“М” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй

      иргэний хэргийн тухай

 

Монгол Улсын дээд шүүхийн шүүгч Н.Батзориг даргалж, танхимын тэргүүн Г.Алтанчимэг, шүүгч Н.Батчимэг, Н.Баярмаа, Д.Цолмон нарын бүрэлдэхүүнтэй, тус шүүхийн танхимд хийсэн хяналтын шатны иргэний хэргийн шүүх хуралдаанаар,

Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 01 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 191/ШШ2025/00574 дүгээр шийдвэр,

Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн 210/МА2025/00558 дугаар магадлалтай,

“М” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй

“С” ХХК, “Б” ХХК-д холбогдох

“М” ХХК болон “С” ХХК-иудын хооронд байгуулагдсан 2018.10.18-ны өдрийн 1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээ, 2021.10.01-ний өдрийн №1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээний нэмэлт, өөрчлөлтийн гэрээг “Б” ХХК-ийн зүгээс цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоолгох, тус гэрээ болон гэрээний нэмэлт, өөрчлөлтийг дагаж мөрдөхийг хариуцагч “Б” ХХК-д даалгах тухай үндсэн нэхэмжлэлтэй,

“А” худалдааны төвийн 1 давхарт байрлах 700 м.кв талбайгаас “М” ХХК-ийг албадан чөлөөлүүлэх, гэрээнээс учирсан хохирол, олох ёстой байсан орлого 274,778,577 төгрөгийг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэлтэй иргэний хэргийг

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ч.Д, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч О.М, хариуцагч “Б” ХХК-ийн өмгөөлөгч К.Ж нарын хяналтын журмаар гаргасан гомдлоор шүүгч Н.Баярмаагийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ч.Д, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч О.М, хариуцагч “Б” ХХК-ийн  өмгөөлөгч К.Ж, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.Н нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нэхэмжлэгч “М” ХХК нь хариуцагч “С” ХХК, “Б” ХХК-д холбогдуулан “М” ХХК болон “С” ХХК-иудын хооронд байгуулагдсан 2018.10.18-ны өдрийн 1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээ, 2021.10.01-ний өдрийн №1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээний нэмэлт, өөрчлөлтийн гэрээг “Б” ХХК-ийн зүгээс цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоолгох, тус гэрээ болон гэрээний нэмэлт өөрчлөлтийг дагаж мөрдөхийг хариуцагч “Б” ХХК-д даалгах тухай үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагыг гаргаж, хариуцагч “Б” ХХК нь “М” ХХК-д холбогдуулж, түрээсийн гэрээг цуцлахтай холбоотой Баянзүрх дүүргийн .... дугаар хороонд байрлах “А” худалдааны төвийн 1 давхарт байрлах 700 м.кв талбайгаас “М” ХХК-ийг албадан чөлөөлүүлэх тухай сөрөг нэхэмжлэлийг тус тус гаргажээ.

2. Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 01 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 191/ШШ2025/00574 дүгээр шийдвэрээр: Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1, 294 дүгээр зүйлийн 294.1, 294.2, 297 дугаар зүйлийн 297.1-д заасныг баримтлан хариуцагч “М” ХХК болон “С” ХХК-иудын хооронд байгуулагдсан 2018.10.18-ны өдрийн 1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээ, 2021.10.01-ний өдрийн №1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээний нэмэлт, өөрчлөлтийн гэрээг “Б” ХХК-ийн зүгээс цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоож, тус гэрээ болон гэрээний нэмэлт өөрчлөлтийг дагаж мөрдөхийг хариуцагч “Б” ХХК-д даалгаж, Иргэний  хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 227 дугаар зүйлийн 227.1-т зааснаар “А” худалдааны төвийн 1 давхарт байрлах 700 м.кв талбайгаас “М” ХХК-ийг албадан чөлөөлүүлэх, гэрээний үүрэг зөрчсөний улмаас учирсан хохирол олох ёстой байсан орлого 274,778,577 төгрөгийг гаргуулах хариуцагч “Б” ХХК-ийн сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, хариуцагч “С” ХХК-д холбогдох нэхэмжлэлийн шаардлагаас нэхэмжлэгч “М” ХХК татгалзсаныг баталж, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, 60 дугаар зүйлийн 60.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-д зааснаар нэхэмжлэгчийн улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 140,400 төгрөгийг, хариуцагч “Б” ХХК-ийн улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 1,602,042 төгрөгийг тус тус улсын орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагч “Б” ХХК-аас 140,400 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгчид олгож шийдвэрлэсэн.

3. Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн 210/МА2025/00558 дугаар магадлалаар: Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 01 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 191/ШШ2025/00574 дүгээр шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтыг “Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан хариуцагч “Б” ХХК-д холбогдуулан “М” ХХК болон “С” ХХК-иудын хооронд байгуулагдсан 2018.10.18-ны өдрийн 1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээ, 2021.10.01-ний өдрийн №1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээний нэмэлт, өөрчлөлтийн гэрээг “Б” ХХК-ийн зүгээс цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоож, тус гэрээ болон гэрээний нэмэлт өөрчлөлтийг дагаж мөрдөхийг хариуцагч “Б” ХХК-д даалгах тухай нэхэмжлэгч “М” ХХК-ийн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосугай” гэж, тогтоох хэсгийн 4 дэх заалтад “ үлдээж, хариуцагч “Б” ХХК-аас улсын тэмдэгтийн хураамжид 140,400 төгрөгийг гаргуулан нэхэмжлэгч “М” ХХК-д олгосугай.” гэснийг “үлдээсүгэй.” гэж, шийдвэрийн бусад заалтыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн.

4. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ч.Д, түүний өмгөөлөгч О.М нар хяналтын журмаар гаргасан гомдолдоо: Анхан шатны шүүх нь хэрэгт цугларсан нотлох баримт болон хуулийг зөв тайлбарлан хэрэглэж манай компанийн гаргасан нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангаж, хариуцагч талын сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн бол давж заалдах шатны шүүх зохигчийн хоорондын гэрээ цуцлагдаагүй байна, мөн гэрээний чөлөөт байдлын зарчмыг зөрчсөн гэж үзэж нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэсэн. Өөрөөр хэлбэл анхан болон давж заалдах шатны шүүх өөр өөр дүгнэлт хийж, хуулийг ялгаатай тайлбарлаж хэргийг шийдвэрлэсэн нь шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах үндэслэлд энэхүү маргаан хамаарна гэж үзэж байна.

