудас) зэргээр тус тус тогтоогдож байх тул шүүгдэгчийн өмгөөлөгч П.Адъяасүрэнгийн гаргасан дээрх дүгнэлтийг үндэслэлгүй байна гэж үзлээ.

 

 Шүүх хуралдаанд шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Г.Ганбадрах шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар  “...Шүүгдэгчийн холбогдсон хэрэг нь үр дагаварын хувьд болгоомжгүй хэрэг. Өөрийн үйлдэл нь хохирол хор уршигт хүргэх бололцоотой байсан боловч мэдэлгүйгээр хайхржгүй хандаж үйлдсэн байгаа. Өөрийн гэм бурууг шүүгдэгчийн зүгээс бүрэн хүлээн зөвшөөрсөн. Шүүгдэгч чин сэтгэлээсээ гэмшиж байгаа. Гэмт хэрэг үйлдсэний дараа хохирогчид шууд эмнэлгийн болон анхан шатны туслжийг үзүүлж, эмнэлэгт хүргэсэн, хохирол төлбөргүй, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчөөс хохиролгүй, нэхэмжлэх зүйлгүй гэж илэрхийлсэн байгааг шүүх харгалзан үзэхийг хүсье. Шүүгдэгч урьд өмнө гэмт хэрэг, эрх зүйн зөрчилд холбогдож байгаагүй, хувийн байдалтай холбоотой хавтаст хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудад цагдаагийн байгууллагад нэг ч удаа шалгагдаж байгаагүй, мөн саатуулагдаж, эрүүлжүүлэгдэж байгаагүй, гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэж байгаагүй болох нь харагддаг. Шүүгдэгчийн гэмт хэрэг үйлдэхийн өмнө болон үйлдсэний дараах үеийн ажил хөдөлмөр эрхлэлт, боловсрол, мэргэжил эзэмшсэн байдал, иргэний үүрэгтээ хандах хандлага, зан төлөв, дадал зуршил, нас хүйс, биеийн эрүүл мэндийн байдал, цалин өрхийн орлого, гэр бүлийн байдал, бага насны 4 хүүхдийн талаарх мэдээлэл, хүүхдүүдийн ьдарч буй нөхцөл байдал, гэр бүлийн анхаарал халж, сургуульд суралцаж боловсрол эзэмшиж байгаа байдал, шүүгдэгчийн нэр төр, алдар хүнд, шагнал уршуулал зэрэг хувийн байдалтай холбоотой нотлох баримтууд хавтас хэрэгт авагдаж шүүхийн хэлэлцүүлгийн үе шатанд шинжлэн судаллаа. Өмгөөлөгч миний бие хэргийн зүйчлэлийг хөнгөрүүлэх, эрүүгийн хариуцлагын ялыг хөнгөрүүлэх байр суурьтай оролцож байгаагаа илэрхийлсэн. Шүүх бол хууль зөрчиж гэмт хэрэг үйлдсэн тодорхой тохиолдол бүрд хариуцлага хүлээлгэхдээ эрх зүйн үнэлэлт өгөх, түүнчлэн хувийн байдлыг нь харгалзах, оногдуулах хариуцлагын үр нөлөөг урьдчилан тооцох зэргээр эрх зүйн ухсрыг удирдлага болгож эрүүгийн хариуцлагыг хүлээлгэдэг.  Эрүүгийн хуулийн 6.1 дүгээр зүйл, 6.6 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт тодорхой хуульчилсан байдаг. Тухайлах юм бол эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагын хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь харгалзан үзэхийн зэрэгцээ эрүүгийн хариуцлага нь хүнлэг бус, хэрцгий, хүний нэр төр, алдар хүндийг гутаах шинжгүй байх талаар хуульчилж өгсөн. Хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Эрүүгийн хуулийн 6.5 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэг нь шүүхэд өгсөн онцгой бүрэн хэм хэмжээ билээ. Энэхүү заалтаар эрүүгийн хуульд заагаагүй онцгой нөхцөл байдлыг харгалзан эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлж болохыг шинээр нэмж хуульчилж өгсөн онцлог зохицуулалт болсон. Энэхүү болгоомжгүй үйлдэгдсэн гэмт хэргийн улмаас бага насны 4 хүүхдийн эх ь хохирсон. Эцэг нь хоригдож нийгмээс тусгаарлагдсан нь хүүхдүүдийн хувьд бүрэн өнчрөх эрсдэлд өртөх, ь нас, аюулгүй байдал, хөгжих хэвийн орчин алдагдах нөхцөлд хүрээд байна. Мөн хүүхдүүдийн язгуур эрх болох хүүхэд эсэн мэнд ьдрах, хөгжих, хгаалуулах, нийгмийн ьдралд оролцох, хүүхэд эцэг эхтэйгээ ьдрах, тэдний анхаарал халжинд байх, эцэг, эхээсээ буюу хэн нэгнээс нь тусдаа ьдрах үед тэдэнтэй байнгын харилцаатай байх эрх нь зөрчигдөж, хохирох онцгой нөхцөл байдал үүсч байгаа тул үүнийг шүүх онцгойлон харж үзнэ үү гэж хүсч байна. Түүнчлэн шүүгдэгчийн эцэг хүүхдүүдийн өвөө нь өндөр настай, тэтгэвэрт, хөдөлмөрийн чадваргүй, мөн ээжийнх нь ээж эмээ нь өндөр настай, эмнэлгийн асаргаа сувилгаанд эмчлүүлж байгаа, орон зайн хувьд аймгийн суманд тусдаа ьдарч байгаа зэрэг нөхцөл байдлуудыг анхаарч үзнэ үү. Шүүгдэгч нь ажил хөдөлмөр эрхэлж, гэр бүлээ тэжээх боломжгүй болох, мөн ьдралд нь доройтол нүүрлэх, цалин орлогогүй болох, ард нь үлдэж байгаа үр хүүхэд, өндөр настай хүмүүсийн эрх, ашиг хохирох бодит нөхцөл байдал бүрдэж байгаа болохыг анхаарч үзэхийг хичээнгүйлэн хүсч байна. Хэргийн нөхцөл байдлын тухайд бол ь хохирсон хохирогч, шүүгдэгч нар эхнэр, нөхөр хүмүүс. Золгүй тохиолдлын улмаас хэрэг болсон. Хүүхэд эрүүл өсөж, сургуульдаа онц сайн суралцаж, урлаг спортын онцгой жилт гарган цовоо цойлгон дэрвэлзэж яваа хүүхдүүдийн эрх ашгийг анхаарч өгнө үү. Эхийгээ алдсанаас болж хүүхдүүдийн сэтгэл зүйд хүндээр тусч байгаа. Энэхүү сэтгэл зүй дээр эцгийг