МОГОЛ УЛСЫ ЭРИЙ ӨМӨӨС

 

******* аймаг дахь Сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч Г.Уртнасан даргалан шүүх хуралдааны “” танхимд онлайнаар явуулж,

эхэмжлэгч ******* ******* Хэрлэн сумын 4 дүгээр баг, Өөрийн байранд байрлах, ******* ******* ******* ******* *******/*******:*******/-ийн,

Хариуцагч ******* ******* Хэрлэн сумын  ******* дугаар баг, Өөрийн байранд байрлах, “*******” /*******:/-д холбогдох,

******* ******* шимтгэлийн өр 29 287 070 төгрөг гаргуулах тухай нэхэмжлэлийг 2021 оны 11 сарын 12-ны өдөр хүлээн авч, иргэний хэрэг үүсгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Г.Мягмар, нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч ., хариуцагчийн төлөөлөгч ., хариуцагчийн өмгөөлөгч В.Давааням нар оролцов.

 

                                            ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

эхэмжлэгч ******* ******* ******* ******* хэлтсээс шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлдээ: “*******” нь Монгол Улсын ******* ******* тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.2.1, 4.2.2, 1******* дугаар зүйлийн 1*******.1, 16 дугаар зүйлийн 16.1, 17 дугаар зүйлийн 17.1.1, 32 дугаар зүйлийн 32.1.1 дэх заалтуудыг тус тус зөрчин 201*******-2021 онуудад ажилтанд олгосон хөдөлмөрийн хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дүнгээс тооцсон шимтгэл 29 287 070 төгрөгийг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүйн улмаас хуримтлагдсан авлага үүсгээд байна. Тус хэлтсийн орлого, шимтгэл хариуцсан байцаагч нь “*******” -ийн удирдлагад удаа дараа өр авлагыг барагдуулах чиглэлийг өгч, шат дараатай арга хэмжээ авч ажилласан боловч одоог хүртэл дээрх шимтгэлийг төлж барагдуулаагүй байна. Уг зөрчлийн улмаас даатгуулагч иргэнд иймгийн ******* сангаас олгох тэтгэвэр тэтгэмжийн тухай хуульд заасан тэтгэвэр тэтгэмж авах эрх үүсэхгүйд хүрээд байна. Иймд “*******” -иас нийгмийн ******* шимтгэлийн өр 29 287 070 төгрөгийг гаргуулж нийгмийн ******* санг хохиролгүй болгож өгнө үү гэжээ.

эхэмжлэгчийн төлөөлөгч . шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: “*******” -ийн 201*******-2021 оны нийгмийн ******* жилийн эцсийн тайланг нэмэгдүүлсэн дүнгээр гаргаж өгсөн байгаа. Тухайн компани нь 2021 оны 10 сар хүртэлх хугацааны нийгмийн ******* төлөгдөөгүй шимтгэлд 29 287 070 төгрөгийг төлөх ёстой. эхэмжлэлийн шаардлагаас ******* 089 040 төгрөгийн зөрүү байгаа гэдэг нь үндэслэлгүй байна.  201*******-2021 онуудад тухайн компанийн удирдлага нягтлан бодогч нар тайлан, тооцоогоо жил бүр, сар бүр, өөрсдөө гаргаж нийгмийн ******* байцаагчид өгдөг. Тухайн онуудад зөрүү гарсан бол тэр үед нь нийгмийн ******* байцаагчдаа хандаж, засаад явах боломж байсан. Ямар зөрүү гараад байгааг ойлгохгүй байна. Хариуцагч байгууллага нь 201*******, 2016 оны 01 дүгээр сараас 0******* сар хүртэл тайлангаа баталгаажуулаад явсан нотлох баримт нь хавтаст хэрэгт авагдсан байгаа. Ямар нэгэн зөрчил байхгүй гэдгээ өөрсдөө хүлээн зөвшөөрөөд өнөөдрийг хүртэл нийгмийн ******* шимтгэл илүү төлсөн талаар ямар нэгэн санал хүсэлт огт гаргаж өгөөгүй байдаг. ягтлан бодогч нар солигдсон ч тухайн тайланд хариуцагч байгууллагын захирлын гарын үсэг зурагдаж, баталгаажсан байдаг. Тухайн байгууллага тусгай программаар тайлангаа илгээдэг. Өөрсдийн нэвтрэх нэр, нууц үгээр программд нэвтэрч тайлангаа гаргадаг болохоор зөв буруу эсэхийг хянах зүйл байдаггүй.

