Б.О-ын нэхэмжлэлтэй

иргэний хэргийн тухай

 

Монгол Улсын дээд шүүхийн шүүгч Н.Батзориг даргалж, шүүгч Н.Баярмаа, Б.Ундрах, Д.Цолмон, Х.Эрдэнэсувд нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн танхимд хийсэн хяналтын шатны иргэний хэргийн шүүх хуралдаанаар

Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 07 дугаар сарын 21-ний өдрийн 191/ШШ2025/06066 дугаар шийдвэр,

Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 07-ны өдрийн 210/МА2025/01933 дугаар магадлалтай 

Б.О-ын нэхэмжлэлтэй,

“Х” ХК-д холбогдох

Х-ны Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлын албан тушаалд эгүүлэн тогтоолгох, ажилгүй байсан хугацааны өмнө нь авч байсан дундаж цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговор гаргуулах, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалыг нөхөн төлүүлж баталгаажилт хийхийг хариуцагчид даалгах тухай нэхэмжлэлтэй иргэний хэргийг

Нэхэмжлэгч Б.О, түүний өмгөөлөгч Ж.Н, хариуцагч “Х” ХК-ийн төлөөлөгч Ц.Г нарын хяналтын журмаар гаргасан гомдлоор шүүгч Д.Цолмонгийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгч Б.О, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Ж.Н, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Н.Т, Г.Т, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга П.Доржнамбар нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1.Нэхэмжлэгч Б.О нь хариуцагч “Х” ХК-д холбогдуулан Х-ны Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлын албан тушаалд эгүүлэн тогтоолгох, ажилгүй байсан хугацааны өмнө нь авч байсан дундаж цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговор гаргуулах, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалыг нөхөн төлүүлж баталгаажилт хийхийг хариуцагчид даалгах шаардлага гаргасныг хариуцагч эс зөвшөөрч, маргажээ.

2.Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 07 дугаар сарын 21-ний өдрийн 191/ШШ2025/06066 дугаар шийдвэрээр: 1999 оны Хөдөлмөрийн хуулийн 128 дугаар зүйлийн 128.1.2, 69 дүгээр зүйлийн 69.1-д заасныг баримтлан Х-ны Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлын албан тушаалд эгүүлэн тогтоолгох, ажилгүй байсан хугацааны өмнө нь авч байсан дундаж цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговор гаргуулах, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалыг нөхөн төлүүлж баталгаажилт хийхийг хариуцагчид даалгахыг хүссэн Б.О-ыг нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.5-д зааснаар нэхэмжлэгч нь улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгддөг болохыг дурдаж шийдвэрлэжээ.

3.Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 07-ны өдрийн 210/МА2025/01933 дугаар магадлалаар: Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 07 дугаар сарын 21-ний өдрийн 191/ШШ2025/06066 шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтыг “Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 158 дугаар зүйлийн 158.1.1, 127 дугаар зүйлийн 127.1, 43 дугаар зүйлийн 43.2.7-д заасныг баримтлан нэхэмжлэгч Б.О-ыг “Х” ХК-ийн Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлын албан тушаалд эгүүлэн тогтоож, ажилгүй байсан хугацааны дундаж цалинтай тэнцэх олговорт хариуцагчаас 38,016,128 төгрөг гаргуулж нэхэмжлэгчид олгож, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалыг нөхөн төлж баталгаажилт хийхийг хариуцагчид даалгасугай.” гэж,

2 дахь заалтыг “Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1, 41 дүгээр зүйлийн 41.1.5-д зааснаар нэхэмжлэгч нэхэмжлэл гаргахдаа тэмдэгтийн хураамж төлөхөөс чөлөөлөгдсөн болохыг дурдаж, хариуцагчаас 348,031 төгрөг гаргуулж улсын орлогод оруулсугай.” гэж тус тус өөрчлөн найруулж, шийдвэрийн бусад заалтыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэжээ.

