Г.Н-ын нэхэмжлэлтэй

иргэний хэргийн тухай

Монгол Улсын Дээд шүүхийн шүүгч Д.Цолмон даргалж, танхимын тэргүүн Г.Алтанчимэг, шүүгч Н.Батзориг, Н.Батчимэг, Н.Баярмаа нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн танхимд хийсэн хяналтын шатны иргэний хэргийн шүүх хуралдаанаар

Налайх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 16-ны өдрийн 104/ШШ2024/00690 дүгээр шийдвэр,

Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 02 дугаар сарын 10-ны өдрийн 210/МА2025/00324 дүгээр магадлалтай,

Г.Н-ын нэхэмжлэлтэй

Г.Б-д холбогдох

30,923,230 төгрөг гаргуулах тухай иргэний хэргийг хариуцагч Г.Б-ын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг үндэслэн танхимын тэргүүн Г.Алтанчимэгийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Н.Х, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ц.Э, хариуцагчийн итгэмжлэгдэн төлөөлөгч Г.Н, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга П.Доржнамбар нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1.Нэхэмжлэгч Г.Н нь хариуцагч Г.Б-д холбогдуулан 30,923,230 төгрөг гаргуулах тухай нэхэмжлэл гаргасныг хариуцагч эс зөвшөөрч маргажээ.

2.Налайх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 16-ны өдрийн 104/ШШ2024/00690 дүгээр шийдвэрээр: Иргэний хуулийн 243 дугаар зүйлийн 243.1, 254 дүгээр зүйлийн 254.1, 260 дугаар зүйлийн 260.3 дахь хэсэгт зааснаар хариуцагч Г.Б-с 22,923,230 /хорин хоёр сая есөн зуун хорин гурван мянга хоёр зуун гучин/ төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгч Г.Н-т олгож, нэхэмжлэлээс үлдэх 8,000,000 /найман сая/ төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгож, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, 57 дугаар зүйлийн 57.1 дэх хэсэгт зааснаар нэхэмжлэгч Г.Н-с улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 417,920 /дөрвөн зуун арван долоон мянга есөн зуун хорин/ төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагч Г.Б-с 273,770 /хоёр зуун далан гурван мянга долоон зуун далан/ төгрөгийг гаргуулж нэхэмжлэгч Г.Н-т олгож шийдвэрлэжээ.

3.Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 02 дугаар сарын 10-ны өдрийн 210/МА2025/00324 дүгээр магадлалаар: Налайх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 16-ны өдрийн 104/ШШ2024/00690 дугаар шийдвэрийг тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтыг Иргэний хуулийн 496 дугаар зүйлийн 496.1-т заасныг баримтлан хариуцагч Г.Б-с 22,811,722 төгрөг гаргуулж, нэхэмжлэгч Г.Н-т олгож, нэхэмжлэлийн шаардлагаас үлдэх 8,111,508 төгрөгт холбогдох хэсгийг хэрэгсэхгүй болгосугай гэж, 2 дахь заалтад “...273,770 гэснийг 272,009” гэж тус тус өөрчилж, шийдвэрийн бусад заалтыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн байна.

4.Хариуцагч Г.Б хяналтын журмаар гаргасан гомдолдоо: “...Шийдвэр, магадлал нь талуудын тайлбар, татвар төлсөн баримт, анх газрын гэрчилгээ гарсан хугацаа, хариуцагчид өвийн журмаар шилжин ирсэн хугацаа зэрэгт дүгнэлт хийн төлбөр гаргуулах шаардлагатай холбоотой үйл баримтыг өөрөөр тодорхойлж хөөн хэлэлцэх хугацааг тодорхойлолгүй холбогдох хуулийг зөрүүтэй хэрэглэсэн нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1, 172.2.2-т заасан үндэслэлд хамаарч байх тул дараах гомдлыг гаргаж байна.

4.1.Би 2008 онд аавынхаа дуудлага худалдаагаар авсан газрыг өвлөж авсан ба анхан болон давж заалдах шатны шүүхээс төлбөр төлөх, нэхэмжлэх хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар маргасан байтал дүгнэлт огт хийгээгүй. Тухайн газрыг би эцэг Г.Г 2008 онд дуудлага худалдаагаар авсан. Надад 2019 оны 06 дугаар сард өвийн журмаар шилжин ирсэн. Тэр үед газрын дуудлага худалдааны анхны үнэ төл, төлөх ёстой гэж газрын албанаас нэг ч удаа шаардаж байгаагүй ба 2022 онд Г.Н-т газрын эрх шилжүүлэхэд хууль ёсны дагуу л газрыг шилжүүлсэн. Газрын алба болон татварын хэлтсээс дуудлага худалдааны үнэ төл гэж шаардаж байгаагүй.

4.2.Иргэний хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.1-д “хуульд өөрөөр заагаагүй бол хөөн хэлэлцэх ерөнхий хугацаа арван жил байна” гэж заасан. Хөөн хэлэлцэх хугацааг шаардах эрх үүссэнээс хойш тоолно гэж Иргэний хуулийн 76 дугаар зүйлийн 76.1-д заасан ба Засгийн газрын 2003 оны 28 дугаар тогтоолын 6 дугаар хавсралтаар баталсан “Газар өмчлүүлэх, эзэмшүүлэх, ашиглуулах дуудлага худалдаа явуулах” тухай журмын 38 дугаар зүйлд “Дуудлага худалдааны ялагч 14 хоногийн дотор төлбөрийг бүрэн төлнө. Гэрээнд заасан үнийг бүрэн төлсний дараа тухайн шатны засаг дарга газрыг өмчлүүлэх, эзэмшүүлэх, ашиглуулах тухай шийдвэр гаргана” гэж заасан. 2008 онд уг төлбөрийг төлүүлэх шаардах эрх үүссэн бөгөөд хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолоход 2018 онд хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан байна.

