МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Завхан аймгийн сум дахь сум дундын шүүхийн шүүгч Б.Уртнасан даргалж, шүүх хуралдааны тэмдэглэлийг нарийн бичгийн дарга Б.Батбаяраар хөтлүүлэн,

Улсын яллагч Н.Мөнгөнцэцэг,

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Н.Гүнчинсүрэн,

Шүүгдэгч ******* нарыг оролцан тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд нээлттэй хийсэн эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаанаар Завхан аймгийн сум дахь сум дундын Прокурорын газраас Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, тус шүүхэд 03 оны 08 дугаар сарын 0-ны өдөр ирүүлсэн ******* дугаартай хавтас эрүүгийн хэргийг ердийн журмаар хянан хэлэлцэв.     

Шүүгдэгч:  Монгол Улсын иргэн, ******* оны ******* дугаар сарын *******-ны өдөр ******* аймгийн ******* суманд төрсөн, ******* настай, *******, дунд боловсролтой, мэргэжилгүй, ХХК-д ажилтай, ам бүл , ахын хамт аймгийн сумын дугаар багт оршин суудаг, урьд аймаг дахь сум дундын дугаар шүүхийн 008 оны 10 дугаар сарын 09-ний өдрийн *******8 дугаартай шийтгэх тогтоолоор 00 оны Эрүүгийн хийн тусгай анийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1 дэх хэсэгт зааснаар 1 жилийн хугацаагаар хорих ялаар шийтгүүлж байсан овогт /РД:НВ84**************31/.    

  

Шүүгдэгч ******* нь 03 оны 10 дугаар сарын 11-ний өдөр Завхан аймгийн сумын багийн нутаг дэвсгэр *******-Уулын арын Урт нүүр гэх газарт амь хохирогч хь аар бэлтгэсэн 7.319 метр куб ыг ачиж 6-98 улсын дугаартай Зил-*******1 маркийн тээврийн хэрэгслийг жолоодон замын хөдөлгөөнд оролцохдоо Монгол улсын замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7.а/ “тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй (жолоодлогын дадлага хийхээс ад тохиолдолд), эсхүл согтуурах ундаа, мансуурах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн, мөн хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангаж чадахааргүй өвчтэй буюу ядарсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох”; 3.7.в заалтад заасан “зохих журмын дагуу улсын бүртгэлд хамраагүй буюу бүртгэлийн дугаарын тэмдэггүй, тэмдгийг буруу байрлсан, дугаар нь бүдгэрсэн, арилсан, түүнчлэн тогтоосон хугацаанд техникийн хяналтын үзлэгт ораагүй буюу тэнцээгүй тээврийн хэрэгслээр замын хөдөлгөөнд оролцохыг хориглоно” гэснийг тус тус зөрчсөний улмаас зам тээврийн осол гаргаж, тээврийн хэрэгсэлд зорчиж байсан , нарын амь насыг хохироосон гэмт хэрэгт холбогджээ. 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:    

Шүүгдэгч ******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт мэдүүлэхдээ: “...Мэдүүлэг өгнө. Хийсэн хэрэгтээ гэмшиж байна. Тухайн үед 31 машиныг барьж байсан гэх хүн согтуу байсан учраас би машин жолоодсон. гэх хүн согтуурхаад өнөөдөр заавал явна гээд байсан. Золгүй явдал болсонд харамсаж байна. ...Ар гэрт нь туслалцаа үзүүлсэн. Хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч 1 сая төгрөг, хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч 4 сая төгрөг өгсөн. амь хохирогчийн ар гэрийн зүгээс хохирол, гомдол саналгүй гэсэн байгаа. Иргэний нэхэмжлэгч гэх хүнд 10 сая төгрөг өгсөн. Үлдэгдэл мөнгийг төлнө. Амь хохирогчийн ар гэрт тусалж дэмжээд явна гэж бодож байгаа...” гэв.

Улсын яллагч Н.Мөнгөнцэцэг шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “...Завхан аймгийн сум дахь сум дундын Прокурорын газрын хяналтын прокурор Н.Мөнгөнцэцэг би Прокурорын тухай хь болон Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийг удирдлага болгон Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж шүүхэд шилжүүлсэн *******ад холбогдох ******* дугаартай хэргийн анхан шатны шүүх хуралдаанд улсын яллагчаар оролцож дараах дүгнэлтийг гаргаж байна. Шүүгдэгч ******* нь 03 оны 10 дугаар сарын 11-ний өдөр Завхан аймгийн сумын багийн нутаг дэвсгэр *******-Уулын арын Урт нүүр гэх газарт амь хохирогч хь аар бэлтгэсэн ыг ачиж 6-98 улсын дугаартай Зил-*******1 маркийн тээврийн хэрэгслийг жолоодон замын хөдөлгөөнд оролцохдоо Монгол улсын замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7а-д “тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй эсхүл согтуурах ундаа, мансуурах эм сэтгэц нөлөөт бодис хэрэглэсэн, мөн хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангаж чадахааргүй өвчтэй буюу ядарсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох”, 3.7в-д заалтад заасан “зохих журмын дагуу улсын бүртгэлд хамраагүй буюу бүртгэлийн дугаарын тэмдэггүй, тэмдгийг буруу байрлсан, дугаар нь бүдгэрсэн, арилсан, түүнчлэн тогтоосон хугацаанд техникийн хяналтын үзлэгт ораагүй буюу тэнцээгүй тээврийн хэрэгслээр замын хөдөлгөөнд оролцохыг хориглоно” гэснийг тус тус зөрчсөний улмаас зам тээврийн осол гаргаж, тээврийн хэрэгсэлд зорчиж байсан , нарын амь насыг хохироосон гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь тухайн хэрэгт хамааралтай хьд заасан үндэслэл журмын дагуу цугларсан бичгийн нотлох баримтуудаар нотлогдож байна. Тухайн гэмт хэрэг нь хэрэгт цугларсан гомдол мэдээлэл хүлээн авсан тэмдэглэл, хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд, жолоочийн согтуурах ундаа, мансуурах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн эсэхийг шалгасан тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт, хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч мэдүүлэг, хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч мэдүүлэг, иргэний нэхэмжлэгч Б.ийн мэдүүлэг, гэрч Э.ын мэдүүлэг, гэрч мэдүүлэг, холбогдох шинжээчийн дүгнэлтүүд зэргээр нотлогдож байгаа тул *******ыг Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т заасан гэмт хэрэг үйлдсэн нь нотлогдож байна гэж үзэж байгаа. Иймд *******ыг тухайн гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож өгнө үү. Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч нар гомдол саналгүй, нэхэмжлэх зүйлгүй гэсэн учраас шүүгдэгчээс тэдгээрт гаргах хохиролгүй гэж үзэж байна. Харин энэ гэмт хэргийн улмаас иргэн Б.д сая төгрөгийн хохирол учирсан. Үүнээс 10 сая төгрөг төлсөн, ******* төгрөгийг төлөөгүй байна. Тиймээс ******* сая төгрөгийг шүүгдэгчээс гаргж Б.д олгах саналтай байна. Амь хохирогчийн хь аар бэлтгэсэн 106 ширхэг шинэс төрлийн ыг прокурорын тогтоолоор битүүмжилсэн байгаа. Уг ыг улсын орлого болгах саналтай байна. ...Шүүхээс шүүгдэгч *******ыг Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсон тул эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэлтэй байна. Шүүгдэгч *******ад Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т зааснаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 10 жилийн хугацаагаар хасаж, 4 жилийн хугацаагаар хорих ял оногдах, .6 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар ялыг нээлттэй хорих байглагад эдлүүлэх саналтай байна. Шүүгдэгч нь баривчлагдсан болон цагдан хоригдсон хоноггүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүй, хь аар бэлтгэсэн ыг улсын орлого болгах саналтай байна. Энэ өдрөөс шүүгдэгчид авсан таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчилж цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авхах саналтай байна...” гэв.