4.Нэхэмжлэгч Б.О, түүний өмгөөлөгч Ж.Н нарын хяналтын журмаар гаргасан гомдолд: Нийслэлийн иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025.11.07-ны өдрийн 210/МА2025/01933 дугаар магадлалын зарим хэсгийг эс зөвшөөрч Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1 дэх хэсэгт заасан үндэслэлээр хяналтын журмаар гомдлыг гаргаж байна. Давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэгчийн ажилд эгүүлэн тогтоолгох нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангасан боловч ажилгүй байсан хугацааны дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговрыг зөрүүтэй тооцсон гэж үзэж байна. Тодруулбал, магадлалын Хянавал хэсгийн 4.4-т “ ... Хөдөлмөр, Нийгмийн хамгааллын сайдын 2021.12.06-ны өдрийн А/192 дугаар тушаалаар баталсан “Дундаж цалин хөлс тодорхойлох журам”-ын 2.3, 2.3.5-д зааснаар тооцоход нэхэмжлэгчийн ажилгүй байсан 2024.11.01-ний өдрөөс 2025.07.21-ний өдөр хүртэлх 172 хоногийн дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговор 38,016,128 /172*221,024/ төгрөг болов.” гэсэн дүгнэлт тодорхой бус байна. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 101 дүгээр зүйлийн 101.1-д цалин хөлсний бүрдлийг хуульчилсан, “Дундаж цалин хөлс тодорхойлох журам”-ын 1.3-т мөн цалин хөлсний бүрэлдэхүүнд үндсэн цалин, нэмэгдэл, нэмэгдэл хөлс, ээлжийн амралтын цалин, шагнал урамшуулал орохоор заасан. Нэхэмжлэгч Б.О-ын Контрактын гэрээний 7.1-т Ажилтны нэг сарын үндсэн цалин 5,300,000 төгрөг байх, нэмэгдэл, тусламж, дэмжлэг, нөхөн төлбөр, тэтгэмж нь Хөдөлмөрийн дотоод журам болон холбогдох заавар, журамд заасны дагуу олгогдох, ажилтныг ажил үүргээ хангалттай гүйцэтгэж, тодорхой шалгуурыг биелүүлсэн тохиолдолд шагнал, урамшууллыг Хөдөлмөрийн дотоод журам болон Гүйцэтгэх захирлын тушаалын дагуу олгохоор тохиролцсон. Эндээс үзэхэд ажилтны сарын үндсэн цалин буюу нэмэгдэл, шагнал, урамшуулал ороогүй цалин 5,300,000 төгрөг, нэг өдрийн цалин 246.511 /5,300,000/21,5 өдөр/ төгрөг байхад Нийслэлийн иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүх ажилтны нэг өдрийн цалинг 221,024 төгрөг гэж үндсэн цалингийн хэмжээнээс багаар тооцсон нь ойлгомжгүй болсон. Ажилгүй байсан хугацааны дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговрыг тооцохдоо нэхэмжлэгчийн ажиллаж байсан сүүлийн 3 сарын цалин хөлснөөс тооцдог шүүхийн практик тогтсон бөгөөд “Дундаж цалин хөлс тодорхойлох журам”-ын 2.3-т Хөдөлмөрийн тухай хуульд заасны дагуу ажилтанд олгох олговор тэтгэмжийг тооцох дундаж цалин хөлсийг тодорхойлохдоо тухайн ажилтны сүүлийн 3 сарын цалин хөлснөөс тооцно, 2.1-д Ажилтны дундаж цалин хөлсийг дараах байдлаар тодорхойлно: 2.1.2 нэг өдрийн дундаж цалин хөлсийг тодорхойлохдоо ажилтанд тодорхой хугацаанд олгосон цалин хөлсний нийлбэрийг тухайн хугацаанд ажилласан нийт өдрийн тоонд хувааж тооцно гэсэн байна. Нэхэмжлэгч Б.О нь 2021 оны 7 дугаар сард 10,600,000 төгрөг, 8 дугаар сард 2,650,000 төгрөг, 9 дүгээр сард 5,929,892 төгрөг, нийт 19,179,892 төгрөгийн цалин хөлс авсан байх бөгөөд 2021 оны 7 дугаар сард ажлын 18 өдөр, 8 дугаар сард ажлын 22 өдөр, 9 дүгээр сард ажлын 13 өдөр, нийт 53 өдөр ажилласан гэж үзвэл нэг өдрийн цалин /19,179,892/53 өдөр/ 361,884 төгрөг байна. Үүнийг ажилгүй байсан хугацаа болох 2024.11.01-ний өдрөөс 2025.07.21-ний өдөр хүртэлх 172 хоногоор үржүүлбэл ажилгүй байсан хугацааны дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговор 62,244,177 /172*361,884 / төгрөг болно. Иймд Нийслэлийн иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025.11.07-ны өдрийн 210/МА2025/01933 дугаар магадлалын зарим хэсэг буюу нэхэмжлэгчийн ажилгүй байсан хугацааны дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговрын тооцооллын алдааг залруулж, магадлалд өөрчлөлт оруулж өгнө үү гэжээ.