******* хариуцлагын хүрээнд “*******” -иас ******* ******* шимтгэлийг цаг тухайд нь төлөөд яваасай гэж хүсэж байна. 3, 4 жилийн өмнө манай байгууллага шүүхэд хандах гэсэн боловч тухайн компанийн зүгээс “...нийгмийн ******* шимтгэлийг сар сардаа төлөөд явна...” гэсэн учраас нэхэмжлэлээ буцааж байсан. Үүнээс хойш нийгмийн ******* шимтгэл төлсөн зүйл байхгүй. Манай байгууллагын зүгээс “*******” -ийн дансыг хаалгаж, мэдэгдэл хүргүүлж тодорхой арга хэмжээ авдаг байсан. Эцсийн дүндээ шүүхэд хандахаас өөр боломж байгаагүй учраас шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан. эхэмжлэлийн шаардлагаа дэмжиж байна гэв.

Хариуцагч “*******” -ийг төлөөлж тус компанийн захирал ажилтай авааны , түүний өмгөөлөгч В.Давааням  нар шүүхэд болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: “*******” нь Хэрлэн сумын ******* дугаар багийн нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа эрхэлдэг. Манай компанийн хувьд 201*******-2016 онуудад нягтлан бодогч солигдож ажилласан. Тухайн үед ажиллаж байсан нягтлан бодогч 201******* болон 2016 оны сул зогсолтын үеийн тайланг гаргасан. Сул зогсолтын тайланг нийгмийн ******* байцаагч хүлээн зөвшөөрсөн байдаг. Ажилчдад цалин олгоогүй байхад даатгуулагчаас шимтгэл авдгийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа. 201******* болон 2016 онуудын өвлийн улирлын буюу 11-03 сар хүртэлх хугацааны сул зогсолтын үеийн нийгмийн ******* шимтгэлийг цалингийн доод хэмжээгээр бодвол  ******* 089 040 төгрөгийн зөрүү гарч байгаа юм. Үүнийг хүлээн зөвшөөрөхгүй, харин бусад хугацааны дүнг хүлээн зөвшөөрч байна. 201******* болон 2016 онуудад сул зогсолт хийсэн  тул  нэхэмжлэлийн  шаардлагаас  ******* 089 040  төгрөгийг  хасагдах  ёстой  гэж тооцоолсон байна. Сул зогсолтын үед даатгуулагчаас 0 төгрөг, ажил олгогчоос 13 хувиар тооцож нийгмийн ******* шимтгэл төлүүлэх зохицуулалт байхад сул зогсолтын үеийн шимтгэлийг тооцож гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна гэв.

 Шүүх хэрэгт цугларсан бичгийн баримтуудыг шинжлэн судлаад ҮДЭСЛЭХ нь:

эхэмжлэгч ******* ******* ******* ******* ******* нь хариуцагч “*******” -д холбогдуулан 201*******-2021 оны 9 сар дуусталх хугацааны нийгмийн ******* төлөгдөөгүй шимтгэлийн өр 29 287 070 төгрөгийг нийгмийн ******* санд оруулах тухай нэхэмжлэлийн шаардлагыг гаргажээ.

Хариуцагч “*******” нь 201******* оны 01 сараас 2021 оны 9 сар дуусталх хугацаанд компанийн ажилчдад олгосон цалин, хөдөлмөрийн хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын дүнгээс 29 287 070 төгрөгийн нийгмийн ******* шимтгэлийг тооцсон тайлангаа гаргаж тайлагнасан боловч дээрх шимтгэлийг нийгмийн ******* санд одоо болтол төлөөгүй үйл баримт хэрэгт цугларсан бичгийн баримтуудаар тогтоогдож байх ба хариуцагч нь дээрх үйл баримтын талаар маргаагүй.