Нэхэмжлэгч “М” ХХК-ийн нэхэмжлэлийн 1 дэх шаардлага нь “хариуцагч  “Б” ХХК гэрээг цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоолгох” шаардлага гаргасан бөгөөд хариуцагчийн зүгээс ч гэрээг цуцалсан гэдгээ хүлээн зөвшөөрч, гэрээ цуцалсан нь үндэслэлтэй гэж мэтгэлцэн “Түрээсийн талбайг албадан чөлөөлүүлэх" сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлага гаргасан байдаг. Энэ нь хариуцагчийн зүгээс гэрээг цуцалсан гэж үзэх хангалттай үндэслэл юм. Гэтэл давж заалдах шатны шүүх гэрээ цуцлагдаагүй байна гэж дүгнэсэн нь үндэслэлгүй юм.

Давж заалдах шатны шүүхийн үндэслэл болгосон 2024.12.13-ны өдрийн 02/А-902 тоот албан бичиг, 2024.12.19-ний өдрийн А07/34 тоот албан бичгүүд нь зохигчийн хооронд шүүхийн маргаан шийдэгдэж дуустал үргэлжлэх харилцаагаа тодорхойлсон албан бичгүүд болохоос гэрээгээ цуцлаагүй гэж үзэх үндэслэл болохгүй юм.

Давж заалдах шатны шүүх түрээсийн гэрээний харилцааны эрх залгамжлагч нь “Б” ХХК мөн гэж дүгнэсэн атлаа хариуцагч нь түрээсийн талбайг албадан чөлөөлүүлэх сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагаа хангуулахаар давж заалдах гомдол гаргасан байхад энэ талаар дүгнэлт хийгээгүй нь шүүхийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх зарчмыг зөрчсөн гэж үзэж байна. Нэхэмжлэгч талын зүгээс гэрээг цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоолгох шаардлага нь Иргэний хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.1 “Иргэний эрх зүйн хамгаалалт нь зөрчигдсөн эрхийг сэргээх зорилготой байна.”, 9.4.2 “эрх зөрчсөн үйлдлийг таслан зогсоож, зөрчихөөс өмнөх байдлыг сэргээх;” гэж заасан хууль зүйн үндэслэлийн хүрээнд гаргасан бөгөөд нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангах хууль зүйн бүрэн үндэслэлтэй гэж үзэж байна.

Давж заалдах шатны шүүх нь нэхэмжлэгч “М” ХХК-ийн нэхэмжлэлийн 2 дахь шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосон үндэслэлээ Иргэний хуулийн 189 дүгээр зүйлийн 189.1 дэх хэсэг буюу анхан шатны шүүх зохигчийн гэрээний чөлөөт байдлын зарчимд халдсан гэх агуулгаар тодорхойлсон байна. Иргэний хуулийн 189 дүгээр зүйлийн 189.1-т талууд гэрээний агуулгыг чөлөөтэй тодорхойлж, чөлөөтэй байгуулж болох талаар буюу өөрөөр хэлбэл байгуулагдсан гэрээний агуулга хуульд нийцсэн бол чөлөөтэй байх боломжтойг хуульчилсан.

Хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудаас үзэхэд 2018.10.18-ны өдрийн 1/1-Г-3-1 тоот “Түрээсийн гэрээ” болон 2021.10.01-ний өдрийн “№1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээний нэмэлт өөрчлөлт”-ийн гэрээ байгуулсан бөгөөд 2 шатны шүүх энэхүү гэрээний эрх залгамжлагч буюу хүлээн авагч нь “Б” ХХК мөн гэж дүгнэсэн ба энэхүү гэрээнд гэрээний хугацааг 2031.10.01-ний өдрийг хүртэл гэж тодорхойлсон, мөн түрээсийн төлбөрийг гэрээнд тодорхой заасан, түрээсийн төлбөрийг нэмэхдээ инфляцтай уялдуулж харилцан тохиролцож нэмэгдүүлнэ гэсэн зохицуулалт байгаа ба энэ нь гэрээний чөлөөт байдлын зарчмаар хамгаалагдах ёстой юм.

Гэтэл давж заалдах шатны шүүх зохигчийн хооронд хүсэл зоригийн илэрхийлэл нэгдээгүй байгаа, мөн байгуулагдаагүй байгаа гэрээнд гэрээний чөлөөт байдлын зарчимд халдсан гэж дүгнэж байгаа нь үндэслэлгүй гэж үзэж байна. Иргэний эрх зүйн харилцааны гол хамгаалах объект нь талуудын итгэлцэл, итгэлийг хамгаалах, гэрээ байгуулсан бол гэрээний үүргийг шударгаар мөрдөж биелүүлэх юм. Мөн зохигчийн хооронд гэрээтэй холбоотой үл ойлголцол, маргаан үүсээд үүнийгээ шийдвэрлэж чадахгүй хуульд заасны дагуу шүүхээр маргаанаа шийдвэрлүүлье гэж үзээд харилцан үндсэн болон сөрөг нэхэмжлэл гаргасан байхад давж заалдах шатны шүүхийн магадлалаар бол шүүх энэ асуудлыг шийдэхгүй гэж өөрөөсөө зайлуулж байгаатай ижил шийдэл болсон байна.

Иймд Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 04 сарын 04-ний өдрийн 210/МА2025/00558 дугаар магадлалыг бүхэлд нь хүчингүй болгож, Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 01 сарын 23-ны өдрийн 191/ШШ2025/00574 дүгээр шийдвэрийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэж өгнө үү гэв.

