Ө.Т, Д.Д, Н.Д

нарын нэхэмжлэлтэй иргэний хэргийн тухай

 

Монгол Улсын дээд шүүхийн шүүгч Х.Эрдэнэсувд даргалж, шүүгч Н.Батзориг, Н.Батчимэг, Э.Золзаяа, Д.Цолмон нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн танхимд хийсэн хяналтын шатны иргэний хэргийн шүүх хуралдаанаар

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрийн 192/ШШ2026/00131 дүгээр шийдвэр,

Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2026 оны 02 дугаар сарын 09-ний өдрийн 210/МА2026/00363 дугаар магадлалтай

Ө.Т, Д.Д, Н.Д нарын нэхэмжлэлтэй,

“А” ХХК-д холбогдох

17,600,000 төгрөг гаргуулах, шинэ байрнаас давхар, байршил эхний ээлжид сонгох эрхийг эдлүүлж, захиалгын гэрээ байгуулахыг даалгах тухай нэхэмжлэлтэй иргэний хэргийг

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.А-ын хяналтын журмаар гаргасан гомдлоор шүүгч Д.Цолмонгийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгч Н.Д, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Т.Б, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга П.Доржнамбар нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1.Нэхэмжлэгч Ө.Т, Д.Д, Н.Д нар нь хариуцагч “А” ХХК-д холбогдуулан 17,600,000 төгрөг гаргуулах, шинэ байрнаас давхар, байршил эхний ээлжид сонгох эрхийг эдлүүлж, захиалгын гэрээ байгуулахыг даалгах шаардлага гаргасныг хариуцагч эс зөвшөөрч, маргажээ.

2.Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрийн 192/ШШ2026/00131 дүгээр шийдвэрээр: Хот суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1, Иргэний хуулийн 186 дугаар зүйлийн 186.1, 189 дүгээр зүйлийн 189.1 дэх хэсэгт заасныг тус тус баримтлан хариуцагч “А” ХХК-аас 17,600,000 төгрөг гаргуулж нэхэмжлэгч Ө.Т-т 8,000,000 төгрөг, нэхэмжлэгч Н.Д, Ө.Т, Д.Д нарт 9,600,000 төгрөг олгож, нэхэмжлэгч Н.Д, Ө.Т, Д.Д нарын өмчлөлд 66.38 м.кв талбай бүхий орон сууцыг эхний ээлжид шилжүүлэх захиалгын гэрээг нэхэмжлэгч Н.Д, Ө.Т, Д.Д нартай, нэхэмжлэгч Ө.Т-ийн өмчлөлд 52.16 м.кв талбай бүхий орон сууц эхний ээлжид шилжүүлэх захиалгын гэрээг нэхэмжлэгч Ө.Т-тай тус тус байгуулахыг хариуцагч “А” ХХК-д даалгаж,

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, 60 дугаар зүйлийн 60.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-д заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч Н.Д, Ө.Т, Д.Д нарын улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 3,264,562 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагч “А” ХХК-аас 3,264,562 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгч Ө.Т-т 1,347,198 төгрөг, нэхэмжлэгч Н.Д, Ө.Т, Д.Д нарт 1,917,364 төгрөгийг тус тус олгож шийдвэрлэжээ.

3.Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2026 оны 02 дугаар сарын 09-ний өдрийн 210/МА2026/00363 дугаар магадлалаар: Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрийн 192/ШШ2026/00131 дүгээр шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтад “Хот, суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1, ...189 дүгээр зүйлийн 189.1” гэснийг хасаж, шийдвэрийн бусад хэсгийг хэвээр үлдээж, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхиж шийдвэрлэжээ.

4.Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.А-ын хяналтын журмаар гаргасан гомдолд: Анхан шатны шүүхийн шийдвэр, давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг дараах үндэслэлээр хууль ёсны ба үндэслэл бүхий байх хуулийн шаардлагыг хангаагүй гэж үзэж, хяналтын журмаар гомдол гаргаж байна. Анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэснийг давж заалдах шатны шүүх хууль хэрэглээний өөрчлөлт оруулж, шийдлийг хэвээр үлдээжээ. Ингэхдээ давж заалдах шатны шүүх нь хуулийн ноцтой зөрчлийг гаргасан. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.2 дахь хэсэгт “Шүүхэд бичмэл нотлох баримтыг өгөхдөө эх хувь, боломжгүй бол нотариатаар гэрчилсэн хувийг өгөх” талаар зохицуулсан ба ийн өгсөн нотлох баримт л шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болох журмыг хуулиар тогтоосон. Нэхэмжлэгч шүүхэд нотлох баримт гаргахдаа “Ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр дахин төлөвлөх, өмчлөгчдөд нөхцөл сайжруулан шинэ орон сууц олгох гэрээ”-г хуулбар хувиар хэрэгт хавсаргасан ба уг гэрээг анхан шатны шүүх нотлох баримтаар тооцоогүй байхад давж заалдах шатны шүүх магадлалын хянавал хэсгийн 5 дугаарт иш татан хариуцагчийг буруутгах нэг үндэслэл болгон ашигласан нь илт тодорхой хуулийн заалтыг ноцтой зөрчсөн гэж үзэх үндэслэлд хамаарч байна. Анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийн дээрх шаардлагыг тайлбарлахдаа АШ3112, АШ3104 дугаартай гэрээнүүдийн холбогдох заалтуудыг агуулгаас нь зөрүүтэйгээр тайлбарлаж, нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэсэн нь хууль ёсны байх хуулийн шаардлагыг хангахгүй гэж үзэх замаар давж заалдах гомдол гаргасныг давж заалдах шатны шүүх шийдвэрлэхдээ хууль бус нотлох баримтыг иш татан нотлох баримтаар үнэлж шийдвэрлэсэн нь хяналтын гомдол гаргах үндэслэл боллоо.

