2025           01           07                                      2025/ШЦТ/04

 

                            

                                  МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

 

Багануур дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг тус шүүхийн шүүгч С.Өлзий-Отгон даргалж,

Шүүх хуралдаанд:

Нарийн бичгийн дарга                                              Г.Гантогтох,    

Улсын яллагч                                                            Ж.Түмэнжаргал,

Хохирогч өмгөөлөгч                      Г.Батболд,

Иргэний нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн

төлөөлөгч                                                                   Т.Ууганбаяр /цахимаар/,      

Шүүгдэгч *******ын өмгөөлөгч                       Ц.Рашзэвэг /цахимаар/,

Шүүгдэгч*******ын өмгөөлөгч                      Д.Энхтуяа,

Шүүгдэгч*******ын өмгөөлөгч                          Н.Баяр,

Шүүгдэгч *******ын өмгөөлөгч                     Л.Чинбат,

Шүүгдэгч                                                                    *******,*******,*******,******* нарыг оролцуулан тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар,

Төв аймгийн Прокурорын газрын хяналтын прокуророос Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар *******,*******,******* нарт, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь заалт, .2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар *******т тус тус холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн эрүүгийн 200400010022 дугаартай хэргийг 2022 оны 4 дүгээр сарын 14-ний өдөр хүлээн авч хянан хэлэлцэв.

 

Шүүгдэгч нарын биеийн байцаалт:

1. Монгол улсын иргэн, 1981 оны 6 дугаар сарын 29-ний өдөр Төв аймгийн анд төрсөн, 44 настай, эрэгтэй, бүрэн бус дунд боловсролтой, хүнд машин механизмын оператор мэргэжилтэй, хувиараа машин засварын ажил хийдэг, ам бүл 4, аав, ээж, хүүгийн хамт амьдардаг, Төв аймгийн ын 1 дүгээр т оршин суух хаягтай боловч Улаанбаатар хот, Баянгол дүүргийн 22 дугаар , ******* тоотод оршин суудаг,

Урьд Хэнтий аймаг дахь Сум дундын 1 дүгээр шүүхийн 2006 оны 02 дугаар сарын 1-ны өдрийн 12 дугаартай шийтгэх тогтоолоор Эрүүгийн хуулийн 145 дугаар зүйлийн 145.2 дахь хэсэгт зааснаар 2 жилийн хорих ял, мөн хуулийн 261 дүгээр зүйлийн 261.1 дэх хэсэгт зааснаар 1 жилийн хугацаагаар хорих ял шийтгүүлж, Эрүүгийн хуулийн 57 дугаар зүйлийн 57.1 дэх хэсэгт зааснаар хөнгөн ялыг хүндэд нь таан Хэнтий аймгийн Сум дундын 1 дүгээр шүүхээс оногдуулсан жил 6 сарын хорих ялаас зарим болох 1 жилийн хорих ялыг нэмж нэгтгэн бүгд 4 жил 6 сарын хугацаагаар хорих ялаар шийтгүүлж, эдлээгүй үлдсэн 2 жил 4 сар 18 хоногийн хорих ялыг 2006 оны 7 дугаар сарын 0-ны өдрийн 292  дугаартай Өршөөл бүгд жил, Эрүүгийн хуулийн 58 дугаар зүйлийн 58.1 дэх хэсэгт зааснаар энэ тогтоолоор оногдуулсан жилийн хорих ял дээр өмнөх 2005 оны 05 дугаар сарын 1-ний өдрийн үзүүлэх тухай хуулиар өршөөн хэлтрүүлсэн, улсаас авсан гавьяа шагналгүй, ******* ******* ******* ******* /РД:/,

2. Монгол улсын иргэн, 1991 оны 10 дугаар сарын 29-ний өдөр Төв аймгийн Баян анд төрсөн, 4 настай, эрэгтэй, тусгай дунд боловсролтой, хүнд машин механизмийн засварчин мэргэжилтэй, Говьсүмбэр аймагт үйл ажиллагаа явуулдаг “Хараат” ХХК-ийн хүдрийн уурхайд засварчин ажилтай, ам бүл 8, эхнэр, 6 хүүхдийн хамт амьдардаг, Төв аймгийн Баян ын Өгөөмөр 2 дугаар т оршин суух хаягтай боловч, Говьсүмбэр аймгийн , , тоотод оршин суудаг, урьд ял шийтгэлгүй, улсаас авсан гавьяа шагналгүй, ******* ******* /РД:/,

. Монгол улсын иргэн, 1981 оны 4 дүгээр сарын 10-ны өдөр Төв аймгийн анд төрсөн, 44 настай, эрэгтэй, бүрэн дунд боловсролтой, ковшийн оператор мэргэжилтэй, “Багануур” ХК-д ХАБ-д туслах ажилтай, ам бүл 6, эхнэр, дөрвөн хүүхдийн хамт амьдардаг, Улаанбаатар хот, Багануур дүүргийн , тоотод оршин суух, урьд ял шийтгэлгүй, улсаас авсан гавьяа шагналгүй, ******* ******* /РД:/.

4. Монгол улсын иргэн, 1987 оны дугаар сарын 28-ны өдөр Төв аймгийн Баян анд төрсөн, 5 настай, эрэгтэй, тусгай дунд боловсролтой, хүнд машин механизмын оператор мэргэжилтэй, “Цэцэнс Майнинг” ХХК-д оператороор ажилладаг, ам бүл 4, эхнэр, хоёр хүүхдийн хамт амьдардаг, Төв аймгийн ын дугаар , тоотод оршин суух, урьд ял шийтгэлгүй, улсаас авсан гавьяа шагналгүй, ******* ******* /РД:НВ8702817/.

Үйлдсэн хэргийн талаар /Яллах дүгнэлтэд тогтоосноор/:

Яллагдагч *******,*******, ******* нар нь бүлэглэн 2020 оны 02 дугаар сарын 17-ны оройн 20цагийн үед Нийслэлийн Багануур дүүргийн дугаар ны нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг “Талын толгой” амралтын газрын урд лах үнээний фермийн гаднаас олон тооны буюу 17 адууг машин, механизм ашиглаж хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авч 15,100,000 төгрөгийн хохирол,

Яллагдагч*******,*******, ******* нар нь бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 15-аас 16-нд шилжих шөнө Төв аймгийн ын дугаар ийн нутаг “Гучингийн хоолой” гэх газраас иргэн тооны үхрийг хулгайлж ,600,000 төгрөгийн хохирол,

Яллагдагч *******,*******,******* нар нь бүлэглэн улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг ашиглан 2020 оны 01 дүгээр сарын 11-ээс 12-нд шилжих шөнө Төв аймгийн Баян ын Цавчир дугаар ийн нутаг “Хараа” гэх газраас иргэн өмчлөлийн 2 тооны үхрийг хулгайлж 2,000,000 төгрөгийн хохирол,

Яллагдагч*******, *******,******* нар нь бүлэглэн улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг ашиглан 2019 оны 11 дүгээр сард Төв аймгийн Баян ын нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг “Баян сементал” үхрийн фермийн хашаан дотроос өмчлөлийн 1 тооны үхэр, өмчлөлийн 1 тооны үхрийг хулгайлж 5,00,000 төгрөгийн хохирол,

Яллагдагч*******, ******* нар нь бүлэглэн улсын дугаартай автомашин, 18-04 УНЛ улсын дугаартай Портер тээврийн хэрэгсэл ашиглан Төв аймгийн Баян ын Өгөөмөр 2 дугаар ийн нутаг “Элгэн рашаан” гэх газраас 2020 оны 01 дүгээр сарын 17-оос 18-нд шилжих шөнө иргэн өмчлөлийн 2 тооны үхрийг хулгайлж ,000,000 төгрөгийн хохирол,

Яллагдагч*******, ******* нар нь бүлэглэн Приус 20 тээврийн хэрэгслийг ашиглан 2020 оны 02 дугаар сарын 05-аас 06-нд шилжих шөнө Төв аймгийн ын Жаргалант 1 дүгээр ийн нутаг “Хэрлэн гол” гэх газраас иргэн өмчлөлийн тооны үхрийг хулгайлж ,000,000  төгрөгийн хохирол,

Яллагдагч*******, ******* нар нь бүлэглэн 2019 оны 11 дүгээр сард Төв аймгийн Баян ын нутгаас тооны үхэр хулгайлж 4,500,000 төгрөгийн хохирол учруулсан гэмт хэрэгт тус тус холбогджээ.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

            Шүүхийн хэлэлцүүлэгт хэрэгт авагдсан дараах нотлох баримтуудыг шинжлэн судлав. Үүнд:

Шүүгдэгч ******* шүүх хуралдаанд гаргасан мэдүүлэгтээ: “...Болсон үйл явдлууд бүгд үнэн, хэргээ хүлээн зөвшөөрч байна.” гэв /шүүх хуралдааны тэмдэглэлд/,

Шүүгдэгч Д. шүүх хуралдаанд гаргасан мэдүүлэгтээ: “Мэдүүлэг өгөхгүй. Хийсэн хэрэгтээ их гэмшиж байна.” гэв /шүүх хуралдааны тэмдэглэлд/,

Шүүгдэгч Б. шүүх хуралдаанд гаргасан мэдүүлэгтээ: “Хэлэх зүйлгүй, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байна. Хийсэн хэрэгтээ их гэмшиж байна.” гэв /шүүх хуралдааны тэмдэглэлд/,

Шүүгдэгч ******* шүүх хуралдаанд гаргасан мэдүүлэгтээ: “Тухайн үед би ан дээр *******,******* нартай таарсан. Бид нэг ын хүмүүс учир бие биенээ танина. Би хот явах ажилтай байсан ба тэр хоёрыг хот явна гэхээр нь хамт явах гээд машинд нь суусан. Бид нар хамт архи уусан, би согтоод машины ард унтаад өгсөн. Тухайн үед надад мал хулгайлна гэж хэлээгүй, харин найзынхаа адууг тууж өгч байгаа гэж ярьж байсан.” гэв /шүүх хуралдааны тэмдэглэлд/,

Улсын яллагчаас шинжлэн хэлэлцүүлсэн нотлох баримтууд:

1.1- Хэргийн газарт үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд / хх-ийн -18-р хуудас/,

1.2- Мөрдөгчийн тэмдэглэл, прокурорын тогтоолууд /эд хөрөнгө битүүмжилсэн, хх-ийн 20-0-р хуудас/,

1.- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг / хх-ийн 2-4-р хуудас/,

1.4- Гэрч Ю.Тогтохбаярын мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг / хх-ийн 7-9-р хуудас/,  

1.5- Гэрч М.Лхагвагийн мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг / хх-ийн 40-р хуудас/,

1.6- Гэрч Б.Очирбатын мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг / хх-ийн 42-р хуудас/,

1.7- Гэрч Б.Содномпилжээгийн мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг / хх-ийн 46-р хуудас/,

1.8- “Апекс Финанс” ХХК-ийн албан бичиг / хх-ийн 6 хуудас/,

1.9- Иргэний нэхэмжлэгч Т.Ууганбаярын мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг / хх-ийн 67-р хуудас/,

1.10- Хөрөнгийн үнэлгээний “Сэлэнгэ Эстимэйт” ХХК-ийн дүгнэлт / хх-ийн 70-р хуудас/, 

1.11- Хөрөнгийн үнэлгээний “Сэлэнгэ Эстимэйт” ХХК-ийн дүгнэлт / хх-ийн 77-р хуудас/,