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Н.Гүнчинсүрэн шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “...Монголын өмгөөлөгчдийн холбооны гишүүн өмгөөлөгч Н.Гүнчинсүрэн би өнөөдрийн шүүх хуралдаанд шүүгдэгч *******ыг өмгөөлөн оролцож байна. Шүүгдэгч нь Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутай болохоо зөвшөөрч байгаа. Хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршгийн тухайд амь хохирогч ар гэрт 1 сая, амь хохирогч ын ар гэрт 4 сая төгрөгийн туслалцаа үзүүлсэн. Мөн буяны ажилд оролцож сэтгэл санааны дэмжлэг, туслалцаа үзүүлсэн. Хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч нар гомдол, саналгүй гэсэн байгаа. Иргэний нэхэмжлэгчийн тухайд Б. гэх хүний эзэмшлийнх байдаг. Тээврийн хэрэгсэлд дүгнэлтээр ,90,000 төгрөгийн хохирол учирсан гэж гарсан. Эзэмшигч машинаа авахгүй мөнгийг нь авна гэсэн учраас төлнө гэсэн байгаа. Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн . дугаар зүйлийн дахь хэсэгт шүүх гэмт хэргийн хохирол, хор уршгийг тодорхойлж, бодит хохирлыг нөхөн төлүүлэх, хор уршгийг арилгах, нөхөн төлүүлэх төлбөрийг мөнгөн дүнгээр тооцож бодит хохирлыг нөхөн төлүүлэх гэж заасан. Тухайн тээврийн хэрэгсэлд ямар хохирол учирсан бэ гэхээр тухайн машины бүхээг хэсэгт учирсан. Тухайн тээврийн хэрэгсэл дахиж ашиглаж болохгүй нөхцөл байдал үүсээгүй. Тийм учраас шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоосон бодит хохирлыг төлүүлэх саналтай байна. Шүүгдэгч нь иргэний нэхэмжлэгчид 10 сая төгрөг төлсөн тул хохирлыг төлж барагдсан байна гэж үзэж байна. Иргэний хийн 10 дугаар зүйлийн 10.1-т дын эд хөрөнгөд гэм хор учрсан этгээд уг гэм хорыг арилгахдаа гэм хор учрахаас өмнө байсан байдалд нь сэргээх буюу учирсан хохирлыг мөнгөөр нөхөн төлнө гэж заасан. Энэ заалтыг харахаар тухайн машинд учирсан хохирлыг арилгах боломжтой байна. Иргэний хийн 499 дүгээр зүйлийн 499.1-т зорчигч болон ачаа тээвэрлэх зориулалт бүхий тээврийн хэрэгслийг ашиглах явцад дын амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учирсан буюу эд юмс нь эвдэрч, устаж, гэмтсэн бол тухайн тээврийн хэрэгслийг эзэмшигч учирсан гэм хорыг нөхөн төлөх үүрэгтэй гэж заасан. 499.3-т хэн нэг этгээд өмчлөгч буюу эзэмшигчийн зөвшөөрөлгүйгээр тээврийн хэрэгслийг ашигласнаас дад хохирол учирсан бол гэм хорыг тухайн этгээд хариуцах боловч өөрийн буруугаас тээврийн хэрэгслийг ашиглах боломж олгосон өмчлөгч буюу эзэмшигч хариуцлагаас чөлөөлөгдөхгүй гэж заасан. Өмчлөлийн тухайд Б.ийн тээврийн хэрэгсэл. Б. гэх хүнээс ачих гэсэн юм гэж хэлээд шилжүүлээд авсан. Эзэмшигч нь гэх хүн байгаа. Гэм хорыг хэн арилгах үүрэг хүлээх вэ гэдэг тал дээр шүүх дүгнэлт хийнэ үү гэж хүсэж байна. Тийм учраас шүүгдэгч нь иргэний нэхэмжлэгчид учирсан хохирлыг төлөх үүрэг хүлээхээргүй гэж харагдаж байна. Тийм учраас шүүгдэгчийн төлсөн 10 сая төгрөгөөс дүгнэлтээс хассан зөрүүг буцаан олгах саналтай байна. ...Шүүхээс шүүгдэгчийг Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсон байгаа. Шүүгдэгчид эрүүгийн хариуцлага оногдахдаа хийн 6.7 дугаар зүйлд заасныг хэрэглэж өгнө үү. 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт шүүх гэмт хэрэг үйлдсэн нь тогтоогдсон, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн хүний гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учрсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, хувийн байдал, мөрдөн шалгах ажиллагааг шуурхай явж гэмт хэргийг нотлоход дэмжлэг үзүүлсэн байдлыг харгалзан дараах байдлаар эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлж, эсхүл эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлж болно гэж заасан. 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т энэ хийн тусгай ангид хорих ялын доод хэмжээг хоёр жилээс дээш, дээд хэмжээг найман жил хүртэл хугацаагаар тогтоосон гэмт хэрэг үйлдсэн хүн тухайн гэмт хэргийн улмаас учрсан хохирлоо нөхөн төлсөн бол тухайн зүйл, хэсэг, заалтад заасан ялын дээд хэмжээний хоёрны нэгээс хэтрүүлэхгүйгээр, ялын доод хэмжээний хоёрны нэгээс багагүй ял оногдах гэж заасан. Гэмт хэрэг гарсан нөхцөл байдал болгоомжгүй байдаг, шүүгдэгч нь мөрдөн шалгах ажиллагааны үеэс гэм буруутай болохоо хүлээн зөвшөөрдөг. Хэргийг түргэн шуурхай явахад дэмжлэг үзүүлсэн. Амь хохирогч нарын ар гэрт тусалж, дэмжсэн. Согтуурах ундааны зүйл хэрэглэсний улмаас тухайн гэмт хэрэг гарсан. Түүний хувийн байдал, тухайн гэмт хэрэг гарсан нөхцөл байдлыг харгалзан үзэж 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т заасныг баримтлан Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т зааснаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг жилийн хугацаагаар хасаж, 1 жил, 1 сарын хугацаагаар хорих ял оногдж өгнө үү. Үүнд хь энэрэнгүй, шударга ёсны зарчмыг баримтлан харж үзнэ үү. Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 1.8, 1.9 дүгээр зүйлд заасныг журамлан хь буцаан хэрэглэх асуудал яригдана гэж бодож байна. 03 оны ******* дугаар сарын 07-ны өдрийн өөрчлөлтөөр тухайн заалтыг хүндрүүлсэн учраас шүүгдэгчийн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлсэн өмнөх хиар шийдэж өгнө үү. ...Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 1.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт эрүүгийн хариуцлага нь тухайн хүн, хийн этгээдийн үйлдсэн гэмт хэрэг, гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, гэм буруугийн хэлбэрт тохирсон байна гэж заасан. Энэ хэргийн улмаас хүний амь нас хохирсон, үүнийг юугаар ч орлшгүй. Гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, энэ гэмт хэргийг шүүгдэгч санаатай үйлдээгүй. Ийм учраас Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т заасныг баримтлах боломжтой байна. Иймд өмнөх саналаа дэмжиж байна...” гэв.