5. Хариуцагч “Б" ХХК-ийн өмгөөлөгч К.Ж хяналтын журмаар гаргасан гомдолдоо:  “Б" ХХК нь 2024.02.15-ны өдөр Баянзүрх дүүргийн ... дугаар хороо, ...., .... гудамж, .... тоот хаягт байршилтай 3,222.78 м.кв талбайтай, үйлчилгээний зориулалттай, “А” худалдааны төв нэршилтэй үл хөдлөх эд хөрөнгийг “С” ХХК-аас шилжүүлэн авч, “М” ХХК, “С” ХХК нарын хооронд байгуулагдсан 2018.10.18-ны өдрийн №1/1-Г-3-1 тоот “Түрээсийн гэрээ” болон 2021.10.01-ний өдрийн “Түрээсийн гэрээний нэмэлт өөрчлөлт”-ийн дагуу “М” ХХК нь Баянзүрх дүүргийн ... дугаар хороо, ....... гудамж, ..... тоот хаягт байршилтай 3,222.78 м.кв талбайтай, үйлчилгээний зориулалттай, “Асайт” худалдааны төвийн 1 давхрын 700 м.кв талбайг 8,800,000 /НӨАТ багтсан/ төгрөгөөр буюу 1 м.кв талбайг 12,571.4 төгрөгөөр түрээслэн өнөөдрийг үйл ажиллагаа явуулж байна.

“Б" ХХК-д үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрх шилжиж байгаа талаар нэхэмжлэгч “М” ХХК-д мэдэгдэж, шинэ өмчлөгчтэй гэрээг шинэчлэн байгуулах саналыг албан ёсоор хүргүүлсэн боловч нэхэмжлэгч “М” ХХК-ийн зүгээс өмчлөх эрх шилжих нь тухайн гэрээг цуцлах үндэслэл биш гэж шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан. Нэхэмжлэлийн шаардлагыг тодруулахад өмчлөгч өөрчлөгдсөнтэй холбогдуулан түрээслэгч, түрээслүүлэгч тал аль аль нь хуульд заасан эрх, үүргээ хэрэгжүүлж өмнө нь байгуулсан гэрээ хүчин төгөлдөр байна хэмээн маргасан. Үүнээс үзэхэд нэхэмжлэгчийн шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлага тодорхойгүй, хууль бус процессын хувьд зөрчилтэй байна.

Нэхэмжлэгч тал түрээсийн гэрээг цуцлах тухай мэдэгдлийг хүлээн зөвшөөрөөгүй талаарх үндэслэл, тайлбаруудаа шүүхэд бичгээр гаргаж өгөөгүй. Монгол Улсын Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.2.3 дахь хэсэгт “Хөлслүүлэгчийн санал болгосон зах зээлийн үнэд тохирсон нэмэгдэл хөлс төлөхөөс хөлслөгч татгалзсан” тохиолдолд гэрээг цуцалж болно заасны дагуу түрээслүүлэгч талын түрээсийн үнийг зах зээлийн үнэд тохирсон байдлаар өөрчлөх эрхээ эдлэхээр мэдэгдлүүдийг хүргүүлж байсан.

Монгол Улсын Үндэсний статистикийн хороо жишиг үнийн лавлагааг гарган өгсөн бөгөөд танай компанийн “С” ХХК-тай байгуулсан “Түрээсийн гэрээ”-ний 1 м.кв талбайн үнэлгээ 12,571.4 төгрөг нь зах зээлийн түрээсийн төлбөрийн жишиг ханшнаас 4 дахин бага байсан тул зах зээлийн түрээсийн төлбөрийн үнэд тохирсон байдлаар түрээсийн төлбөрийг шинэчлэн тогтоох шаардлага зүй ёсоор үүссэн бөгөөд нэхэмжлэгчийн түрээсийн талбайн 1 м.кв талбайн үнэлгээг 49,500 төгрөг болгох тухай мэдэгдлийг хүлээн зөвшөөрч байсан гэх 2025 оны 4 дүгээр сарын 04-ний өдрийн Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 210/ТМ2025/00689 дугаартай шүүх хуралдааны тэмдэглэлийн 4 дүгээр хуудаст нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч тэмдэглүүлсэн тэмдэглэл байсаар байтал шүүх үүнийг тооцож үзэж, дүгнэлгүй, нотлох баримтыг буруу үнэлсэн.

Гэтэл Анхан болон давж заалдах шатны шүүхээс “Б” ХХК-ийн “А” худалдааны төвийн 1 давхарт байрлах 700 м.кв талбайгаас “М” ХХК-ийг албадан чөлөөлүүлэх гэрээнээс учирсан, хохирол олох ёстой байсан орлогод 274,778,577 төгрөг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэхдээ хэрэгт авагдсан нотлох баримтууд болон нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд “...Хариуцагчаас 13,000 төгрөгийн түрээсийн төлбөрийг 45,000 төгрөг болгох тухай мэдэгдлийг ирүүлсэн. Бид тус мэдэгдлийг хүлээн зөвшөөрч, түрээсийн гэрээ дуусгавар болгох хугацаа 2031 он хүртэл 45,000 төгрөгийн үнийг тогтвортой байлгаж өгөх хүсэлт тавьсан." гэх тайлбарыг шүүхийн шийдвэр, магадлалд дүгнээгүй.

Анхан шатны шүүх хэргийг шийдвэрлэхдээ: "... “М” ХХК нь “С” ХХК-тай байгуулсан түрээсийн гэрээний үүргийг зөрчсөний улмаас гэрээг цуцалсан, гэрээнээс татгалзсан гэх үйл баримт нотлогдоогүй тул Иргэний хуулийн 227 дугаар зүйлийн 227.1-т зааснаар гэрээний үүрэг зөрчсөний улмаас учирсан хохирол, олох ёстой байсан орлогыг шаардах эрхгүй юм." гэж нотлох баримтыг буруу үнэлж, дүгнэсэн, хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн гэж үзэх үндэслэлтэй.