5.Хариуцагч “Х” ХК-ийн төлөөлөгч Ц.Г-ын хяналтын журмаар гаргасан гомдолд: Анхан болон давж заалдах шатны шүүх нь онцгой нөхцөл бүхий хөдөлмөрийн гэрээний хугацаа дуусгавар болсон эсэх талаар ялгаатай дүгнэсэн бөгөөд Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүх нь хэргийг хянан шийдвэрлэхэд ач холбогдол бүхий нөхцөл байдлуудыг тогтоох нотлох баримтуудыг хуульд заасан журмаар үнэлээгүй, эрх зүйн алдаатай дүгнэлтийг хийж гомдлыг хангаж шийдвэрлэсэн. “Х” ХК нь Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүх Хөдөлмөрийн тухай хууль, Хөдөлмөрийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга)-ийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийг тус тус буруу тайлбарлан хэрэглэсэн, шүүхийн шийдвэр хууль ёсны байх шаардлагыг зөрчсөн гэж тус тус үзэж Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025.07.21-ний өдрийн 191/ШШ2025/06066 дугаар шийдвэрийг хэвээр үлдээн, Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025.11.07-ны өдрийн 210/МА2025/01933 дугаар магадлалыг бүхэлд нь хүчингүй болгуулж, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгуулахаар Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1, 172.2.4 дэх заалтыг тус тус үндэслэж дараах гомдлыг гаргаж байна.