1.12- Хөрөнгийн үнэлгээний “Сэлэнгэ Эстимэйт” ХХК-ийн дүгнэлт / хх-ийн 84-р хуудас/,

2.1- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг  /2-р хх-ийн 4-5-р хуудас/,

2.2- Гэрч Ц.Цоожийн мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 6-7-р хуудас/,

2.- Эд зүйлийн үнэлгээний тайлан /2-р хх-ийн 1 хуудас/,

.1- Хэргийн газарт үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /2-р хх-ийн 8-4 хуудас/,

.2- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 4 хуудас/,

.- Гэрч С.Бат-Эрдэнийн мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 44-р хуудас/,

.4- Гэрч Ц.Баярцэнгэлийн мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 45-р хуудас/,

.5- Гэрч Ц.Онцбаярын мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 58-59-р хуудас/,

.6- Эд зүйлийн үнэлгээний тайлан /2-р хх-ийн 62-р хуудас/,

4.1- Хэргийн газарт үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /2-р хх-ийн 94-96-р хуудас/,

4.2- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 100-р хуудас/,

4.- Хохирогч Ц.Гантөмөрийн мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /4-р хх-ийн 108-р хуудас/,

4.4- Хөрөнгийн үнэлгээний “Эй Жэй Жэй Эм” ХХК-ийн дүгнэлт /4-р хх-ийн 127-19-р хуудас/,

4.5- Гэрч мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 102-10 хуудас/,

            4.6- Хөрөнгийн үнэлгээний “Сэлэнгэ Эстимэйт” ХХК-ийн шинжээчийн 99 дугаартай дүгнэлт / хх-ийн 70-р хуудас/,

4.7- Хөрөнгийн үнэлгээний “Эй Жэй Жэй Эм” ХХК-ийн дүгнэлт /4-р хх-ийн 110-12 хуудас/,

5.1- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /4-р хх-ийн 10 хуудас, 2-р хх-ийн 18-19-р хуудас/,

5.2- Гэрч Б.Пүрэв-Очирын мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 14-144-р хуудас/,

5.- Эд зүйлийн үнэлгээний тайлан /2-р хх-ийн 142-р хуудас/,

6.1- Хэргийн газарт үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /2-р хх-ийн 166-167-р хуудас/,

6.2- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 175-176-р хуудас/,

6.- Эд зүйлийн үнэлгээний тайлан /2-р хх-ийн 179-р хуудас/,

6.4- Гэрч С.Уранцэцэгийн мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 175-176-р хуудас/,

6.5- Гэрч Ц.Онцбаярын мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 58-59-р хуудас/,

7.1- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 222-22 хуудас/,

7.2- Эд зүйлийн үнэлгээний тайлан /2-р хх-ийн 228-р хуудас/ зэрэг баримтуудыг шинжлэн судлуулав,

Хохирогч өмгөөлөгч Г.Батболдын шинжлэн судлуулсан баримт:

- Улсын яллагчийн шинжлэн судлуулах баримттай давхцаж байна гэв.

Шүүгдэгч *******ын өмгөөлөгч Ц.Рашзэвэг, шүүгдэгч*******ын өмгөөлөгч Д.Энхтуяа, шүүгдэгч*******ын өмгөөлөгч Н.Баяр, шүүгдэгч *******ын өмгөөлөгч Л.Чинбатын нарын шинжлэн судлуулсан баримт:

- Улсын яллагчийн шинжлэн судлуулах баримт дээр шүүгдэгч нарын хувийн байдалтай холбогдох баримтыг судлуулна гэв.

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судлагдсан дээрх нотлох баримтууд болон хэрэгт авагдсан бусад бичгийн нотлох баримтуудыг тал бүрээс нь бүрэн, бодитой хянаад хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу цуглуулж, бэхжүүлсэн байх бөгөөд шүүх түүнийг хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой, үнэн зөвд тооцож шийтгэх тогтоолын үндэслэл болголоо.

              1. Гэм буруугийн талаар

              Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан нийгэмд аюултай гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйг гэмт хэрэгт тооцно.”, 2 дахь хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан тохиолдолд гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйн улмаас хохирол, хор уршиг учирсныг гэмт хэрэгт тооцно.” гэж тус тус заасан.

              Шүүгдэгч нарын гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутай үйлдлийг он, цагийн дарааллаар дүгнэвэл:

              Нэг. Яллагдагч*******, *******,******* нар нь бүлэглэн 2019 оны 11 дүгээр сард Төв аймгийн Баян ын нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг “Баян сементал” үхрийн фермийн хашаан дотроос иргэн өмчлөлийн 1 тооны үхэр, иргэн өмчлөлийн 1 тооны үхрийг улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авсан гэх үйл баримт нь:

1.1- Хэргийн газарт үзлэг хийсэн: “...Хэрэг учрал болсон гэх газар нь Төв аймгийн Баян ын нутаг Цавчир дугаар ийн нутаг “Шовх Уул” гэх газар үйл ажиллагаа явуулдаг “Баян сементал” үхрийн фермээс ертөнцийн зүгээр зүүн талд 1 км зайд ёнгосны хажууд болсон байв. ...Уг ёнгосон дотор орж үзлэгийг явуулахад хар зүсмийн үхрийн толгой, хар зүсмийн 4 ширхэг шийр, хүрэн зүсмийн үхрийн шийр, хар зүсмийн арьс, хүрэн зүсмийн арьс, малын хээл, дотор гэдэс зэрэг зүйлүүд хөлдсөн байдалтай байв” гэх тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /2-р хх-ийн 94-96-р хуудас/,

1.2- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Манайх Төв аймгийн Баян ын нутаг Цавчир дугаар ийн Хүн буудаггүй гэх газар өвөлжиж байсан. Манайх Баян ын нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг “Баян сементал” үхрийн фермэрт 0 гаран тооны үхрээ тэжээлгэхээр хүлээлгэн өгсөн байсан. Тэгээд 2019 оны 11 дүгээр сарын үеэр хүрэн тарлан зүсмийн 1 тооны сувай үхэр фермэрийн хашаанаас алга болсон. Тэгээд 2020 оны 02 дугаар сарын сүүлээр цагаан сарын үеэр “Баян сементал”-ын захирал Шинэбаатар надруу залгаж “манай үхрийг танай үхэртэй цуг нядлаад манай саравчны урд талын ёнгосонд арьс шир, толгойг нь хийгээд махыг нь аваад явсан байна” гэж хэлсэн ” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 100-р хуудас/,

1.- Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Ц.Гантөмөрийн мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Нөхөр бид хоёр Төв аймгийн Баян ын нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг “Баян сементал” ХХК-ийг байгуулж тэнд саалийн үнээний ферм 2014 оноос хойш ажиллуулж байгаа юм. Манай компани 2019 оны 11 дүгээр сард 20 орчим үнээтэй үйл ажиллагаа явуулж байсан. Манай фермийн үнээнүүдтэй манай төрсөн дүү Ц.Ганхуяг, түүний эхнэр Одгэрэл нарын үхэр байсан. Тухайн цаг хугацаанд Ганхуяг, Одгэрэл нарын нэг үнээ, манай нас бие гүйцсэн хар зүсмийн нэг үнээ алга болоод олоогүй. Гэтэл 2020 оны хавар манай нөхөр Шинэбаатар байгууллагын гадаа байдаг том ёнкосыг чирж хашаанд оруулах гэтэл дотроос нь алдсан үхэрний толгой, гэдэс дотрыг олсон” гэх мэдүүлэг /4-р хх-ийн 108-р хуудас/,

1.4- Гэрч мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Би Төв аймгийн Баян ын Цавчир дугаар ийн нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг “Баян сементал” үхрийн фермэрт мэргэжилтнээр ажилладаг. 2019 оны 11 дүгээр сарын үеэр манай үхрийн фермээс 1 тооны хар зүсмийн япон улсаас авчирсан сүүний чиглэлийн үхэр, мөн манай фермэрт үхэр нь байдаг иргэн эзэмшлийн хүрэн зүсмийн үхэр байхгүй болсон.Тухайн үед идшэнд хийсэн байх гээд тоохгүй байсан. Гэтэл 2020 оны дугаар сарын 10-ны өдөр манай захирал Шинэбаяр нь адуугаа хөөж явж байгаад фермийн урд байсан ёнксон дээр очоод дотор нь 2 тооны үхэр нядлаад арьс, шир, толгойг нь үлдээгээд махыг нь аваад явсан байсныг мэдсэн. Уг нядалсан үхрийн хар зүсмийн үхэр нь манай захирал Шинэбаярын үхэр, харин хүрэн зүсмийн үхэр нь манай ын иргэн Одгэрэл гэх хүний үхэр байсан.” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 102-10 хуудас/,

1.5- Мөрдөгчийн Хохирогчоор тогтоох тухай тогтоол /4-р хх-ийн 106-р хуудас/ зэрэг нотлох баримтаар,

Хоёр. Яллагдагч*******, ******* нар нь бүлэглэн 2019 оны 11 дүгээр сард Төв аймгийн Баян ын нутгаас тооны үхрийг тээврийн хэрэгслийг ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авсан гэх үйл баримт нь:

2.1- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Би Төв аймгийн Баян ын нутаг Өгөөмөр 2 дугаар ийн 14-р зөрлөг Худгийн амсар гэх газарт оршин суудаг. 2019 оны 11 дүгээр сарын 20-ны өдөр үхрээ гэрийн гадна авчираад Төв аймаг руу идшээ хийчихээд 21-ний өглөө үхрээ бүртгэхэд хүрэн халзан үнээ, улаан үнээ, ягаан халзан үнээнүүд алга байсан. Тэгээд ойр хавиар эрэлд гарч хайхад 14-р зөрлөгийн баруун хойно “Ант цагаан булаг”-ийн зүүн талд бугатын дэрсэнд алдагдсан гэх үхэрнүүдийн толгой, шийр, гэдсийг нь хаяад махыг нь аваад явсан байсан” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 222-22 хуудас/,

2.2- Мал, тэжээвэр амьтан, хашаа, худгийн 2019 оны тооллогын баримт /2-р хх-ийн 224-226р хуудас/ зэрэг нотлох баримтаар,

     Гурав. Яллагдагч *******,*******,******* нар нь бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 11-ээс 12-нд шилжих шөнө Төв аймгийн Баян ын Цавчир дугаар ийн нутаг “Хараа” гэх газраас иргэн өмчлөлийн 2 тооны үхрийг улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авсан гэх үйл баримт нь:

.1- Хэргийн газарт үзлэг хийсэн: “...Хэрэг учрал болсон гэх газар нь Төв аймгийн Баян ын нутаг Цавчир дугаар ийн нутаг “Таанатын ширээ” гэх газар байв. ...Уг газарт ирэхэд 2 хэсэг газар хүрэн зүсмийн үхрийн арьсаар хучиж овоолсон зүйл байв. Уг үхрийн ширийг хуулж үзэхэд малын дотор гэдэс, нүүр цагаан эвэргүй үхрийн толгой байв. Ширийг дэлгэж үзэхэд хүрэн зүсмийн үхрийн шийр байв. Уг газраас урд зүгт 4м газарт хүрэн зүсмийн үхрийн ширээр хучсан овоолгоотой зүйлийг хуулж үзэхэд дух цагаан, эвэртэй хүрэн зүсмийн үхрийн толгой, дотор гэдэс байв. Уг газраас давхар дугуйтай тээврийн хэрэгслийн мөр Улаанбаатараас Замын –Үүд чиглэлийн төв асфалтан замд нийлсэн мөр байв.” гэх тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /2-р хх-ийн 8-4 хуудас/,