Эрүүгийн хэргээс дараах нотлох баримтуудыг шинжлэн судлав. Үүнд:

 

-Хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч “...03 оны 09 дүгээр сарын 0-ны үеэр талийгаач нөхөр маань Завхан аймгийн сумын баг *******-Уулын Урт нүүр гэх газарт ганцаараа 10 гаруй хоног галын түлээний оо бэлтгэсэн. Модоо бэлтгэж дуусаад цагаалах унаа олдохгүй байхаар нь 03 оны 10 дугаар сарын 10-ны өдөр сум руу явж унаа олж ирнэ гээд явж байхдаа замдаа Э. гэх залуутай тааралдаад тэд нарын унаад явж байсан Зил-*******1 маркийн автомашинаар оо ачахаар болсон гээд гэртээ ирсэн. Уг залуучууд Зил-*******1 маркийн автомашинтай 03 оны 10 дугаар сарын 10-аас 11-нд шилжих шөнө үүрээр 04 цагийн үед манай гадаа ирсэн. Тэгээд талийгаач нөхөр маань оо ачаад ирье гээд гэрээс гарахад гадаа харанхуй байхаар үүр цайхаар болъё гээд гэртээ орж ирээд унтсан. Тухайн автомашинд үл таних 3 залуу явж байсан бөгөөд тэд нар машиндаа хоносон. Тэгээд өглөө босоод онд явах хүмүүст хоол цай хийж өгөөд үхрээ сааж байх үед манай нөхөр үл таних 3 залуутай хамт оо ачихаар машинд нь суугаад *******-Уулын Урт нүүр гэх газар руу явсан. Би уг машиныг ямар хүн унаад явж байгааг мэдээгүй. Мод хийсэн газар нь манай гэрээс ойрхон байдаг. Тэгтэл ачаад ирэх хугацаа болсон боловч ирэхгүй удаад байсан. Тэгтэл орой Улаанбаатар хотоос манай том хүүгийн эхнэр нь над руу залгаж нөхрийг маань осолд орж нас барсан талаар нь хэлэхээр нь мэдсэн...Манай талийгаач нөхөр тэр залуучуудыг гуйгаад өөрийнхөө ажилд туслах гэж яваад харамсалтай зүйл болсон. Тэглээ ч энэ гэмт хэргийг санаатай үйлдээгүй болохоор миний зүгээс нэхэмжлэх зүйл байхгүй..." гэсэн мэдүүлэг /хх-ийн 8-9, 31-3-р хуудас/,

-Хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч "...Би нөхөртэйгөө хамгийн сүүлд нас барахын өмнөх өдөр буюу 03 оны 10 дугаар сарын 09-ний өдөр утсаар нэг удаа холбогдсон. Тэгэхэд удахгүй -3 хоногийн дараа очно гэж ярьж байсан гэхдээ архи согтуурах ундааны зүйл хэрэглэсэн зүйл ажиглагдаагүй...Нөхрийгөө нас барсныг найз мэдсэн. Мод ачиж явсан автомашин нь онхолдоод тэгээд нас барсан гэж надад хэлсэн...” гэсэн мэдүүлэг /хх-ийн 38-39-р хуудас/,

-Хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч дахин өгсөн “...Гэмт хэргийн улмаас манай нөхөр нас барж манай гэр бүлд үнэлж болшгүй хохирол учирсан. Миний бие буруутай этгээдээс оршгын зардал нэхэмжилж байна. Гэхдээ надад гаргаж өгөх баримт байхгүй байна. Ойролцоогоор 10 сая төгрөг болсон. Мөн сэтгэл санааны хохирол нэхэмжилж байна. Манайх хүүхэдтэй том хүүхэд маань дугаар ангид сурдаг 7 настай бага хүүхэд маань 1 дүгээр ангид сурдаг 6 настай бид нар одоо ямар нэгэн орлого байхгүй амьдрал хүнд байна. Нөхөр нас бараад ажил явдал нь болж байхад , нар 3.000.000 төгрөг өгсөн..." гэсэн мэдүүлэг /хх-ийн 41-4-р хуудас/,