Нэхэмжлэгч нартай байгуулсан дээрх дугаарлалт бүхий 3 талт гэрээний 4.1.3-т заасан "Шинээр баригдсан орон сууцны барилгаас энэ гэрээгээр тохирсон хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид сууц өмчлөгчийн өмчлөлд шилжүүлнэ" гэж заасан өгүүлбэрийн үгийн утгыг тайлбарлахдаа захиалгын гэрээ байгуулна гэж шууд тайлбарласныг хуульч хүнийхээ хувьд хүлээн зөвшөөрөх ямар ч боломжгүй нөхцөл байдлыг үүсгэж байна. Үгийн шууд утгыг баримтлах хуультай л юм бол ингэж шийдвэрлэх ёсгүй гэдгийг анхааран үзэхийг хүсье. “А” ХХК ба нэхэмжлэгч нэр бүхий этгээдүүд хоорондын харилцааг шүүх эхлээд тодорхойлох ёстой. Эдгээрийн хоорондын харилцаа нь Иргэний хуулиар тодорхойлсон “Худалдах, худалдан авах”, “Арилжаа”, “Захиалгаар ажил гүйцэтгэх, гүйцэтгүүлэх” гэх мэт харилцаанууд огтоос биш. Хуучирч муудаад ашиглах, хүн амьдрах аргагүй болсон барилгын өмчлөгч нь өөрөө дахин төлөвлөж чадахгүй тохиолдолд төрийн хяналт дор хувийн хэвшил өөрийнхөө 100 хувийн хөрөнгөөр барилгажуулж, анх буулгагдсан орон сууцных нь талбайгаас багагүй орон сууцыг л өмчлөгчид олгох буюу төр хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд бүх хөрөнгийг нь хувийн хэвшил гаргаж Н.Д, Ө.Т, Д.Д нарыг шинэ орон сууцаар хангах өвөрмөц харилцаа бөгөөд тусдаа бие даасан хуультай билээ. Энэхүү харилцааныхаа хүрээнд гэрээнд заасан үүргийг “А” ХХК бүрэн биелүүлж ажилласаар өнөөдрийг хүрч ирсээр байтал үл хөдлөх эд хөрөнгө шилжүүлэхтэй холбоотой Иргэний хуулийн холбогдох заалтыг баригдаж дуусаагүй барилгад захиалгын гэрээ нэмж хийлгэхийг даалгах замаар шийдвэрлэх нь хууль хэрэглээний ноцтой алдаа гэж үзэж байгааг анхаарна уу.

Үл хөдлөх эд хөрөнгө бол хуулийн дагуу улсын бүртгэлд бүртгэгдэж байж өмчийн шинж нь илэрдэг, байрлан буй газраас нь салгавал анхны шинж чанараа алдах биет эд хөрөнгийг хэлнэ гэдгийг захын эрх зүйн оюутан ч гадарлана. Захиалгын гэрээ хийснээр орон сууц шилжүүлсэнд тооцогдохгүй, 3 талт гэрээний 4.1.3-т заасан “Шинээр баригдсан орон сууцны барилгаас энэ гэрээгээр тохирсон хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид сууц өмчлөгчийн өмчлөлд шилжүүлнэ" гэсэн заалт бол барилга баригдаад дууссаны дараа, улсын комисс хүлээж авч, улмаар улсын бүртгэлд бүртгүүлэх эрх үүссэний дараах процесс ажиллагаа гэдгийг энэ өгүүлбэрийг уншихад маш тодорхой уншигдаж байгаа. Орон сууцыг эхний ээлжид шилжүүлнэ гэдэг бол барьж дуусаад орон сууц болсны дараа түүний өмчлөлд шилжүүлэх гэж ойлгохгүй байна гэдэг үнэхээр харамсмаар байна. Яагаад үгийн шууд утгыг анхаарахгүй баригдаж байгаа барилгад захиалгын гэрээ байгуулахыг даалгаж, тэр нь гэрээний энэ заалтын шаардлагыг хангана гэж шүүхүүд үзэж шийдвэрлээд байгааг үнэхээр ойлгохгүй байна. Гэтэл 2 шатны шүүх барилга баригдаж байх үйл явцад шал өөр хуулийн зохицуулалтаар харилцаанд орсон 2 талын дундуур хөндлөн орж, дахин Иргэний хуулийн дагуу захиалга, ажил гүйцэтгэх харилцааг үүсгэхийг даалгах нь шүүхийн шийдвэр хууль бус гэж үзэх үндэслэл мөн. “А” ХХК нь Нийслэлийн Засаг даргын 2023.03.20-ны өдрийн А/255 дугаартай захирамжаар Хан-Уул дүүргийн 20 дугаар хорооны “Ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон *** байр"-ыг буулгаж, дахин төлөвлөх шинээр барих ажлын төсөл хэрэгжүүлэгчээр шалгаран төслийн ажлыг хэвийн үргэлжлүүлэн ажиллаж байна.