нь нийгмээс тусгаарлан хорьж дахин сэтгэл зүйд нь хатуу, хүнд сүүдрийг бүү тусгаач гэж шүүхээс хүсч байна. Төр, хууль цаазын энэрэнгүй ёсны зарчмыг хэрэгжүүлж шүүгдэгчийн гэм буруутай гэмт үйлдэлд нь тохируулан зүйлчлэлийг хөнгөрүүлж өгнө үү. Хууль зүйн хувьд Хүүхэд хгааллын тухай хуулиар хүүхэд хгаалал нийгмийн бүх орчинд хүүхэд бүр үл хайхрах байдал, дарт хүчирхийлэл, мөлжлөгийн бүх хэлбэрт өртөхөөс урьдчилан сэргийлэх, тус хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.1-т эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхэд гэж эрүүл мэнд, ь нас, аюулгүй байдал, хөгжих хэвийн орчин нь алдагдсан, эсхүл асран хгаалагч, харгалзан дэмжигч, хууль ёсны төлөөлөгчгүй, эсхүл гшиг, онцгой байдлын нөхцөлд байгаа хүүхдийг гэж хуульчилсан байна. Мөн тус хуулийн 5 дугаар зүйлд гэр бүл дэх хүүхэд хгааллыг хуульчилсан. Эцэг, эх, гэр бүлийн гишүүд, асран хгаалагч, харгалзан дэмжигч нь хүүхэдтэй холбоотой эрх, үүргээ урвуулан ашиглах, хүүхдийг үл хайхрах, дарт, хүчирхийлэл, мөлжлөгийн бүх хэлбэр, аливаа гэмт хэрэг, зөрчлөөс хгаалах арга хэмжээг авах талаар мөн хуульчилсан. Монгол улсын Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.5 дахь хэсэгт хүүхэд төрүүлэх, асрах эрхтэй болохыг, мөн 17 дугаар зүйлд Монгол Улсын иргэн шударга, хүнлэг ёсыг эрхэмлэн дараах үндсэн үүргийг ёсчлон биелүүлнэ хэмээн заагаад хөдөлмөрлөх, эрүүл мэндээ хгаалах, үр хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлэх, байгаль орчноо хгаалах нь иргэн бүрийн журт үүрэг мөн гэж тунхаглан заасан. Хүүхдийн эрхийн тухай хуульд төр, иргэн, хуулийн этгээд үйл ажиллагаа явуулахдаа хүүхдийн язгуур эрхийг нэн тэргүүнд хангахыг эрхэмлэж, хүүхэд эсэн мэнд ьдрах, хөгжих, хгаалуулах, нийгмийн ьдралд оролцох эрхийг тэгш хангана, 5.3 дахь хэсэгт хүүхэд эцэг эхтэйгээ ьдрах, тэдний анхаарал халжид байх, эцэг эхээсээ буюу хэн нэгнээс нь тусдаа ьдрах үед тэдэнтэй байнгын харилцаатай байх, эцэг, эх нь гэрлэлтээ цуцлуулсан, тусдаа ьдрах үед хэнтэй нь ьдрах тухай үзэл бодол, саналаа илэрхийлэх эрхтэй, 7.1-т хүүхэд гэмт хэрэг, зөрчил, хүчирхийлэл, бие махбодийн шийтгэл, сэтгэл санааны дарт, үл хайхрах байдал болон мөлжлөгийн аливаа хэлбэрээс нийгмийн бүх орчинд хгаалагдах эрхтэй гэж тус тус хуульчилсан. Эцэг, эх, харгалзан дэмжигч, асран хгаалагчийн үүргийн 10 дугаар зүйлд тодорхой зааж өгсөн байдаг. Үүнд хүүхдийн эрхийг хангах талаар эцэг, эх, асран хгаалагч, харгалзан дэмжигч нь доор дурдсан үүрэг хүлээнэ гээд хүүхдэд гэр бүлдээ аз жаргалтай, хайр халжтай, бүхий л талаар хөгжих орчинг бүрдүүлэх, хүүхдээ хүмүүжүүлэх, харилцааны соёл төлөвшүүлэх, хүүхдийн хөгжил, эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлж болзошгүй эрсдэлт нөхцөлөөс урьдчилан сэргийлэх, хгаалах, хүүхдийг сурган хүмүүжүүлэх, боловсрол эзэмших, авьяас чадварыг нь хөгжүүлэхэд сургууль, хүүхдийн болон бусад холбогдох байгууллага, албан тушаалтан, иргэдтэй хтран ажиллах, хүүхдийг хууль тогтоомжид заасан нийгмийн үйлчилгээнд хруулах, хүүхдийн нэр төр, хувийн мэдээллийг хадгалж, хувийн орон зайг хгаалах үүрэгтэй зэрэг хуульчлан заасан. Эрүүгийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1.15 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт эрүүгийн хэрэгт хааралтай бүхий л нотлох баримтыг шалгасан боловч сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгчийн гэм буруутай эсэхэд, түүнчлэн эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад Эрүүгийн хууль, энэ хуулийг тайлбарлах, хэрэглэхэд эргэлзээ гарвал түүнийг сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгч, ялтанд ашигтайгаар шийдвэрлэнэ гэсэн боломжийг олгож хуульчилсан байгаа. Мөн Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.14 дүгээр зүйлийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны хэмжээ хязгаар гэсэн заалтад шүүх нотлох баримтаар тогтоогдсон хэргийн нөхцөл байдлыг үндэслэн хэргийн зүйлчлэлийг хөнгөрүүлэн өөрчилж болно гэж хуульчилсан. Ингээд миний үйлчлүүлэгчийн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлж Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 3 дахь заалтыг удирдлага болгон Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан гэмт хэрэгт буруутайд тооцож өгнө үү гэсэн саналыг өмгөөлөгчийн зүгээс тусгайлан оруулж байна. Бидний дунд нэг нь шороонд, нөгөө нь шоронд гэдэг яриа байдаг. Болгоомжгүй нөхцөл байдлын улмаас эх нь ь нөгчсөн, эцэг нь нийгмээс тусгаарлагдах нөхцөл байдлын улмаас хүүхдүүдийн хувь заяа, сэтгэл зүй цаашдын ьдралд нь хар толбо үүсэхээс урьдчилан сэргийлж, энэрэнгүй ёсны үүднээс шийдвэрлэж өгнө үү.” гэсэн дүгнэлтийг гаргасан.