Харин давж заалдах шатны шүүх хэргийг шийдвэрлэхдээ: “...Иргэний хуулийн 220 дугаар зүйлийн 220.1, 220.3-т зааснаар гэрээний талууд гэрээний өөрчлөгдсөн нөхцөл байдалтай холбогдуулан гэрээг өөрчлөхийг харилцан шаардах, талууд өөрчлөгдсөн нөхцөл байдалд гэрээг зохицуулах арга хэмжээг тэргүүн ээлжид авах үүрэгтэй гэж заасан. Дээрх үндэслэлээр нэхэмжлэгчийн гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосонтой холбогдуулан хариуцагч “Б” ХХК-ийн гаргасан сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангах үндэслэлгүй тул энэ талаар гаргасан хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан гомдлыг хангахгүй” хэмээн хууль болон нотлох баримтыг үндэслэхгүйгээр шийдвэрлэсэн нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гэж үзэхээр байх ба Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 116 дугаар зүйлийн 116.2-т "Шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байна” гэх заалтыг ноцтой зөрчиж байна.

Учир нь Иргэний хуулийн 229 дүгээр зүйлийн 229.1-т заасны дагуу манай байгууллага түрээсийн талбайг зах зээлийн ханшийн дагуу бусдад 1 м.кв талбайг 49,500 төгрөгөөр түрээслүүлж сард 33,915,420 төгрөгийн ашиг олох бүрэн боломжтой байсан. 2024.10.28-ны өдрийн байдлаар “М” ХХК-ийн түрээсийн төлбөрөө төлсөн болон төлөөгүй саруудад хугацаа хэтрүүлсэн хоног тутмын 0,5 хувийн алданги зэргийг тооцоход манай байгууллагад 274,778,577 төгрөгийн хохирол учирсан. Гэтэл анхан болон давж заалдах шатны шүүхүүдээс дүгнэхдээ “...олох ёстой байсан орлогыг шаардах эрхгүй. Нэхэмжлэгчийн гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосонтой холбогдуулан хариуцагч “Б” ХХК-ийн гаргасан сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангах үндэслэлгүй” гэж дүгнэн хариуцагчийн сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагын энэ хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн нь хууль бус байх бөгөөд “Б” ХХК-ийн хувьд олох байсан орлогыг хариуцагчаас гаргуулахаар шаардсан. Өөрөөр хэлбэл олох байсан орлого гэдэг нь түрээслүүлэгч “Б” ХХК нь зах зээлийн ханшаар бусдад түрээслүүлсэн бол олох бүрэн боломжтой байсан орлого юм.

Иймд Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 01 дүгээр сарын 23-ны 191/ШШ2025/00574 дугаартай шүүхийн шийдвэр, Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 4 дүгээр сарын 04-ний өдрийн 210/МА2025/00558 дугаартай шүүхийн магадлалд өөрчлөлт оруулж, хариуцагчийн ‘‘... олох байсан орлого 274,778,577 төгрөгийг гаргуулах” сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэж өгнө үү гэв.

6. Монгол Улсын дээд шүүхийн Иргэний хэргийн танхимын Нийт шүүгчдийн хуралдааны 2025 оны 05 дугаар сарын 29-ний өдрийн 001/ШХТ2025/00556 дугаар тогтоолоор Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1-т заасан үндэслэлийг хангасан гэж дүгнэн, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ч.Д, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч О.М, хариуцагч “Б” ХХК-ийн өмгөөлөгч К.Ж нарын гомдлыг хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэхээр тогтжээ.

ХЯНАВАЛ

7. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ч.Д, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч О.М нарын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангаж, хариуцагч “Б” ХХК-ийн өмгөөлөгч К.Жийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй орхих үндэслэл тогтоогдов.

8. Нэхэмжлэгч “М” ХХК нь хариуцагч “С” ХХК, “Б” ХХК-д холбогдуулан “М” ХХК болон “С” ХХК-иудын хооронд байгуулагдсан 2018.10.18-ны өдрийн 1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээ, 2021.10.01-ний өдрийн №1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээний нэмэлт, өөрчлөлтийн гэрээг “Б” ХХК-ийн зүгээс цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоолгох, тус гэрээ болон гэрээний нэмэлт өөрчлөлтийг дагаж мөрдөхийг хариуцагч “Б” ХХК-д даалгах тухай нэхэмжлэлийн шаардлагыг гаргаж, шаардлагын үндэслэлээ “... Түрээслүүлэгч “С” ХХК нь “Б” ХХК-д түрээсийн объектын өмчлөх эрхийг шилжүүлж байгаатай холбоотой түрээсийн гэрээг дуусгавар болгож байгаа талаар 2023.11.01-ний өдрийн мэдэгдлийг 2023.12.15-ны өдөр ирүүлсэн. ... түрээсийн талбайг бусдад шилжүүлсэн үндэслэлээр дуусгавар болгохоор шийдэж, түрээсийн талбайд үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй болгож байгаа нь Иргэний хуулийн 297 дугаар зүйлийн 297.1-д заасантай нийцэхгүй, компанийн хууль ёсны эрх, ашиг сонирхлыг зөрчиж байна.” гэж тодорхойлсон.

9. Хариуцагч “С” ХХК нь нэхэмжлэлийн шаардлагыг эс зөвшөөрч, татгалзлын үндэслэлээ “... “С” ХХК-ийн хувьд хүндэтгэн үзэх тодорхой шалтгааны улмаас “Асайт” худалдааны төвийг “Б” ХХК-д шилжүүлэхээр болж, түрээсийн гэрээний 3.1.2-т заасны дагуу өмчлөх эрхээ бусдад шилжүүлж, энэ тухайгаа нийт түрээслэгч нарт 2023.11.01-ний өдрийн 23/41, 2023.11.30-ны өдрийн 23/47 тоот албан бичгүүдээр тус тус мэдэгдсэн. Иргэний хуулийн 297 дугаар зүйлийн 297.1-т заасны дагуу түрээсийн гэрээний эрх үүрэг “Б” ХХК-д шилжиж, “С” ХХК-ийн хувьд гэрээний үүрэг дуусгавар болсон ... нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” гэжээ.