Гурван талт гэрээний хэрэгжилт хэвийн үргэлжилж, “А” ХХК нь төсөл хэрэгжүүлэгчийнхээ хувьд дахин төлөвлөлтийн барилгын ажлаа хийх явцад иргэн Н.Д нь элдэв арга хайн барилгын ажлыг зогсоолгох, өөртөө давуу байдал олж авахаар санаархах үйлдэл гаргаж эхэлсэн бөгөөд өнөөдрийн байдлаар барилгын ажлыг таг зогсоосон байгаа билээ. Гурван талт гэрээний 2.5-д заасан нөхцөлийн дагуу Н.Д, Ө.Т, Д.Д нарын 3 иргэний өмчлөлийн *** дүгээр байрны *** тоот, Ө.Т-ийн өмчлөлийн *** тоот байрны түрээсийн зардалд нийт 217 сая гаруй төгрөг төлсөн байхад анхан шатны шүүх уг төлбөрийг үл харгалзан нэмж 17,6 сая төгрөг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн нь хууль зүйн үндэслэлгүй гэж үзэх үндэслэл болж байна. Барилгын ажил 2023 оны 09 дүгээр сараас эхлэн хуучин барилгыг буулгах үйл ажиллагаагаар эхэлсэн гэж үзвэл шинэ төлөвлөлтийн барилга нь 2025 онд баригдаж дуусах боломж бүрэн байсан. Гэтэл Н.Д нь барилгын ажлыг бүрэн зогсоолгох арга заль хэрэглэж, өөрийнхөө түрээсийн төлбөрийг эл цаг хугацаанд нэг ч зогсохгүй гэж сэтгэсэн нь дэндүү муухай үйл явдал гэж үзэж байна. Өөрөөр хэлбэл, Н.Д нь 2024 оны 01 сараас 2025 оны 07 сарыг хүртэл хугацаанд Нийслэлийн Хот байгуулалт, хотын стандартын газарт гомдол гаргаснаар барилгын ажлыг бүрэн зогсоосон бөгөөд энэ цаг хугацаандаа ноогдох түрээсийн төлбөрөө бүрэн авна гэж шүүхэд хандсан байна. Өөрөө өөрийнхөө барилгыг дахин төлөвлүүлж, шинэ барилгаа бариулж байж гомдол тэмцэл гаргасаар байгаад барилгын ажлыг бүрэн зогсоолгочихоод тэр цаг хугацааны түрээсийн зардлыг бүрэн авна гэж нэхэх нь шударга ёсонд нийцэх үү, түүнийг нь хуульд нийцүүлж шийдвэрлэх ёстой шүүх нь нэхэмжлэлийг бүрэн хангаж байгаа нь шударга ёс уу?

Одоо 2025-2026 онд шилжих энэ өвлийн цаг улиралд барилгын компани нь барилгынхаа ус дулааныг дулааны улиралд авчихсан бол дотор заслынхаа ажлыг хийх бүрэн боломж байдаг. Гэтэл урин дулааны тал дунд нь хүртэл барилгын ажлыг зогсоолгочихоод эргээд барилгын ажлыг хийх гэхээр дахин гомдол тэмцэл гаргаж явсаар дулаанаар хангах боломжгүйгээр өвлийн улирал эхлүүлсэн билээ. Тэгээд түүнийхээ мөнгийг дахин нэхэмжилж байгааг шүүх бүрэлдэхүүн анхаарч үзээч гэж хүсэж байна. Анхан шатны шүүх нь эрх зүйн дүгнэлт хийхдээ “А” ХХК-ийг шийдвэрийнхээ 5 дугаар хуудасны 7.1 гэсэн хэсэгтээ “Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн зүгээс татгалзлын нэг үндэслэлээ “түрээсийн урамшууллыг бүрэн олгосон” гэж тайлбарласан гээд гаргаж өгсөн баримтуудаар тогтоогдохгүй байна гэж дүгнэсэн нь хуулийн дараах шаардлагыг хангахгүй байна. Үүнд: “А” ХХК нь нэхэмжлэгч нарт нийт 217 сая гаруй төгрөг төлсөн байдаг. Энэ төлбөр нь шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлага дахь *** болон *** тоот орон сууцуудад олгогдох түрээсийн төлбөрөөс хэд дахин их төлбөр төлөгдсөн байгааг нотолж байгаа баримтуудыг хэрэгт хангалттай хавсаргаж өгсөн байна. Арилжааны банкны шилжүүлгийн баримтуудыг нотлох баримтын шаардлага хангасан хэлбэрээр өгсөөр атал түүнийг тогтоогдохгүй гэж дүгнэх нь хуулийн зөрчил мөн гэж үзэж байна. Мөн 7.3-т хариуцагч нь “Үүргийг тогтоосон газар, хугацаанд нь, зохих ёсоор, шударгаар гүйцэтгэнэ” гэж заасныг зөрчсөн байна гэж дүгнээд нэхэмжлэгч нарт өмнө илүү төлсөн төлбөрийг огт авч хэлэлцэхгүй байгаагаараа тэднийг үндэслэлгүй хөрөнгөжүүлж буй хэлбэр мөн. Наад зах нь барилгын ажлыг зогсоосон хугацааг яагаад түрээсийн төлбөрөө бүрэн авах эрхтэй гэж үзээд байгааг ядаж хяналтын шатны шүүх бүрэлдэхүүн анхаарал хандуулж өгөөч гэж хүсэж байна. Иймд анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, магадлалыг хүчингүй болгож өгнө үү гэжээ.

5.Монгол Улсын дээд шүүхийн Иргэний хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 2026.04.07-ны өдрийн 001/ШХТ2026/00423 дугаар тогтоолоор хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.А-ын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1, 172.2.2-т заасан үндэслэлээр хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэхээр шийдвэрлэсэн.