Давж заалдах шатны шүүхийн 210/МА2025/01933 дугаар магадлалын Хянавал хэсгийн 4.1-т “Хэдийгээр онцгой нөхцөл бүхий хөдөлмөрийн гэрээний хугацаа дуусгавар болсон боловч ажил олгогч дээр дурдсан үйлдлээрээ гэрээний харилцааг үргэлжлүүлсэн тул одоо хугацаа дуусгавар болсон үндэслэлээр ажилтныг эргэн ажилд орохыг хязгаарлах ёсгүй” гэж, 4-т “Талууд контракт байгуулахдаа 2022.04.01-ний өдөр хугацааг дуусахаар заасан тул одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй Хөдөлмөрийн тухай хуулийн зохицуулалтын хүрээнд энэ маргааныг шийдвэрлэнэ. Ийнхүү шийдвэрлэх нь Хөдөлмөрийн тухай хууль (Шинэчилсэн найруулга) дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн 2 дугаар зүйлийг зөрчихгүй юм” гэж тус тус дүгнэжээ. Дээрхээс үзвэл, давж заалдах шатны шүүх нь Б.О-ын хөдөлмөрийн гэрээний хугацаа дуусгавар болсон гэсэн хэдий ч одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй Хөдөлмөрийн тухай хуулийн зохицуулалтын хүрээнд шийдвэрлэнэ гэж дүгнэсэн нь өөр хоорондоо ялгаатай, зөрчилтэй дүгнэлтийг гаргасан гэж үзэхээр байна. 1999 оны Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга нь 2021.07.02-ны өдөр батлагдсан бөгөөд Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн 2 дугаар зүйлд “Хөдөлмөрийн тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/ батлагдахаас өмнө байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээг талуудын харилцан тохиролцсон хугацаагаар дагаж мөрдөнө” гэж хуульчилсан. Тус зохицуулалтаас үзвэл, хугацаатай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээг талуудын харилцан тохиролцсон хугацаагаар дагаж мөрдөхөөр заасан. Б.О-той “Х” ХК нь 2021.04.01-ний өдөр К-21/154 дугаар Контрактыг байгуулж, Х-ны Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлын үүргийг гүйцэтгүүлж эхэлсэн бөгөөд контрактын хугацааг тус Контрактын гэрээний 1 дүгээр зүйлийн 1.3 дахь хэсэгт “2021.04.01-ний өдрөөс эхлэн 2022.03.01-ний өдрийг хүртэл” гэж тухайлан тохиролцсон билээ. Нэхэмжлэгч Б.О нь Х-ны Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлын үүргийг 2022.03.01-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд дагаж мөрдөх үүрэгтэй бөгөөд тус өдрөөс эхлүүлэн түүний үүрэг дуусгавар болох юм. Нэгэнтээ гэрээний хугацаа дуусаж, гэрээний үүрэг дуусгавар болсон тул нэхэмжлэгч Б.О-ыг Х-ны Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлын албан тушаалд эгүүлэн томилох боломжгүй юм. Түүнчлэн, 1999 оны Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 100 дугаар зүйлийн 100.1 дэх хэсэгт “Ажил олгогч нь жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эхийг аж ахуйн нэгж, байгууллага татан буугдсан болон энэ хуулийн 40.1.4, 40.1,5-д зааснаас бусад тохиолдолд ажлаас халахыг хориглоно” гэж, 131 дүгээр зүйлийн 131.1 дэх хэсэгт “Ажил олгогч буюу түүний хууль ёсны төлөөлөгч, эрх олгогдсон албан тушаалтан нь хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод журмыг зөрчсөн ажилтанд дор дурдсан хэлбэрийн сахилгын шийтгэлийг шийдвэр гаргаж ногдуулна” гээд, 131.1.3 дахь заалтад “ажлаас халах” гэж тус тус хуульчилжээ. Дээрхээс үзвэл, Ажил олгогч нь жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эхийг аж ахуйн нэгж, байгууллага татан буугдсан болон энэ хуулийн 40.1.4, 40.1,5-д зааснаас бусад тохиолдолд нь хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод журмыг зөрчсөн ажилтанд халах сахилгын шийтгэл ногдуулахыг хориглосон. Өөрөөр хэлбэл, хууль тогтоомжид халах сахилгын шийтгэлийг зөвхөн хөдөлмөрийн гэрээ, хөдөлмөрийн дотоод журмыг зөрчсөн ажилтанд ногдуулахаар зохицуулсан бөгөөд хөдөлмөрийн гэрээний хугацаа дуусгавар болох нь халах гэх ойлголтод хамаарахгүй ба ажил олгогч нь жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эхийг хөдөлмөрийн гэрээний хугацаа дуусгавар болсон гэх үндэслэлээр түүнийг ажлаас чөлөөлөхөөр байна. Иймд, Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүх хэргийн нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь бүрэн бодитой тогтооход ач холбогдолтой нотлох баримт болон үйл баримтыг дүгнээгүй, Хөдөлмөрийн тухай хууль, Хөдөлмөрийн тухай хууль (шинэчилсэн найруулга)-ийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийг ялгаатай байдлаар тайлбарласан, шүүхийн шийдвэр үндэслэл бүхий байх шаардлагыг хангаагүй байх тул Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025.07.21-ний өдрийн 191/ШШ2025/06066 дугаар шийдвэрийг хэвээр үлдээн, Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025.11.07-ны өдрийн 210/МА2025/01933 дугаар магадлалыг бүхэлд нь хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.

6.Иргэний хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 2026.01.16-ны өдрийн 001/ШХТ2026/00088 дугаар тогтоолоор хариуцагчийн төлөөлөгч Ц.Г, нэхэмжлэгч Б.О, түүний өмгөөлөгч Ж.Н нарын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1, 172.2.4-т заасан үндэслэлээр хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэхээр шийдвэрлэсэн.