4.3.Анхан болон давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд миний зүгээс хөөн хэлэлцэх хугацаатай холбоотой маргахдаа нэхэмжлэгч Г.Н-ыг Газрын төлбөрийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.2 “Газрын төлбөрийн хэмжээ, түүнийг хөнгөлөх, чөлөөлөх, зарцуулах журмыг хуулиар тогтооно”, мөн хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 1-т “төлбөр төлөгч болон газрын асуудал эрхэлсэн албаны холбогдох албан тушаалтны хооронд үүссэн маргааныг тухайн албан тушаалтны дээд шатны байгууллага, албан тушаалтан” гэж, 2-т “Төлбөр төлөгч газрын төлбөртэй холбогдсон маргааны талаар энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан байгууллага, албан тушаалтны шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл уг маргааныг шүүх шийдвэрлэнэ” гэсэн хуулийн зохицуулалттай ч газрын төлбөрийн асуудлаар гомдол гаргаж маргаан үүсгээгүй ба урьдчилан шийдвэрлэх ажиллагаа явагдаагүй. Хэрэв маргаан үүсгэсэн бол мөн адил хөөн хэлэлцэх хугацааны асуудал хөндөгдөж газрын албанаас төлбөрийн нэхэмжлэл гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа үгүйсгэгдэх байсан боловч анхан болон даож заалдах шатны шүүхээс хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар огт дүгнэлт хийгээгүй.

Иймд хяналтын шатны шүүхээс Иргэний хуулийн 82 дугаар зүйлийн 82.1-д “Хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн бол үүрэг гүйцэтгэгч үүрэг гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй” гэж заасны дагуу нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” гэжээ.

5.Хариуцагч Г.Б-ын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1-д заасан үндэслэлээр Иргэний хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 2025.03.27-ны өдрийн 001/ШХТ2025/00323 дугаар тогтоолоор хэргийг хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэхээр шийдвэрлэсэн байна.

 

ХЯНАВАЛ:

6.Хариуцагчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлын зарим хэсгийг хангах үндэслэлтэй гэж үзлээ.

7.Нэхэмжлэгч Г.Н нь хариуцагч Г.Б-д холбогдуулан 30,923,230 төгрөг гаргуулах тухай нэхэмжлэл гаргаж үндэслэлээ “...хариуцагчийн эзэмшиж байсан *** дүүргийн *** дугаар хороонд орших 27,877 м.кв талбайтай газрыг түүнтэй байгуулсан 2022.09.30-ны өдрийн гэрээгээр шилжүүлэн авахаар тохиролцож, улмаар *** дүүргийн Засаг даргын 2022.12.27-ны өдрийн 01113-А/381/2022 дугаартай захирамж гарсан. Тус газрыг шилжүүлэн авах үед дуудлага худалдааны анхны үнэ, татвар, бүх төлбөр тооцоо төлөгдсөн, ямар ч төлбөр тооцоогүй гэж хэлж надад шилжүүлсэн. 2023 онд өөрийн эзэмшил газрыг хэсэгчлэн бусдад шилжүүлэхээр *** дүүргийн Газар зохион байгуулалтын албанд хүсэлт гаргахад газрын дуудлага худалдааны үнэ 22,301,600 төгрөг, өнгөрсөн онуудын төлбөр 621,630 төгрөг, нийт 22,923,230 төгрөгийн өр төлбөртэй гэж төлбөр тооцоо хариуцсан мэргэжилтэн амаар хэлсэн. Энэ асуудлаар Газрын алба болон *** дүүргийн Засаг даргад хандсан хэдий ч газрыг анх 2009 онд улсаас худалдан авахдаа дуудлага худалдааны үнийг төлөөгүй, энэ нь хуулиар хүлээсэн үүрэг гэж гомдлыг хангаагүй. Тиймээс дээрх  22,923,230 төгрөгийг би Газрын албанд төлсөн тул Г.Б бид нарын хооронд байгуулагдсан газар эзэмших эрх шилжүүлэх гэрээний 4 дүгээр зүйлийн 4.1, 5.1-д заасны дагуу учирсан хохирол 22,923,230 төгрөг, дээрх бүх ажиллагаанд өмгөөлөгчийн туслалцаа авч, өмгөөлөгчийн хөлсөнд 8,000,000 төгрөгийг зарцуулсан, тус зардлыг зайлшгүй гарсан хохирол гэж үзэн, нийт 30,923,230 төгрөгийг хариуцагчаас гаргуулж өгнө үү” гэжээ.

8.Хариуцагч Г.Б нэхэмжлэлийг эс зөвшөөрч “...2022.09.30-ны өдөр 20,000,000 төгрөгийн үнэлгээтэйгээр газрыг худалдан борлуулахдаа тухайн үед мөрдөгдөж байсан хуулийн дагуу, татваруудыг төлөн шилжүүлсэн. Нэхэмжлэгчийн нэхэмжлээд байгаа төлбөртэй холбоотой асуудал бусдад эрх шилжүүлэхтэй холбоотой үүссэн төлбөр юм. Уг төлбөрүүдийг гаргуулах боломжгүй, хууль зүйн үндэслэлгүй. Газрын эрх шилжүүлэх гэрээний 4.1-д зааснаар газартай холбоотой эрхийн доголдол байгаа эсэхийг худалдан авагч өөрөө шалгах үүрэгтэй. Газрын эрх шилжүүлэгч газар шилжүүлэхтэй холбоотой үүргээ гүйцэтгэсэн гэж үзэж байна. Газрын төлбөр тооцоо нийлсэн акт, татвар төлсөн баримт зэрэг нь бүгд эрх бүхий байгууллагаар баталгаажиж, шалган шилжүүлсэн.