 

          Шүүгдэгч *******ид холбогдох эрүүгийн хэргийг прокуророос Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д зааснаар зүйлчилж ирүүлсэн.

 

             Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль тогтоомж, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулсан бол” гэж тухайн гэмт хэргийн үндсэн шинжийг заасан бөгөөд хүндрүүлэх шинжийг дараах байдлаар буюу 

 

           Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “Энэ гэмт хэргийн улмаас хүний ь нас хохирсон бол” 

 

            Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д “Энэ зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан гэмт хэргийг согтуурсан, мансуурсан үедээ үйлдсэн бол” гэж хуульчилсан.

 

           Шүүгдэгч ******* нь авто тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний ь нас хохирсон гэмт хэргийг согтуурсан үедээ үйлдсэн болох нь хэрэгт авагдаж, шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судалсан нотлох баримтуудаар хангалттай нотлогдон тогтоогдсон.

 

            Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан 7 төрлийн хөнгөрүүлэх нөхцөл байдлыг шүүх эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ харгалзан үзнэ гэж,  мөн зүйлийн 3 дахь хэсэгт шүүх эдгээр эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдлаас гадна хуульд заагаагүй онцгой нөхцөл байдлыг харгалзан эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлж болно гэж хуульчилсан.

 

           Энэ нь шүүгдэгчид хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэхэд харгалзан үзэх нөхцөл байдал бөгөөд харин хэргийн зүйлчлэлийг хөнгөрүүлэн өөрчлөхөд хаарах үндэслэл биш юм.

 

           Шүүгдэгч Д.*******  холбогдох эрүүгийн хэрэгт Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заасан нотолбол зохих байдлыг нотолсон, хэргийн бодит байдлыг бүрэн гүйцэд шалгаж тогтоосон байх тул   шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Г.Ганбадрахын гаргасан дээрх дүгнэлт үндэслэлгүй байна.

 

2. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршгийн талаар:

 

           Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Ш.Мөнхбаяр нь гомдол саналгүй, нэхэмжлэх зүйлгүй, сэтгэцэд учирсан хор уршиг нэхэмжлэхгүй гэсэн нь түүний шүүхэд ирүүлсэн хүсэлтээр тогтоогдож байх тул түүнийг бусдад төлөх төлбөргүй байна гэж үзлээ. 