ХЯНАВАЛ:

7.Нэхэмжлэгч Б.О нь хариуцагч “Х” ХК-д холбогдуулан тус банкны Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлын албан тушаалд эгүүлэн тогтоолгох, ажилгүй байсан хугацааны олговор гаргуулах, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалыг нөхөн төлүүлж баталгаажилт хийхийг даалгах нэхэмжлэлийн шаардлага гаргасан ба үндэслэлээ тайлбарлахдаа “... газрын захирлаар ажиллаж байгаад 2021.11.10-ны өдөр хүүхэд төрүүлж, чөлөө авсан. Чөлөөний хугацаа 2024.11.10-ны өдөр дуусах байсан тул ажилдаа эргэн орох хүсэлтийг 2024.11.01-ний өдөр гаргасан ба өмнөх ажлын байр бус харин салбарын захирлаар ажиллах саналыг гүйцэтгэх захирлын тэргүүн орлогч А.Э 2024.11.11-ний өдөр тавьсныг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй гэдгээ илэрхийлж, өмнөх ажилдаа ажиллах хүсэлтээ дахин гаргасан ч хариу өгөөгүй. Хөдөлмөрийн тухай хуулиар хүүхэд асрах чөлөөтэй байгаа ажилтны ажлын байрыг хэвээр хадгалах бөгөөд ажилтан ажилдаа эргэн орох хүсэлт гаргасан бол ажил олгогч түүнийг ажлын байранд нь үргэлжлүүлэн ажиллуулах үүрэгтэй байхад банк хуульд заасан үүргээ биелүүлэхгүй, ажил үүрэг гүйцэтгүүлэхгүй, хөдөлмөрлөх эрхийг зөрчиж байна” гэжээ.

Хариуцагч “Х” ХК нь нэхэмжлэлийн шаардлагыг эс зөвшөөрч,  татгалзахдаа “... 1999 оны Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.1, 25.2 дахь хэсэгт заасныг үндэслэн Б.О-той 2021.04.01-ний өдөр контракт байгуулж Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлын үүргийг гүйцэтгүүлж эхэлсэн бөгөөд контрактын хугацааг 2021.04.01-ний өдрөөс 2022.03.01-ний өдрийг хүртэл гэж тухайлан заасан ба энэ хуулийн 23 дугаар зүйлийн 23.1 дэх хэсэгт Хөдөлмөрийн гэрээ нь хугацаатай буюу хугацаагүй байна гэж, 37 дугаар зүйлийн 37.1 дэх хэсэгт Хөдөлмөрийн гэрээ дараах үндэслэлээр дуусгавар болно гээд, 37.1.3 дахь заалтад хөдөлмөрийн гэрээний хугацаа дуусаж, цаашид сунгагдахгүй болсон гэж тус тус заасан бөгөөд Б.О-той байгуулсан контракт 2022.03.01-ний өдөр дуусгавар болсон. Гэрээний хугацаа дууссанаар үүрэг дуусгавар болох тул нэхэмжлэгчийг өмнө эрхэлж байсан албан тушаалд эгүүлэн томилох боломжгүй, мөн шинэчлэн найруулсан Хөдөлмөрийн тухай хуулийг дагаж мөрдөх журмын  тухай хуульд зааснаар ... хөдөлмөрийн гэрээг талуудын харилцан тохиролцсон хугацаагаар дагаж мөрдөнө гэж хуульчилсанаас үзсэн ч ажил олгогчийн үүрэг дуусгавар болсон” гэсэн агуулгатай тайлбар гарган маргажээ.

8.Анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэхдээ “... Ажил олгогч нь нэхэмжлэгчтэй 2021.04.01-ний өдөр К-21/154 дугаартай Контрактын гэрээг байгуулсан нь 1 жилийн хугацаатай байна. 1999 оны Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.2-т зааснаар байгуулагдсан контрактын гэрээний хугацаа дуусахад цаашид сунгахгүйгээр контрактын гэрээг дуусгавар болгосон ажил олгогч Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 37 дугаар зүйлийн 37.1.3-т заасныг зөрчөөгүй байна. Ажилтан Б.О нь 2021.11.10-ны өдөр хүү А.Т-ийг төрүүлсэн байна. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн ... ажил олгогч нь Б.О-ыг хүүхэд асрах чөлөөтэй байх хугацаанд контрактын гэрээг дуусгавар болгосон нь Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 100 дугаар зүйлийн 100.1 дэх хэсэгт заасан журмыг зөрчсөн... гэсэн тайлбар нь үндэслэлгүй” гэсэн агуулгатай дүгнэлт хийсэн.