-Иргэний нэхэмжлэгч Б.ийн “...Миний өмчлөлд 6-98 улсын дугаартай Зил-*******1 маркийн бор ногоон өнгийн автомашин байдаг. Би уг тээврийн хэрэгслийг 0 оны 0 дугаар сарын 6-ны өдөр Улаанбаатар хотод хувь хүнээс .000.000 орчим төгрөгөөр худалдаж авсан. Би автомашиныг дүү той хамт явж аваад тухайн үед нь үзлэг оношилгоо даатгалд орсан. Миний машиныг дүү ажил хийж мөнгө олно, олсон мөнгөнөөсөө танд өгч байна гэж хэлээд миний машиныг анх худалдаж авсан үед л авч явсан. Би машинаа дөнгөж аваад л од өгч явсан. Чухам хаана ямар ажил хийж байгааг нь мэдээгүй, надад хэлж байгаагүй. Надад хэд хэдэн удаа мөнгө шилжүүлж байсан. Таны машиныг би өөрөө л унаж байгаа хүнд дамжж, өгөөгүй гэж хэлдэг байсан. 6-98 улсын дугаартай автомашин миний эзэмшил өмчлөлд байдаг миний өмч бөгөөд дүү надаас гуйж аваад ашиглаж байсан. 03 онд үзлэг оношилгоонд орсон үгүйг нь бол мэдэхгүй, унаж ашиглаж байснаараа сайн мэдэж байгаа. Тэгтэл 03 оны 11 дүгээр сарын дундуур Завхан аймгийн сумын цагдаагаас над руу залгаж машиныг асуухаар нь осолд орсон талаар нь мэдсэн. Машин онхолдож осол гаргасан талаар надад нуугаад хэлээгүй байсан. Одоо ч хүртэл надтай заагүй байгаа. Түүний эгч над руу миний машины онхолдсон зургийг явахаар нь хальт харахад машины кабин нь их хэмжээний эвдрэлтэй харагдаж байсан. Миний машины ямар эд анги эвдэрсэн талаар мэдэхгүй. Мэргэжлийн хүнээр үнэлгээ хийлгэхэд ямар ямар эд анги эвдэрсэн, хэдэн төгрөгийн хохирол учирсан нь тогтоогдох байхаа. Би одоогийн байдлаар яг хэдэн төгрөгийн хохирол учирсныг нь хэлж мэдэхгүй байна. Би автомашинаа .000.000 төгрөгөөр худалдаж авсан. Би тэр мөнгөө буруутай хүнээр нь гаргж авмаар байна, онхолдсон машиныхаа оронд машин авахгүй гэж бодож байна. Би Улаанбаатар хотоос ирсэн. 800 орчим километр зайтай юм байна лээ. Миний өөрийн Ниссан Патрол маркийн Ү-61 маркийн автомашинаар ирсэн. Миний автомашин 100км 1 литр түлш зарцдаг. Би одоогоор зардлаа тооцоогүй байгаа. Би дараа нь бүх зардлаа тооцож баримтуудаа гаргаж өгнө..." гэсэн мэдүүлэг /хх-ийн 4-46-р хуудас/,

-Гэрч Э.ын “...Би 03 оны 07 дугаар сарын 19-ний үеэр аймгийн сумаас амь хохирогч хамт суманд бэлтгэх ажил хийхээр ирээд “*******зүрх ” ХХК-ний захирал ны хөрөө рам дээр наас бэлтгэгч ажил хийхээр ирсэн. 03 оны 09 дүгээр сарын 10-ны үеэр манай найз // өөрийн эзэмшлийн 6-98 улсын дугаартай Зил *******1 маркийн авто машинаа надад үлдээгээд явсан. Би машинаар нь сумын баг руу удаа явж ачиж ирсэн. 03 оны 10 дугаар сарын 10-ны өдөр ХХК-ны захиралтай хамт сумын багийн нутаг Хөх эрэг гэх газарт хэрэглээний бэлтгэхээр тусгаарлалт хийлгэхээр явж байхдаа амь хохирогч багийн бригадын гүүрэн дээр тааралдсан тэгтэл амь хохирогч намайг ах нь анд галын бэлтгэсэн байгаа цас бороо орсон болохоор ачих машин олдохгүй байна ямар хөлсөөр татаж өгөх бэ? гэхээр нь үнэ хөлс яах вэ? би дарга нартай явж байна тусгаарлалт хийлгээд буцаж шөнө гарч ирнэ тэгээд ачаад өгье гэж хэлээд явсан. Тэгтэл шөнө над руу яриад ахын дүү өглөө эрт ирэх юм уу? гэхээр нь өглөө эрт очъё гээд өглөө 04 цагийн үед багийн бригадын гадаа амь хохирогч гэрийн гадаа очоод машиндаа амь хохирогч , жолооч бид гурав унтсан. Тэгээд өглөө 09 цагт амь хохирогч Даваагэрэл бид 3-ыг сэрээхээр нь хоол цай идэж уусан. Тэгтэл амь хохирогч Даваагэрэл 0,7л хэмжээтэй Экс архи задлахаар нь түүнийг нь амь хохирогчтой хамт 4-лээ хувааж уусан. Тэгээд гэрийнх нь баруун талд байх *******-Уулын ар Урт нүүр гэх газар руу чиргүүлээ үлдээгээд явцгаасан. Машиныг ******* жолоодоод түүний хажууд би суугаад миний хажууд амь хохирогч суугаад явсан. Ууланд очиход 3 метрийн урттай хэрэглээний ыг хөрөөдөж тайраад ачихад бэлэн болгоод өрж хураасан байсан. Би анд очоод өөрсдөө оо ач гээд машин дотор унтаад үлдсэн тэр гурав буугаад оо ачсан. Уг ыг амь хохирогч хэзээ бэлдсэн, зөвшөөрөл байсан үгүйг нь бол мэдэхгүй. Уулын руу явахдаа 0,7 л хэмжээтэй Экс архи 1 шилийг амь хохирогч аваад явж байсан. Тэр гурав ачиж байхдаа тэр архиа хувааж ууж дуусгасан юм шиг байсан. Намайг сэрэх үед машин хөдлөөд явж байсан ба жолооч машинаа араа мултарчихлаа машин асахгүй байна гэсэн зүйлийг ярьж байсан ба удалгүй машин хазайгаад баруун талын дугуйнууд дээрээ явж байснаа онхолдсон. Машин онхолдсоны дараагаар жолооч түрүүлж машинаас мөлхөж гараад араас нь би гараад амьд хүн байна уу гэхэд амь хохирогч нар дуугарахгүй, нүүр ам нь нил цус болсон ямар ч хөдөлгөөнгүй байхаар нь маш их айсан. Тэгээд машины урд хайрцгаас гар утсаа аваад ын хамт зам руу явж байгаад ан дээр гараад осол болж хүн нас барсан талаар цагдаад дуудлага өгсөн. Би хоёр цагдаа ирэх хүртэл дуудлага өгсөн наасаа бгүй хүлээж байсан. Жолооч амь хохирогч Даваагэрэлийнд байхдаа архинаас уусан мөн анд очоод тэр гурав хувааж уусан байхаа, архины шил нь ямар байсан хоосон байсан. Би машин яагаад өнхөрсөн талаар мэдэхгүй намайг сэрэх үед л машин өнхрөөд явж байсан. Машины эзэн хот явахаасаа өмнө 6-98 улсын дугаартай авто машины тоормосны хийн трупп нь цоорсон байна гээд янзалж байсан. Гэхдээ нөхсөн үү сольсон уу гэдгийн  мэдэхгүй байна янзлаад ямар ч байсан өмнөхөө бодоход арай дээр болсон байсан. Манай найз уг машиныг нэг хүнээс худалдаж аваад нэрээ өөрийнхөө нэр дээр шилжүүлж аваагүй байж магадгүй. Машины тоормосны трупп нь цоорсон байж магадгүй. Хэрэв хэвийн байсан бол авто машин явж байхдаа хийгээ өөрөө хураадаг. Авто машиныг унтраах үед тоормосны трупп хэвийн ажиллагаатай байсан бол хийгээ бариад байж байх ёстой. Тухайн осол авто машин зогсож байхдаа хийгээ алдаад хөдлөх үед хийгүй болсноос болоод 6 дугуй нь ямар ч тоормосгүй болоод осол гарсан байх гэж бодож байна. Хэрэв хийгээ алдаагүй, хийтэй байсан бол авто машины өнхөрсөн ч тоормос гишгэх үед шууд зогсох байсан. Машин өнхөрсөн газар нь ч огцом уруу биш бага зэрэг л уруу, тэгшхэн шахуу, зам нь ч эгцхэн замтай газар байсан. ******* нь өмнө нь Зил-*******1 жолоодож байсан туршлагатай гэхдээ “B” ангиллын жолооны үнэмлэхтэй ангилал дарна гэж ярьдаг байсан. Бид нар уг авто машины тоормосны трупп гэмтэлтэй гэдгийг хэн хэн маань мэдэж байсан. Гэхдээ машин асаад явж байхдаа өөрөө автоматаар хийгээ хураадаг болохоор тоормосгүй болно гэх асуудал байхгүй. Харин машин унтарсан үедээ хийгээ алддаг гэдгийг мэдэж байсан. Гэхдээ осол болно гэж тооцоогүй, хэнэггүй зан гаргаснаас болсон. Миний биед ямар нэгэн бэртэл гэмтэл учраагүй. Биед ямар нэгэн өвчний зовуурь алга байна. Би ямар нэгэн эмнэлэгт үзүүлж эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ аваагүй. Авто машины кабин, карлон, тэвшний аравч эвэрдсэн мөн урд хойд салхины шил хагарсан байдалтай харагдаж байсан...Миний эрүүл мэндэд ямар нэгэн хохирол учраагүй тул надад нэхэмжлэх зүйл байхгүй. Гомдол санал байхгүй..." гэсэн мэдүүлэг /хх-ийн -4-р хуудас/,