эхэмжлэгч нь нэхэмжлэлийн үндэслэлээ “...“*******” нь ******* ******* тухай хуульд зааснаар 201*******-2021 оны 9 сар дуусталх хугацаанд ажилтанд олгосон хөдөлмөрийн хөлснөөс нийгмийн ******* шимтгэлийг тооцон тайлангаа ирүүлдэг боловч төлбөл зохих 29 287 070 төгрөгийн шимтгэлийг одоо хүртэл нийгмийн ******* санд төвлөрүүлээгүй. Энэ нь даатгуулагчийн нийгмийн ******* сангаас олгох тэтгэвэр тэтгэмж авах эрхийг хөндөж байх ба улмаар хуулиар хүлээсэн үүргээ зөрчиж нийгмийн ******* санд хохирол учруулж байна” гэж тайлбарладаг.

Хариуцагч нь нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хүлээн зөвшөөрч байх боловч “...201*******-2016 онуудын өвлийн улирлын ******* сар буюу 11-03 саруудад тус компани сул зогсолт хийдэг. Сул зогсолтын үед даатгуулагчаас 0 төгрөг, ажил олгогчоос 13 хувиар нийгмийн ******* шимтгэлийг тооцох ёстой бөгөөд манай компани дээрх хугацааны шимтгэлийг буруу тооцсоноос ******* 089 040 төгрөгийн шимтгэлийг илүү тооцоолсон байна. Иймд уг зөрүүг нэхэмжлэлийн шаардлагаас хасч тооцуулна..” гэж маргадаг.

******* ******* тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 16 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэг, 17 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1-т тус тус зааснаар  ажил олгогч нь ажил олгогчийн болон даатгуулагчийн тухайн сард төлбөл зохих нийгмийн ******* шимтгэлийг нийгмийн ******* төрөл бүрээр хуульд заасан хувь хэмжээгээр сар бүр тооцож, тухайн сард нь багтаан нийгмийн ******* сангийн дансанд  шилжүүлэх үүргийг хүлээхээс гадна даатгуулагчийн шимтгэл төлөх тооцоог  тухайн  аж  ахуйн нэгж байгууллагын нягтлан бодогч гүйцэтгэж, ажил олгогч хөдөлмөрийн хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлого болон түүнд оногдох шимтгэлийг үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд төлөх үүрэгтэй.

Түүнчлэн ******* ******* тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 7, 8 дахь хэсэгт хуанлийн жилд 7 сараас доошгүй хугацаагаар улирлын чанартай ажил үйлчилгээ эрхэлдэг аж ахуйн нэгж байгууллагад хөдөлмөрийн гэрээгээр ажилладаг ажилтныг жилийн туршид нийгмийн даатгалд даатгуулсанд тооцох бөгөөд уг ажилтны нийгмийн ******* шимтгэлийг ажил олгогчийн төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээгээр төлөхөөр тус тус заасан байна.

Гэвч хэрэгт цугларсан бичгийн баримт буюу “*******” -д ажиллаж буй даатгуулагчдын нийгмийн ******* шимтгэл ногдуулалтын болон шимтгэл төлөлтийн 201*******, 2016 онуудын сар бүрийн тайлангуудаас харвал тус компани дээрх хугацаанд сул зогсолт хийсэн талаарх тайлбар тайланд хавсаргагдаагүй, ажилчдын хэдэн хувь нь улирлын чанартай ажил эрхэлдэг, эдгээр ажилчдын нийгмийн ******* шимтгэлийн ногдуулалтыг хэрхэн тайлагнасан зэрэг нь тус тус тодорхойгүй байна.

Мөн тус компани дээрх хугацаанд нийгмийн ******* шимтгэлийг хуульд заасан хувиас илүү хувиар тайлагнасан болохыг нотолсон баримт, мөн энэ талаар нийгмийн ******* байцаагчид санал хүсэлтээ гаргаж байсан талаарх баримтууд хэрэгт байхгүй байгаагаас хариуцагч энэ талаарх өөрийн татгалзлаа шүүхэд нотолж чадаагүй гэж үзнэ.