.2- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Би Төв аймгийн Баян ын нутаг Цавчир дугаар ийн нутаг Хараат гэх газарт мал маллаж амьдардаг. 2020 оны 01 дүгээр сарын 11-ний орой 16 цагийн орчим манай дүү Бат- үхэртээ яваад авчирахад тоо ёсоороо байсан. Тэгээд үхрүүдээ гэрээс км зайд лах хуучин өвөлжөөн дээрээ үлдээгээд гэртээ харьсан. Шөнө үхэр малаа эргэж тойролгүй өглөө болгосон. Тэгээд маргааш нь өдрийн 16 цагт манай дүү үхэрт явж ирээд 2 тооны үхэр дутуу байна гэхээр нь би өөрийн биеэр очиж үзэхэд миний эзэмшлийн хөмсөг цагаан мухар улаан үнээ, нуруу тарлан улаан үнээ хоёр байхгүй байсан. Тэгэхээр нь би мөр хөөж яваад гэртээ хариад маргааш нь буюу 1-ны өдөр өдөржингөө хайсан. Харин 14-ний өглөө Цагдаагийн байгууллагад тэмдэглүүлэх гээд ын төв дээр ирэхэд араас манай нутгийн Баярцэнгэл утсаар залгаж “манай худгийн урд талд 2 тооны үхэр нядалсан байна, та ирж үз” гэсэн. Тэгээд хэсгийн төлөөлөгчийг дагуулж очоод үзэхэд миний алдсан үхэр мөн байсан” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 4 хуудас/,

.- Гэрч С.Бат-Эрдэнийн мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Би Пүрэвдорж гэх хүнтэй хамт малаа маллаж Төв аймгийн Баян ын нутаг Цавчир дугаар ийн нутаг Хараат гэх газарт амьдардаг. 2020 оны 01 дүгээр сарын 11-ний орой 16 цагийн орчим үхэртээ яваад тоолоход манай үхрүүд бүрэн байсан. Тэгээд үхрүүдээ хуучин өвөлжөө болох Хараат гэх газар үлдээгээд гэртээ харьсан. Шөнө үхэр малаа дахиж эргэж тойролгүй өглөө нь буюу 12-ны өдөр 16 цагийн үед үхрүүдээ Хараат гэх газар байхад нь очиж бүртгэхэд манай ах Пзрэвдоржийн эзэмшлийн 2 тооны үхэр байхгүй байсан.” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 44-р хуудас/,

.4- Гэрч Ц.Баярцэнгэлийн мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Би 2020 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдөр малд явж байхад манай нутгийн ах Пүрэвдорж надтай таарч “манай үхрээс 2 тооны сувай үхэр маань байхгүй байна. Урд шөнө алга болчихлоо, хайгаад явж байна, мэдэж байгаарай” гээд захиад явсан. Тэгээд би 01 дүгээр сарын 1-ны өдөр Цант 1 дүгээр ийн нутаг Таанатын ширээ гэх газрын худаг дээр 10 цагийн үед үхэр услаад зогсож байсан чинь манай худгийн урдхан хэсэгт том шувуу суугаад байхаар нь очоод үзэхэд 2 тооны үхэр нядлаад толгой, шийр, гэдэс дотрыг нь арьсаар нь хучаад орхисон байсан. Тэгэхээр нь би Пүрэвдорж ахад энэ талаар хэлсэн” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 45-р хуудас/,

.5- Гэрч Ц.Онцбаярын мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Анх 2019 оны 10-р сарын сүүлээр *******тай анх танилцаж хамаатны дүү Шинэбаярт 1 тооны үхрийн мах авч өгч байсан. Тухайн үед ******* өөрөөсөө гадна 2 эрэгтэй хүний хамт Саарал өнгийн Приус 20 тээврийн хэрэгсэлтэй мах авчирсан. ...2019 оны 1 сарын сүүлээр байх ******* надруу 808011 дугаарын утсаар залгаад “та идэшний үхэр захиж байсан авах уу, гайгүй тарган 2 үхэр байна” гэхээр нь би “харж үзэж байгаад авна” гэсэн. Тэгээд 2 хоноод ******* цагаан өнгийн цагаан өнгийн жижиг машинтай, 2 үхрийн мах аччихсан, нэг жижиг залуугийн хамт манай хашаанд ирсэн. Би *******т “эгч нь гэдсийг нь идмээр байна” гэхэд ******* “хөдөө хүмүүсээр гэдсийг нь арилгуулахаар баастай нь холиод хаячих юм” гэж байсан. Тухайн маханд ямар нэгэн гарал үүслийн бичиг байхгүй байсан. Би үхрийн махыг тус бүр 800,000 төгрөгөөр бодоод авсан, мөнгийг нь хэд хэд хувааж данс руу нь шилжүүлсэн. 2019 оны 12-р сарын сүүлээр ******* надруу залгаад “дүү нь 2 үхэр авч очих гэсэн юм. Та үхэр авах уу” гэхээр нь би “үхэр авах хүн асууж өгье” гэсэн. Тэгээд *******т “800,000-д өгнө гэвэл хүн авна гэнэ” гэхэд ******* 2 үхрээ амьдаар нь цэнхэр өнгийн Портер машинд ачаад ирсэн. Тэгээд би *******т “Ямар их үхэр зардаг юм бэ” гэхэд “дүүд нь 70 гаран тооны үхэр байна” гэж байсан.  ******* амьдаар нь үхэр авчирж өгөхдөө өмнө хамт явж байсан залуугийн хамт явж байсан. Тэрнээс хойш дахиж 2020 оны 02-р сарын эхээр байх ******* над руу залгаад “дахиад 2 үхэр зармаар байна. Та бензиний мөнгө шилжүүлчих, би Хэнтий аймагт явж байна, адуугаа хайгаад” гэж хэлсэн.” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 58-59-р хуудас/,

.6- Мал, тэжээвэр амьтан, хашаа, худгийн 2019 оны тооллогын баримт /2-р хх-ийн 46-47-р хуудас/,

.7- Гэрч Т.Бадамгэрэлийн мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...******* нь 2020 оны 01 дүгээр сарын 09-ний өдөр 4 тооны үхэр цэнхэр өнгийн Портер машин дээр ачаад ын түмээ гэх шар залуутай ирсэн. Тэгээд манай хашаанд буулгаад “миний машин бичиг баримтгүй төвөөр явж болохгүй байна” гэж хэлсэн. Тэгээд Баярхүү гэх бойчин руу залгаж үхэрнүүдийг хийлгээд ... Дараа нь 2020 оны 01 сарын дундуур над руу ******* залгаж “нэг үхэр зармаар байна” гэж хэлсэн. Тэгээд нэг үхрийг нь зарж өгөөд надад өгөх ёстой байсан үлдэгдэл буудлын тооцоогоо хийж дуусгасан.” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 44-р хуудас/ зэрэг нотлох баримтаар,

              Дөрөв. Яллагдагч*******,*******, ******* нар нь бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 15-аас 16-нд шилжих шөнө Төв аймгийн ын дугаар ийн нутаг “Гучингийн хоолой” гэх газраас иргэн тооны үхрийг тээврийн хэрэгслийг ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авсан гэх үйл баримт нь:

4.1- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Би Төв аймгийн ын нутаг дугаар т оршин суудаг, манай мал ийн Цагаан хошуу, Гучингийн хоолой, Хөх овооны энгэрээр бэлчдэг. 2020 оны 01 дүгээр сарын 15-нд адуундаа яваад үхрээ харж амжаагүй. Тэгээд 16-нд манай 41 тооны үхэрнээс мухар ногоон халзан үнээ, улаан үнээ, огтор сүүлтэй улаан халзан үнээ гээд бүдүүн тооны үхэрнүүд ирээгүй. Тэгээд үхэр явсан газраараа эрэлд явсан. Тэгтэл сэжигтэй ул мөр илрээгүй, цагдаад хандсан” гэх мэдүүлэг  /2-р хх-ийн 4-5-р хуудас/,

4.2- Гэрч Ц.Цоожийн мөрдөн байцаалтад өгсөн: “Манай нөхөр бид хоёр Төв аймгийн ын нутаг дугаар т оршин суудаг, манай мал ийн Цагаан хошуу, Гучингийн хоолой, Хөх овооны энгэрээр бэлчдэг. 2020 оны 01 дүгээр сарын 15-нд адуундаа яваад үхрээ харж амжаагүй. Тэгээд 16-нд манай 41 тооны үхэрнээс мухар ногоон халзан үнээ, улаан үнээ, огтор сүүлтэй улаан халзан үнээ гээд бүдүүн тооны үхэрнүүд ирээгүй.” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 6-7-р хуудас/,

4.- Гэрч Б.Баярхүүгийн мөрдөн байцаалтад өгсөн: “2020 оны 01 дүгээр сарын эхээр Бадамгэрэлийн хашаанд зүсийг нь сайн санахгүй байна тооны үнээг нядалсан. Гурвуулаа хээлтэй үнээ байсан. ...Цэнхэр өнгийн Портер байсан. Эзэн нь гээд намхан бор залуу, өөр 2 эрэгтэй хүн байсан.” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 57-р хуудас/,

4.4- Мал, тэжээвэр амьтан, хашаа, худгийн 2019 оны тооллогын баримт /2-р хх-ийн 46-47-р хуудас/ зэрэг баримтаар,

     Тав. Яллагдагч*******, ******* нар нь бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 17-оос 18-нд шилжих шөнө Төв аймгийн Баян ын Өгөөмөр 2 дугаар ийн нутаг “Элгэн рашаан” гэх газраас иргэн өмчлөлийн 2 тооны үхрийг улсын дугаартай тээврийн хэрэгсэл, 18-04 УНЛ улсын дугаартай Портер тээврийн хэрэгслийг тус тус ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авсан гэх үйл баримт нь:

5.1- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Би 2020 оны 01 дүгээр сарын 17-18-нд шилжих шөнө Төв аймгийн Баян ын 2 дугаар ийн нутаг Элгэн-Уул гэх газраас улаан халзан эр үхэр, хүрэн халзан эр үхэр алдсан юм. Би үхэрнүүдээ хулгайд алдахаас өмнөх өдөр услаад гаргасан, харин бэлчээрт яваад ирээгүй. Тус үхэрнүүдээ ойр хавийн айлаар эж хайгаад олоогүй. Хоёулаа нас бие гүйцсэн үхэр байсан.” гэх мэдүүлэг /4-р хх-ийн 10 хуудас, 2-р хх-ийн 18-19-р хуудас/,

5.2- Гэрч Б.Пүрэв-Очирын мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Би Төв аймгийн ын Хушинга 4 дүгээр ийн нутаг Шархад гэх газар өвөлждөг. 2020 оны 01 дүгээр сард байх манай гэрт ******* үл таних шар залуугийн хамт цэнхэр өнгийн Портер 18-04 УНЛ улсын дугаартай тээврийн хэрэгсэл дээр 2 тооны улаан билүү улаан хүрэн, нөгөө нь ягаан манай нутгаар завсрын өнгө гэж ярьдаг 2 тооны үхэр авчирсан. Тухайн үед ******* надад “ах нь айлын өвөлжөө хаваржаа зөөж нүүдэл хийхэд нь тусалсан юм. Хөлсөнд нь надад 2 үхэр өгсөн. Тэгээд ахынх нь машины гэрэл дохио ажиллахгүй байна, үхрээ энд нядлаад махыг нь тушаачихаад ирье” гэж хэлээд манай гадаа хамт ирсэн залуутайгаа үхрээ нядалж махыг нь цагаан өнгийн дөрвөлжин комби тээврийн хэрэгсэлд ачаад явсан. ” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 14-144-р хуудас/,