Г.Б-д газрын эзэмших эрх 2019 онд түүний төрсөн эцгээс өвийн журмаар шилжсэн. Өвлөж ирсэн газар газрын төлбөр тооцоо төлөхгүй гэсэн хуулийн зохицуулалт байгаа. Нэхэмжлэгчийн нэхэмжилж байгаа үнэ нь газрын эрх шилжихэд тогтоогдсон үнэ юм уу, эсхүл 2022-2023 оны үнэ юм уу гэдэг нь эргэлзээтэй. Газрын төлбөртэй холбоотой маргааныг хуулийн дагуу нэхэмжлэгчээс үүсгэж болох байсан. Энд хөөн хэлэлцэх хугацаа ч яригдах байсан. Өмгөөлөгчтэй хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх гэрээг 2024 оны 04 дүгээр сард байгуулж үйлчилгээ авсан байх бөгөөд газартай холбоотой маргааныг уг хугацаанд үүсгэх бүрэн боломж байсан. Нэхэмжилж байгаа үнийн дүн Г.Б-д холбогдолгүй төлбөр, тооцоо тул нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” гэжээ.

9.Анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангаж шийдвэрлэхдээ: “...Талуудын хооронд 2022.09.30-ны өдөр газрын эрх шилжүүлэх гэрээ байгуулагдсан, уг гэрээ Иргэний хуулийн 243 дугаар зүйлийн 243.1, 260 дугаар зүйлийн 260.1-д зааснаар эрх худалдах-худалдан авах гэрээ ба хүчин төгөлдөр. Гэрээгээр  худалдагч нь эрхийн болон биет байдлын доголдолгүй эд хөрөнгийг шилжүүлэх  үүрэгтэй. Газрын тухай хуульд зааснаар газар эзэмшигч нь газрын төлбөрийг төлөх үүрэгтэй. Мөн хууль ба Засгийн газрын 2016 оны 10 дугаар тогтоолын хавсралтад зааснаар дуудлага худалдааны ялагч тогтоосон хугацаанд дуудлага худалдааны үнийг бүрэн төлнө гэж заасан.  Нэхэмжлэгч Г.Н 22,301,800 төгрөгийг газрын дуудлага худалдааны анхны үнэ гэх гүйлгээний утгаар, 621,630 төгрөгийг газрын төлбөр гэх гүйлгээний утгаар Төрийн сангийн дансуудад тус тус шилжүүлсэн байна. Биет байдлын доголдолгүй эд хөрөнгөд гэрээгээр тогтоосон тоо, хэмжээ, чанар бүхий хөрөнгийг хэлдэг, зохигчийн байгуулсан гэрээнд газрын төлбөрийг хугацаанд нь төлсөн, газрын эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгох нөхцөл үүсээгүй эрхийн доголдолгүй эд хөрөнгийг шилжүүлэх үүрэгтэйг заасан бөгөөд энэ үүргээ биелүүлээгүй бол үүссэн хохирлыг  буруутай тал хариуцахаар тохирсон байна.  Иргэний хуулийн 254 дүгээр зүйлийн 254.1 дэх хэсэгт заасны дагуу эд хөрөнгийн... доголдлыг арилгахад гаргасан зардлаа төлүүлэх эрхтэйг заасан тул газрын анхны дуудлага худалдааны үнэ болон газрын хуримтлагдсан өр нийт 22,923,230 төгрөгийг  шинээр газар эзэмших эрх шилжүүлж авсан Г.Н хариуцагч Г.Б-с шаардах эрхтэй.  Харин Г.Н нь өөрийгөө сайн дурын үндсэн дээр бусдаар өөрийгөө төлбөртэйгөөр төлөөлүүлж, өмгөөлүүлэхээр тохиролцсон, ийнхүү эрхээ хэрэгжүүлсний төлбөрийг  буюу 8,000,000 төгрөгийг хариуцагчаас шаардах хууль зүйн үндэслэлгүй тул энэ шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгох нь зүйтэй.” гэж дүгнэжээ.

10.Давж заалдах шатны шүүх анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэхдээ “... Анхан шатны шүүх хариуцагч Г.Б-ыг худалдах-худалдан авах гэрээний үүргээ зөрчсөн буюу доголдолтой газар эзэмших эрх худалдсан гэж дүгнэсэн нь үндэслэлгүй. Г.Б, Г.Н нарын байгуулсан худалдах-худалдан авах гэрээг үндэслэн төрийн эрх бүхий байгууллагаас тухайн газрын эзэмших эрхийн гэрчилгээг Газрын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.1-д Газрыг энэ хуульд заасан зориулалт, хугацаа, болзолтойгоор гэрээний үндсэн дээр зөвхөн эрхийн гэрчилгээгээр эзэмшүүлнэ гэж, 35 дугаар зүйлийн 35.1.4-д газар эзэмшүүлэх тухай шийдвэр гаргасан этгээдийн зөвшөөрөлтэйгээр эрхийн гэрчилгээгээ бусдад шилжүүлэх гэж тус тус зааснаар нэхэмжлэгчид олгосон учир худалдан авагч Г.Н-т уг газар эзэмших эрх бусдын эрхээр хязгаарлагдахгүй шилжсэн байх тул эрхийн доголдолтой гэж үзэхгүй.

Газар эзэмшигч нь газар эзэмших эрхийг төрийн эрх бүхий байгууллагаас анх олгоход дуудлага худалдааны анхны үнийг холбогдох аргачлал, журмын дагуу тогтоосон хэмжээгээр нэг удаа төлөх үүрэг хүлээх бол улирал бүр газар эзэмшсэний төлбөрийг мөн адил төлнө. Хариуцагч Г.Б 40 дүгээр өвлөх эрхийн гэрчилгээгээр өөрийн аав Г.Г-с *** дүүрэг, *** дугаар хороо, Гандан ам гудамж-*** тоот хаягт байрлах 27,877 м.кв талбайтай газрын эзэмших эрхийг өвлөж авсан боловч газрын дуудлага худалдааны анхны үнийг төлсөн гэдэг тайлбараа  баримтаар нотлоогүй. Нэхэмжлэгч Г.Н нь Иргэний хуулийн 496 дугаар зүйлийн 496.1-д Хэн нэг этгээд өөр этгээдийн өр төлбөрийг сайн дураар өөрөө мэдэж буюу андуурч төлсөн бөгөөд ийнхүү өрийг төлснөөр үүрэг бүхий этгээд үүргээсээ чөлөөлөгдсөн бол өрийг нь төлсөн этгээд тэр этгээдээр зардлаа нөхөн төлүүлэхээр шаардаж болно гэж зааснаар хариуцагч Г.Б-с холбогдох зардлыг буцаан шаардах эрхтэй. Зохигч нар 2022.09.30-ны өдөр газар эзэмших эрх шилжүүлэх гэрээ байгуулсан байх тул нэхэмжлэлийн шаардлагаас 2023 онд хамаарах газрын төлбөр 111,508 төгрөгийг хасах нь зүйтэй. Хууль зүйн туслалцаа авах гэрээний хөлс 8,000,000 төгрөг гаргуулах нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй  болгосон нь зөв” гэж дүгнэжээ.