9.Давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэгчийн гаргасан гомдлыг хангаж, анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулсан байна. Магадлалд “...талууд контракт байгуулахдаа 2022.04.01-ний өдөр хугацааг дуусахаар заасан тул одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй Хөдөлмөрийн тухай хуулийн зохицуулалтын хүрээнд энэ маргааныг шийдвэрлэнэ. Ийнхүү шийдвэрлэх нь Хөдөлмөрийн тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/ дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн 2 дугаар зүйлийг зөрчихгүй. Нэхэмжлэгчтэй байгуулсан онцгой нөхцөл бүхий хөдөлмөрийн гэрээний хугацаа 2022.04.01-ний өдөр дуусгавар болсон боловч үүнээс хойш уг гэрээний харилцааг ажил олгогч нь үргэлжлүүлсэн болох нь тогтоогдсон буюу гэрээний хугацаа дуусгавар болсон өдрөөс хойш ажилтны нийгмийн даатгалын шимтгэлийг зохих ёсоор төлсөн, мөн хүүхэд асрах чөлөөний хугацааг сунгасан байна. Гэрээний 8.3-т хугацаа дуусгавар болгоход цуцлах санал гараагүй тохиолдолд цаашид сунгагдаж болохыг талууд харилцан тохиролцсон ба гэрээг цуцалсан, нэхэмжлэгчийг өөр ажил, албан тушаалд томилсон, Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 65 дугаар зүйлийн 65.4, 80 дугаар зүйлийн 80.1 дэх хэсэгт заасан үндэслэлээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг дуусгавар болгосон баримт хэрэгт авагдаагүй. Хэдийгээр онцгой нөхцөл бүхий хөдөлмөрийн хугацаа дуусгавар болсон боловч ажил олгогч дээр дурдсан үйлдлээрээ гэрээний харилцааг үргэлжлүүлсэн тул хугацаа дуусгавар болсон үндэслэлээр ажилтны ажилдаа эргэн орохыг хязгаарлах ёсгүй. Ажил олгогч нь Хөдөлмөрийн тухай хуульд зааснаар хүүхэд асрах чөлөөтэй байсан нэхэмжлэгчийн ажлын байрыг хадгалах үүрэгтэй ба нэхэмжлэгч нь Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 60 дугаар зүйлийн 60.2 дахь хэсэгт заасан хугацаанд ажилд эргэн орох хүсэлтийг хариуцагчид гаргасан байх тул нэхэмжлэлийг хангах нь Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 158 дугаар зүйлийн 158.1.1-д нийцнэ. Улмаар Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 127 дугаар зүйлийн 127.1, 43 дугаар зүйлийн 43.2.7-д зааснаар ажилгүй байсан хугацааны дундаж цалинтай тэнцэх олговор гаргуулж, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалыг нөхөн төлж баталгаажилт хийхийг хариуцагчид даалгана” гэж дүгнээд, нэхэмжлэгчийн ажилгүй байсан хугацааны олговор 38,016,128 төгрөгийг хариуцагчаас гаргуулахаар шийдвэрлэсэн байна.

10.Анхан болон давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэгч Б.О-той байгуулсан контрактын гэрээний хугацааны талаар хууль хэрэглээний өөр өөр дүгнэлт хийж, нэхэмжлэлийн шаардлагыг ялгаатай шийдвэрлэснийг хариуцагчийн төлөөлөгч Ц.Г, эс зөвшөөрч, нэхэмжлэгч Б.О, түүний өмгөөлөгч Ж.Н нар нь давж заалдах шатны шүүхийн магадлалын зарим хэсгийг эс зөвшөөрч хяналтын журмаар гомдол гаргасныг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1, 172.2.4-т заасан үндэслэлээр хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлж, зохигчдын гаргасан гомдлыг хангахгүй орхих нь зүйтэй гэж үзлээ.