3.  Шүүгдэгчийн хувийн байдлын талаар:

 

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Г.Ганбадрах шүүгдэгчийн хувийн байдалтай холбоотой ******* аймгийн сумын 5 дугаар багийн Засаг даргын 2024 оны 02 дугаар  сарын 19-ний өдрийн 40 дугаартай “Тус багийн иргэн ******* нь 5 дугаар багийн дүгээр байрны тоотод бүл 5, 4 хүүхдийн хт оршин суудаг, өрх лсон эцэг болно. ******* нь баг, сум орон нутгаас зохион байгуулж байгаа сургалт үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог иргэн юм” гэсэн албан бичиг,

 

Их эмч Г.Сосорбурын 2024 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн “Н.Сайнбаяр, Н.Урангоо, Н.Маргад, Н.Цэндмаа нар нь эрүүл бойжиж байгаа нь үнэн” гэсэн тодорхойлолт,

 

******* аймгийн сумын Ерөнхий боловсролын 2 дугаар сургуулийн 2024 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн 21 дугаартай “ сумын Ерөнхий боловсролын 2 дугаар сургуульд ийн Маргад Д.Лхагвасүрэн багштай 7б ангид, ийн Цэндмаа нь Х.Мөнхсайхан багштай 6д ангид, ийн Урангоо нь А.нжаргал багштай 1б ангид тус тус суралцдаг. Н.Маргад, Н.Цэндмаа, Н.Урангоо нар нь сурлага, хүмүүжил, төлөвшил сайтай, ар гэрийн зүгээс анхаарал халжтай болохыг тодорхойлов” гэсэн албан бичиг,

 

 ******* аймгийн сумын Ерөнхий боловсролын лаборатори Мэргэд сургуулийн 2024 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн 37 дугаартай “ овогтой Сайнбаяр тус сургуулийн 2-а ангид суралцдаг. Ар гэрийн зүгээс анхаарал халж сайтай бөгөөд А үнэлгээтэй суралцдаг, хүмүүжил, төлөвшил сайтай болохыг тодорхойлов” гэсэн албан бичиг,

 

Шүүгдэгч *******ийн охин бүжгийн төрлөөр гаргасан жилтуудын талаарх өргөмжлөл, гэрчилгээний хуулбар нийт 12 хуудас, хүү шатрын спортоор гаргасан жилтуудын талаарх өргөмжлөл, батлж, гэрчилгээнүүдийн хуулбар 7 хуудас, охин шагнуулсан Монголын сурагчдын холбооны “Авьяаслаг сурагч” хүрэл медалийн үнэмлэхийн хуулбар 1 хуудас, *******ийн гагнуурчны мэргэжлийн үнэмлэхийн хуулбар 1 хуудас,

 

“ ” -ийн 2024 оны 02 дугаар сарын 20-ны өдрийн №0217 дугаартай “******* нь -д 2016 оны 03 дугаар сарын 1-ний өдрөөс эхлэн ажилд орсон бөгөөд одоогоор албан тушаал дээр сарын 1208 .долларын цалинтай ажиллаж байна.” гэсэн тодорхойлолт 1 хуудас,

 

“ ” -ийн *******ийн ажил байдлын талаарх тодорхойлолт 1 хуудас, талархлын бичиг 1 хуудас, Монголын Залуучуудын холбооны хөдөлмөрийн алдар цол тэмдгийн үнэмлэхийн хуулбар 1 хуудас, “ ” -ийн өргөмжлөлийн хуулбар 1 хуудас, талархлын бичиг 1 хуудас,  ******* иргэний үнэмлэхийн хуулбар 1 хуудас,

 

           Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч 2024 оны 02 дугаар сарын 21-ний өдрийн “******* аймгийн Эрүүгийн хэргийн сум дундын шүүхэд өргөдөл гаргах нь: Шархүү овогтой Мөнхбаяр миний бие эрүүл мэндийн шалтгааны улмаас та бүхий дуудсан хугацаанд очиж чадаагүйд хүлцэл өчье. Ийм учир өөрийн ач зээ 4 хүүхдийн аав *******ид миний зүгээс гомдол байхгүй” гэсэн нотариатаар батлуулсан хүсэлт, иргэний үнгэмлэхийн хуулбар, булаторийн картын хуулбар 5 хуудас зэрэг нийт 39 хуудас баримт гаргаж өгсөн. Мөн иргэний үнэмлэхийн хуулбар, иргэний үнэмлэхийн лавлагаа, төрөл садангийн лавлагаа, эд хөрөнгө бүртгэлтэй эсэх лавлагаа, эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас (хх-ийн 90-94 хуудас) зэргийг шинжлэн судалсан.

 

Шүүгдэгч ******* нь эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй болох нь хэрэгт авагдсан эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудсаар тогтоогдож байна.

 

 4. Шүүгдэгчид хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын талаар:

 

          Улсын яллагч Ц. шүүгдэгчид хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын талаар  “....Энэ гэмт хэргийн улмаас хохирогч н ь нас хохирсон нь энэ хэргийн хохирол, хор уршиг арилсан гэж үзэх үндэслэлгүй байна. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7, 7.1 дүгээр зүйлүүдэд заасан гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн хүнд оногдуулах ял хөнгөрүүлэх нөхцөлийг энэ тохиолдолд хэрэглэх боломжгүй байна гэж дүгнэж байна. Шүүгдэгч *******ийн хувьд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлд заасан тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн нөхцөл байдлыг ял хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцох нь зүйтэй гэж үзэж байна. Шүүгдэгчийн зүгээс гэмт хэрэг, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа байдал, хийсэн хэрэгтээ гэмшиж байгаа байдал, түүний хувийн байдал болох 7-13 насны 4 хүүхдийн хт ьдардаг, “ ” -д мэргэжлээр ажилладаг нөхцөл байдал, хүүхдүүдийн нөхцөл байдал зэргийг бол харгалзан үзэж түүнд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д зааснаар 5 жилийн хугацаагаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг хасах, 3 жилийн хугацаагаар хорих ял оногдуулах дүгнэлтийг гаргаж байна. Шүүгдэгч ******* нь шүүхийн хэлэлцүүлэгт үйлдсэн гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа илэрхийлсэн боловч түүний өмгөөлөгч нарын зүгээс хэргийн зүйлчлэлийн талаар маргасан талаар дурдах нь зүйтэй байна. Энэ гэмт хэргийн улмаас хүний ь нас хохирсон нь хохирол нөхөн төлөгдсөн гэж үзэх үндэслэлгүй байгаа учраас энэ заалтыг хэрэглэх боломжгүй.” гэсэн дүгнэлтийг,