-Гэрч "...6-98 улсын дугаартай ЗИЛ *******1 маркийн тээврийн хэрэгсэл нь манай хүргэн ахын төрсөн эгч гэх хүний нөхөр Б. гэх хүний өмчлөл эзэмшлийн тээврийн хэрэгсэл байгаа юм. Ах бид хоёр уг тээврийн хэрэгслийг 0 оны 0 дугаар сарын 6-ны өдөр худалдан авч байсан ба авсан өдрөө үзлэг оношилгоонд орсан хугацаа нь 03 оны 0 дугаар сарын 6-ны өдөр дууссан. 03 оны 0 дугаар сарын 6-ны өдрөөс өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд үзлэгт орж чадаагүй, үзлэг оношилгоо нь дууссан байгаа. Би уг авто машиныг ахаас 03 оны 04 дүгээр сарын 0-ны үеэр гуйж аваад Завхан аймагт авчраад онд явдаг байсан. 03 оны 09 дүгээр сарын 0-ны үеэр Улаанбаатар хот руу явахаар болоод уг машиныг “*******зүрх ” ХХК-ны хөрөө рамын хашаанд үлдээгээд явсан. Намайг хотод очсон байхад машинаа өгөөч онд яваад ирье гэхээр нь би түүнд зөвшөөрөөд буцаагаад машин тавиарай гэж хэлсэн. Тэгтэл 03 оны 10 дугаар сарын *******-ны өдөр Завхан аймгийн сумын багийн нутаг дэвсгэрт осол болсон талаар мэдсэн. Гэхдээ манай ахын машин осолдсоныг нь мэдээгүй аас яг хэний машин онхолдсон юм бэ? гэхэд чиний машин онхолдсон гэж хэлэхээр нь мэдсэн. Уг тээврийн хэрэгсэл 0 оны 0 дугаар сарын 6-ны өдөр худалдаж авахдаа үзлэг оношилгоонд орж тээврийн хэрэгслийн жолоочийн хариуцлагын даатгал хийлгэсэн. Жолоочийн хариуцлагын даатгалд нэмж миний нэр болон Ц.Батмагнай ахын нэр бичигдсэн байгаа. Би *******ыг унаж явсныг мэдээгүй. Улаанбаатар хотод байхад л онд яваад ирье гэж гуйхаар нь өгсөн. ******* нь жолооны эрхтэй байх гэж бодож байна. 03 оны 09 дүгээр сарын үеэр сумын багийн нутаг дэвсгэрт наас бэлтгэж байхад тоормосны аппаратын хийн хураалтын трупп нь цоорсон байхаар нь Абро буюу төмрийн цавуугаар түр тогтоогоод тэр өдрөө орж ирсэн. Үндсэндээ Улаанбаатар хотоос ирэхдээ тоормосны аппаратын хийн хураалтын трупп олж ирье гэсэн бодолтой явж байсан. Мөн кардан нь жаахан муу барьдаг байсан. Гэхдээ хий гарч байгааг нь жолооч мэдэх боломжтой яагаад гэвэл авто машин унтарсны дараа хий гарч байгаа нь хүнд сонсогддог. Миний 6-98 тээврийн хэрэгслийн тоормосны аппаратын хийн хураалтын трупп нь цоороогүй байхад даралтаа 6-7 хүртэл хураасан үедээ 4 цаг болоход хийн даралтын заалт нь -3-ын хооронд зааж байдаг. Харин цоорсноос болоод 30 минутаас 1 цагийн хооронд хийгүй болдог. Хэрэв хийтэй бол тоормослох үед авто машины тоормос барина. Хэрэв хийгүй бол бараг тоормос барихгүй. Авто машины кабин, нүүр крилон, тэвшний аравч, аржатор, урд салхины шил, хойд салхины шил, кабины дээд талын оврын гэрэл гэх мэт зүйлүүд эвдэрсэн байсан. Би сайн үнэлж мэдэхгүй байна ойролцоогоор 6,000,000 орчим төгрөг болох байхаа..." гэсэн мэдүүлэг /хх-ийн 6-7-р хуудас/,

-Завхан аймгийн Шүүхийн шинжилгээний хэлтсийн 03 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 000000061 дугаартай дүгнэлт /хх-ийн 81-8-р хуудас/,

-Завхан аймгийн Шүүхийн шинжилгээний хэлтсийн 03 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 000000060 дугаартай дүгнэлт /хх-ийн 87-88-р хуудас/,