ХЯНАВАЛ:

6.Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хэвээр үлдээж, хариуцагчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй орхих нь зүйтэй гэж үзлээ.

7.Нэхэмжлэгч Ө.Т, Д.Д, Н.Д нар нь хариуцагч “А” ХХК-д холбогдуулан 17,600,000 төгрөг гаргуулах, шинэ байрнаас давхар, байршил эхний ээлжид сонгох эрхийг эдлүүлж, захиалгын гэрээ байгуулахыг даалгах шаардлага гаргаж, үндэслэлээ тайлбарлахдаа “...хариуцагч компанитай 2024.02.02, 2024.02.21-ний өдрүүдэд “Хот суурин газрын ашиглалтын шаардлага хангахгүй нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр барих төсөлд оролцогчдын хооронд байгуулах гурван талт гэрээ”, “Ашиглалтын шаардлага хангахгүй нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр дахин төлөвлөх, өмчлөгчдөд нөхцөл сайжруулан шинэ орон сууц олгох гэрээ”-г тус тус байгуулсны дагуу хариуцагч компани нь сар бүр төлөх түрээсийн урамшууллыг улирал тутам олгох, зохих хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид сууц өмчлөгчдөд шилжүүлэх, өмчлөгчид шилжүүлснээс бусад орон сууцыг бусдад худалдах, орон сууцны давхар, тоотыг тодорхой тусгасан нэмэлт дараа нь хийхээр тохиролцсон. Гэтэл хариуцагч компани нь 2024 оны 11 сараас 2025 оны 06 сарыг дуусталх хугацааны түрээсийн урамшууллыг олгоогүй, бидний сонгох эрхийг эдлүүлэхгүйгээр бусдад орон сууцыг худалдаж байна. Иймд Н.Д, Д.Д, Ө.Т нарт төлбөл зохих түрээсийн урамшуулал 9,600,000 төгрөг, нэхэмжлэгч Ө.Т-т төлбөл зохих түрээсийн урамшуулал 8,000,000 төгрөг олгоогүй” гэжээ.

 

Хариуцагч компани нь нэхэмжлэлийг эс зөвшөөрч, татгалзахдаа “... ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон нийтийн зориулалттай *** дүгээр байрыг буулгаж, дахин төлөвлөн барилгажуулах төсөл хэрэгжүүлэгчээр шалгарч, нэхэмжлэгч нартай “Хот суурин газрын ашиглалтын шаардлага хангахгүй нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр барих төсөлд оролцогчдын хооронд байгуулах гурван талт гэрээ” болон “Ашиглалтын шаардлага хангахгүй нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр дахин төлөвлөх, өмчлөгчдөд нөхцөл сайжруулан шинэ орон сууц олгох гэрээ”-г тус тус байгуулсан. Гурван талт гэрээний 2.5-д “...орон сууц өмчлөгчид төсөл хэрэгжүүлэх хугацаанд сар бүр төлөх түрээсийн урамшууллыг... улиралд нэг удаа олгоно” гэж заасны дагуу нэхэмжлэгч нартай 1,000,000 болон 1,200,000 төгрөгийн түрээсийн урамшуулал олгох гэрээ байгуулж, Д.Д-д нийт 55,000,000 төгрөг төлөх байснаас 2023 оны 08 дугаар сараас 2025 оны 09 дүгээр сар хүртэл нийт 80,000,000 төгрөг, Д.Д, Н.Д, Ө.Т нарт нийт 217,504,145 төгрөг төлсөн. Иймд 2024 оны 11 дүгээр сараас 2025 оны 06 сар хүртэлх урамшуулал олгоогүй гэдэг нь үндэслэлгүй. Түүнчлэн, түрээсийн урамшуулал гэдэг нь тухайн орон сууцнаас өөр орон сууцгүй иргэдийн орон сууц нь дахин төлөвлөлтөд хамрагдаж нураагдаад тэр орон сууцаасаа гараад шууд гудамжинд гарч байгаа иргэдэд олгож байгаа мөнгөн төлбөрийг хэлнэ гээд 2018 оны хот суурин газрыг дахин хөгжүүлэх үйл ажиллагааны нөхөн олговор олгох журамд заасан байгаа. Энэ журамд зааснаар нөхөн олговрын асуудал яригдах ёстой. Нэхэмжлэгч нар нь энэ байранд оршин суудаггүй хүмүүс. Нэхэмжлэгч нар нь гурван талт гэрээний нэг талын оролцогч болох Нийслэлийн Засаг даргад гомдол гаргасан буюу давхар, байрлал тэргүүн ээлжид сонгох шаардлагатай холбоотой асуудал нь Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газрын Хуулийн хэлтэст хянагдаж, шийдвэрлэгдэх шатанд байгаа тул шүүхийн журмаар шийдвэрлэх боломжгүй. Мөн гурван талт гэрээний 4.1.3-т “...гэрээгээр тохирсон хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид сууц өмчлөгчийн өмчлөлд шилжүүлнэ” гэдэг нь сонгох эрх биш, зөвхөн өмчлөх эрхийг шилжүүлэх буюу улсын бүртгэлийн гэрчилгээг тэргүүн ээлжид гаргуулж өгнө гэсэн агуулгатай” гэж маргажээ.