 

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч П.Адъяасүрэн шүүгдэгчид хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын талаар “...Прокурорын дүгнэлттэй санал нэгдэхгүй байна. Яагаад санал нэгдэхгүй байгаа юм бэ гэхээр энэ гэмт хэргийн улмаас хүний ь нас хохирсон нь үнэн. Тэгэхдээ энэ гэмт хэрэг өөрөө болгоомжгүй гэдгээр зүйлчлэгдсэн, хоёрдугаарт тухайн гэмт хэрэг гарсан шалтгаан нөхцөлийг бас ял шийтгэл оногдуулахад харгалзан үзэх ёстой. Тэгвэл шүүгдэгч нь согтуугаар машин жолоодож, нийтийн хөдөлгөөнд оролцож явж байгаад энэ хэргийг үйлдээгүй. Зүгээр л нэг зогсоолын байршлыг өөрчилсөн. Энэ нь тухайн ял шийтгэл оногдуулахад харгалзан үзэх ёстой зүйл. Гуравдугаарт улсын яллагчийн зүгээс гэмт хэргийн улмаас хүний ь нас үрэгдсэн, гэм хорын хохирол арилаагүй учраас хөнгөрүүлэх боломжгүй гэж дүгнэж байна. Тэгэхээр Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангид заасан заалтыг хуульд байгаа чигээр нь хэрэглэнэ, тайлбараар хэрэглэхгүй. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1.3-т гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн байх, хохирлоо нөхөн төлсөн байх гэсэн энэ хоёр нөхцлийг зааж байгаа. Хор уршгийг арилсан уу, үгүй юү гэх мэтчилэн ийм бусад ямар нэгэн илүү дутуу үг энэ дээр ерөөсөө байхгүй. Дөрөвдүгээрт энэ ноцтой осол хүртэл шүүгдэгч нэг ч захиргааны зөрчилгүй ажиллаж ьдарч байсан.  Тавдугаарт 7-14 насны 4 хүүхэд харж хандах хүнгүй үлдэж байгаа. Харж хандах хүнгүй үлдэж байгаа хүүхдийг яадаг билээ гэхээр шүүгч харгалзан дэмжигч томилсугай гээд заачихна. Засаг дарга нэг хүний нэр зааж захирж гаргачихна. Тэгээд л болдог. Тэгж харгалзан дэмжээд, өөд нь татаад өсгөж хүмүүжүүлээд байсан тохиолдлууд хэрэг дээрээ байдаггүй. Ийм нөхцөл байдлыг нь харгалзан үзэж бас шүүгдэгчид хуульд заасан хөнгөрүүлэлт үзүүлэх боломжтой. Тэр нь зөвхөн өөрийн хувийн байдал төдийгүй 4 нялх хүүхдийг хэвийн ажиллаж ьдрах  нөхцөл бололцоог харгалзан үзэх ёстой. Бид чинь Хүүхдийн эрхийн тухай олон улсын конвенцод нэгдэн орсон улс байна шүү дээ. Хүүхдэд тустай байж болох бүх нөхцөл байдлуудыг төрийн байгууллага аливаа гаргаж байгаа шийдвэр дээр тусгаж байх ёстой.  Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1.3-т 2-8 жилийн ялтай хүн гэм буруугаа хүлээж, гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлоо төлсөн бол хуульд зааснаас доогуур буюу өөрөөр хэлбэл ялын доод хэмжээний 50 хувиас  хэтрүүлэхгүйгээр бага ял өгч болно гэж байна. Хуулийн боломж байгаа учраас энэ хүнд хуульд зааснаар нэг жил  нэг хоногийн ялыг оногдуулж өгнө үү. Энэ заалтыг хэрэглэхэд гэмт хэргийн хор уршиг арилсан уу, үгүй юу, ямар төрлийн гэмт хэрэг дээр хэрэглэх үү, хэрэглэхгүй юу гэсэн ямар ч тийм зохицуулалт байхгүй. Тэгэхээр эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх үйл ажиллагаа Эрүүгийн хуульд заасан хэм хэмжээний дотор л явах ёстой. Тэр хэм хэмжээнд нь шүүгдэгчид Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1.3-д заасан заалтыг хэрэглэхэд хуульд харшлах зүйл байхгүй.” гэсэн дүгнэлтийг,

 