11.Дээр дурдснаар анхан болон давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэгчийн шаардлага гаргах хууль зүйн үндэслэлийг өөр өөрөөр тодорхойлж, эрх зүйн дүгнэлт хийсэн байх бөгөөд эдгээрийн аль нь хууль хэрэглээний хувьд зөв болох, түүнчлэн хоёр шатны шүүхийн хийж буй хариуцагч төлбөрийн үүрэгтэй байсан гэх дүгнэлт хуульд нийцсэн эсэх,  төлбөрийн үүрэг байсан тохиолдолд тухайн үүрэг нь дуусгавар болсон гэж үзэх үндэслэл байсан тухай хариуцагчийн гомдлын хүрээнд хэргийг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1, 172.2.2-т заасны дагуу хянан хэлэлцэв.

12.Хяналтын шатны шүүхээс анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, магадлалд өөрчлөлт оруулах нь зүйтэй гэж үзлээ.

13.Анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, магадлалд зохигчийн тайлбар болон хэргийн баримтаар дараахь үйл  баримт тогтоогдсныг тодорхойлж тусгажээ.Үүнд:

Маргааны зүйлийн үндэслэл болох *** дүүрэг, *** дугаар хороо, Гандан ам гудамж-*** тоот хаягт байрлах 27,877 м.кв талбайн газар эзэмших эрхийг тус дүүргийн Засаг даргын 2008.02.01-ний өдрийн 42 дугаар захирамжаар Г.Г-д хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн зориулалтаар эзэмшүүлсэн,  /хх-33-р тал/ Г.Г нас барсан тул түүний хүү хариуцагч Г.Б-д олгогдсон  040 тоот өвлөх эрхийн гэрчилгээг үндэслэн *** дүүргийн Засаг даргын 2022.04.21-ний өдрийн А/177 тоот захирамжаар  газрыг 15 жилийн хугацаатай эзэмшүүлж, гэрчилгээ олгосон нь тогтоогдсон. /хх-ийн 86, 95-р тал/

Г.Б, Г.Н нарын хооронд 2022.09.30-ны өдөр газар эзэмших эрх шилжүүлэх тухай гэрээ байгуулагдаж, энэхүү гэрээгээр ...27,877 м.кв талбай бүхий газрын эзэмших эрхийг нэхэмжлэгч 20,000,000 төгрөгөөр худалдан авахаар тохиролцсон, улмаар *** дүүргийн Засаг даргын 2022.12.27-ны өдрийн  01113-А/381/2022 тоот захирамжаар газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг Г.Н-ын нэр дээр шилжүүлсэн. /хх-ийн 5-8-р тал/

Нэхэмжлэгч дээрх газрынхаа тодорхой хэсгийг бусдад шилжүүлэхээр болж *** дүүргийн Газар зохион байгуулалтын албанд хандсан боловч газрын дуудлага худалдааны анхны үнэ болон газрын үлдэгдэл төлбөрийг төлөхийг шаардсаны дагуу Г.Н 2024.06.17-ны өдөр дуудлага худалдааны анхны үнэ 22,301,600 төгрөг, газрын төлбөр 621,630 төгрөг, нийт 22,923,230 төгрөгийг төлсөн. /хх-ийн 11-12-р тал/

14.Эдгээр үйл баримтын талаар зохигч маргаагүй байна. Харин зохигчийн тайлбар, хэргийн баримтаар Г.Г нь 2018 онд нас барсан, улмаар түүний хүү Г.Б 2019 онд өвлөх эрхийн гэрчилгээ авч газрын эзэмших эрхийг шилжүүлэн авсныг давж заалдах шатны шүүхийн магадлалд Г.Б 2010 онд өвлөх эрхийн гэрчилгээ авч, газрыг эзэмших эрхийг  шилжүүлж авсан гэж,  мэтээр бичигдсэн алдааг залруулж дүгнэх нь зүйтэй гэж үзэв.

15.Зохигчийн хооронд байгуулагдсан гэрээний төрөл, гэрээний хүчин төгөлдөр байдалд хийсэн хоёр шатны шүүхийн дүгнэлт Иргэний хуулийн 243 дугаар зүйлийн 243.1, 260 дугаар зүйлийн 260.1-д нийцжээ.

Зохигчийн хооронд газар эзэмших эрхийг хариу төлбөртэйгээр шилжүүлэх гэрээ  буюу Г.Б газар эзэмших эрхээ зохих журмын дагуу шилжүүлэх, Г.Н төлбөрт 20,000,000 төгрөг төлөхөөр зохигч хэлэлцэн тохирч хүсэл зоригоо бичгийн хэлбэрээр илэрхийлэн гэрээ байгуулагдсан нь тогтоогдсон бөгөөд энэхүү гэрээг үндэслэн хариуцагч нь газар эзэмших эрхийг Газрын тухай хуульд заасан журмын дагуу нэхэмжлэгчид шилжүүлж үүргээ биелүүлсэн, нэхэмжлэгч нь гэрээнд заасан төлбөрөө төлсөн тухайд талууд маргаагүй байна.