8.Анхан шатны шүүх  хариуцагч компаниас 17,600,000 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгч Н.Д, Ө.Т, Д.Д нарт 9,600,000 төгрөг, нэхэмжлэгч Ө.Тт 8,000,000 төгрөг олгож, нэхэмжлэгч Н.Д, Ө.Т, Д.Д нарын өмчлөлд 66.38 м.кв талбай бүхий орон сууцыг шилжүүлэх захиалгын гэрээг Н.Д, Ө.Т, Д.Д нартай, нэхэмжлэгч Ө.Т-ийн өмчлөлд 52.16 м.кв талбай бүхий орон сууц шилжүүлэх захиалгын гэрээг Ө.Т-тай тус тус байгуулахыг хариуцагч компанид даалгаж шийдвэрлэсэн байна.

Шүүх түрээсийн урамшуулал гаргуулах шаардлагыг хангахдаа “... нэхэмжлэгч Н.Д, Ө.Т, Д.Д болон хариуцагч “А” ХХК-ийн хооронд байгуулагдсан АШ31/12 дугаар гэрээний 2.5-д “…сар бүр төлөх түрээсийн урамшууллыг 1,200,000 төгрөгөөр тооцож, улиралд нэг удаа олгоно” гэж, нэхэмжлэгч Ө.Т болон хариуцагч “А” ХХК-ийн хооронд АШ31/04 дугаартай гэрээний 2.5-д “…сар бүр төлөх түрээсийн урамшууллыг 1,000,000 төгрөгөөр тооцож, улиралд нэг удаа олгоно” гэж тус тус зааснаар нэхэмжлэгч нар нь сар бүр төлөх түрээсийн урамшууллыг хариуцагч компаниас шаардах эрх Иргэний хуулийн 186 дугаар зүйлийн 186.1 дэх хэсэгт зааснаар үүсжээ. Хариуцагч нь “... түрээсийн урамшуулал нь Хот, суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хууль тогтоомжид зааснаар чөлөөлж буй орон сууцанд амьдарч байсан өмчлөгч, эзэмшигчид олгох олговор” гэж тайлбарлах боловч зохигчид нэгэнт гэрээний талуудын чөлөөт байдлын зарчмын хүрээнд сар бүр түрээсийн урамшуулал олгохоор харилцан тохиролцсон байх тул түүний татгалзлыг үндэслэлгүй гэж үзнэ. Түүнчлэн хариуцагч нь “... түрээсийн урамшууллыг бүрэн олгосон” гэх тайлбараа Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд зааснаар татгалзлын үндэслэлээ нотлох үүрэгтэй ба тэрээр түрээсийн урамшуулал төлж байсан талаарх баримтыг гаргаж өгсөн боловч тухайн баримтуудад дурдсан төлөлт нь аль гэрээний дагуу, ямар цаг хугацаанд хамаарах урамшууллыг төлж байгаа нь тодорхойгүй буюу нэхэмжлэлд дурдсан АШ31/12, АШ31/04 дугаартай гэрээний дагуу төлбөл зохих 2024 оны 11 сараас 2025 оны 06 сар хүртэлх хугацааны төлбөр болох нь тогтоогдохгүй байх тул Иргэний хуулийн 206 дугаар зүйлийн 206.1 дэх хэсэг болон 236 дугаар зүйлийн 236.1.1-д зааснаар үүрэг дуусгавар болсон гэж үзэхгүй.

Гэрээ байгуулахыг даалгах нэхэмжлэлийн шаардлагын хувьд нэхэмжлэгч нь  “тохирсон хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид сууц өмчлөгчийн өмчлөлд шилжүүлэх үүргээ хэрэгжүүлэхгүй, тэргүүн ээлжид орон сууцны давхар, байршлыг сонгох сууц өмчлөгчийн эрхийг зөрчсөн” гэх агуулгаар, хариуцагч нь “эхний ээлжид сууц өмчлөгчийн өмчлөлд шилжүүлнэ гэдэг нь орон сууцны өмчлөх эрхийн гэрчилгээ, холбогдох баримт бичгийг эхний ээлжид бүрдүүлж өгөхийг ойлгох болохоос эхний ээлжид давхар, байршлыг сонгох агуулгагүй” гэх агуулгаар тайлбарлаж байх бөгөөд Иргэний хуулийн 198 дугаар зүйлийн 198.1, 198.2 дахь хэсэгт зааснаар гэрээнд заасан үгийн шууд утга, бусад нөхцөл, гэрээний ерөнхий агуулгатай харьцуулан тайлбарлах шаардлагатай. АШ31/12, АШ31/04 дугаартай гэрээнүүдийн 4.1.3-т “Шинээр баригдсан орон сууцны барилгаас энэ гэрээгээр тохирсон хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид сууц өмчлөгчийн өмчлөлд шилжүүлнэ”, 4.1.5-д “Шинээр баригдсан орон сууцнаас энэ гэрээний дагуу сууц өмчлөгчид шилжүүлснээс бусад орон сууцыг зах зээлийн үнээр бусдад худалдах эрхтэй” гэж тус тус заасныг харьцуулан үзвэл хариуцагч компани нь барилгын ажлын санхүүжилтийг бүрдүүлэх зорилгоор барьж буй орон сууцыг бусдад худалдах тохиолдолд гэрээний нөгөө тал буюу нэхэмжлэгч нарт тохирсон хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид санал болгох буюу шилжүүлсэн байх үүрэгтэй. Хариуцагч нь баригдаж буй орон сууцнаас нэхэмжлэгч нартай тохирсон хэмжээтэй адил орон сууцуудыг бусдад худалдан борлуулсны дараа үлдэх орон сууцыг нэхэмжлэгч талд санал болгох нь гэрээний 4.1.3, 4.1.5-д заасанд нийцэхгүй буюу “сууц өмчлөгчид шилжүүлснээс бусад орон сууцыг” бус “бусдад худалдан борлуулаад үлдсэн орон сууцыг сууц өмчлөгчид шилжүүлэх” үр дагаврыг үүсгэхээр байна. Иймд нэхэмжлэгч нарын давхар, байршлыг эхний ээлжид сонгох эрхийг эдлүүлж захиалгын гэрээ байгуулахыг даалгах шаардлага нь Иргэний хуулийн 109 дүгээр зүйлийн 109.2 дахь хэсэгт нийцсэн, гэрээ байгуулахыг даалгахаар шаардсан нь үндэслэлтэй” гэсэн агуулгатай дүгнэлт хийсэн байна.