10. Хариуцагч “Б” ХХК нэхэмжлэлийн шаардлагыг эс зөвшөөрч, татгалзлын үндэслэлээ “ Манай компани ... үл хөдлөх хөрөнгийг “С” ХХК-аас бэлэглэлийн гэрээгээр авч, 2024.02.15-ны өдөр өмчлөх эрхийн гэрчилгээ авсан. Түрээслэгч тал гэрээний 3.4.7-д заасныг зөрчиж түрээслүүлэгч талын зөвшөөрөлгүйгээр дур мэдэн үйлчилгээний талбайг бусдад давхардуулан түрээслүүлсэн ноцтой зөрчил гаргасан. Шинэ өмчлөгчийн хувьд түрээслэгч нартай гэрээ хэлцлийг шинэчлэн байгуулах нэмэлт өөрчлөлт оруулах, давхар түрээслүүлсэн асуудлыг шийдвэрлэх санал солилцох үүднээс “М” ХХК-тай хамтран ажиллах саналыг амаар болон бичгээр удаа дараа мэдэгдсэн боловч хариу өгөлгүй, гэрээний хэд хэдэн заалтыг ноцтой зөрчсөн тул гэрээнээс татгалзах шалтгаан болсон. Түүнчлэн гэрээний 4.3-т заасан гэрээний хугацаа болоод 1 м.кв-ын үнэд өөрчлөлт оруулах саналыг “М” ХХК-д хүргүүлсэн боловч 2024.02.02-ны өдрийн 02/А-15 албан бичгээр татгалзсан хариуг ирүүлсэн. Иймд нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлтэй. ...” гэж тодорхойлсон.

11. Хариуцагч “Б” ХХК нь нэхэмжлэгч “М” ХХК-д холбогдуулан түрээсийн гэрээ цуцлагдсантай холбоотой, Баянзүрх дүүргийн ... дугаар хороонд байрлах “А” худалдааны төвийн 1 давхрын 700 м.кв талбайгаас “М” ХХК-ийг албадан чөлөөлүүлэх, хохирол 274,778,577 төгрөг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэлийг гаргаж, нэхэмжлэлийн үндэслэлээ “... ““Б” ХХК нь хууль буюу гэрээнд заасан эрх, үүргээ хэрэгжүүлэн удаа дараа мэдэгдэл хүргүүлэн, урьдчилан сануулсаар ирсэн боловч “М” ХХК гэрээний үүргээ зөрчсөн тул хууль заасан үндэслэл журмын дагуу 2024.01.01-ний өдөр түрээсийн гэрээг цуцалсан. Гэрээ цуцалсантай холбоотой “Б” ХХК-д өөрийн өмчийн  зүйлээ эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах шаардлага бий болж, чөлөөлж өгөхийг “М” ХХК-аас удаа дараа хүссэн боловч бусдын өмчлөх эрхэд хууль бусаар халдаж байна. Иймд Иргэний хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1-д заасны дагуу “М” ХХК-ийг албадан чөлөөлүүлнэ. “М” ХХК түрээсийн талбайн м.кв-ын үнийг 49,500 төгрөг болгохыг хүлээн зөвшөөрсөн атлаа гэрээ цуцлагдсанаас хойш өнөөдрийг хүртэл 685 м.кв талбайг сарын 13,000 төгрөгөөр тооцож, сарын 8,800,000 төгрөг төлсөөр байна. Хэрэв 1 м.кв-ыг 49,500 төгрөгөөр тооцвол сард 33,915,420 төгрөг болох байсан. 2024.10.28-ны өдрийн байдлаар “М” ХХК-ийн түрээсийн төлбөрөө төлсөн болон төлөөгүй сарууд хугацаа хэтрүүлсэн хоног тутмын 0,5 хувийн алданги зэргийг тооцоход манай компанид нийт 274,778,577 төгрөгийн хохирол учирсан тул “М” ХХК-аас гаргуулах үндэслэлтэй” гэжээ.

12. Нэхэмжлэгч “М” ХХК сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг эс зөвшөөрч, “... гэрээгээр тохиролцсоны дагуу түрээсийн төлбөрийг цаг хугацаанд нь төлсөөр байна. ... түрээсийн төлбөрийг үндэслэлгүй нэмэх, хугацааг үндэслэлгүй багасгахаар шаардсан ... статистикийн хорооны албан бичиг нь түрээсийн зах зээлийн үнэ 49,500 төгрөг байгааг нотлох баримт биш.” гэж мэтгэлцсэн байна.

13. Анхан шатны шүүх үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагыг  бүхэлд нь хангаж, “М” ХХК болон “С” ХХК-ийн хооронд байгуулагдсан 2018.10.18-ны өдрийн түрээсийн гэрээ болон 2021.10.01-ний өдөр байгуулсан түрээсийн гэрээнд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах гэрээг дагаж мөрдөхийг хариуцагч “Б” ХХК-д даалгаж, хариуцагчийн сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн. Шийдвэрийн үндэслэлдээ “...Талуудын хооронд Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1-т заасан түрээсийн гэрээний харилцаа үүссэн. “М” ХХК нь түрээсийн гэрээний хэм хэмжээг ноцтой зөрчсөн гэх үйл баримт тогтоогдоогүй. “Б” ХХК нь 2024.02.15-ны өдөр өмчлөх эрхийн гэрчилгээгээр үл хөдлөх эд хөрөнгийг шилжүүлэн авсан байх тул дээрх хугацаанаас өмнө түрээсийн гэрээний эрх үүрэг шилжсэн гэж үзэхгүй бөгөөд 2024.01.01-ний өдрөөс түрээсийн гэрээний эрх үүрэг “Б” ХХК-д үүсээгүй байхад нэг талын санаачилгаар гэрээг цуцлах боломжгүй. ... түрээсийн гэрээ болон гэрээний нэмэлт, өөрчлөлтийг “Б” ХХК-ийн зүгээс цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоох шаардлагыг хангах үндэслэлтэй. ... [ингэснээр] хууль бус эзэмшлээс албадан чөлөөлүүлэх хариуцагчийн сөрөг шаардлага үгүйсгэгдэнэ. ... Түрээсийн гэрээний үүрэг зөрчсөний улмаас гэрээг цуцалсан, гэрээнээс татгалзсан гэх үйл баримт нотлогдоогүй тул Иргэний хуулийн 227 дугаар зүйлийн 227.1-т зааснаар гэрээний үүрэг зөрчсөний улмаас учирсан хохирол, олох ёстой байсан орлого, алдангийг шаардах эрхгүй. ... Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нэхэмжлэгч нь өмчлөх эрх шилжсэнтэй холбоотойгоор “С” ХХК-д холбогдуулан гаргасан шаардлагаасаа татгалзсан.