16.Анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангахдаа  маргааны зүйл, нэхэмжлэгчийн шаардлага гаргах хууль зүйн үндэслэлийг зөв тодорхойлоогүй, тухайлбал, “ ...хариуцагч нь доголдолтой  эд хөрөнгө шилжүүлсэн, иймээс нэхэмжлэгч тухайн доголдлыг арилгаж гаргасан зардлаа хариуцагчаас  Иргэний хуулийн 254 дүгээр зүйлийн 254.1-д зааснаар шаардах эрхтэй “ гэсэн нь хэрэглэх ёсгүй хуулийг хэрэглэсэн гэж үзэх бөгөөд үүнийг давж заалдах шатны шүүх залруулж дүгнэсэн нь зөв болжээ.

Газрын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.1-д “газрыг энэ хуульд заасан зориулалт, хугацаа, болзолтойгоор гэрээний үндсэн дээр зөвхөн эрхийн гэрчилгээгээр эзэмшүүлнэ” гэж, 35 дугаар зүйлийн 35.1.4-д “газар эзэмшүүлэх тухай шийдвэр гаргасан этгээдийн зөвшөөрөлтэйгээр эрхийн гэрчилгээгээ бусдад шилжүүлэх” гэж тус тус заасан.

Иргэний хуулийн 251 дүгээр зүйл болон 252 дугаар зүйлд худалдсан эд хөрөнгийг биет байдлын болон эрхийн доголдолтой гэж үзэх нөхцлийг тодорхойлон заасан ба гэрээгээр тогтоосон тоо, хэмжээ, чанар бүхий эд хөрөнгийг биет байдлын хувьд доголдолгүй гэж, харин худалдсан эд хөрөнгийн хувьд гуравдагч этгээд өөрийн эдлэх эрхийн талаар худалдагчид гомдлын шаардлага гаргахааргүй бол эрхийн доголдолгүй эд хөрөнгө гэж тус тус үздэг.

Г.Н, Г.Б нарын хооронд байгуулсан гэрээний дагуу шилжсэн газар нь гэрээнд заасан хэмжээ, чанар буюу зориулалтын дагуу ашиглах боломж, газрын шинж байдлын тухайд доголдолтой гэж үзэх үндэслэлгүйн зэрэгцээ  хариуцагчийн эзэмшилд өмнө олгогдсон зориулалт, хугацаа болзлын хүрээнд  эрх бүхий этгээд болох Засаг дарга захирамжаар нэхэмжлэгчид эзэмших эрхийг шилжүүлж, улмаар гэрчилгээ олгогдсонд зохигч маргаагүй байх тул газар эзэмших эрх бусдын эрхээр хязгаарлагдсан буюу эрхийн доголдолтой гэж үзэхгүй. Эдгээр байдлыг анхан шатны шүүх анхаараагүй байна.

17.Түүнээс гадна анхан шатны шүүх хариуцагч Г.Б нь  газрын дуудлага худалдааны анхны үнэ болон газрын зарим төлбөрийг төлөх үүрэгтэй байсан, тухайлбал, газрыг эзэмшиж байхдаа Газрын тухай хуулиар хүлээлгэсэн газар эзэмшигчийн үүргээ зохих ёсоор биелүүлээгүй, үүрэг бүхий этгээд байсан гэж үзсэн нь учир дутагдалтай.

Иймд хариуцагчид үүрэг байсан, улмаар уг үүрэг нь гэрээний зүйлийн биет байдлын доголдолтой гэж үзсэн анхан шатны шүүхийн дүгнэлт хуульд нийцээгүй гэж үзэв.

18.Давж заалдах шатны шүүх Иргэний хуулийн 496 дугаар зүйлийн 496.1-д заасан бусдын зардлаар өөрийн хөрөнгийг хэмнэх аргаар хөрөнгөжих буюу хэн нэгэн этгээд өөр этгээдийн өр төлбөрийг сайн дураар өөрөө мэдэж төлснөөр тухайн үүрэг бүхий этгээд үүргээс чөлөөлөгдсөн бол өрийг төлсөн этгээд тэр этгээдээр зардлаа нөхөн төлүүлэхээр шаардах эрхтэй талаархи заалтыг нэхэмжлэгчийн шаардлага гаргаж буй хууль зүйн үндэслэл гэж зөв тодорхойлсон боловч хариуцагч газрын дуудлага худалдааны анхны үнийг  төлөх үүрэгтэй гэх үндэслэл тогтоогдсон эсэхийг анхаарч дүгнээгүй  нь буруу байна.

Өөрөөр хэлбэл, Иргэний хуулийн 496 дугаар зүйлийн 496.1-д заасан “… бусдын өр” гэдэг нь хэн нэгний төлбөл зохих үүрэг байхыг шаардсан байх бөгөөд тухайн үүргийг сайн дураар ухамсарт хандлагаар төлсөн, энэ тохиолдолд өөр этгээд үүргээ гүйцэтгээгүй байх, мөн гүйцэтгэвэл зохих үүрэг тодорхой байж, улмаар сайн дураараа буюу андуурч төлсөн төлбөр, үүний улмаас үүрэг бүхий этгээдэд ашигтай байдал бий болсон, хөрөнгө нь үндэслэлгүйгээр нэмэгдсэн, харин төлбөрийг төлсөн этгээд нь энэ хэмжээгээр эд хөрөнгийн алдагдал хүлээж байгаагаас шаардах эрх үүснэ гэж үзнэ.

19.Хэрэгт авагдсан баримтаас үзвэл, анх 2008 онд Г.Г-д хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн зориулалтаар 27877 м.кв буюу 2,7 га орчим газрын эзэмших эрх олгогджээ.

2002 онд батлагдсан одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Газрын тухай хуульд зааснаар газар эзэмших эрхийг гэр бүлийн хамтын хэрэгцээний, эсхүл төрийн байгууллагын, эсхүл аж ахуйн нэгж, байгууллагын зориулалтаар олгодог бөгөөд гэр бүлийн хамтын хэрэгцээний зориулалтаар газар эзэмшихэд амьдрах буюу хувийн гэр орон хашаа барих зориулалтаар үнэ төлбөргүйгээр 0,07 га хүртэл, хүнсний ногоо, жимс, жимсгэнэ, таримал ургамал тарих зориулалтаар үнэ төлбөргүйгээр 0,1 га-гаас илүүгүй, Багийн иргэдийн Нийтийн Хурлын санал, сумын иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын шийдвэрийг үндэслэн, газар тариалангийн салбарт олон жил тогтвортой ажилласан иргэнд гэр бүлийнх нь хамтын хэрэгцээнд зориулан Засгийн газраас тогтоосон журмын дагуу давуу эрхээр тариалангийн газрыг үр тарианы зориулалтаар 100 га хүртэл, төмс, хүнсний ногооны зориулалтаар 5 га хүртэл тус тус эзэмшүүлж болдог байна.

Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нэхэмжлэгч Г.Н нь *** дүүргийн Газар зохион байгуулалтын албанаас маргааны зүйлийн үндэслэл болж буй газрын хувийн хэрэгт байгаа газар эзэмших эрхийг анх олгосноос хойшхи цаг хугацааны бүх  материалуудыг гаргуулах, гэрчээр асуугдсан тус албаны төлбөрийн байцаагч Э.У-ыг асуулгах хүсэлт гаргасныг шүүх хангаж зохих ажиллагааг хийхээр болсон, шүүхийн 2 удаагийн шаардсанаар Газар зохион байгуулалтын албанаас анх тус газрын эрхийг Г.Г нь ямар эрхийн үндсэн дээр авсан буюу дуудлага худалдаагаар эсхүл давуу эрхээр авсан аль ч баримтыг ирүүлээгүй байна. Гэрч төлбөрийн мэргэжилтэн Э.У-ын мэдүүлгээр газар эзэмших эрхийг анх 2008 онд шилжүүлэн авсан Г.Г, түүнчлэн  өв залгамжлалын журмаар газар эзэмших эрхийг шилжүүлэн авсан Г.Б нар тус тус  дуудлага худалдааны анхны үнэ төлөх үүрэгтэй байсан гэж үзэх үндэслэлгүй бөгөөд Газар зохион байгуулалтын албанд уг үүргийн гүйцэтгэлийг Г.Г-аас шаардаж байсан тухай баримт хэрэгт байхгүй нь тогтоогджээ.

Дээрхээс гадна *** дүүргийн Газар зохион байгуулалтын албанаас нэхэмжлэгч Г.Н-т  өгсөн хариу албан бичигт “… Нийслэлийн Засаг даргын 2024.03.28-ны өдрийн “Газрын тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангаж, төсвийн орлогын бүрдүүлэлтийг нэмэгдүүлэх зарим арга хэмжээний тухай А/343 дугаар захирамж, Нийслэлийн газар зохион байгуулалтын албаны даргын 2024.03.02-ны өдрийн “Газрын тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангаж, төсвийн орлогын бүрдүүлэлтийг нэмэгдүүлэх зарим арга хэмжээний тухай“ 02 дугаар албан даалгаврын хүрээнд “шинээр газар эзэмших, ашиглах, эрхийн гэрчилгээний дуудлага худалдааны анхны үнийг нөхөн төлүүлэх ажил хийгдэж байна. Иймд дүүргийн Засаг даргын 2008.02.01-ний өдрийн 42 дугаар захирамжаар газар эзэмших эрх баталгаажсан тул дуудлага худалдааны анхны үнийг нөхөн төлнө үү” гэсэн агуулга тусгагдсан байна.

Дээр дурдсан баримтуудаас үзвэл, Г.Г, Г.Б нар дуудлага худалдааны үнийг төлөх үүрэгтэй байсан, улмаар тухайн үүргийг нэхэмжлэгч сайн дураар мэдэж төлсөн, үүний улмаас үүрэг бүхий этгээдэд ашигтай байдал бий болсон, хөрөнгө нь үндэслэлгүйгээр нэмэгдсэн, харин төлбөрийг төлсөн этгээд нь энэ хэмжээгээр эд хөрөнгийн алдагдал хүлээснээс шаардах эрх үүссэн гэж үзэх Иргэний хуулийн 496 дугаар зүйлийн 496.1-д заасан үндэслэл тогтоогдоогүй гэж дүгнэв.

20.Нөгөө талаар, дээр дурдсан хэрэгт авагдсан баримтууд, гэрчийн мэдүүлэг, *** дүүргийн газар зохион байгуулалтын албаны Г.Н-т өгсөн хариу албан бичигт заасан Газрын тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангаж, төсвийн орлогын бүрдүүлэлтийг нэмэгдүүлэх зарим арга хэмжээний хүрээнд шинээр газар эзэмших, ашиглах, эрхийн гэрчилгээний дуудлага худалдааны анхны үнийг нөхөн төлүүлэх зорилго, агуулгатай гарсан Нийслэлийн Засаг дарга болон Нийслэлийн газар зохион байгуулалтын албаны даргын  шийдвэрүүдийг үндэслэн тухайн газрын эзэмшигч этгээдээр төлүүлсэн дуудлага худалдааны үнийг өмнөх эзэмшигч төлөх хууль зүйн үндэслэл байхгүй гэж үзэх үндэслэлтэй.

21.Түүнчлэн, хэрэв Г.Г, Г.Б нарт газрын дуудлага худалдааны анхны үнэ төлөх тухайн үүрэг байсан бол тэднээс уг үүргийг шаардах Газар зохион байгуулалтын албаны эрх дуусгавар болсон. Өөрөөр хэлбэл, хэн нэгний дуусгавар болсон үүргийг аливаа этгээд сайн дураар төлж, улмаар үүрэг бүхий этгээдээс шаардах эрхтэй байж болох нөхцөл байдал үгүйсгэгдснийг ч хоёр шатны шүүх анхаарч дүгнэлт хийгээгүй  байна.

Хариуцагч тайлбартаа “...  Г.Г, Г.Б нар дуудлага худалдааны үнэ төлөх байсан  бол 2008 оноос эхлэн эрх бүхий этгээд шаардлага гаргаж байгаагүй, хөөн хэлэлцэх хугацаатай холбоотой асуудал ч яригдах байсан, энэ талаар маргаан үүсгэх байсан атал нэхэмжлэгч  маргаан гаргалгүйгээр төлбөр төлсөн...” гэжээ.