11.Хэрэгт авагдсан баримтаас үзэхэд ажил олгогчийн 2020.09.01-ний өдрийн тушаалаар тус банкны Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын газрын захирлаар Б.О-ыг томилж, улмаар 2021.04.01-ний өдөр түүний ажил, албан тушаалд Д.Б-ийг үүрэг гүйцэтгэгчээр томилж, түүнтэй контракт байгуулахдаа хугацааг “Б.О-ыг ажилд эргэж орох хүртэлх” гэж тогтоосон байна. Б.О нь 2021.11.10-ны өдөр хүү А.Т-ийг төрүүлсэн ба түүний хүүхэд асрах чөлөөний хугацааг хариуцагч байгууллагын Хүний нөөцийн газрын захирлын 2022.11.15-ны өдрийн шийдвэрээр 2024.11.10-ны өдрийг дуустал хугацаагаар сунгасан ба нэхэмжлэгчийн жирэмсний болон амаржсаны амралттай, хүүхэд асрах чөлөөтэй байх хугацааны нийгмийн даатгалын шимтгэлийг 2025 оны 03 сар хүртэл төлсөн байна. Улмаар нэхэмжлэгч 2024.11.01-ний өдөр ажилдаа эргэн орох хүсэлт гаргасан үйл баримт тогтоогдсон, талууд эдгээр үйл баримтын тухайд маргаагүй байна.

12.Анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэхдээ онцгой нөхцөл бүхий хөдөлмөрийн гэрээ буюу контрактын хугацаа дуусгавар болсон эсэхэд хамаарах үйл баримтыг зөв тогтоогоогүй, маргааны үйл баримтад эрх зүйн дүгнэлт өгөхдөө Хөдөлмөрийн тухай хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэснийг давж заалдах шатны шүүх залруулан, нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэсэн ба магадлал нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 116 дугаар зүйлийн 116.2-т заасан шүүхийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх шаардлагыг хангасан тул хариуцагчийн төлөөлөгч Ц.Г-ын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй орхино.

Өөрөөр хэлбэл, Хөдөлмөрийн тухай хуулиар ажилтны ажлын байрыг хадгалах ажил олгогчийн үүргийг тодорхойлсон ба хуулийн 60 дугаар зүйлийн 60.1.3-т зааснаар “жирэмсний болон амаржсаны амралттай, хүүхэд асрах чөлөөтэй” байх гэсэн үндэслэл энэхүү маргаанд хамааралтай байхад анхан шатны шүүх энэ тухайд дүгнэлт өгөөгүйгээс шийдвэрийн үндэслэл хууль ёсны байх шаардлагыг хангаагүй. Давж заалдах шатны шүүх хуулийн уг зохицуулалтыг зөв тайлбарлан хэрэглэсэн ба нэхэмжлэгч 2024.11.01-ний өдөр ажилдаа эргэн орох хүсэлт гаргасан нь Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 60 дугаар зүйлийн 60.2-т заасан хугацааг зөрчөөгүй байх бөгөөд хариуцагч байгууллага нь ажилтны  ажлын байрыг хуульд зааснаар хадгалах үүрэгтэй ба ажил олгогч нь чөлөө дууссаны дараа ажилтныг ажилд нь авах үүргээ хэрэгжүүлээгүй нь ажилтныг ажлаас халсантай адилтган үзнэ гэсэн агуулгаар дүгнэлт хийж, нэхэмжлэгчийг өмнө эрхэлж байсан ажил, албан тушаалд нь эгүүлэн тогтоож шийдвэрлэснийг зөв гэж үзнэ. Түүнчлэн ажилтны ажилгүй байсан хугацааны олговрыг хариуцагчаас гаргуулахаар шийдвэрлэхдээ шүүх хэргийн баримтыг хуульд зааснаар үнэлсэн байх тул “…ажилгүй байсан хугацааны дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговор 62,244,177 төгрөг” гаргуулах тухай нэхэмжлэгчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй.