14. Давж заалдах шатны шүүх анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, үндсэн болон сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн. Магадлалд “... Хэрэгт авагдсан баримтаар талуудын хооронд байгуулагдсан түрээсийн гэрээ дуусгавар болсон гэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй. Өмчлөх эрх өөр этгээдэд шилжих нь түрээсийн гэрээний хүчин төгөлдөр байдалд нөлөөлөхгүй. Эд хөрөнгийн шинэ өмчлөгч түрээсийн гэрээний түрээслүүлэгч болсноор талуудын байгуулагдсан гэрээний бүх нөхцөл хамааралтай болох тул “Б” ХХК нь түрээслүүлэгч тал болсон. Түрээсийн гэрээний талууд гэрээний үнэ, талбайн хэмжээ зэргийг өөрчлөх эсэх асуудлаар санал солилцох, тохиролцох, хугацаа тогтоох зэргээр хэлцэл хийх ажиллагаа явагдаж байсан болох нь баримтаар тогтоогдож байхад анхан шатны шүүх гэрээний чөлөөт байдлын зарчмыг зөрчиж, түрээсийн гэрээг дагаж мөрдөхийг “Б” ХХК-д даалгаж шийдвэрлэсэн нь үндэслэлгүй. ... Иргэний хуулийн 220 дугаар зүйлийн 220.1, 220.3-т зааснаар гэрээний талууд гэрээний өөрчлөгдсөн нөхцөл байдалтай холбогдуулан гэрээг өөрчлөхийг харилцан шаардах, талууд өөрчлөгдсөн нөхцөл байдалд гэрээг зохицуулах арга хэмжээг тэргүүн ээлжид авах үүрэгтэй тул нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлтэй. ... Үндсэн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосонтой холбоотойгоор сөрөг нэхэмжлэлийг хангах үндэслэлгүй.” гэж дүгнэсэн.

15. Хоёр шатны шүүх зохигчийн хооронд түрээсийн гэрээ байгуулагдсан, түрээслүүлэгч тал солигдсон нь түрээсийн гэрээ дуусгавар болох үндэслэл болохгүй тухайд адил дүгнэлт хийсэн боловч түрээсийн гэрээ цуцлагдаагүй болохыг тогтоолгох, гэрээг хэрэгжүүлэхийг түрээслүүлэгчид даалгах тухай үндсэн нэхэмжлэлийн талаар хоёр өөр шийдэл гаргасан нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.1-д заасан үндэслэлд хамаарах тул зохигчийн гомдлоор хэргийг хяналтын шатны журмаар хэлэлцүүлсэн.

16. Анхан болон давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэгч “М” ХХК нь “С” ХХК-тай 2018.10.18-ны өдөр №1/1-г-3-1 дугаартай түрээсийн гэрээ байгуулж, Баянзүрх дүүргийн ... дугаар хороонд байрлах “А” худалдааны төвийн 1 давхрын 1,100 м.кв хэмжээтэй талбайг 3 жилийн хугацаагаар түрээслэхээр тохиролцсон, улмаар 2021.10.01-ний өдөр гэрээнд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, 2021.10.01-ний өдрөөс 2031.10.01-ний өдөр  хүртэл 10 жилийн хугацаатай, 1 давхрын 700 м.кв талбайг сарын 8,800,000 төгрөгөөр түрээслэхээр болж гэрээнд өөрчлөлт оруулсан үйл баримтыг адил тогтоосон.

Түүнчлэн  тус худалдааны төвийн 1 давхрын нүүр хэсгийн гадна талын металл фасадын ажлыг түрээслэгч өөрийн зардлаар хийж гүйцэтгэсэн, энэ ажлын зардалд түрээслэгч талаас 45,794,500 төгрөгийг хариуцан зарцуулсан нөхцөл байдалд хариуцагч маргаагүй. Анхан болон давж заалдах шатны шүүх уг үйл баримтыг адил дүгнэсэн. Иймд зохигч “М” ХХК, хариуцагч “С” ХХК-ийн хооронд Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1-т заасан Түрээсийн гэрээний харилцаа үүссэн гэх хоёр шатны шүүхийн дүгнэлт үндэстэй.

17. Хариуцагч “С” ХХК нь “М” ХХК-ийн үйл ажиллагаа явуулж байгаа “А” худалдааны төвийг “Б” ХХК-д шилжүүлснээр дээрх гэрээний түрээслүүлэгч тал солигдож, “Б” ХХК болсон байх ба талуудын хэн аль нь Иргэний хуулийн 297 дугаар зүйлийн 297.1-д зааснаар эд хөрөнгө хөлслүүлэгч нь хөлслөгчийн эзэмшилд байгаа эд хөрөнгөө гуравдагч этгээдийн өмчлөлд шилжүүлсэн бол хөлслүүлэгчийн бүх эрх, үүрэг нь гуравдагч этгээд буюу шинэ өмчлөгчид шилжих тухайд адил ойлголттой байна. Тодруулбал, түрээслүүлэгч “С” ХХК-ийн гэрээн дэх байр суурь “А” худалдааны төвийн өмчлөх эрхийг шилжүүлж авснаар 2024.02.15-ны өдрөөс “Б” ХХК-д шилжсэн гэж үзнэ. Энэ талаарх анхан шатны шүүхийн дүгнэлт зөв байна.

18. Улмаар түрээслүүлэгч “Б” ХХК түрээслэгч “М” ХХК нь түрээслүүлэгчийн зөвшөөрөлгүйгээр түрээсийн талбайн зарим хэсгийг давхар түрээслүүлсэн, гэрээний үнийг өөрчлөхөөр харилцан тохиролцсон боловч нэмж тогтоосон хөлсийг төлөхөөс татгалзаж гэрээний үүргээ ноцтой зөрчсөн, Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.2.3-т заасны дагуу хөлслүүлэгчийн санал болгосон зах зээлийн үнэд тохирсон нэмэгдэл хөлс төлөхөөс татгалзсан тул гэрээ цуцлагдсан гэж маргаж байна.