Зургаа. Яллагдагч*******, ******* нар нь бүлэглэн 2020 оны 02 дугаар сарын 05-аас 06-нд шилжих шөнө Төв аймгийн ын Жаргалант 1 дүгээр ийн нутаг “Хэрлэн гол” гэх газраас иргэн өмчлөлийн тооны үхрийг Приус 20 тээврийн хэрэгслийг ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авсан гэх үйл баримт нь:

6.1- Хэргийн газарт үзлэг хийсэн: “...Хэрэг учрал болсон гэх газар нь Төв аймгийн ын Жаргалан 1 дүгээр ийн нутаг “Хэрлэн гол” гэх газар байв. ...Уг газар нь ын төвөөс зүүн урагш 0 км зайд байв. Үзлэгийг цагийн зүүний дагуу хийхэд буурал үнээний арьс, уг арьснаас 2 метр зайд гэдэс, толгой, шийрийг нь хаясан байдалтай байв. Уг газраас метр зайд улаан үхрийн арьс, гэдэс, толгой, шийрийг нь хаясан байв. Уг арьсны хажуу талд гурвалжин хошуутай гутлын мөр болон арзгар хээтэй гутлын мөр байв. Уг газарт тээврийн хэрэгслийн арзгар дугуйн мөр байв.” гэх тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /2-р хх-ийн 166-167-р хуудас/,

6.2- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Манайх Хэнтий аймгийн Баян-Улаан ийн Дүүрэн гэх газарт нутагладаг. 2020 оны 02 дугаар сарын 05-ны өдөр үхрээ хураахад манай үхэр тоо ёсоороо бүрэн байсан. Тэгээд 02 дугаар сарын 05-ны өдөр Төв аймгийн ын Жаргалант руу нүүдэл хийгээд үхрээ хураагаагүй. Тэгтэл 02 дугаар сарын 06-ны өдөр манай хар алаг, буурал, сарман улаан гунж буюу тооны гурван настай үхрүүдийг минь Төв аймгийн ын Жаргалант ийн Хэрлэн голын дунд нядлаад толгой, гэдэс, шийрийг нь үлдээгээд, махыг нь аваад явсан байсан.” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 174-р хуудас/,

6.- Гэрч С.Уранцэцэгийн мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...2020 оны 02 дугаар сарын 06-ны өдөр манай нөхөр Ганбаатар надруу залгаад “манай буурал гуна, улаан сарман гунж, хар бөөр алаг үнээнүүдийг нядалж шулаад, тогой гэдсийг хаяад, махыг нь аваад явсан байна” гэж хэлсэн” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 175-176-р хуудас/,

6.4- Гэрч Ц.Онцбаярын мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг /2-р хх-ийн 58-59-р хуудас/,

6.5- Мал, тэжээвэр амьтан, хашаа, худгийн 2019 оны тооллогын баримт /2-р хх-ийн 180-р хуудас/ зэрэг нотлох баримтуудаар,

Долоо. Яллагдагч *******,*******, ******* нар нь бүлэглэн 2020 оны 02 дугаар сарын 17-ны оройн 20 цагийн үед Нийслэлийн Багануур дүүргийн дугаар ны нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг “Талын толгой” амралтын газрын урд лах үнээний фермийн гаднаас олон тооны буюу 17 адууг тээврийн хэрэгслийг ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бусаар авсан гэх үйл баримт нь:

7.1- Хэргийн газарт үзлэг хийсэн “...Хэрэг учрал болсон гэх газар нь Багануур дүүргийн ны нутаг дэвсгэр Чулуун карерь гэх газарт “Талын толгой” рашаан сувилалын ертөнцийн зүгээр урд талын тал блокон хашаатай, хойд талдаа цагаан өнгийн тоосгоор барьсан үхрийн ферм байх ба үзлэгийг хийхэд хашааны зүүн урд хэсэгт мотоциклийн мөр гарсан, уг мөр нь ертөнцийн зүгээр зүүн хойноос ирж хашааны зүүн урд талын булангаас урагш чиглэлтэй явсан байв.” гэх тэмдэглэл, мөн “...Хэрэг учрал болсон гэх газар нь Төв аймгийн Архуст ын Тахилт шар дэрстийн баруун урд зүгт байх урд зүгт харсан хаалгатай, саарал өнгийн нимгэн төмрөөр хийгдсэн малын саравч байв. Уг саравчин дотор 16 тооны адуу байх бөгөөд хөлөрч цан цохьсон, чичирсэн байдалтай байв. Хашааны хаалганаас 2 метр зайд гутлын мөр байсныг, 0 метр зайд мотоциклийн мөр байсныг бэхжүүлэв. Хашааны гадна байх тээврийн хэрэгслийн мөрийг дагаж ертөнцийн зүгээр урд зүгт 500 метр зайд явахад өвөлжөөтэй айл байв. Зүүн талд лах монгол гэрийн урд 40-81 УБА улсын дугаартай цагаан өнгийн Приус 20 тээврийн хэрэгсэл, түүний хажууд Даюун гэсэн бичиглэлтэй цэнхэр өнгийн мотоцикл байв.” гэх тэмдэглэл гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд / хх-ийн -18-р хуудас/,

7.2- Мөрдөгчийн тэмдэглэл, прокурорын тогтоолууд /эд хөрөнгө битүүмжилсэн, хх-ийн 20-0-р хуудас/,

7.- Хохирогч мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...Би Багануур дүүргийн ны нутаг дэвсгэр Чулуун карерь гэх газарт үхрийн фермтэй бөгөөд уг ферм дээрээ 17 тооны адуу тэжээдэг байсан юм. Гэтэл 2020 оны 02 дугаар сарын 17-ны орой 21 цагийн орчимд манай малчин надруу залгаад “фермийн гадаа байсан 17 тооны адууг мотоциклтой хүн туугаад явчихлаа” гэж хэлэхээр нь би цагдаад мэдэгдсэн. Тэгтэл маргааш нь буюу 18-ны өдөр Багануурын цагдаа нар Төв аймгийн Архуст ын ойролцоо хүнийг барьж, надад 16 тооны адуу хүлээлгэж өгсөн.” гэх мэдүүлэг / хх-ийн 2-4-р хуудас/,

7.4- Гэрч Ю.Тогтохбаярын мөрдөн байцаалтад өгсөн: ”...би Багануур дүүргийн ны нутаг дэвсгэр Чулуун карерь гэх газарт байдаг Гончиг гэх хүний үхрийн фермд ажилладаг. Гэтэл өнөөдөр буюу 2020 оны 02 дугаар  сарын 17-ны орой 19 цагийн үед үхэр малаа оруулж дуусчихаад гэртээ ороод байж байтал нохой хуцах чимээ гарахаар нь гараад харахад гэрэлгүй мотоциклийн чимээ гарч ирж байгаа нь сонсогдож чигээрээ явсаар хашааны зүүн урд хэсэгт байсан адуун дээр яваад очихоор нь “хөөе хэн бэ” гэж орилсон. Тэр мотоцикл гэрлээ унтраатай чигээрээ давхиад явчихсан. Тэгээд би гэртээ ороод байж байтал дахиад нохой хуцахаар нь гараад харахад нөгөө гэрэлгүй мотоцикл адуу руу чигээрээ давхиж очоод адууг пижигнэтэл туугаад урагшаа чигтээ явчихсан. Би тэ мотоциклтой хүмүүсийг гадаа байхдаа гэрэл тусгаад хальт харахад нэг мотоциклд сундалсан 2 хүн байсан. Тэгээд би шууд Гончиг руу залгаж хэлсэн.” гэх мэдүүлэг / хх-ийн 7-9-р хуудас/,  

7.5- Гэрч М.Лхагвагийн мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...2020 оны 02 дугаар сарын 18-ны өглөө үүрээр 06 цагийн үед Төв аймгийн Архуст ын Тахилт шар дэрст гэх газарт байх өөрийн гэртээ байж байхад гаднаас Түмээ гэх залуу орж ирээд “Төв аймгийн орох гэж байна. Танай гэрт хэсэг дулаацаж байгаад явчих уу” гэсэн. Тэгээд байж байтал удалгүй цагдаа нар ирсэн. Манай гэрт Түмээ гэх залуу л орж ирсэн, нөгөө хоёр залуу нь гадаа машиндаа байсан. Тухайн хүмүүс цагаан өнгийн жижиг машин, цэнхэр өнгийн мотоциклтой явж байсан.” гэх мэдүүлэг / хх-ийн 40-р хуудас/,

7.6- Гэрч Б.Очирбатын мөрдөн байцаалтад өгсөн: “...2020 оны 02 дугаар  сарын 16-ны өдөр ******* цагаан өнгийн Приус 20 машинтай манай гэрт ирээд “Найздаа мотоциклоо түр хэрэглүүлээч, ойрхон юманд явчихаад ирье” гэхээр нь би зөвшөөрч цэнхэр өнгийн мотоциклоо өгөөд явуулсан. Тухайн үед ******* машин дотроо бас өөр 2 танихгүй залуутай гурвуулаа явж байсан бөгөөд тэд нарыг ирэхэд 10 цаг болж байсан. ” гэх мэдүүлэг / хх-ийн 42-р хуудас/,

7.7- Гэрч Б.Содномпилжээгийн мөрдөн байцаалтад өгсөн мэдүүлэг / хх-ийн 46-р хуудас/ зэрэг баримтаар тус тус нотлогдон тогтоогдож байна.