Иймд хариуцагч “*******” -ийг 201*******, 2016 оны өвлийн саруудын нийгмийн ******* шимтгэл төлөлтийн тайлангаа буруу тооцоолж, ******* 089 040 төгрөгийн шимтгэлийн зөрүү гаргасан гэж үзэх үндэслэл тогтоогдохгүй байх тул уг мөнгийг нэхэмжлэлийн шаардлагаас хасч тооцох боломжгүй. 

Дээрх үндэслэлүүдээр хариуцагч нь 201******* оны 01 сараас 2021 оны 9 сарын байдлаар компанийн ажиллагсдынхаа нийгмийн ******* шимтгэл 29 287 070 төгрөгийг нийгмийн ******* санд одоо болтол төлөлгүй хуульд заасан үүргээ биелүүлээгүй байх тул хариуцагч “*******” -иас 201******* оны 01 сарас 2021 оны 9 сар дуусталх хугацааны төлөгдөөгүй нийгмийн ******* шимтгэлийн өр 29 287 070 төгрөгийг гаргуулан нийгмийн ******* санд оруулах хууль зүйн үндэслэлтэй байна.

эхэмжлэгч нь Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.3-т заасан төсвийн байгууллага гэх үндэслэлээр улсын тэмдэгтийн хураамж төлөхөөс чөлөөлөгдсөн бөгөөд хариуцагчаас улсын тэмдэгтийн хураамжинд 304 38*******.3******* төгрөгийг гаргуулан төсвийн орлогод оруулах нь зүйтэй байна.

Шүүх хэргийн оролцогч нарт шүүх хуралдааны товыг мэдэгдсэн боловч хариуцагчийн өмгөөлөгч Д.Галтогтох хүндэтгэн үзэх шалтгааны улмаас шүүх хуралдаанд  хүрэлцэн  ирээгүй  бөгөөд  хариуцагч  нь  өмгөөлөгч В.Даваанямын хамт шүүх хуралдаанд оролцож, өмгөөлөгч Д.Галтогтохын эзгүйд шүүх хуралдааныг явуулахыг зөвшөөрч байх байх тул Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 100 дугаар зүйлийн 100.3-т зааснаар шүүх хариуцагч талын нэг өмгөөлөгчийн эзгүйд шүүх хуралдааныг үргэлжлүүлж хэргийг хянан шийдвэрлэсэн болно.

 Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 11******* дугаар зүйлийн 11*******.2.1, 116, 118 дугаар зүйлүүдэд тус тус заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 1. ******* ******* тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1-т заасныг баримтлан хариуцагч “*******” -иас нийгмийн ******* шимтгэлийн өр 29 287 070 /хорин есөн сая хоёр зуун наян долоон мянга дал/ төгрөгийг гаргуулан нийгмийн ******* санд оруулсугай.

 2. Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.3-т зааснаар нэхэмжлэгч нь улсын тэмдэгтийн хураамж төлөхөөс чөлөөлөгдсөнийг дурдсугай. 

 3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн *******6 дугаар зүйлийн *******6.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-д тус тус зааснаар хариуцагч “*******” -иас улсын тэмдэгтийн хураамжид 304 38*******.3*******  төгрөгийг гаргуулан ******* ******* Хэрлэн сумын төсвийн орлого болгосугай.

 4. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 119.4-т тус тус зааснаар энэхүү шийдвэр танилцуулан сонсгомогц хүчинтэй болох бөгөөд талууд шийдвэр хүчинтэй болсон өдрөөс хойш 14 хоногийн хугацаа өнгөрмөгц 14 хоногийн дотор шүүхэд хүрэлцэн ирж шийдвэрийг өөрөө гардаж авахыг мэдэгдсүгэй.

 *******. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 120 дугаар зүйлийн 120.2-т зааснаар нэхэмжлэгч, хариуцагч тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нар нь шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор ******* ******* Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах эрхтэйг дурдсугай.

 6. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.7-д зааснаар нэхэмжлэгч хариуцагч, тэдгээрийн төлөөлөгч нар нь 14 хоногийн хугацаанд шүүхэд хүрэлцэн ирж шийдвэрийг гардан аваагүй нь гомдол гаргах хугацааг хуульд заасан журмын дагуу тоолоход саад болохгүйг мэдэгдсүгэй.

 

  

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ                         Г.УРТАСА