         Харин “М” ХХК түрээсийн талбайн өмчлөх эрх “Б” ХХК-д шилжиж ирэхээс өмнөх хугацаанд иргэн Б.Г, “Т” ХХК, П.Б нарт дамжуулан түрээсэлж байсныг 2024.03.31-ний өдрөөр дуусгавар болгож, эдгээр түрээслэгч нар нь түрээслүүлэгч “Б” ХХК-тай шууд гэрээ байгуулан ажиллах болсон, энэ талбайн хэмжээ 700 м.кв-аас хасагдсан боловч “М” ХХК нь түрээсийн төлбөрийг 700 м.кв-аар тооцон төлсөөр байгаа нөхцөл байдал нь хавтаст хэргийн 155 дугаар талд авагдсан баримтаар тогтоогдсон байна. Ийнхүү “Б” ХХК-д түрээслүүлэгчийн эрх үүрэг шилжиж ирснээс хойш 2 долоо хоногийн дараа холбогдох зөрчлийг арилгаж, гэрээний үүргээ зохих ёсоор биелүүлсэн байх тул гуравдагч этгээдэд түрээслүүлэгчийн зөвшөөрөлгүй дамжуулан түрээсэлсэн гэх зөрчлийг гэрээг цуцлахуйц ноцтой зөрчил гэж үзэх боломжгүй. Иймд энэ үндэслэлээр гэрээг цуцалсанд тооцохгүй гэх анхан шатны шүүхийн дүгнэлт үндэстэй.

19. Хариуцагч “Б” ХХК нь түрээслэгч “М” ХХК нь гэрээний хугацаанд зах зээлийн ханшид нийцүүлэн түрээсийн үнийг нэмэгдүүлэхийг зөвшөөрсөн боловч энэ хэмжээгээр түрээсийн хөлс төлөх үүргээ зөрчсөн тул түрээсийн гэрээг цуцлах үндэслэл тогтоогдсон гэжээ. Анхан шатны шүүх гэрээний үнийг нэмэгдүүлэх саналыг түрээслэгч шүүх хуралдааны явцад хүлээн зөвшөөрсөн тул энэ үндэслэлээр гэрээ цуцалсан гэж үзэхгүй гэж дүгнэсэн байна.

         Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.2.3-т хөлслүүлэгчийн санал болгосон зах зээлийн үнэд тохирсон нэмэгдэл хөлс төлөхөөс хөлслөгч татгалзсан бол хөлслүүлэгч гэрээг нэг талын санаачилгаар цуцлах эрхтэй болохыг дурдсан. Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад түрээслэгч “М” ХХК түрээсийн хөлсийг зах зээлийн ханшид тохируулан нэмэгдүүлэн төлөх шаардлагыг хүлээн зөвшөөрч байгаагаа илэрхийлсэн байх боловч ийнхүү үнэ нэмэх шаардлагыг түрээслүүлэгч дангаар нь тавиагүй өөр бусад болзлууд давхардуулан тавьснаас шууд хүлээн зөвшөөрөхөд хүндрэлтэй байсан гэж тайлбарлан үнийн талаар хоёр тал харилцан ашигтай байдлаар гэрээний чөлөөт байдлын зарчмын хүрээнд хэлэлцээрт ороход бэлэн байгаагаа дурджээ.

         Дээрх нөхцөл байдлаас үзвэл хариуцагч “Б” ХХК-ийн мэтгэлцэж байгаачлан түрээслэгч “М” ХХК түрээсийн төлбөрийг тэдний дурдсан дүнгээр шууд нэмэхийг зөвшөөрч, гэрээндээ нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан эсэх нь тодорхойгүй байх ба энэ нөхцөлд түрээсийн төлбөрийг м.кв-ыг 49,500 төгрөг болгон нэмэгдүүлэн өөрчлөхөөр харилцан тохиролцсон гэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй гэж үзнэ. Хэрэв ийнхүү тохиролцоогүй бол гэрээнд тохирсон 8,800,000 төгрөгийн хөлс төлсөн явдлыг гэрээний үүрэг зөрчсөнд тооцох хууль зүйн боломжгүй.

20. Харин түрээслүүлэгч “Б” ХХК нь Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.2.3-т заасны дагуу түрээсийн хөлсийг нэмэгдүүлэх түүний саналыг хүлээж авахгүй байгаа тул гэрээг нэг талын санаачилгаар цуцлахыг шаардах эрхтэй гэж маргасныг анхан шатны шүүх гэрээг цуцлахдаа хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу явагдаагүй тул хууль бус гэж дүгнэн нэхэмжлэлийг хангасан бол давж заалдах шатны шүүх гэрээ цуцлагдаагүй, үргэлжилж байгаа тул цуцалсныг хүчингүй болгох шаардлагагүй гэж дүгнэн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож ялгаатай шийдсэн.

21.  Анхан шатны шүүхийн шийдлийг буруутгахгүй ч аль аль шатны шүүхийн хууль зүйн дүгнэлт учир дутагдалтай болжээ.         

    Тодруулбал, түрээслүүлэгч “Б” ХХК нь Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.2.3-т заасан үндэслэлээр санал гаргасныг түрээслэгч хүлээн аваагүй тул хуульд заасан процесс журмын дагуу гэрээг цуцлах эрхтэй гэж тайлбарлаж байгааг анхан шатны шүүх гэрээг цуцлах үндэслэл шаардлага хуулийн дагуу явагдаагүй гэж үзсэн нь ойлгомжгүй болсон.  Учир нь түрээслүүлэгчийн гэрээг цуцлахыг хүссэн үндэслэл, шалтгаан ойлгомжтой буюу 10 жилийн хугацаатай түрээсийн гэрээг хэт хямд үнээр тохиролцсон нь түрээслүүлэгчид ашиггүй болсон тул тэрээр түрээсийн хөлсөө нэмэхийг хүсжээ. Нөгөө талаас түрээслэгч тал түрээсийн үнэ түрээслүүлэгч талд ашигтай бус, зах зээлийн үнээс хямд байгааг зөвшөөрч, үнийг нэмэх талаар хэлэлцээр хийхэд бэлэн болохоо тайлбарлаж байна. Гагцхүү түрээсийн гэрээний үнийг өөрчлөхөөс гадна түрээслүүлэгч тал гэрээний хугацаанд өөрчлөлт оруулах саналыг гэрээ хүчин төгөлдөр байх хугацаанд давхардуулан гаргаж, аль аль саналыг зэрэг хүлээн аваагүй үед гэрээг цуцлахаар шаардаж байгаа нь түрээслэгч саналыг шууд хүлээн авахгүй байх үндэслэл болсон байна.