              Улсын яллагчаас шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “...Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хэрэгт хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цуглуулж, бэхжүүлсэн нотлох баримтуудаар шүүгдэгч нарыг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцуулах үндэслэл бүрэн тогтоогдож байх тул шүүгдэгч *******,*******,******* нарыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад заасан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд, *******ыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь заалт, .2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад заасан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцуулах, хохирогч нарт учирсан хохирлыг үнэлгээний баримтыг үндэслэн шүүгдэгч нараас хувь тэнцүүлэн гаргуулж олгуулах саналыг тус тус шүүхэд гаргаж байна.” гэв,

Шүүгдэгчийн *******ын өмгөөлөгч Ц.Рашзэвэг шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “...******* нь хийсэн хэргээ хүлээн зөвшөөрч байгаа. Шүүхээс оргосон энэ хугацаанд дахин гэмт хэрэгт холбогдоогүй, ажил хөдөлмөр хийж явсан байна. Мөн өөртөө дүгнэлт хийсэн, дахин гэмт хэрэгт холбогдохгүй байж чадна гэдгээ илэрхийлсэн. Зарим нэг хохирлын үнэлгээг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа. ******* нь хохирлоо төлөхөө илэрхийлж шүүхийн шатанд бүх төлбөрөө барьцааны дансанд шуулсан.” гэв,

Шүүгдэгч*******ын өмгөөлөгч Д.Энхтуяа шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “Миний үйлчлүүлэгчийн хувьд өөрийн хийсэн гэмт хэргийн гэм буруу дээрээ маргаагүй, хүлээн зөвшөөрч байгаа. Хохирлоо төлөхөө илэрхийлж өөрт ногдох хэмжээгээр шүүхийн дансанд шилжүүлсэн байгаа” гэв,

Шүүгдэгч*******ын өмгөөлөгч Н.Баяр шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “Шүүгдэгч Н.Баяр нь анх 6 үйлдэлд холбогдуулан шалгагдаж байсан. Мөрдөн шалгах нэмэлт ажиллагаагаар нэг үйлдлийг нь хэрэгсэхгүй болгосон.******* нь 5 үйлдлийг бүрэн хүлээн зөвшөөрч байгаа. Хамгийн анх хохирол төлөхөө илэрхийлж мөнгө шилжүүлсэн хүн бол******* юм. Өөрт ногдох хэмжээгээр мөн шүүхийн барьцааны дансанд мөнгө шилжүүлсэн.” гэв,

Шүүгдэгч *******ын өмгөөлөгч Л.Чинбат шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “Миний бие шүүгдэгч *******ын эрх ашгийг хамгаалж мөрдөн шалгах ажиллагаанаас эхлэн оролцож байна. *******ын хувьд нэг үйлдэлд холбогдон шалгагддаг. Тухайн цаг хугацаанд архи уусан, хот явах зорилгоор ******* нартай хамт явсан байдаг. Түүнээс мал хулгайлах талаар тохиролцсон гэх нөхцөл байдал тогтоогддоггүй. Иймд *******ын холбогдсон үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгож, цагаатгаж өгнө үү. Энэ хэрэгт холбогдуулж өөрт ногдох хохирлын хэмжээгээр буюу ,7 төгрөгийг шүүхийн шатанд барьцааны дансанд хийсэн.” гэв.

Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1-т заасан олон тооны мал гэдэгт найман бог, хоёр бод, түүнээс дээш малыг ойлгоно. Богийг бодод шилжүүлэхдээ нэг бодыг дөрвөн богоор тооцно. “Мал” гэдэгт хонь, ямаа, адуу, үхэр, тэмээ хамаарна гэж хуульд тайлбарлажээ.

              Хулгайлах гэмт хэргийн үндсэн шинж нь хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бус аргаар бусдын эд хөрөнгийг авах үйлдлээр илэрдэг.

              Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсэгт зааснаар тусгай ангид “нэг гэмт хэргийн шинжийг хэд хэдэн удаагийн үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр хангасан байвал үргэлжилсэн нэг гэмт хэрэгт тооцно” гэж заасан.

              Шүүгдэгч ******* нь үргэлжилсэн үйлдлээр буюу

              - Б.,******* нартай бүлэглэн 2019 оны 11 дүгээр сард Төв аймгийн Баян ын нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг “Баян сементал” үхрийн фермийн хашаан дотроос иргэн өмчлөлийн 1 тооны үхэр, иргэн өмчлөлийн 1 тооны үхрийг 2020 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдөр ганцаараа хохирогч Ц.Энхтулгын 1 тооны үхрийг, мөн 2020 оны 4 дүгээр сарын 28-аас 29-нд шилжих шөнө Д.Хэнмэдэхтэй хамтран хохирогч С.Гэрэлт-Одын 1 тооны үхрийг,

              - Б.тай бүлэглэн 2019 оны 11 дүгээр сард Төв аймгийн Баян ын нутгаас тооны үхрийг,

              -*******,******* нартай бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 11-ээс 12-нд шилжих шөнө Төв аймгийн Баян ын Цавчир дугаар ийн нутаг “Хараа” гэх газраас иргэн өмчлөлийн 2 тооны үхрийг,

              -*******,******* нартай бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 15-аас 16-нд шилжих шөнө Төв аймгийн ын дугаар ийн нутаг “Гучингийн хоолой” гэх газраас иргэн тооны үхрийг,

              -*******тай бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 17-оос 18-нд шилжих шөнө Төв аймгийн Баян ын Өгөөмөр 2 дугаар ийн нутаг “Элгэн рашаан” гэх газраас иргэн өмчлөлийн 2 тооны үхрийг,

              -*******тай бүлэглэн 2020 оны 02 дугаар сарын 05-аас 06-нд шилжих шөнө Төв аймгийн ын Жаргалант 1 дүгээр ийн нутаг “Хэрлэн гол” гэх газраас иргэн өмчлөлийн тооны үхрийг,

              -*******, ******* нартай бүлэглэн 2020 оны 02 дугаар сарын 17-ны оройн 20 цагийн үед Нийслэлийн Багануур дүүргийн дугаар ны нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг “Талын толгой” амралтын газрын урд лах үнээний фермийн гаднаас олон тооны буюу 17 адууг тус тус тээврийн хэрэгсэл ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бус аргаар авч хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1-д заасан бусдын олон тооны малыг, 2.2-т заасан бүлэглэж, 2.4-т заасан машин механизм ашиглан хулгайлах гэмт хэргийн шинжид,

              Шүүгдэгч Д. нь үргэлжилсэн үйлдлээр буюу

              - Б., ******* нартай бүлэглэн 2019 оны 11 дүгээр сард Төв аймгийн Баян ын нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг “Баян сементал” үхрийн фермийн хашаан дотроос иргэн өмчлөлийн 1 тооны үхэр, иргэн өмчлөлийн 1 тооны үхрийг 2020 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдөр ганцаараа хохирогч Ц.Энхтулгын 1 тооны үхрийг, мөн 2020 оны 4 дүгээр сарын 28-аас 29-нд шилжих шөнө Д.Хэнмэдэхтэй хамтран хохирогч С.Гэрэлт-Одын 1 тооны үхрийг,

              - *******,******* нартай бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 11-ээс 12-нд шилжих шөнө Төв аймгийн Баян ын Цавчир дугаар ийн нутаг “Хараа” гэх газраас иргэн өмчлөлийн 2 тооны үхрийг,

              -*******, ******* нартай бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 15-аас 16-нд шилжих шөнө Төв аймгийн ын дугаар ийн нутаг “Гучингийн хоолой” гэх газраас иргэн тооны үхрийг,

              - *******тай бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 17-оос 18-нд шилжих шөнө Төв аймгийн Баян ын Өгөөмөр 2 дугаар ийн нутаг “Элгэн рашаан” гэх газраас иргэн өмчлөлийн 2 тооны үхрийг,

              - *******, ******* нартай бүлэглэн 2020 оны 02 дугаар сарын 17-ны оройн 20 цагийн үед Нийслэлийн Багануур дүүргийн дугаар ны нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг “Талын толгой” амралтын газрын урд лах үнээний фермийн гаднаас олон тооны буюу 17 адууг тус тус тээврийн хэрэгсэл ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бус аргаар авч хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1-д заасан бусдын олон тооны малыг, 2.2-т заасан бүлэглэж, 2.4-т заасан машин механизм ашиглан хулгайлах гэмт хэргийн шинжид,

              Шүүгдэгч Б. нь үргэлжилсэн үйлдлээр буюу

              - *******,******* нартай бүлэглэн 2019 оны 11 дүгээр сард Төв аймгийн Баян ын нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг “Баян сементал” үхрийн фермийн хашаан дотроос иргэн өмчлөлийн 1 тооны үхэр, иргэн өмчлөлийн 1 тооны үхрийг 2020 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдөр ганцаараа хохирогч Ц.Энхтулгын 1 тооны үхрийг, мөн 2020 оны 4 дүгээр сарын 28-аас 29-нд шилжих шөнө Д.Хэнмэдэхтэй хамтран хохирогч С.Гэрэлт-Одын 1 тооны үхрийг,

              - *******тай бүлэглэн 2019 оны 11 дүгээр сард Төв аймгийн Баян ын нутгаас тооны үхрийг,

              -*******, ******* нартай бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 11-ээс 12-нд шилжих шөнө Төв аймгийн Баян ын Цавчир дугаар ийн нутаг “Хараа” гэх газраас иргэн өмчлөлийн 2 тооны үхрийг,

              - *******,******* нартай бүлэглэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 15-аас 16-нд шилжих шөнө Төв аймгийн ын дугаар ийн нутаг “Гучингийн хоолой” гэх газраас иргэн тооны үхрийг,

              - *******тай бүлэглэн 2020 оны 02 дугаар сарын 05-аас 06-нд шилжих шөнө Төв аймгийн ын Жаргалант 1 дүгээр ийн нутаг “Хэрлэн гол” гэх газраас иргэн өмчлөлийн тооны үхрийг тус тус тээврийн хэрэгсэл ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бус аргаар авч хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1-д заасан бусдын олон тооны малыг, 2.2-т заасан бүлэглэж, 2.4-т заасан машин механизм ашиглан хулгайлах гэмт хэргийн шинжид,

              Шүүгдэгч ******* нь*******, ******* нартай бүлэглэн 2020 оны 02 дугаар сарын 17-ны оройн 20 цагийн үед Нийслэлийн Багануур дүүргийн дугаар ны нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг “Талын толгой” амралтын газрын урд лах үнээний фермийн гаднаас олон тооны буюу 17 адууг тээврийн хэрэгсэл ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бус аргаар авч хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1-д заасан бусдын олон тооны малыг, 2.2-т заасан бүлэглэж, 2.4-т заасан машин механизм ашиглан хулгайлах гэмт хэргийн шинжид тус тус хамаарч байна.

              Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад  хохирогч , , , , Б.Чулуунбат, , , нар нь өөрсдийн малыг хулгайд алдсан талаараа болон малын нас, зүс, онцлог шинж, бэлчээрлэж байсан газар нутгийг заан мэдүүлж, тус мэдүүлгийн дагуу гэмт хэрэг болсон гэх газарт хуульд заасан журмыг баримтлан үзлэг хийж сэг, зэм, шир, мах зэргийг олсон газрыг гэрэл зургаар баримтжуулсан байна.

              Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хохирогч нар болон гэрчүүдийн мэдүүлгийг хуульд заасан шаардлагын дагуу авсан, хэргийн үйлдлийг нотолж байгаа дээрх мэдүүлгүүд нь агуулгын хувьд зөрүүгүй төдийгүй шүүгдэгч нар нь урьдчилан үгсэн тохирч, мөн зарим үйлдлийг урьдчилан тохиролцоогүй боловч үйлдлээрээ санаатай нэгдэж бусдын малыг тээврийн хэрэгсэл ашиглан хүч хэрэглэхгүйгээр, нууцаар, хууль бус аргаар авсан гэх хэргийн бодит байдлыг гүйцэд тодорхойлсон ба хэрэгт авагдсан шинжээчийн дүгнэлт, үнэлгээний баримтууд нь хуульд заасан шаардлагыг бүрэн хангасан, шинжээч нарт хуульд заасан эрх, үүргийг танилцуулсан болох нь тогтоогдож байна.

              Шүүгдэгч нарт холбогдох хэргийн үйл баримтыг бодитойгоор тогтоох, гэмт этгээдийн гэм бурууг үндэслэлтэй, эргэлзээгүй нотолж чадахуйц баримтуудыг цуглуулах, бэхжүүлэх арга хэмжээг шүүхийн өмнөх шатанд мөрдөгч, прокурорын зүгээс гүйцэд авч хэрэгжүүлсэн, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заасан нотолбол зохих байдлуудыг бүрэн шалгаж тодруулсан, гэм буруугийн асуудлыг хянан шийдвэрлэхэд хангалттай гэж үнэлэв.