9.Давж заалдах шатны шүүх анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, хариуцагчийн гомдлыг хангахгүй орхиж, шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсэгт хууль хэрэглээний өөрчлөлт оруулахдаа “... Хот суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.1-д зааснаар ашиглалтын шаардлага хангахгүй *** дүгээр байрыг буулгаж, шинээр орон сууц барих төсөл хэрэгжиж байгаатай холбоотойгоор гурван талт гэрээ болон шинээр барих орон сууцыг хүлээлгэн өгөх тухай гэрээг тус тус байгуулсан ба талууд гэрээг чөлөөтэй байгуулах, гэрээний агуулга /гол нөхцөл/-ыг чөлөөтэй тодорхойлох эрхтэй боловч энэ нь гагцхүү хуулийн хүрээнд байх учиртай. Хот, суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1., 25 дугаар зүйлийн 25.1., 25.1.1., 25.1.2., 25.1.3., 25.1.4., 25.1.5., 25.1.6-д тус тус зааснаар нэхэмжлэгч Ө.Т, Н.Д, Д.Д нар болон “А” ХХК-ийн хооронд байгуулагдсан Ашиглалтын шаардлага хангахгүй нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр дахин төлөвлөх, өмчлөгчдөд нөхцөл сайжруулан шинэ орон сууц олгох гэрээний 5.3-т зааснаар хүлээлгэн өгөх талбайн сонголт, давхрыг захиалгын гэрээний харилцаагаар зохицуулахаар заасан тул мөн гэрээний 11.2.3-т зааснаар нэхэмжлэгч нар шинэ байрнаас давхар, байршил эхний ээлжинд сонгох эрхийг эдлүүлж захиалгын гэрээ байгуулахыг даалгахаар шаардах эрхтэй тул анхан шатны шүүх нэхэмжлэгч нарын давхар, байршлыг эхний ээлжинд сонгох эрхийг эдлүүлж захиалгын гэрээ байгуулахыг даалгаж шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй. Үүнээс гадна зохигч орон сууцыг хүлээлгэн өгөхдөө Хот, суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулийн 25 дугаар зүйлд заасан аргын аль нэгээс сонгож гэрээ байгуулах тул талуудын байгуулах захиалгын гэрээг энэ маргааны хүрээ /тус маргаанд хамааралгүй/-нд урьдчилан ажил гүйцэтгэх гэрээ, аль эсхүл арилжаа болон худалдах-худалдан авах гэрээ гэж шууд дүгнэхгүй. Зохигчдын хооронд байгуулагдсан АШ31/12, АШ31/04 дугаартай гэрээгээр орон сууц өмчлөгчид төсөл хэрэгжүүлэх хугацаанд сар бүр төлөх түрээсийн урамшууллыг улиралд нэг удаа олгохоор тохиролцсон байгаа нь Хот, суурин газрыг дахин хөгжүүлэх үйл ажиллагааны нөхөх олговор олгох журмын 3 дугаар зүйлийн 3.1., 3.1.4., 3.3-т нийцсэн байна. Хариуцагчийн ...нэхэмжлэгч нарт нийт 217,000,000 төгрөгийн нөхөх олговор олгосон нь нэхэмжлэлийн шаардлагад дурдагдсан нөхөх олговроос хэд дахин илүү төлбөр төлөгдсөн байгаа талаарх шилжүүлгийн баримтыг гаргаж өгсөн боловч нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэсэн нь нэхэмжлэгч нарыг үндэслэлгүй хөрөнгөжүүлж буй хэлбэр юм... гэх гомдлыг хүлээн авах үндэслэл тогтоогдсонгүй. Харин зохигчид Хот, суурин газрын ашиглалтын шаардлага хангахгүй нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр барих төсөлд оролцогчдын хооронд байгуулах гурван талт гэрээ болон Ашиглалтын шаардлага хангахгүй нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр дахин төлөвлөх, өмчлөгчдөд нөхцөл сайжруулан шинэ орон сууц олгох гэрээний үүрэг шаардаж маргасан байхад анхан шатны шүүх талуудын маргаанд хамааралгүй Хот, суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1, Иргэний хуулийн 189 дүгээр зүйлийн 189.1 дэх заалтыг шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсэгт баримталсныг хасна” гэжээ.

10.Анхан болон давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэгч нарын нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангасныг эс зөвшөөрч хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.А-ын хяналтын журмаар гаргасан гомдлоор Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 172 дугаар зүйлийн 172.2.1, 172.2.2-т заасан үндэслэлээр хэргийг хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлж, давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хэвээр үлдээх нь зүйтэй гэж үзлээ.