Дээрх тайлбараас үзэхэд хариуцагч нь  нэхэмжлэлээс татгалзсан үндэслэлдээ мөн Газар зохион байгуулалтын албаны өмнө гүйцэтгэвэл зохих үүрэгтэй байсан ч шаардах эрхийн хугацаа өнгөрсөн гэж маргасан  бөгөөд энэ тохиолдолд Иргэний хуулийн 82 дугаар зүйлийн 82.1-д заасан хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн бол үүрэг гүйцэтгэгч үүрэг гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй тухай зохицуулалт хэрэглэгдэх эсэхэд шүүх зайлшгүй дүгнэлт хийх ёстой байжээ.

Шүүхэд нэхэмжлэл гаргах хөөн хэлэлцэх хугацааг хуулиар тогтоож байгаа нь цаг хугацаа өнгөрөх тусам маргаантай байдлыг тогтооход хүндрэл бэрхшээл гардагтай холбоотой, учир нь цаг хугацааны эрхэнд үйл баримт мартагдах, нотлох баримт устаж алга болох, маргааны зүйлийн хувьд ач холбогдол багатай болох зэрэг нөхцөл үүсдэг, нөгөө талаас эрхээ хамгаалах арга хэмжээг аль болох цаг хугацаанд нь  авч байхыг анхааруулах зорилгын үүднээс хөөн хэлэлцэх хугацааг хэрэглэдэг.

22.Анхан шатны шүүх, Г.Б нь Засгийн газрын 2016 оны 10 дугаар тогтоолын 1 дүгээр хавсралтаар батлагдсан “Газар өмчлүүлэх, эзэмшүүлэх, ашиглуулах дуудлага худалдаа явуулах журам”-ын 11.3-т “ дуудлага худалдааны ялагч энэ журмын 11.2-т заасан хугацаанд дуудлага худалдааны үнийг бүрэн төлнө” гэж заасан, ...газрыг дуудлага худалдаагаар авсан ч дуудлага худалдааны анхны үнийг төлөөгүй байсан, уг үнийг төлөх үүрэгтэй этгээд нь хариуцагч Г.Б  тул нэхэмжлэгч шаардах эрхтэй “гэсэн дүгнэлтийг хийсэн.

Харин давж заалдах шатны шүүх “Засгийн газрын  2003 оны 28 дугаар тогтоолын 6 дугаар хавсралтаар баталсан “Газар өмчлүүлэх, эзэмшүүлэх, ашиглуулах дуудлага худалдаа явуулах журам”-ын 38 дугаар зүйлд  “ дуудлага худалдааны ялагч 14 хоногийн дотор төлбөрийг бүрэн хийнэ. Гэрээнд үнийг бүрэн төлсний дараа тухайн шатны Засаг дарга газрыг өмчлүүлэх, эзэмшүүлэх, ашиглуулах шийдвэр гаргана” гэж заасан. Гэрч Э.У дуудлага худалдааны үнийг Барилга, хот байгуулалтын сайдын 2007 онд батлагдсан ...дуудлага худалдааны анхны үнэ тодорхойлох аргачлалын дагуу 1м.кв талбайг 800 төгрөгөөр тооцсон гэсэн. Хариуцагч газар эзэмших эрхийг 2010 онд /дээр дурдснаар огноог буруу бичсэн/ өвлөж авсан боловч дуудлага худалдааны үнэ төлсөн гэх тайлбараа нотлоогүй, иймээс үнийг төлөх үүрэгтэй” гэсэн дүгнэлт хийжээ.

Хоёр шатны шүүхийн дээр дурдсан дүгнэлтээс үзвэл, шүүх  Г.Г газар эзэмших эрхийг анх дуудлага худалдааны үндсэн дээр шилжүүлэн авсан, улмаар үнийг төлөх үүргээ биелүүлээгүй гэж үзсэн байх боловч энэ үндэслэл өмнө дурдснаар хэргийн баримтаар тогтоогдоогүйгээс гадна, үүрэг байсан гэж үзсэн бол хариуцагчийн татгалзлын үндэслэлд дурдаж буй  шаардах эрхийг хэрэгжүүлэх хугацаа, уг хугацааг хэзээнээс эхлэн тоолох талаар эрх зүйн дүгнэлт өгөөгүй байна.

23.Газар эзэмших эрх нь төрийн өмчийн өмчлөх эрхийг хязгаарлаж үүссэн эд юмсын хязгаарлагдмал эрх. Тодруулбал, эд юмсын эзэмшил нь нэг талаас өмчлөгчийн эрхийг хязгаарлаж, нөгөөтэйгүүр эргээд өмчлөгчийн эрхээр хязгаарлуулж байдаг учраас хязгаарлагдмал эрх болдог.

Төр өөрийн газар өмчлөх эрхээ 15-60 жилийн хугацаанд гэрээний үндсэн дээр бусдад эзэмшүүлж, ашиглуулахаар шилжүүлэх бөгөөд улмаар уг эрхийг олж авсан иргэн,  аж ахуйн нэгжийн хувьд барьцаалах болон иргэний хувьд  өвлүүлэх эрхээр  газрыг ашиглаж байдаг тул газар эзэмших эрх нь эд юмсын хязгаарлагдмал эрхэд хамаарна.

Иймээс дээрх газар эзэмших эрхээс үүдэлтэй Г.Г, Г.Б нараас  дуудлага худалдааны үнэ шаардах Газар зохион байгуулалтын албаны шаардлага нь эд хөрөнгийн эрхэд хамаарна гэж үзнэ.

24.Иргэний хуулийн 74 дүгээр зүйлд хөөн хэлэлцэх хугацаа үйлчлэх ба үйлчлэхгүй харилцааг тодорхойлон заасан.

Хуульд хөөн хэлэлцэх хугацаа хамаарахгүйгээр зааснаас бусад тохиолдолд өөр этгээдээс ямар нэг үйлдэл хийх буюу хийхгүй байхыг шаардах эрх хөөн хэлэлцэх хугацаатай байна.