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Г.Ганбадрах шүүгдэгчид хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын талаар “...Манай үйлчлүүлэгч ямар нэгэн байдлаар гэм буруу дээрээ маргаагүй. Өмгөөлөгч нарын зүгээс ч гэсэн гэм буруу дээрээ маргасан асуудал байхгүй. Зөвхөн юу вэ гэвэл тухайн архи согтууруулах ундаа хэрэглэсэн гэдгээрээ хүндрүүлэн зүйлчлэгдээд байгааг нь хөнгөрүүлэхийг шүүхийн эрх хэмжээний асуудал байгаа учраас гэдгээр хуулийн хүрээнд тэр хүсэлт, саналыг оруулсан. Тэгэхээр энэ байдал бол миний үйлчлүүлэгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулах үндэслэл болохгүй. Шүүгдэгч гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн. Түүнчлэн хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн зүгээс гомдол саналгүй, нэхэмжлэл зүйлгүй болохыг шүүхэд илэрхийлсэн. Анх удаа эрх зүйн зөрчилд холбогдож байгаа, түүнчлэн төлөх төлбөргүй гэх мэт олон зүйлийг харгалзах хэрэгтэй. Гол нь хүүхдийн эрх ашгуудыг харгалзаад П.Адъяасүрэн өмгөөлөгчийн хэлсэн Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6 7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3 дахь хэсэгт заасны дагуу тухайн Эрүүгийн хуулийн тусгай ангид оногдуулахаар заасан ялын доод хэмжээний 2/1-ээс хэтрүүлэхгүйгээр ял оногдуулах боломжтой байна. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-д заасан заалтыг хэрэгжүүлэх боломжтой байгаа учраас шүүх бүрэлдэхүүнээс хөнгөрүүлж ял хариуцлагыг оногдуулахыг хүсэж байна” гэсэн дүгнэлтийг тус тус гаргасан.

 

          Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт  “Эрүүгийн хариуцлага нь тухайн хүн, хуулийн этгээдийн үйлдсэн гэмт хэрэг, гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, гэм буруугийн хэлбэрт тохирсон байна” гэж,

          Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Энэ хуульд заасан гэмт хэрэг үйлдсэн нь шүүхээр тогтоогдсон гэм буруутай хүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ” гэж,

          Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Эрүүгийн хариуцлагын зорилго нь гэмт хэрэг үйлдсэн хүн, хуулийн этгээдийг цээрлүүлэх, гэмт хэргийн улмаас зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, хохирлыг нөхөн төлүүлэх, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, гэмт хэрэг үйлдсэн хүнийг нийгэмшүүлэхэд оршино” гэж,

          Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Шүүх гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд энэ хуулийн ерөнхий ангид заасан үндэслэл, журмын дагуу тусгай ангид заасан төрөл, хэмжээний дотор эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ” гэж,  2 дахь хэсэгт “Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхэд гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь харгалзан үзнэ” гэж тус тус заасан.

          Шүүгдэгч ******* нь хэрэг хариуцах чадвартай болох нь ******* аймаг дахь Бүсийн оношилгоо, эмчилгээний төвийн 2023 оны 10 дугаар сарын 04-ний өдрийн Шүүх сэтгэц эмгэг судлалын дүгнэлтээр тогтоогдож байна.

          Шүүгдэгч ******* нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутай нь тогтоогдсон, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх насанд хүрсэн, хэрэг хариуцах чадвартай байх тул түүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх хууль зүйн үндэслэлтэй байна.           

         Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “гэмт хэрэг үйлдсэн нь нотлогдсон, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн хүний гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учруулсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, хувийн байдлыг харгалзан шүүх дараах байдлаар хорих ялыг хөнгөрүүлж, ялаас чөлөөлж, албадлагын арга хэмжээ хэрэглэж болно”,

           Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т “энэ хуулийн тусгай ангид хорих ялын доод хэмжээг хоёр жилээс дээш, дээд хэмжээг найман жил хүртэл хугацаагаар тогтоосон гэмт хэрэг үйлдсэн хүн тухайн гэмт хэргийн улмаас учруулсан хохирлоо нөхөн төлсөн бол тухайн зүйл, хэсэг, заалтад заасан ялын дээд хэмжээний хоёрны нэгээс хэтрүүлэхгүйгээр, ялын доод хэмжээний хоёрны нэгээс багагүй ял оногдуулах” гэж  хуульчилсан.

 

          Шүүгдэгч *******ид Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1-д заасан тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн, 1.2-т заасан гэмт хэрэг үйлдсэний дараа хохирогчид шууд эмнэлгийн, бусад туслалцаа үзүүлсэн, учруулсан хохирлыг төлсөн” гэсэн эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдож байна.

      

          Шүүгдэгч ******* нь бүл 5, 2011, 2012, 2016, 2017 онд төрсөн 7-13 насны 4 хүүхдийн хт ьдардаг болох нь ******* аймгийн 5 дугаар багийн Засаг даргын 2024 оны 02 дугаар  сарын 19-ний өдрийн 40 дугаартай “Тус багийн иргэн ******* нь 5 дугаар багийн дүгээр байрны тоотод бүл 5, 4 хүүхдийн хт оршин суудаг, өрх лсон эцэг болно. ******* нь баг, сум орон нутгаас зохион байгуулж байгаа сургалт үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог иргэн юм” гэсэн тодорхойлолт,

 

Их эмч Г.Сосорбурын 2024 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн “Н.Сайнбаяр, Н.Урангоо, Н.Маргад, Н.Цэндмаа нар эрүүл бойжиж байгаа нь үнэн” гэсэн тодорхойлолт, хүүхдүүдийн төрсний гэрчилгээний хуулбар зэргээр  нотлогдож байна.