11.Хот, суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1 дэх хэсэгт “Төсөл хэрэгжүүлэхэд аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн Засаг дарга, газар, үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөгч, эзэмшигч, төсөл хэрэгжүүлэгч оролцсон гурван талт гэрээ байгуулна” гэж, Орон сууцны тухай хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.3 дахь хэсэгт “Ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон нийтийн зориулалттай орон сууцны оронд шинээр орон сууцны барилга барих хөрөнгө оруулагч нь аймаг, нийслэлийн Засаг дарга, сууц өмчлөгчидтэй харилцан тохиролцож гэрээ байгуулах бөгөөд уг гэрээнд сууц өмчлөгчдийг нүүлгэн шилжүүлэх, орон сууцаар түр хангах, шинэ орон сууцны ашиглалтад орох хугацаа, талбайн хэмжээ, үнэ, төлбөр, хариуцлагын асуудлыг тусгана” гэж, 15.4 дэх хэсэгт “Ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон нийтийн зориулалттай орон сууцны сууц өмчлөгчид нь хөрөнгө оруулагчтай байгуулсан гэрээний үндсэн дээр шинээр баригдах орон сууцнаас эхний ээлжид өмчлөх эрх эдлэх бөгөөд шинээр өмчлөх орон сууцны талбайн хэмжээ хуучин орон сууцны талбайн хэмжээнээс багагүй байна” гэж дахин төлөвлөлттэй холбоотой харилцааг хуулиар зохицуулсан байна. 

12.Хэрэгт авагдсан баримтаас үзэхэд Н.Д, Ө.Т, Д.Д, “А” ХХК болон Нийслэлийн Засаг дарга нарын хооронд 2024.02.02-ны өдөр АШ31/12 дугаартай “Хот суурин газрын ашиглалтын шаардлага хангахгүй нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр барих төсөлд оролцогчдын хооронд байгуулах гурван талт гэрээ”, Ө.Т, “А” ХХК болон Нийслэлийн Засаг дарга нарын хооронд 2024.02.21-ний өдөр АШ31/04 дугаартай “Хот суурин газрын ашиглалтын шаардлага хангахгүй нийтийн зориулалттай орон сууцны барилгыг буулган шинээр барих төсөлд оролцогчдын хооронд байгуулах гурван талт гэрээ” тус тус байгуулагдсан.

 

Дээрх гэрээний дагуу *** дүгээр байрны *** тоот хаягт байрлах орон сууцны өмчлөгч Н.Д, Ө.Т, Д.Д нарт төсөл хэрэгжүүлэх хугацаанд сар бүр төлөх түрээсийн урамшуулалд 1,200,000 төгрөг, *** тоот хаягт байрлах орон сууцны өмчлөгч Ө.Т-т төсөл хэрэгжүүлэх хугацаанд сар бүр төлөх түрээсийн урамшуулалд 1,000,000 төгрөгийг улиралд нэг удаа тооцож олгохоор тохиролцсон байна. Түүнчлэн гэрээний 4.1.3-т “Шинээр баригдсан орон сууцны барилгаас энэ гэрээгээр тохирсон хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид сууц өмчлөгчийн өмчлөлд шилжүүлнэ”, 4.1.5-д “Шинээр баригдсан орон сууцнаас энэ гэрээний дагуу сууц өмчлөгчид шилжүүлснээс бусад орон сууцыг зах зээлийн үнээр бусдад худалдах эрхтэй”, 4.2.11-т “Сууц өмчлөгч, түүний төлөөлөгч нь энэ гэрээнд зааснаас өөр ямар нэгэн нэмэлт шаардлага тавьж, төслийн ажлыг удаашруулах, бусад сууц өмчлөгчдөөс давуу эрх эдлэхээр төсөл хэрэгжүүлэгчийн бизнесийн үйл ажиллагаа, нэр хүндэд халдах, худал мэдээлэл санаатайгаар тараах зэрэг үйлдлийг гаргуулахгүй байх, гаргасан тохиолдолд энэ гэрээний 2.3, 2.4-т заасан урамшуулал, хөнгөлөлтийг эдлэх эрхгүй болно” гэж тохиролцсон ба зохигчид энэ үйл баримтын тухайд маргаагүй. Харин төсөл хэрэгжүүлэгч буюу хариуцагч компани түрээсийн урамшууллыг нэхэмжлэгч нарт бүрэн олгосон эсэх, хариуцагч нь хуучин орон сууцны өмчлөгч нарт шинээр баригдах байрнаас гэрээнд заасан орон сууцыг өгөхдөө нэхэмжлэгч нартай эхний ээлжинд захиалгын гэрээ байгуулах үүрэгтэй эсэх талаар маргажээ.

13.Анхан болон давж заалдах шатны шүүх АШ31/12 болон АШ31/04 дугаартай гэрээний дагуу нэхэмжлэгч нар хариуцагч компаниас түрээсийн урамшууллыг шаардах эрхтэй гэж дүгнэн, нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэхдээ хэрэгт авагдсан баримтыг хуульд зааснаар үнэлжээ. Хариуцагч нь түрээсийн урамшууллыг бүрэн олгосон гэх тайлбараа Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.2.2., 38 дугаар зүйлийн 38.1 дэх хэсэгт зааснаар нотолсон гэж үзэх үндэслэл тогтоогдохгүй байна. Тодруулбал, дахин төлөвлөлтөд орсон *** дүгээр байрны 18 айлын орон сууцнаас 14 нь нэхэмжлэгч Н.Д болон түүний хамаарал бүхий иргэн, хуулийн этгээдийн өмчлөлийнх бөгөөд талууд эдгээр орон сууцны нөхөх олговорт сард нийт 14,000,000 төгрөг төлөхөөр тохиролцсон болон нэхэмжлэгч нар 2023 оны 07 сард орон сууцыг чөлөөлж, улмаар мөн оны 08 сараас нөхөх олговрыг олгож эхэлсэн байна. Нэхэмжлэгч нар 2024 оны 11 сараас 2025 оны 06 сар хүртэл 8 сарын хугацааны нөхөх олговорт 17,600,000 төгрөгийг нэхэмжилсэн. Хавтаст хэргийн 83-97 дахь талд авагдсан шилжүүлгийн баримтаар хариуцагч нь 2024.02.02-ны өдрөөс 2024.11.04-ний өдрийн хооронд нөхөх олговорт нийт 117,000,000 төгрөг, мөн Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025.03.20-ны өдрийн 192/ШШ2025/02125 захирамжийн дагуу 100,504,145 төгрөгийг тус тус төлсөн байгаа нь нэхэмжлэлийн шаардлагаас өмнөх хугацааны төлбөрт хамаарч байх тул үүнийг нэхэмжлэгч нарын шаардаж буй хугацааны төлбөр гэж үзэх боломжгүй, анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангасан нь үндэслэл бүхий гэж үзсэн давж заалдах шатны шүүхийн дүгнэлт зөв.  