-Шүүхийн шинжилгээний ерөнхий газрын шинжээч эмчийн 03 оны 11 дүгээр сарын 0-ны өдрийн 43 дугаартай дүгнэлт /хх-ийн 10-103-р хуудас/,

-Шүүхийн шинжилгээний ерөнхий газрын шинжээч эмчийн 03 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрийн 4 дугаартай дүгнэлт /хх-ийн 109-110-р хуудас/,

-“” ХХК-ны үнэлгээчин 04 оны 03 дугаар сарын 18-ны өдрийн 91 дугаартай дүгнэлт /хх-ийн 1*******-143-р хуудас/,

- ХХК-ны үнэлгээчин 04 оны 03 дугаар сарын 1-ны өдрийн 0 дугаартай дүгнэлт /хх-ийн 1-13-р хуудас/,

-Шүүхийн шинжилгээний ерөнхий газрын шинжээчийн 04 оны 01 дүгээр сарын *******-ны өдрийн *******3 дугаартай дүгнэлт /хх-ийн 161-163-р хуудас/

-ШУТИС-ийн 04 оны 03 дугаар сарын *******-ны өдрийн 06/68 дугаартай техникийн шинжээчийн дүгнэлт /хх-ийн 17-177-р хуудас

-Жолоочийн согтуурах ундаа, мансуурах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн эсэхийг шалгахад 1.04 хувийн спиртийн агамж илэрсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт /хх-ийн 18-19-р хуудас/,

-Хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт /хх-ийн 10-1-р хуудас/,

-Шүүгдэгчийн хувийн байдалд холбогдох болон хэрэгт цугларсан ад бичгийн нотлох баримтуудыг шинжлэн судалсан болно.

Хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцэгдсэн дээрх нотлох баримтуудаар шүүгдэгч ******* нь 03 оны 10 дугаар сарын 11-ний өдөр Завхан аймгийн сумын багийн нутаг дэвсгэр *******-Уулын арын Урт нүүр гэх газарт амь хохирогч хь аар бэлтгэсэн 7.319 метр куб ыг ачиж 6-98 улсын дугаартай Зил-*******1 маркийн тээврийн хэрэгслийг жолоодон замын хөдөлгөөнд оролцохдоо Монгол улсын замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7.а/ “тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй (жолоодлогын дадлага хийхээс ад тохиолдолд), эсхүл согтуурах ундаа, мансуурах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн, мөн хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангаж чадахааргүй өвчтэй буюу ядарсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох”; 3.7.в заалтад заасан “зохих журмын дагуу улсын бүртгэлд хамраагүй буюу бүртгэлийн дугаарын тэмдэггүй, тэмдгийг буруу байрлсан, дугаар нь бүдгэрсэн, арилсан, түүнчлэн тогтоосон хугацаанд техникийн хяналтын үзлэгт ораагүй буюу тэнцээгүй тээврийн хэрэгслээр замын хөдөлгөөнд оролцохыг хориглоно” гэснийг тус тус зөрчсөний улмаас зам тээврийн осол гаргасан үйл баримт хангалттай нотлогдож байна.

Мөн уг зам тээврийн ослын улмаас  тээврийн хэрэгсэлд зорчиж байсан , нар нас барсан болох нь Завхан аймгийн Шүүхийн шинжилгээний албаны шинжээчийн 03 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 000000060 дугаартай “...Амь хохирогч нь ЗТО, цээж дарагдлын улмаас амьсгалын бүтэлтэд орж амьсгалын хурц дутагдлаар нас баржээ...” гэсэн, Завхан аймгийн Шүүхийн шинжилгээний албаны шинжээчийн 03 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 000000061 дугаартай “...Амь хохирогч нь ЗТО, цээж дарагдлын улмаас амьсгалын бүтэлтэд орж амьсгалын хурц дутагдлаар нас баржээ...” гэсэн цогцост хийсэн шүүх эмнэлгийн шинжилгээний дүгнэлтүүдийн хбараар нотлогдож байна.

Түүнчлэн уг зам тээврийн ослын улмаас иргэний нэхэмжлэгч Б.ийн эзэмшлийн эд хөрөнгөд хохирол учирсан болох нь “…Улсын дугаар: 6-98 , Марк, загвар: Зил *******1, Зориулалт: Ачаа, Өнгө: Бор ногоон, Өмчлөгч: …” гэсэн тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээний хбар, иргэний нэхэмжлэгч Б.ийн “…Миний өмчлөлд 6-98 улсын дугаартай Зил *******1 маркийн бор ногоон автомашин байдаг…” гэсэн мэдүүлэг, “” ХХК-ий 04 оны 03 дугаар сарын 18-ны өдрийн 91 дугаартай: “...Шинжилгээний явц, үр дүнг үндэслэн 03 оны 10 сарын байдлаар 1987 онд үйлдвэрлэгдсэн 017 онд импортлогдсон зил *******1 маркийн автомашины эвдэрсэн гэх баруун талын крило, урд копуд, кабин /бүхээг/, зүүн талын хаалга, баруун талын хаалга, баруун талын толь, баруун талын хаалганы цонх, баруун талын хаалганы цонх, баруун талын хаалганы жижиг цонхны шил, урд салхины шил, кабин /бүхээг/-ны хойд дөрвөлжин шил, баруун талын урд дохионы таг, баруун талын их гэрлийн гадуурх хүрээ, тэвшний аравч, тэвшний шал, урд нүүр, радиотор зэрэг эд ангиудын зах зээлийн үнэлгээг ,90,000 төгрөгөөр тогтоолоо...” гэсэн автомашин техникийн эвдрэл, хохирлын шинжээчийн дүгнэлт, ХХК-ий Завхан салбарын үнэлгээчний 04 оны 3 дугаар сарын 1-ны өдрийн 0 дугаартай: “...1987 онд үйлдвэрлэгдсэн Зил-*******1 маркийн тээврийн хэрэгслийн зах зээлийн үнэлгээг сая төгрөг гэж тогтоолоо...” гэсэн үнэлгээгээр тус тус нотлогдож байна.

Тодрбал, шүүгдэгчийн үйлдэл, тээврийн хэрэгсэлд зорчиж байсан  , нарын амь нас хохирсон байдал, иргэний нэхэмжлэгч Б.ийн эд хөрөнгөд хохирол учирсан байдал, газар орон, цаг хугацаа, ад үйл баримтууд нь шалтгаант холбоотой болох нь хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн нотлох баримтуудаар дүүрэн, хангалттай нотлогдож байна.

Шүүх хуралдаанд оролцсон улсын яллагчаас шүүгдэгч *******ыг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайг нотолж, яллах байр сууринаас, шүүгдэгч, түүний өмгөөлөгч нараас гэм бурууг хүлээн зөвшөөрч, хөнгөрүүлэх байр сууринаас тус тус оролцсон болно.