         Зохигч ялгаатай тайлбарлан маргаж байгаа Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.2.3 дахь хэсэг нь гагцхүү үнийг нэмэх талаар тохиролцох агуулга байх ба хэрэв үнэ зах зээлийн үнээс хэт хямд байвал энэ заалтыг үндэслэл болгон өөр бусад нэмэлт нөхцөл заалгүйгээр үнийн талаарх боломжит нөхцөлийг эс зөвшөөрсөн түрээслэгчид хэрэглэж болох агуулга байгааг хоёр шатны шүүх анхаарсангүй. Гэвч энэ нь гэрээний аль ч нөхцөлийн талаар өөрчлөлт оруулахаар зохигч хэлэлцээр хийж болох гэрээний чөлөөт байдлын зарчмыг үгүйсгэхгүй бөгөөд гагцхүү хуульд заагдаагүй нөхцөлийг давхардуулан тулгахгүй байх хязгаарын хүрээнд үйлчлэх юм.

        Дээрх байдлаас дүгнэвэл гэрээний үнийг нэмэх хариуцагчийн саналыг хүлээн зөвшөөрөөгүйн улмаас Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.2.3-т зааснаар гэрээг цуцлах эрх гагцхүү үнийн тухайд үйлчлэх бөгөөд хэрэв үнэ өөрчлөх болзлыг бусад нөхцөлийн хамт давхардуулан тавих, эдгээр нь харилцан ашигтай байдлыг талуудад бий болгож чадахгүй бол энэ заалтын дагуу гэрээ цуцлагдсан гэж үзэх боломжгүй. Иймд хариуцагч “Б” ХХК энэ үндэслэлээр гэрээ цуцлах эрхтэй гэж маргасан нь буруу болжээ.

22. Түүнчлэн давж заалдах шатны шүүх гэрээ цуцлагдаагүй тул нэхэмжлэлийг хангахгүй гэж үзсэн нь алдаатай. Учир нь гэрээг цуцлах тухай аль нэг талын хүсэл зоригийн илэрхийлэл хүчинтэй эсэх талаар талууд маргаж байх ба чухам уг хүсэл зоригийн илэрхийллийн буруу, зөвийг дэнслэн тодорхой шийдэл гаргах нь эрх зүйн үр дагавартай байгаа бол энэ талаарх нэхэмжлэлийг хууль зүйн дүгнэлтдээ үндэслэн шийдвэрлэвэл зохино. Ингэснээр хэргийг хянан шийдвэрлэх, бизнесийн түншлэгч, гэрээний талуудын дунд үл ойлголцсон нөхцөл байдлыг зогсоох, маргааныг таслах үндсэн чиг үүргээ шүүх хэрэгжүүлсэн гэж үзнэ. Иймд давж заалдах шатны шүүх аль ч маргааныг шийдвэрлэлгүй орхисон гэх зохигчийн гомдол үндэстэй.     

23. Дээр дурдсан үндэслэлээр нэхэмжлэгч “М” ХХК-ийн хариуцагч “Б” ХХК-д холбогдуулан гаргасан “М” ХХК болон “С” ХХК-иудын хооронд байгуулагдсан 2018 оны 10 сарын 18-ны өдрийн 1/1-Г-3-1 тоот Түрээсийн гэрээ болон 2021 оны 10 сарын 01-ний өдрийн №1/1-Г-3-1 тоот түрээсийн гэрээний нэмэлт, өөрчлөлтийн гэрээг цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоолгох, дээр дурдсан гэрээнүүдийг дагаж мөрдөхийг даалгах тухай нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангасан анхан шатны шүүхийн шийдвэр үндэстэй. Нэхэмжлэгч “М” ХХК хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад “С” ХХК-д холбогдуулан гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагаасаа татгалзсаныг шүүх баталж, хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон нь хуульд нийцсэн.

24. Мөн шүүх зохигчийн хооронд байгуулсан гэрээ цуцлагдаагүй, гэрээний үүргээ биелүүлэхийг түрээслүүлэгч талд даалгаж шийдвэрлэсэнтэй холбогдуулан энэ үндэслэлээр сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлага буюу түрээсийн талбайг чөлөөлүүлэх, олох байсан орлого болон алданги гаргуулах шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосон нь үндэстэй байна.

25. Иймд нэхэмжлэгч “М” ХХК-ийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ч.Д, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч О.М нарын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангаж давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хүчингүй болгож, анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээх нь зүйтэй байна

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 176 дугаар зүйлийн 176.2.3-т заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн 210/МА2025/00558 дугаар магадлалыг хүчингүй болгож, Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 01 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 191/ШШ2025/00574 дүгээр шийдвэрийг хэвээр үлдээсүгэй.

2. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 57 дугаар зүйлийн 57.4 дэх заалтыг баримтлан нэхэмжлэгч “М” ХХК нь хяналтын журмаар гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид 2025.05.07-ны өдөр 140,400 төгрөг, хариуцагч “Б” ХХК нь 1,531,843 төгрөг төлснийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

 

               

 

                      ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                             Н.БАТЗОРИГ

                     ТАНХИМЫН ТЭРГҮҮН                          Г.АЛТАНЧИМЭГ

                     ШҮҮГЧИД                                                 Н.БАТЧИМЭГ

                                                                                      Н.БАЯРМАА

                                                                                      Д.ЦОЛМОН