 

           Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “Шүүх энэ зүйлд заагаагүй онцгой нөхцөл байдлыг харгалзан эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлж болно.” гэж заасан.

 

             Иймд  хүүхдүүдийн эцэг эхтэйгээ хт ьдрах, эцэг эхийн хайр халжид өсөх, сурч боловсрох эрхийг харгалзан үзэж, түүний бага насны 4 хүүхдээ асран хгаалж, өсгөн хүмүүжүүлж, тэжээн тэтгэж байсан нөхцөл байдлыг нь эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх онцгой нөхцөл байдал гэж дүгнэлээ.

 

           Шүүх шүүгдэгч *******ид эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ хууль ёсны, шударга ёсны, гэм буруугийн зарчмыг баримтлан гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж

чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн байдал, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1, 1.2, 6.5 дугаар зүйлийн 3-т заасан эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдал  зэргийг тал бүрээс нь харгалзан эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэлтэй байна.

 

Шүүгдэгч *******ид Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.6 дугаар зүйлд заасан эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй болно.

 

          Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлд “Үйлдэл, эс үйлдэхүйг гэмт хэрэгт тооцох, гэм буруутай хүн, хуулийн этгээдэд хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын төрөл, хэмжээг тухайн гэмт хэргийг үйлдэх үед дагаж мөрдөж байсан хуулиар тодорхойлно” гэж заажээ.

           2015 оны Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д  “...тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг таван жилээс найман жил хүртэл хугацаагаар хасаж” гэж хуульчилсныг

           2023 оны 12 дугаар сарын 07-ны өдрийн Эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулиар Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д “...тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг найман жилээс арван хоёр жил хүртэл” гэж өөрчлөн найруулсан.

          Шүүгдэгч ******* нь хуульд дээрх өөрчлөлт орохоос өмнө гэмт хэрэг үйлдсэн байна.

 

          Иймд  Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т заасныг журлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д зааснаар шүүгдэгч *******ийн тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг таван жилийн хугацаагаар хасаж, нэг жил хоёр сарын хугацаагаар хорих ялаар шийтгэж, тус хорих ялыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.6 дугаар зүйлийн 3, 4 дэх хэсэгт зааснаар нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэхээр тогтоож,

 

 Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч *******ид оногдуулсан таван жилийн хугацаагаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх хасах ялын хугацааг хорих ялыг эдэлж дууссан үеэс тоолж, шүүгдэгч *******ид оногдуулсан тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх хасах нэмэгдэл ялын биелэлтэд хяналт тавихыг *******  аймаг дахь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт даалгаж,

 

Шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болмогц хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдаж ирсэн шүүгдэгч *******ийн №488765 дугаартай жолоодох эрхийн B, С, Е ангиллын жолоочийн үнэмлэхийг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болмогц ******* аймаг дахь  Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт хүргүүлж,

 

          Шүүгдэгч ******* нь цагдан хоригдсон хоноггүй, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Ш.Мөнхбаяр нь гомдол санал, нэхэмжлэх зүйлгүй, сэтгэцэд учирсан хор уршиг нэхэмжлэхгүй гэсэн, битүүмжлэгдсэн эд хөрөнгөгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардлын баримт авагдаагүй болохыг дурдаж,

 

Шүүгдэгч *******ид хорих ял оногдуулж шийдвэрлэсэн тул шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болтол түүнд урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчилж, энэ өдрөөс эхлэн цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг авч, түүнийг ******* аймаг дахь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын цагдан хорих байранд цагдан хорьж тус тус шийдвэрлэлээ.

 

          5. Бусад асуудлын талаар:

 

          Шүүгдэгч ******* нь 2011, 2012, 2016, 2017 онд төрсөн бага насны буюу 7-13 насны 4 хүүхдийн хт ьдардаг, өрх лсон эцэг болох нь ******* аймгийн сумын 5 дугаар багийн Засаг даргын 2024 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн 40 дугаартай тодорхойлолт, охин Н.Маргад, Н.Цэндмаа, Н.Урангоо, хүү Н.Сайнбаяр нарын төрсний гэрчилгээний хуулбар зэргээр  тогтоогдож байна.   

 

Гэр бүлийн тухай хуулийн 63 дугаар зүйлийн 63.1.3-т “эцэг, эх нь хоёулаа удаан хугацаагаар эмнэлэгт эмчлүүлж байгаа, хорих газарт ял эдэлж байгаа зэрэг хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хүүхдээ биечлэн тэжээн тэтгэх, асран халжлах бололцоогүй хүний бага насны хүүхдийг асран хгаална” гэж,

 

Мөн хуулийн 66 дугаар зүйлийн 66.1-д “Энэ хуулийн 63, 64 дүгээр зүйлд заасан хүнийг судлан тогтоох, түүнд хууль ёсны асран хгаалагч, харгалзан дэмжигч томилох, асран хгаалах, харгалзан дэмжих үйл ажиллагаатай холбоотой бусад асуудлыг шийдвэрлэх үүргийг сум, дүүргийн Засаг дарга хэрэгжүүлнэ” гэж тус тус хуульчилжээ.   