              Иймд шүүгдэгч *******,*******,******* нарыг бүлэглэж үргэлжилсэн үйлдлээр бусдын олон тооны малыг машин механизм ашиглаж хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцох үндэслэлтэй гэж шүүх дүгнэж, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар,

              шүүгдэгч *******ыг бүлэглэж бусдын олон тооны малыг машин механизм ашиглаж хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцох үндэслэлтэй гэж шүүх дүгнэж, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь заалт, .2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар тус тус зүйлчилж, ял шийтгэл оногдуулах нь зүйтэй байна.

2. Хохирол, хор уршгийн талаар

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан гэмт хэргийн улмаас хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгө, бусад эрх, эрх чөлөө, нийтийн болон үндэсний ашиг сонирхол, аюулгүй байдалд шууд учирсан үр дагаврыг гэмт хэргийн хохиролд тооцно.”, 2 дахь хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан гэмт хэрэг үйлдэж хохирол учруулсны улмаас үүссэн үр дагаврыг гэмт хэргийн хор уршигт тооцно.” гэж заасан.

              Шүүгдэгч *******,*******,*******, ******* нарын гэм буруутай үйлдлийн улмаас

              1. Хохирогч 1,400,000 төгрөгийн, хохирогч 1,400,000 төгрөгийн хохирол учирсан болох нь:

• Хөрөнгийн үнэлгээний “Эй Жэй Жэй Эм” ХХК-ийн 2022 оны 01 дүгээр сарын 28-ны өдрийн 07/42 дугаартай: “... өмчлөлийн 1 толгой үнээний зах зээлийн үнэ цэнэ нь үнэлгээний өдөр болох 2019 оны 1 сарын байдлаар 1,400,000 төгрөг болно” гэсэн дүгнэлт /4-р хх-ийн 127-19-р хуудас/,
• Хөрөнгийн үнэлгээний “Эй Жэй Жэй Эм” ХХК-ийн 2022 оны 02 дугаар сарын 14-ний өдрийн 07/71 дугаартай: “...Ц.Гантөмөрийн өмчлөлийн 1 толгой үнээний зах зээлийн үнэ цэнэ нь үнэлгээний өдөр болох 2019 оны 1 сарын байдлаар 1,400,000 төгрөг болно” гэсэн дүгнэлт /4-р хх-ийн 110-12 хуудас/,зэрэг баримтаар,

2. Хохирогч 4,500,000 төгрөгийн хохирол учирсан болох нь:

              - Эд зүйлийн үнэлгээний тайланд: “...Хүрэн халзан үнээ, улаан үнээ, ягаан халзан тугаллах үнээ-Бүдүүн сувай, тус бүрийн үнэ 1,500,000 төгрөг” гэх тэмдэглэл /2-р хх-ийн 228-р хуудас/ ,

              . Хохирогч 2,000,000 төгрөгийн хохирол учирсан болох нь:

- Эд зүйлийн үнэлгээний тайланд : “...Хүрэн халзан үхэр, Хүрэн үнээ-Бүдүүн үхэр, Тус бүрийн үнэлгээ 1,000,000 төгрөг” гэх тэмдэглэл /2-р хх-ийн 5 хуудас/,

              4. Хохирогч ,600,000 төгрөгийн хохирол учирсан болох нь:

- Эд зүйлийн үнэлгээний “...Мухар халзан ногоон үнээ, улаан халзан үнээ, улаан халзан үнээ, Бүдүүн тооны үхэр, тус бүрийн үнэлгээ 1,200,000” гэх тайлан /2-р хх-ийн 8-р хуудас/,

              5. Хохирогч ,000,000 төгрөгийн хохирол учирсан болох нь:

- Эд зүйлийн үнэлгээний “...Бүдүүн 2 тооны үхэр, тус бүрийн үнэлгээ 1,500,000” гэх тайлан /2-р хх-ийн 142-р хуудас/,

              6. Хохирогч ,000,000 төгрөгийн хохирол учирсан болох нь:

- Эд зүйлийн үнэлгээний “...Буурал эр үхэр, хар алаг үнээ, улаан саарал үнээ, настай, Тус бүрийн үнэ 1,000,000 төгрөг” гэх тайлан /2-р хх-ийн 179-р хуудас/

7. Хохирогч т 1,000,000 төгрөгийн хохирол учирсан болох нь:

- Хөрөнгийн үнэлгээний “Сэлэнгэ Эстимэйт” ХХК-ийн дүгнэлт / хх-ийн 70-р хуудас/ зэрэг баримтаар тус тус тогтоогдож байна.

Хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ээр бусдын амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгө, сэтгэцэд гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах, гэм хор учруулсантай холбогдон гарсан зайлшгүй бүх зардлыг хохирогчид нөхөн төлөх үүрэгтэй.

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.5 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч нарын гэм буруутай үйлдлийн улмаас хохирогч нарт учирсан хохирлыг шүүгдэгч нарын гэмт хэрэгт хамтран оролцсон хэлбэрээр хувь тэнцүүлэн дараах хэмжээгээр гаргуулж төлүүлэх нь зүйтэй гэж шүүх дүгнэв. Үүнд:

            - шүүгдэгч *******,*******, ******* нараас тус бүр ,7 төгрөгийг гаргуулж хохирогч т олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,*******, Б. нараас тус бүр 1,200,000 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,*******, Б. нараас тус бүр 666,667 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,*******, Б. нараас тус бүр 466,667 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,*******, Б. нараас тус бүр 466,667 төгрөгийг гаргуулж хохирогч ын хууль ёсны төлөөлөгч Ц.Гантөмөрт олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,******* нараас тус бүр 1,500,000 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******, Б. нараас тус бүр 1,500,000 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******аас 2,250,000 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах, шүүгдэгч Б. нь 2,250,000 төгрөгийг хохирогч шилжүүлсэн /4-р хх-ийн 8-р хуудас/ болохыг дурдаж шийдвэрлэв.

Шүүгдэгч ******* нь хохирол төлбөрт 8,400,000 төгрөгийг 2025 оны 7 дугаар сарын 10-ны өдөр, шүүгдэгч Д. нь хохирол төлбөрт 4,667,000 төгрөгийг 2025 оны 7 дугаар сарын 10-ны өдөр, шүүгдэгч Б. нь хохирол төлбөрт 5,10,000 төгрөгийг 2025 оны 7 дугаар сарын 10-ны өдөр,  шүүгдэгч ******* нь хохирол төлбөрт ,7 төгрөгийг 2025 оны 7 дугаар сарын 10-ны өдөр тус тус Багануур дүүргийн шүүхийн Тамгын газрын барьцааны Хаан банкны 572176184 тоот дансанд шилжүүлсэн байх тул дээрх мөнгөн төлбөрийг хохирогч нарт учирсан хохирлыг төлүүлэх зорилгоор Нийслэлийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад шилжүүлэх нь зүйтэй.

            Тус хэрэгт иргэний нэхэмжлэгчээр 59-04 улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийн эзэмшигч Б.Баярсайхан /4-р хх-ийн 146-р хуудас/, Портер 18-04 УНЛ тээврийн хэрэгслийн эзэмшигч Д.Лхагвасүрэн /4-р хх-ийн 15 хуудас/, “Апекс Финанс” ХХК / хх-ийн 166-р хуудас/ нарыг тогтоосон байх ба иргэний нэхэмжлэгч Б.Баярсайхан, Д.Лхагвасүрэн нар нь энэ хэрэгт гомдол саналгүй, нэхэмжлэх зүйлгүй гэсэн, харин “Апекс Финанс” ХХК-ийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Т.Ууганбаяр нь шүүхийн хэлэлцүүлэгт гаргасан нэхэмжлэлдээ “энэ хэрэгт битүүмжлэгдсэн Приус-20 40-81 УБА улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг ******* нь манай компанид барьцаалж, зээлээр авсан байсан. Дээрх зээлийн төлбөр одоог болтол төлөгдөөгүй байгаа тул Приус-20 40-81 УБА улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг тус компанийн өмчлөлд шилжүүлэн авах хүсэлтэй байна” гэв.

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.5 дугаар зүйлд гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршгийн талаар заасан бөгөөд иргэний нэхэмжлэгч “Апекс Финанс” ХХК-ийн гаргасан нэхэмжлэл нь дээрх хуулийн заалтад хамаарахгүй, харин зээлийн үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллага, иргэн хоорондын байгуулсан “Зээлийн гэрээ”-ний үүргийн биелэлттэй холбоотой харилцаа байх тул шүүх иргэний нэхэмжлэгчийн тус нэхэмжлэлийг хэлэлцэхгүй орхиж, “Апекс Финанс” ХХК нь тус нэхэмжлэлийг нотлох баримтаа бүрдүүлэн иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхтэйг шийдвэрт дурдав.

1. Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх талаар

Шүүх шүүгдэгчид ял шийтгэл оногдуулахдаа Эрүүгийн хуулийн хууль ёсны, шударга ёсны, гэм буруугийн зарчмыг баримтлан гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагын хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь харгалзан эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх нь зүйтэй байна.

Улсын яллагчаас шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “…Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар *******т 5 жилийн хугацаагаар хорих ял,*******,******* нарт тус бүр 4 жилийн хугацаагаар хорих ял, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь заалт, .2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар *******т жилийн хугацаагаар хорих ял оногдуулах, шүүгдэгч нарт оногдуулсан хорих ялыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.6 дугаар зүйлд зааснаар нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэх, *******ын цагдан хоригдсон 254 хоногийг,*******ын цагдан хоригдсон 195 хоногийг,*******ын цагдан хоригдсон 48 хоногийг, *******ын цагдан хоригдсон 110 хоногийг тус тус нийт эдлэх ялд нь оруулан тооцуулах саналыг шүүхэд гаргаж байна...” гэв.

Шүүгдэгчийн *******ын өмгөөлөгч Ц.Рашзэвэг шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “*******ын хувьд хүнд гэмт хэрэгт холбогдоогүй. Тухайн үед архи их уудаг, архины хамааралтай байсан учир гэмт хэрэгт холбогдох шалтгаан болсон гэж үзэж байна. Одоо өөртөө дүгнэлт хийсэн, хохирол төлсөн, дахин гэмт хэрэгт холбогдохгүй байж чадна гэж хэлдэг. Иймд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.-д зааснаар хорих ялын хугацааг хөнгөрүүлж өгнө үү” гэв,

Шүүгдэгч*******ын өмгөөлөгч Д.Энхтуяа шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “Гэмт хэргийн хор уршиг, шүүгдэгчийн хувийн байдлыг харгалзан үзвэл******* нь тогтсон амьпралтай, байнгын ажил хийдэг, энэ хэргийн дараа өөртөө маш сайн дүгнэлт хийж, өөртөө харамсан яваагаа хэлдэг. Хохирлыг бүрэн төлсөн. Иймд түүнд оногдуулах ялыг доод хэмжээгээр оногдуулж, мөн 2021 онд батлагдсан Өршөөл үзүүлэх тухай хуульд хамруулж өгнө үү” гэв,

Шүүгдэгч*******ын өмгөөлөгч Н.Баяр шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “Миний үйлчлүүлэгчийн хувьд хамгийн эхэнд хохирол төлбөрөө төлсөн. Мөн өөрт холбогдох үйлдлүүдийг хүлээн зөвшөөрч байгаа, анх удаа гэмт хэрэгт холбогдсон, түүний хувийн байдал зэргийг нь харгалзан үзэж хөнгөн ял оногдуулж өгнө үү. Мөн*******ын хувьд 2021 онд батлагдсан Өршөөл үзүүлэх тухай хуульд хамрагдах боломжтой байгаа.” гэв,

Шүүгдэгч *******ын өмгөөлөгч Л.Чинбат шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “Шүүхээс *******ыг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэр гаргасан. Бид үүн дээр маргах зүйлгүй. Миний үйлчлүүлэгч нь өөрт ногдох хохирлыг төлсөн, анх удаа тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлаас гэмт хэрэгт холбогдсон. Иймд дээрх нөхцөл байдлуудыг харгалзан үзэж Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.-д зааснаар хорих ялын хугацааг доод хэмжээгээр асгаж өгнө үү, мөн 2021 онд батлагдсан Өршөөл үзүүлэх тухай хуульд хамруулж өгнө үү.” гэв.