13.Хөдөлмөрийн тухай хууль /2021 он/-ийн 65 дугаар зүйлийн 65.1-д “Өмчлөгч буюу түүнээс эрх олгогдсон этгээд нь өмчлөх эрхийнхээ тодорхой хэсгийг ажилтнаар дамжуулан хэрэгжүүлэх, аж ахуйн нэгж, байгууллагын гүйцэтгэх удирдлагын түвшний ажил үүрэг гүйцэтгүүлэх зорилгоор тухайн ажилтантай онцгой нөхцөл бүхий хөдөлмөрийн гэрээ байгуулж болно” гэжээ. Онцгой нөхцөл бүхий хөдөлмөрийн гэрээг дуусгавар болгох харилцаа нь ердийн хөдөлмөрийн гэрээний харилцааг дуусгавар болгох журамтай харьцуулахад өвөрмөц онцлогтой бөгөөд хөдөлмөрийн гэрээг цуцлах нийтлэг үндэслэлийн зэрэгцээ зөвхөн уг гэрээнд тусгайлан хэрэглэгдэх эрх зүйн зохицуулалт үйлчилдэг онцлогтой.

Онцгой нөхцөл бүхий хөдөлмөрийн гэрээ нь өмнөх буюу 1999 оны Хөдөлмөрийн тухай хуульд “контракт” гэж нэрлэж, гэрээг бичгээр байгуулахдаа таван жил хүртэл хугацаатай байхаар зохицуулсан байна. Өөрөөр хэлбэл, контрактыг дүгнэх үед ажилтан үүргээ зохих ёсоор биелүүлсэн гэж үзвэл цаашид сунгаж болохоор зохицуулсан бол Хөдөлмөрийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгад уг гэрээний хугацааны талаар тодорхой зохицуулаагүй байна. Гэвч энэхүү гэрээний зорилго, талуудын гэрээгээр тохиролцох ажил үүрэг, үндэслэл, гэрээний нөхцөл зэргээс үзэхэд энэ төрлийн гэрээг тодорхой хугацаатай байгуулах агуулгатай гэрээ гэж үзнэ. Өөрөөр хэлбэл, ажил олгогч нь эд хөрөнгийн болон бусад эрхээ ажилтанд шилжүүлэхдээ тодорхой хугацаа тогтоох шаардлагатай. Улмаар ажилтны гэрээний үүргийн гүйцэтгэлийг дүгнэж, үр дүнг тодорхойлохын тулд хугацаа тохирох учиртай. Иймээс давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэгчийг өмнө ажиллаж байсан ажил, албан тушаалд нь эгүүлэн тогтоосон нь зөв боловч ажил олгогч нь ажилтантай харилцан тохиролцож, гэрээний үлдэх хугацаагаар хөдөлмөрийн харилцааг үргэлжлүүлэх боломжтой талаар дүгнэлт хийгээгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, нэхэмжлэгчийн ажил олгогчтой байгуулсан онцгой нөхцөл бүхий хөдөлмөрийн гэрээг хугацаагүй гэрээ буюу байнгын ажлын байр гэж үзэхгүй бөгөөд талууд Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 61 дүгээр зүйлийн 61.2-д зааснаар гэрээг шинэчлэн байгуулахдаа дээрх агуулгыг харгалзах нь зүйтэй гэсэн дүгнэлтийг хяналтын шатны шүүх хийлээ.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 176 дугаар зүйлийн 176.2.1-д заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 07-ны өдрийн 210/МА2025/01933 дугаар магадлалыг хэвээр үлдээж, хариуцагчийн төлөөлөгч Ц.Г, нэхэмжлэгч Б.О, түүний өмгөөлөгч Ж.Н нарын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг тус тус хангахгүй орхисугай.

2.Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 57 дугаар зүйлийн 57.4-т зааснаар хариуцагчийн хяналтын журмаар гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид 2025 оны 12 дугаар сарын 08-ны өдөр төлсөн 348,031 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

     

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                   Н.БАТЗОРИГ

ШҮҮГЧИД                                                     Н.БАЯРМАА

                                                                      Б.УНДРАХ

                                                                                  Д.ЦОЛМОН

                                                                                   Х.ЭРДЭНЭСУВД