 

Иймд шүүгдэгч *******ийн 2011 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр төрсөн охин Н.Маргад (регистрийн дугаар ЙЮ110105),  2012 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдөр төрсөн охин Н.Цэндмаа (регистрийн дугаар ЙЮ12311603),  2016 оны 01 дүгээр сарын 04-ний өдөр төрсөн хүү Н.Сайнбаяр (регистрийн дугаар КЙ16210419), 2019 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдөр төрсөн охин Н.Урангоо (регистрийн дугаар КЙ171923) нарт шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болмогц асран хгаалагч тогтоохыг ******* аймгийн сумын Засаг даргад даалгаж шийдвэрлэлээ.

                   

        Шийтгэх тогтоолыг гардан авснаас хойш, эсхүл энэ хуулийн 11.9 дүгээр зүйлд заасны дагуу хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор ******* аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд шүүгдэгч, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч, тэдгээрийн өмгөөлөгч нар давж заалдах гомдол гаргах, улсын яллагч, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй болохыг дурдаж,

 

           Шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болтол, мөн давж заалдах гомдол гаргасан буюу эсэргүүцэл бичигдсэн тохиолдолд шийтгэх тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлж, шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч *******ид авсан цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлэх нь зүйтэй байна.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг,  36.2 дугаар зүйлийн 1, 2, 3, 4 дэх хэсэг, 36.6 дугаар зүйл, 36.7 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.3, 2.4, 36.7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсгийн 3.1, 3.2,  36.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1, 1.2, 1.3, 1.8, 36.8 дугаар зүйлийн 4, 5, 36.10 дугаар зүйлийн 1, 36.13, 38.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт тус тус заасныг удирдлага болгон

 

ТОГТООХ нь:

 

1. Шүүгдэгч ******* овгийн ******* ийг авто тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний ь нас хохирсон гэмт хэргийг согтуурсан үедээ үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.

 

2. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т заасныг журлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д зааснаар шүүгдэгч ******* овгийн ******* ийн тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг  таван жилийн хугацаагаар хасаж, нэг жил хоёр сарын хугацаагаар хорих ялаар шийтгэсүгэй.

 

           3. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.6 дугаар зүйлийн 3, 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч *******ид оногдуулсан нэг жил хоёр сарын хугацаагаар хорих ялыг нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэхээр тогтоосугай.

 

4. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч *******ид оногдуулсан таван жилийн хугацаагаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх хасах ялын хугацааг хорих ялыг эдэлж дууссан үеэс тоолсугай.

 

5. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 180 дугаар зүйлийн 180.1-д зааснаар шүүгдэгч *******ид оногдуулсан тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх хасах нэмэгдэл ялын биелэлтэнд хяналт тавихыг ******* аймаг дахь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт даалгасугай.

 

6. Гэр бүлийн тухай хуулийн 63 дугаар зүйлийн 63.1.3, 66 дугаар зүйлийн 66.1-д зааснаар шүүгдэгч *******ийн  2011 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр төрсөн охин Н.Маргад (регистрийн дугаар ЙЮ110105),  2012 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдөр төрсөн охин Н.Цэндмаа (регистрийн дугаар ЙЮ12311603),  2016 оны 01 дүгээр сарын 04-ний өдөр төрсөн хүү Н.Сайнбаяр (регистрийн дугаар КЙ16210419), 2017 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдөр төрсөн охин Н.Урангоо (регистрийн дугаар КЙ171923) нарт шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болмогц асран хгаалагч тогтоохыг ******* аймгийн сумын Засаг даргад даалгасугай.

 

7. Шүүгдэгч ******* нь цагдан хоригдсон хоноггүй, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Ш.Мөнхбаяр нь гомдол санал, нэхэмжлэх зүйлгүй, гэмт хэргийн улмаас сэтгэцэд учирсан хор уршиг нэхэмжлэхгүй гэсэн, хэрэгт битүүмжлэгдсэн эд хөрөнгөгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардлын баримт авагдаагүй болохыг тус тус дурдсугай.

 

8. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.8-д зааснаар шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болмогц хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдаж ирсэн шүүгдэгч *******ийн 488765 дугаартай жолоодох эрхийн B, С, Е ангиллын жолоочийн үнэмлэхийг ******* аймаг дахь  Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт хүргүүлсүгэй.

 

          9. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.5, 36.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шийтгэх тогтоол нь уншиж сонсгосноор хүчинтэй болох бөгөөд шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч *******ид урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчилж, энэ өдрөөс эхлэн цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг авч, түүнийг ******* аймаг дахь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газрын цагдан хорих байранд цагдан хорьсугай.

 

10. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 38.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шийтгэх тогтоолыг гардан авснаас хойш, эсхүл энэ хуулийн 11.9 дүгээр зүйлд заасны дагуу хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор ******* аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд шүүгдэгч, хохирогч тэдгээрийн өмгөөлөгч нар давж заалдах гомдол гаргах, улсын яллагч дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй болохыг дурдсугай.

 

11. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар давж заалдах гомдол гаргасан буюу эсэргүүцэл бичигдсэн тохиолдолд шийтгэх тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлж, шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч *******ид авсан цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

 

 

 

 

 

                                ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                          Д.ЦЭЦЭГЭЭ