Шүүгдэгч ******* шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “...Хийсэн хэрэгтээ гэмшиж байна, хохирол төлбөрийг барагдуулсан, хөнгөн ял оногдуулж өгнө үү.” гэв.

            Шүүгдэгч Д. шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “...миний хувьд өөртөө сайн дүгнэлт хийсэн. Одоо дахин гэмт хэрэгт холбогдохгүй байж чадна. Би том машин зээлээр аваад түүгээрээ ажил хийдэг. Хийсэн хэрэгтээ гэмшиж байна, хөнгөн ял оногдуулж өгнө үү.” гэв.

            Шүүгдэгч Б.ын шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “...Би олон хүүхэдтэй. Энэ хэргээс хүүхдүүдийнхээ амьдралд хар толбо суулгачих вий гэж их бодсон. Дахиж гэмт хэрэгт холбогдолгүй, өөрийн ажил хөдөлмөрөө хийгээд, сурч боловсроод сайхан амьдраад явна. Хийсэн хэрэгтээ гэмшиж байна, хөнгөн ял оногдуулж өгнө үү.” гэв.

            Шүүгдэгч ******* шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “...миний хувьд архи ууж яваад энэ гэмт хэрэгт холбогдсон. Энэ хугацаанд ар гэр, нутаг орны хүмүүстээ муугаар хэлэгдэж ч үзлээ. Хийсэн хэрэгтээ гэмшиж байна, хөнгөн ял оногдуулж өгнө үү.” гэв.

Гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангид заасан үндэслэл, журмын дагуу тусгай ангид заасан төрөл, хэмжээний дотор эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээр хуульчилсан.

Шүүгдэгч ******* нь урьд Төв аймгийн дундын 1 дүгээр шүүхийн 2006 оны 02 дугаар сарын 1-ны өдрийн 12 дугаартай шийтгэх тогтоолоор Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 145 дугаар зүйлийн 145.2, 261 дүгээр зүйлийн 261.1 дэх хэсэгт зааснаар 4 жил 6 сарын хугацаагаар хорих ялаар шийтгүүлж, 2006 оны 7 дугаар сарын 0 ны өдрийн 292 дугаартай Өршөөл үзүүлэх комиссын тогтоолоор 2006 оны 6 дугаар сарын 2-ны өдөр батлагдсан Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.4 дэх хэсэгт зааснаар *******т оногдуулсан хорих ялаас эдлээгүй үлдсэн 02 жил 4 сар 28 хоногийн хорих ялыг өршөөн хэлтрүүлсэн байна / хх-ийн 9-12-р хуудас/.

Шүүгдэгч*******,*******, ******* нар нь урьд эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй болох нь шүүгдэгч нарын Эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас / хх-ийн 1-2-р хуудас, шүүхэд ирүүлсэн баримт/-аар тогтоогдож байна.

Шүүгдэгч *******ыг шүүхийн дуудсан цагт хүрэлцэн ирээгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд саад учруулсан, шүүгдэгчийн хаа байгаа газар нь мэдэгдэхгүй байгаа үндэслэлээр Багануур дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 4 дүгээр сарын 28-ны өдрийн 85 дугаартай захирамжаар түүнийг албадан ирүүлэх, олж ирүүлсэн өдрөөс *******т цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ авахаар шийдвэрлэсэн. Багануур дүүргийн Цагдаагийн хэлтсээс захирамжид даалгасан Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан эрэн сурвалжлах, албадан ирүүлэх ажиллагааг явуулж 2024 оны 12 дугаар сарын 08-ны өдөр шүүгдэгч *******ыг олж ирүүлсэн байна.

Шүүхээс ял оногдуулахдаа шүүгдэгч нарын гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, үйлдэл, оролцооны хэлбэр, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, хохирол төлөхөө илэрхийлсэн байдал, шүүгдэгч нарын хувийн байдал, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч илэрхийлсэн эсэх зэрэг нөхцөл байдлуудыг тус тус харгалзан үзэв.

Шүүгдэгч *******,*******,******* нарын үйлдсэн гэмт хэрэгт Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.2 дахь заалтад заасан, шүүгдэгч *******ын үйлдэлд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1, 1.2 дахь заалтад заасан эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл тус тус тогтоогдсон, мөн шүүгдэгч нарын үйлдэлд тус хуулийн 6.6 дугаар зүйлд заасан эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй гэж тус тус дүгнэв.

            Иймд шүүгдэгч Шүүгдэгч ******* ******* ******* *******т Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар 4 /дөрөв/-н жил 02 /хоёр/ сарын хугацаагаар хорих ял,

            Шүүгдэгч ******* ******* т Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар /гурав/-н жилийн хугацаагаар хорих ял,

            Шүүгдэгч ******* ******* ад Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар /гурав/-н жилийн хугацаагаар хорих ял,

            Шүүгдэгч ******* ******* т Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь заалт, .2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар 02 /хоёр/ жилийн хугацаагаар хорих ял тус тус оногдуулж шийдвэрлэв.

            2021 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрийн Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн дугаар зүйлийн .2 дахь хэсэгт “...Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 2006 оны 6 дугаар сарын 2-ны өдрийн хууль...-д заасны дагуу хорих ялаас чөлөөлөгдсөнөөс хойш санаатай гэмт хэрэг үйлдэж хорих ял шийтгүүлсэн хүнийг өршөөлд хамааруулахгүй” гэж заасан.

            Иймд шүүгдэгч ******* нь урьд Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 2006 оны 6 дугаар сарын 2-ны өдрийн хуульд зааснаар хорих ялаас чөлөөлөгдсөн байх тул түүнд оногдуулсан хорих ялыг 2021 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрийн Өршөөл үзүүлэх тухай хуульд хамааруулж шийдвэрлэх боломжгүй байна. 

            Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.6 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар ******* *******т оногдуулсан 4 /дөрөв/-н жил 02 /хоёр/ сарын хугацаагаар хорих ялыг нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлэх нь зүйтэй.

2021 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдөр баталсан Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн дугаар зүйлийн .1.2 дахь хэсэгт “2021 оны 6 дугаар сарын 24-ний өдрийн 24 цаг 00 минутаас өмнө 2015 оны 12 дугаар сарын 0-ны өдөр баталсан Эрүүгийн хуульд заасан гэмт хэрэг үйлдсэн” хүн тус хуулийн үйлчлэлд хамаарахаар заасан ба тус хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.2 дахь хэсэгт “...2015 оны 12 дугаар сарын 0-ны өдөр баталсан Эрүүгийн хуульд заасан ... Мал хулгайлах /Эрүүгийн хуулийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэг/ гэмт хэрэг үйлдэж шүүхээс таван жил, түүнээс а хугацаагаар хорих ял оногдуулсан ...бол хорих ялыг зорчих эрхийг хязгаарлах ялаар солино” гэж хуульчилсан байна.

            Иймд шүүгдэгч Д.,*******, ******* нарын хувийн байдлыг харгалзан Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.14 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг, 2021 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрийн Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.2 дахь хэсэгт заасныг баримтлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар Д.т оногдуулсан /гурав/-н жилийн хугацаагаар хорих ялын,*******ад оногдуулсан /гурав/-н жилийн хугацаагаар хорих ялын, *******т оногдуулсан 2 /хоёр/ жилийн хугацаагаар хорих ялын нэг хоногийг тус тус зорчих эрхийг хязгаарлах ялын нэг хоногоор тооцож, хорих ялыг зорчих эрхийг хязгаарлах ялаар сольж шийдвэрлэв.

             Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар *******ын цагдан хоригдсон 254 хоногийг,*******ын цагдан хоригдсон 195 хоногийг,*******ын цагдан хоригдсон 48 хоногийг, *******ын цагдан хоригдсон 110 хоногийг тус тус эдлэх ялын хугацаанд оруулан тооцох нь зүйтэй.

            Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Д.т оногдуулсан /гурав/-н жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял эдлэх хугацаанд эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлтэйгээр байнга оршин суух хаягаа өөрчлөх, Говьсүмбэр аймгийн ын нутаг дэвсгэрт зорчих, мөн шүүхээс тогтоосон чиглэл болох Говьсүмбэр аймгаас Дундговь аймгийн хүртэл ажил хийх зорилгоор зорчихоос өөр чиглэлд зорчихыг хориглох үүргийг,

            Шүүгдэгч*******ад оногдуулсан /гурав/-н жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял эдлэх хугацаанд эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлтэйгээр байнга оршин суух хаягаа өөрчлөх, Багануур дүүргийн нутаг дэвсгэрт зорчих, мөн шүүхээс тогтоосон чиглэл болох Багануур дүүргээс Төв аймгийн хүртэл сурах зорилгоор зорчихоос өөр чиглэлд зорчихыг хориглох,

            Шүүгдэгч *******т оногдуулсан 2 /хоёр/ жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял эдлэх хугацаанд эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлтэйгээр байнга оршин суух хаягаа өөрчлөх, Багануур дүүргийн нутаг дэвсгэрт зорчих, мөн шүүхээс тогтоосон чиглэл болох Багануур дүүргээс Төв аймгийн Баян, хүртэл ажил хийх зорилгоор зорчихоос өөр чиглэлд зорчихыг хориглох үүргийг тус тус шүүгдэгч Д.,*******, ******* нарт хүлээлгэв.

Хэрэгт нотлох баримтаар хавсаргасан хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд, хохирогч, гэрч нарын мэдүүлгүүд, тээврийн хэрэгсэлд үзлэг хийсэн баримт зэргээр шүүгдэгч ******* Д.,*******, ******* нар нь гэмт хэрэг үйлдэхдээ улсын дугаартай тээврийн хэрэгсэл, 18-04 УНЛ улсын дугаартай Портер тээврийн хэрэгсэл, Даюун мотоцикл, Приус 20 40-81 УБА улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг тус тус ашигласан болох нь тогтоогдож байна.