Шүүгдэгч *******ад холбогдох эрүүгийн хэрэгт Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 16. дугаар зүйлд заасан нотолбол зохих байдлуудыг хангалттай шалгаж тодрсан, мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад оролцогчийн хиар хамгаалагдсан эрхийг хассан, хязгаарласан, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хьд заасан шаардлагыг зөрчсөн гэх ноцтой зөрчил тогтоогдоогүй болно.

Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч нар, иргэний нэхэмжлэгч, гэрч, яллагдагч нараас мэдүүлгийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хьд заасан журмын дагуу бэхжүүлж авсан, мэдүүлгийн агга зөрүүгүй, хэрэгт хамааралтай, хэргийн үйл баримтыг нотолсон байна.

Шинжээчийн дүгнэлтүүдийг хэрэгт хувийн сонирхолгүй, нарийн мэргэшсэн, гаргасан дүгнэлтийнхээ хариуцлагыг хүлээх чадвар бүхий шинжээч нар өөрийн тусгай мэдлэгийн хүрээнд гаргасан байна. Шинжээчийн дүгнэлтүүд нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хь, Шүүхийн шинжилгээний тухай хьд заасан үндэслэл журмын дагуу гарсан, дүгнэлтүүдэд эргэлзээ төрүүлэхээр нөхцөл байдал тогтоогдоогүй болно.

Шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 16.1 дугаар зүйлийн дахь хэсэгт зааснаар хавтаст хэрэг авагдсан нотлох баримтуудыг хь болон эрх зүйн ухамсрыг удирдлага болгон үнэлсэн бөгөөд мөрдөн шалгах ажиллагаанд цуглсан нотлох баримтууд нь хэргийн үйл баримтыг хангалттай нотолсон, тухайн хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой үнэн зөв гэж үзлээ.    

Авто тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөний аюулгүй байдал, ашиглалтын журам зөрчих гэмт хэрэг гэдэг нь авто тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөний аюулгүй байдал, техник ашиглалтын журам, хүний амьд явах эрх, эрүүл мэндийн халдашгүй байдал, дын өмчлөх эрхэд гэм буруугийн холимог хэлбэрээр халдсан, Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлд хьчлан тодорхойлж, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээр заасан нийгэмд аюултай үйлдэл, эс үйлдэхүй юм. 

Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрэм нь хьд нийцүүлэн гаргасан, бүх нийтээр дагаж мөрдөх, захиргааны хэм хэмжээний акт бөгөөд шүүгдэгч нь энэ дүрмийг зөрчсөний улмаас хоёр хүний амь нас хохироосон нь Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан гэмт хэргийн шинжийг хангаж байна.       

Иймд Шүүгдэгч *******ын дээрх үйлдлийг Завхан аймгийн сум дахь сум дундын Прокурорын газраас Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т зааснаар зүйлчилж, яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлснийг шүүх үндэслэлтэй байна гэж үзлээ.

Шүүгдэгч *******ад холбогдох эрүүгийн хэргийн бүрдэл хангагдсан, зүйлчлэл тохирсон байх тул түүнийг тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй, согтуурах ундааны зүйл хэрэглэсэн үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодож зам тээврийн осол гарган хоёр хүний амь нас хохироосон гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, түүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх хь зүйн үндэслэлтэй байна. 

Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т “Тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хь тогтоом, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хоёр, түүнээс олон хүний амь насыг хохироосон бол тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхийг 8 жилээс дээш ******* жил хүртэл хугацаагаар хасаж, хоёр жилээс найман жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ” гэж, Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн . дугаар зүйлийн дахь хэсэгт “...хорих ялыг үндсэн, эрх хасах ялыг нэмэгдэл ялаар хэрэглэнэ” гэж хьчилсан.

Гэвч шүүгдэгч ******* нь 03 оны 10 дугаар сарын 11-ний өдөр дээрх гэмт хэргийг үйлдсэн байх ба тухайн үед хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байсан Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т тухайн гэмт хэргийг үйлдсэн этгээдэд жилээс 8 жил хүртэл хугацаагаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг хасах нэмэгдэл ял оногдах хийн зохицалт үйлчилж байсан байна.

 Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 1.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Үйлдэл, эс үйлдэхүйг гэмт хэрэгт тооцохгүй болсон, оногдах ялыг хөнгөрүүлсэн, гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлсэн хийг буцаан хэрэглэнэ” гэж хьчилсан тул шүүгдэгч *******ад Эрүүгийн хьд заасан нэмэгдэл ялыг хэрэглэхдээ хийн уг зохицалтыг хэрэглэх нь зүйтэй байна.

 Мөн Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 6.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Шүүх гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд энэ хийн ерөнхий ангид заасан үндэслэл, журмын дагуу тусгай ангид заасан төрөл, хэмжээний дотор эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ”, 6.1 дүгээр зүйлийн дахь хэсэгт “Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхэд гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь харгалзан үзнэ”, 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т “Энэ хийн тусгай ангид хорих ялын доод хэмжээг хоёр жилээс дээш, дээд хэмжээг найман жил хүртэл хугацаагаар тогтоосон гэмт хэрэг үйлдсэн хүн тухайн гэмт хэргийн улмаас учрсан хохирлоо нөхөн төлсөн бол тухайн зүйл, хэсэг, заалтад заасан ялын дээд хэмжээний хоёрны нэгээс хэтрүүлэхгүйгээр, ялын доод хэмжээний хоёрны нэгээс багагүй ял оногдах” гэж тус тус заажээ.

Шүүгдэгч *******ад ял шийтгэл оногдахад харгалзан үзвэл зохих хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй бөгөөд харин тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас гэмт хэрэг үйлдсэнийг нь болон үйлдсэн гэмт хэрэгтээ гэмшиж байгаа байдал, хохирол төлбөрийг сайн дураараа нөхөн төлсөн, хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч нар гомдол, саналгүй гэснийг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд харгалзан үзэх нь зүйтэй байна.    

Түүнчлэн шүүх шүүгдэгч *******ад оногдах ялын хэмжээ хязгаарыг тогтоохдоо түүний  гэмт хэрэг үйлдсэн шалтгаан, нөхцөл, үйлдлийн хэр хэмжээг харгалзаж, эрүүгийн хариуцлага нь шүүгдэгчийн үйлдсэн гэмт хэрэг, гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, гэм буруугийн хэлбэрт тохирсон байна гэсэн шударга ёсны зарчмыг баримтлан үзлээ.  