14.Дахин төлөвлөлтийн хүрээнд хариуцагч компани ашиглалтын шаардлага хангахгүй барилгыг буулгаж, дахин шинээр орон сууц барих үүргийг хүлээсэн ба орон сууцны барилга шинээр баригдаж байгаа хэдий ч нэхэмжлэгч нарын өмчлөлдөө авах орон сууцыг нэг бүрийн шинжээр тодорхойлоогүй буюу талууд тусгайлан гэрээ байгуулаагүйгээс  Хот, суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.4 дэх хэсэгт “Ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон нийтийн зориулалттай орон сууцны сууц өмчлөгчид нь хөрөнгө оруулагчтай байгуулсан гэрээний үндсэн дээр шинээр баригдах орон сууцнаас эхний ээлжид өмчлөх эрх эдлэх бөгөөд шинээр өмчлөх орон сууцны талбайн хэмжээ хуучин орон сууцны талбайн хэмжээнээс багагүй байна” гэж заасан нөхцөл хэрэгжих боломжгүй болох юм.

Түүнчлэн  АШ31/12, АШ31/04 дугаартай гэрээнүүдийн 4.1.3-т “Шинээр баригдсан орон сууцны барилгаас энэ гэрээгээр тохирсон хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид сууц өмчлөгчийн өмчлөлд шилжүүлнэ” гэсэн талуудын тохиролцоог Иргэний хуулийн 198 дугаар зүйлийн 198.1 дэх хэсэгт “Гэрээг тайлбарлахдаа түүний үгийн шууд утгыг анхаарна”, 198.2 дахь хэсэгт “Гэрээний аль нэг нөхцөлийн утга нь ойлгомжгүй бол түүний агуулгыг бусад нөхцөл болон гэрээний ерөнхий агуулгатай харьцуулах замаар тодорхойлно” гэж зааснаар гэрээнд заасан үгийн шууд утга, бусад нөхцөл, гэрээний ерөнхий агуулгатай харьцуулан тайлбарлаж, гэрээ байгуулахыг даалгах шаардлагыг хангаж шийдвэрлэсэн хоёр шатны шүүхийн дүгнэлтийг гэрээний үүргийн зарчимд нийцсэн гэж үзнэ.

Гурван талт гэрээгээр хуучин орон сууц өмчлөгч нар шинээр баригдах байрнаас өөрийн өмчлөлд авах орон сууцны талаар талууд тодорхой тохиролцоогүй байх тул нэхэмжлэгч нартай захиалгын гэрээг эхний ээлжид байгуулахгүйгээр “...гэрээгээр тохирсон хэмжээний орон сууцыг эхний ээлжид сууц өмчлөгчийн өмчлөлд шилжүүлнэ” гэсэн хариуцагчийн үүрэг зохих ёсоор хэрэгжих нөхцөл бүрдэхгүй юм. Өөрөөр хэлбэл, хуучин өмчлөгч нартай гэрээ байгуулсаны дараа үлдэх орон сууцыг бусдад худалдан борлуулах гэсэн үүргийн дараалал үүсэх ба нэхэмжлэгч нар нь шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсэгт заасан хэмжээгээр байршил, давхрыг сонгон гэрээ байгуулах эрхтэй болно.

Иймээс захиалгын гэрээ байгуулахыг хариуцагчид даалгаж, нэхэмжлэгч нарт орон сууцыг сонгох эрхийг тэргүүн ээлжид олгох нь зүйтэй гэж үзсэн хоёр шатны шүүхийн дүгнэлтийг үндэслэл бүхий гэж үзэх бөгөөд давж заалдах шатны шүүх анхан шатны шүүхийн шийдвэрт хууль хэрэглээний өөрчлөлт оруулсан нь зөв тул магадлалыг хэвээр үлдээж, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй орхив.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 176 дугаар зүйлийн 176.2.1-д заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2026 оны 02 дугаар сарын 09-ний өдрийн 210/МА2026/00363 дугаар магадлалыг хэвээр үлдээж, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.А-ын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй орхисугай.

2.Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 57 дугаар зүйлийн 57.4-т зааснаар хариуцагчийн хяналтын журмаар гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид 2026 оны 03 дугаар сарын 11-ний өдөр төлсөн 3,264,562 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

     

              ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                    Х.ЭРДЭНЭСУВД

ШҮҮГЧИД                                                      Н.БАТЗОРИГ

                                                                       Н.БАТЧИМЭГ

                                                                                   Э.ЗОЛЗАЯА

                                                                                   Д.ЦОЛМОН