Хөрөнгийн үнэлгээний “Сэлэнгэ Эстимэйт” ХХК-ийн 2020 оны дугаар сарын 17-ны өдрийн 99 дугаартай дүгнэлтэд “...Хятад улсад үйлдвэрлэсэн, бичиг баримт байхгүй, Даюун маркий мотоцикл-Зах зээлийн өнөөгийн дундаж үнийг 700,000 төгрөгөөр тогтоов” гэж / хх-ийн 77-р хуудас/, Хөрөнгийн үнэлгээний “Эй Жэй Жэй Эм” ХХК-ийн 2022 оны 02 дугаар сарын 17-ны өдрийн 07/77 дугаартай дүгнэлтэд “...Портер тээврийн хэрэгслийн зах зээлийн үнэ цэнийг 2020 оны 0 сарын байдлаар 2,178,000 төгрөг, тээврийн хэрэгслийн зах зээлийн үнэ цэнийг 2019 оны 1 сарын байдлаар 400,750 төгрөгөөр үнэлэв” /4-р хх-ийн 151-165-р хуудас/ гэж тэмдэглэсэн байна. Мөн 2020 оны 0 дугаар сарын 19-ний өдрийн 02 дугаартай Багануур дүүргийн Прокурорын газрын хяналтын прокурорын тогтоолоор Приус 20 40-81 УБА улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг битүүмжилжээ.

Иймд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.5 дугаар зүйлийн 1, 4 дэх эсэгт зааснаар шүүгдэгч нарын гэмт хэрэгт хамтран оролцсон байдлаар гэмт хэрэг үйлдэхэд ашигласан тээврийн хэрэгслүүдийн үнийг хувь тэнцүүлэн гаргуулж улсын орлогод оруулахаар, мөн нь прокурорын тогтоолоор битүүмжилж ирүүлсэн “ Приус 20” 40-81 УБА улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг улсын орлогод оруулахаар тус тус шийдвэрлэв.

Шүүгдэгч *******т хорих ял оногдуулж шийдвэрлэсэн тул түүнд авсан хувийн цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлж, шүүгдэгч Д.,*******, ******* нарт авсан хувийн баталгаа гаргах, МУ-ын хилээр гадагш гарахыг хориглох хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг тогтоол хүчин төгөлдөр болтол хэвээр үргэлжлүүлэх нь зүйтэй.

Шүүгдэгч нарт холбогдох иргэний бичиг баримт шүүхэд шилжиж ирээгүй, энэ хэрэгт гарсан хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардлыг тодорхойлж ирүүлээгүй, эд мөрийн баримтаар хурааж ирүүлсэн зүйлгүй болохыг тус тус дурдав.

 

  Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 6.2 дугаар зүйлийн 1; 2; 4 дэх хэсгүүд, 6.6 дугаар зүйл, 6.7 дугаар зүйл, 6.8 дугаар зүйл, 6.10 дугаар зүйлд тус тус заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

            1. Шүүгдэгч ******* ******* ******* *******ыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар үргэлжилсэн үйлдлээр, бүлэглэж, машин механизм ашиглаж, олон тооны малыг хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд,

            Шүүгдэгч ******* ******* ыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар үргэлжилсэн үйлдлээр, бүлэглэж, машин механизм ашиглаж, олон тооны малыг хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд,

            Шүүгдэгч ******* ******* ыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар үргэлжилсэн үйлдлээр, бүлэглэж, машин механизм ашиглаж, олон тооны малыг хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд,

            Шүүгдэгч ******* ******* ыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь заалт, .2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар бүлэглэж, машин механизм ашиглаж, олон тооны малыг хулгайлах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцсугай.

            2. Шүүгдэгч ******* ******* ******* *******т Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар 4 /дөрөв/-н жил 02 /хоёр/ сарын хугацаагаар хорих ял,

            Шүүгдэгч ******* ******* т Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар /гурав/-н жилийн хугацаагаар хорих ял,

            Шүүгдэгч ******* ******* ад Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн дахь хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар /гурав/-н жилийн хугацаагаар хорих ял,

            Шүүгдэгч ******* ******* т Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь заалт, .2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар 02 /хоёр/ жилийн хугацаагаар хорих ял тус тус оногдуулсугай.

            . Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.6 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар ******* *******т оногдуулсан 4 /дөрөв/-н жил 02 /хоёр/ сарын хугацаагаар хорих ялыг нээлттэй хорих байгууллагад эдлүүлсүгэй.

            4. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.14 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг, 2021 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрийн Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.2 дахь хэсэгт зааснаар Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.12 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2, 2.4 дэх заалтуудад зааснаар зааснаар Д.т оногдуулсан /гурав/-н жилийн хугацаагаар хорих ялын,*******ад оногдуулсан /гурав/-н жилийн хугацаагаар хорих ялын, *******т оногдуулсан 2 /хоёр/ жилийн хугацаагаар хорих ялын нэг хоногийг тус тус зорчих эрхийг хязгаарлах ялын нэг хоногоор тооцож, хорих ялыг зорчих эрхийг хязгаарлах ялаар сольсугай.

      5. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар *******ын цагдан хоригдсон 254 хоногийг,*******ын цагдан хоригдсон 195 хоногийг,*******ын цагдан хоригдсон 48 хоногийг, *******ын цагдан хоригдсон 110 хоногийг тус тус эдлэх ялын хугацаанд оруулан тооцсугай.

            6. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Д.т оногдуулсан /гурав/-н жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял эдлэх хугацаанд эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлтэйгээр байнга оршин суух хаягаа өөрчлөх, Говьсүмбэр аймгийн ын нутаг дэвсгэрт зорчих, мөн шүүхээс тогтоосон чиглэл болох Говьсүмбэр аймгаас Дундговь аймгийн хүртэл ажил хийх зорилгоор зорчихоос өөр чиглэлд зорчихыг хориглох үүргийг,

            Шүүгдэгч*******ад оногдуулсан /гурав/-н жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял эдлэх хугацаанд эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлтэйгээр байнга оршин суух хаягаа өөрчлөх, Багануур дүүргийн нутаг дэвсгэрт зорчих, мөн шүүхээс тогтоосон чиглэл болох Багануур дүүргээс Төв аймгийн хүртэл сурах зорилгоор зорчихоос өөр чиглэлд зорчихыг хориглох,

            Шүүгдэгч *******т оногдуулсан 2 /хоёр/ жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял эдлэх хугацаанд эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлтэйгээр байнга оршин суух хаягаа өөрчлөх, Багануур дүүргийн нутаг дэвсгэрт зорчих, мөн шүүхээс тогтоосон чиглэл болох Багануур дүүргээс Төв аймгийн Баян, хүртэл ажил хийх зорилгоор зорчихоос өөр чиглэлд зорчихыг хориглох  үүргийг тус тус хүлээлгэсүгэй.

      7. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.5 дугаар зүйлийн дахь хэсэгт зааснаар ялтан нь шүүхээс оногдуулсан зорчих эрхийг хязгаарлах ялыг шүүхээс тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй, хүлээлгэсэн үүргийг зөрчсөн бол түүний зорчих эрхийг хязгаарлах ялын эдлээгүй үлдсэн хугацааны нэг хоногийг хорих ялын нэг хоногоор тооцож, хорих ялаар солихыг Д. ,*******, ******* нарт мэдэгдсүгэй.

            8. Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэгт тус тус зааснаар

            - шүүгдэгч *******,*******, ******* нараас тус бүр ,7 төгрөгийг гаргуулж хохирогч т олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,*******, Б. нараас тус бүр 1,200,000 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,*******, Б. нараас тус бүр 666,667 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,*******, Б. нараас тус бүр 466,667 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,*******, Б. нараас тус бүр 466,667 төгрөгийг гаргуулж хохирогч ын хууль ёсны төлөөлөгч Ц.Гантөмөрт олгуулах,

            - шүүгдэгч *******,******* нараас тус бүр 1,500,000 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******, Б. нараас тус бүр 1,500,000 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах,

            - шүүгдэгч *******аас 2,250,000 төгрөгийг гаргуулж хохирогч олгуулах, шүүгдэгч Б. нь 2,250,000 төгрөгийг хохирогч шилжүүлсэн болохыг дурдаж, иргэний нэхэмжлэгч Б.Баярсайхан, Д.Лхагвасүрэн нар нь гомдол саналгүй, нэхэмжлэх зүйлгүй гэсэн болохыг тус тус дурдсугай.

            9. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 6.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар иргэний нэхэмжлэгч “Апекс Финанс” ХХК-ийн гаргасан нэхэмжлэлийг хэлэлцэхгүй орхиж, “Апекс Финанс” ХХК нь тус нэхэмжлэлийг нотлох баримтаа бүрдүүлэн иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхтэйг дурдсугай. 

10. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.5 дугаар зүйлийн 1, 2, 5 дахь хэсэгт зааснаар гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршгийн төлбөрт төлбөхөө илэрхийлж тус Багануур дүүргийн шүүхийн Тамгын газрын барьцааны Хаан банкны 572176184 тоот дансанд шүүгдэгч *******аас шилжүүлсэн 8,400,000 төгрөг, шүүгдэгч Д.аас шилжүүлсэн 4,667,000 төгрөг, шүүгдэгч Б.аас шилжүүлсэн 5,10,000 төгрөг, шүүгдэгч *******аас шилжүүлсэн ,7 төгрөгийг тус тус хохирогч нарт учирсан хохирлыг төлүүлэх зорилгоор Нийслэлийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын дансанд шилжүүлэхийг тус шүүхийн Тамгын газарт даалгасугай.

11. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.5 дугаар зүйлийн 2, дахь хэсэгт зааснаар гэмт хэрэг үйлдэхэд ашигласан тээврийн хэрэгслийн үнийг мөнгөн хэлбэрээр хувь тэнцүүлэн тогтоож шүүгдэгч *******аас 1,092,918 төгрөг,*******аас 1,092,918 төгрөг, Б.аас 859,584 төгрөг, *******аас 2,4 төгрөг тус тус гаргуулж улсын орлогод оруулах, мөн энэ хэрэгт битүүмжилж ирүүлсэн Приус-20 40-81 УБА улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг улсын орлогод оруулсугай.

            12. Шийтгэх тогтоол уншин сонсгосноор хүчинтэй болох ба тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч *******т авсан цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг, шүүгдэгч  Д., Б., ******* нарт авсан хувийн баталгаа гаргах, МУ-ын хилээр гадагш гарахыг хориглох хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

            1. Энэ хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдан ирсэн зүйлгүй, битүүмжлэгдсэн эд хөрөнгө үгүй, шүүгдэгчид холбогдох иргэний бичиг баримт шүүхэд шилжиж ирээгүй, шүүгдэгчээс гаргуулбал зохих эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардал төлбөргүй, шүүгдэгч нь энэ хэрэгт цагдан хоригдсон хоноггүй болохыг тус тус дурдсугай            14. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 8.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг, 8.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт тус тус зааснаар прокурор, дээд шатны прокурор, шүүгдэгч, хохирогч, тэдгээрийн өмгөөлөгч, хууль ёсны төлөөлөгч нар шийтгэх тогтоолыг гардан авснаас эсхүл хуульд зааснаар хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд гаргах давж заалдах гомдол, эсэргүүцлээ шийдвэр гаргасан анхан шатны шүүхээр дамжуулан бичгээр гаргах эрхтэйг мэдэгдсүгэй.

            15. Эрүүгийн  хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн  7.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар  анхан шатны шүүхийн шийдвэрт гомдол эсэргүүцэл бичсэн тохиолдолд шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийг түдгэлзүүлж, шүүгдэгч *******т авсан цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг, шүүгдэгч  Д., Б., ******* нарт урьд авсан хувийн баталгаа гаргах, МУ-ын хилээр гадагш гарахыг хориглох хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга хэмжээг тус тус хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

 

 

 

 

 

                           ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                       С.ӨЛЗИЙ-О