Хуульд өөрөөр заагаагүй бол хөөн хэлэлцэх хугацаа эдийн бус хөрөнгөд хамаарахгүй, мөн хуульд тусгайлан заасан бол эд хөрөнгийн зарим эрхэд хөөн хэлэлцэх хугацаа хамаардаггүй.

Газар эзэмших эрх нь эдийн бус хөрөнгөд хамаарахгүй,  дээр дурдсанчлан эд юмсын хязгаарлагдмал эрх юм.

Газрын тухай хуульд тусгайлсан хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар заагаагүй байна. Дээрхээс дүгнэхэд, хариуцагч Г.Б болон Газрын зохион байгуулалтын албаны харилцаанд Иргэний хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.3-т заасан “хуульд тусгайлан заасан бол эд хөрөнгийн зарим эрхэд хөөн хэлэлцэх хугацаа хамаарахгүй” гэсэн зохицуулалт үйлчлэхгүй, харин хуульд тусгайлан заагаагүй тул хөөн хэлэлцэх хугацаа хамаарна гэж ойлгоно.

Ингэхдээ Иргэний хуульд тусгайлан заасан богиносгосон хугацааг хэрэглэх үндэслэл тэдгээрийн харилцаанд тогтоогдоогүй  тул хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.1-д заасан ерөнхий 10 жилийн хугацаа хамаарна.

25.Г.Г анх эзэмших эрхийг дуудлага худалдаагаар шилжүүлж авсан байсан бол давж заалдах шатны шүүхийн магадлалд дурдсанчлан дуудлага худалдааны үнийг, уг худалдаа болсноос хойш  14 хоногийн дотор төлөх үүрэгтэй, төлсөн тохиолдолд Засаг даргын шийдвэр гарах эрх зүйн зохицуулалттай байсан байна. Тэгвэл, нэг талаас дуудлага худалдааны үнийг төлөөгүй бол Засаг дарга шийдвэр гаргах боломжгүй гэсэн үндэслэл үүсэх ба төлбөр төлөөгүй байхад шийдвэр гарсан бол газрыг анх  эзэмшсэн Г.Г-ийн эзэмшсэн хугацаанаас хөөн хэлэлцэх хугацаа тоологдоно.

Иймд шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх 10 жилийн хугацааг 2008 оноос эхлэн тоолоход хугацаа 2018 онд дуусгавар болжээ.

Газар өмчлүүлэх, эзэмшүүлэх, ашиглуулах дуудлага худалдаа явуулах журам шинээр тогтоох, эсхүл шинэчлэн тогтоосноор дээр дурдсан хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацааг өөрчлөх үндэслэлгүй.

26.Дурдсан үндэслэлээр нэхэмжлэгч нь Иргэний хуулийн 496 дугаар зүйлийн 496.1-д зааснаар хариуцагчаас газрын дуудлага худалдааны анхны үнэд газрын албанд төлсөн гэх 22,301,600 төгрөгийг шаардах эрх үүсэхгүй тул энэ нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгоно.

27.Харин газар эзэмших эрхийн улирал бүр төлөгдөх төлбөрийн тооцоогүй гэж *** дүүргийн Засаг дарга Г.Б-с Г.Н-т газар эзэмших эрхийг шилжүүлж, захирамж гаргасан, уг захирамжийн үндсэн дээр газар эзэмших  гэрчилгээ олгогдсон боловч 2022.09.22-ны өдөр хүртэлх газрын төлбөрт нийт 510,122 төгрөг төлөгдөөгүй болох нь хожим илэрсэн, үүнийг хариуцагч баримтаар няцаагаагүй, уг мөнгийг нэхэмжлэгч төлсөн  нь тогтоогдсон байна. Иймд уг мөнгийг гаргуулах үндэслэлтэй талаар, түүнчлэн шаардлага гаргах хууль зүйн үндэслэлд хийсэн давж заалдах шатны шүүхийн дүгнэлт Иргэний хуулийн 496 дугаар зүйлийн 496.1-д  нийцжээ.

28.Хууль зүйн туслалцаа авахтай холбоотой хөлс буюу 8,000,000 төгрөг гаргуулах шаардлагыг хоёр шатны шүүх хэрэгсэхгүй болгохдоо хийсэн дүгнэлтийг үгүйсгэх үндэслэлгүй, энэ талаар нэхэмжлэгч тал гомдол гаргаагүй байна.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 176 дугаар зүйлийн 176.2.2 дахь хэсэгт заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ НЬ:

1. Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 02 дугаар сарын 10-ны өдрийн 210/МА2025/00324 дүгээр магадлалын тогтоох хэсгийн 1 дэх заалт, Налайх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 16-ны өдрийн 104/ШШ2024/00690 дүгээр шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтыг “Иргэний хуулийн 496 дугаар зүйлийн 496.1, 82 дугаар зүйлийн 82.2-т зааснаар хариуцагч Г.Б-с 510,122 төгрөг гаргуулж нэхэмжлэгч Г.Н-т олгож, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 30,413,108 төгрөгт холбогдох хэсгийг хэрэгсэхгүй болгосугай.” гэж, тогтоох хэсгийн 2 дахь заалтад “272,009 төгрөг” гэснийг “15,953 төгрөг“ гэж тус тус өөрчилж, шийдвэр, магадлалын бусад заалтыг хэвээр үлдээж, хариуцагчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлын зарим хэсгийг хангасугай.

2. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 57 дугаар зүйлийн 57.4 заасныг баримтлан хяналтын журмаар гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид хариуцагч Г.Б-ын 2025.03.07-ны өдөр төлсөн 273,770 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                      Д.ЦОЛМОН

ТАНХИМЫН ТЭРГҮҮН                                    Г.АЛТАНЧИМЭГ                                  

ШҮҮГЧИД                                                             Н.БАТЗОРИГ

                                                                                  Н.БАТЧИМЭГ

                                                                                    Н.БАЯРМАА