Иймээс шүүх шүүгдэгч *******ын гэмт хэрэг үйлдсэн шалтгаан, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа нөхцөл байдал, хохирол, хор уршгийн шинж чанар, хувийн байдал, ахуй амьдралын нөхцөл зэргийг харгалзан түүнд Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т заасныг журамлан Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т зааснаар 1 жил, 6 сарын хугацаагаар хорих ял оногдахаар шийдвэрлэв.

Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн .6 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “Энэ хьд заасан гэмт хэрэг үйлдсэн хүнийг зургаан сараас хорин жил хүртэл хугацаагаар нээлттэй, эсхүл хаалттай хорих байглагад тусгаарлаж хугацаатай хорих ялыг эдлүүлнэ”, мөн зүйлийн 4 дэх хэсэгт “Шүүх гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдлыг харгалзан хугацаатай хорих ялыг нээлттэй, эсхүл хаалттай хорих байглагад эдлүүлэхээр тогтооно” гэж тус тус заасныг баримтлан дээрх нөхцөл байдал тус бүрд нь дүгнэлт хийж, шүүгдэгч *******ад оногдсан хорих ялыг нээлттэй хорих байглагад эдлүүлэх нь зүйтэй гэж үзлээ.

Шүүгдэгч ******* нь энэ гэмт хэргийн улмаас цагдан хоригдоогүй ба түүнд шүүхээс хорих ял оногдахаар шийдвэрлэж буй учир урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хүчингүй болгож, цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авахаар тогтов.

Гэмт хэргийн нийгмийн хор аюулын хэр хэмжээг тодорхойлох гол шинж нь гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршиг юм.

Эрүүгийн хийн . дугаар зүйлийн 1-д зааснаар гэмт хэргийн улмаас шууд учирсан үр дагаврыг гэмт хэргийн хохирол, хор уршигт тооцдог.

Шүүгдэгч ******* нь амь хохирогч хь ёсны төлөөлөгчид 1 сая төгрөгийн, амь хохирогч ын хь ёсны төлөөлөгч 4 сая төгрөгийн хохирол төлсөн байх бөгөөд эдгээр хь ёсны төлөөлөгч нар шүүгдэгчээс дахин хохирол нэхэмжлээгүй, гомдол саналгүй гэсэн байна.

Харин иргэний нэхэмжлэгч Б.ийн сая төгрөгийн үнэлгээ бүхий Зил-*******1 маркийн тээврийн хэрэгсэлд ,90,000 төгрөгийн хохирол учирсан ч шүүгдэгч ******* 10 сая төгрөгийг сайн дураараа нөхөн төлсөн байна.

Иймээс шүүгдэгч *******ыг энэ гэмт хэргийн улмаас дад төлөх хохиролгүй гэж шүүх үзлээ.

Иргэний нэхэмжлэгч Б.ийн хувьд “...Зил-*******1 маркийн тээврийн хэрэгслээ буцааж авахгүй, сая төгрөгийн үлдэх ******* сая төгрөгийг шүүгдэгч *******аас гаргна...” гэж мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад нэхэмжилсэн байх боловч Иргэний хийн 499 дүгээр зүйлийн 499.1 дэх хэсэгт “Зорчигч болон ачаа тээвэрлэх зориулалт бүхий тээврийн хэрэгслийг ашиглах явцад дын амь нас, эрүүл мэндэд хохирол учирсан буюу эд юмс эвдэрч, устаж, гэмтсэн бол тухайн тээврийн эзэмшигч учирсан гэм хорыг нөхөн төлөх үүрэгтэй” гэж хьчилсан тул ажиллагаатай байсан тээврийн хэрэгслийг шүүгдэгчид ашиглж зам тээврийн осол гарах үндсэн нөхцөлийг бүрдүүлсэн, тухайн цаг хугацаанд уг тээврийн хэрэгслийг эзэмшиж байсан этгээдээс иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх нь зүйтэй гэж шүүх үзсэн болно.

Мөн шүүгдэгч *******ын гэмт үйлдлийн улмаас гэрч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад зардал гарсан талаар баримт хэрэгт авагдаагүй, хэн нэгэн этгээдээс энэ талаар нэхэмжлээгүй тул цаашид түүнээс гаргах хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй гэж шүүх үзлээ

Хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдаж ирсэн зүйлгүй болно.

Харин амь хохирогч хь аар бэлтгэсэн 106 ширхэг 7.319 метр куб шинэс ыг прокурорын тогтоолоор битүүмжилсэн байх ба зохих зөвшөөрөлгүйгээр бэлтгэгдсэн нууд болох нь хэрэгт авагдсан хь ёсны төлөөлөгч, гэрчийн мэдүүлгүүдээр тогтоогдож байх тул улсын орлого болгох нь хьд нийцнэ.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 36. дугаар зүйлийн 1, , 3, 4 дэх хэсэг, 36.6, 36.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 36.7, 36.8 дугаар зүйлд заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ НЬ:

 1. Шүүгдэгч овогт ыг Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т заасан тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөний аюулгүй байдал ашиглалтын журам зөрчиж, хоёр хүний амь нас хохироосон гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.

. Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 1.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг, 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т заасныг тус тус журамлан, Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 7.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.-т зааснаар шүүгдэгч *******ын тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг /тав/ жилийн хугацаагаар хасаж, 1 /нэг/ жил, 6 /зургаа/ сарын хугацаагаар хорих ял оногдсугай.

3. Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн .6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч *******ад оногдсан 1 /нэг/ жил, 6 /зургаа/ сарын хугацаагаар хорих ялыг нээлттэй хорих байглагад эдлүүлсүгэй.

4. Шүүгдэгч ******* нь энэ гэмт хэрэгт цагдан хоригдоогүйг дурдаж, түүнд урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хүчингүй болгож, цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авч, хорих ялын биелэлтийг 04 оны 10 дугаар сарын 4-ний өдрөөс эхлэн тоолсугай.

. Шүүгдэгч ******* нь энэ гэмт хэргийн улмаас дад төлөх хохирол төлбөргүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүйг тус тус дурдсугай.

6. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 36.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.8-д зааснаар хэрэгт битүүмжлэгдсэн 106 ширхэг ыг улсын орлого болгосугай.

7. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 36.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шийтгэх тогтоол нь уншиж сонсгосноор хүчинтэй болохыг тэмдэглэсүгэй.

8. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 36.8 дугаар зүйлийн 4, 38.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүхийн шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрвөл улсын яллагч, шүүгдэгч, хохирогч, тэдгээрийн хь ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч өөрөө гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор Завхан аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах, эсэргүүцэл бичих эрхтэй болохыг заасугай.

9. Давж заалдах гомдол гаргасан, эсэргүүцэл бичигдсэн тохиолдолд тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлсүгэй. тогтоол нь танилцан сонсгосноор хүчинтэйг тэмдэглэсүгэй.

 

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ                                     Б.УРТНАСАН