МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 Х******* аймгийн Б*******-******* сум дахь сум дундын шүүхийн эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааныг Ерөнхий шүүгч М.Энхмандах даргалж, шүүх хуралдааны “А” танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга А.Оюун-Эрдэнэ

Улсын яллагч Э.Азжаргал

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Ж.Н*******

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн өмгөөлөгч А.Мөнхзул, Д.Ганхуяг

Шинжээч Т.Т (цахимаар)

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Х.Бияазхан (цахимаар), Х.Даваахүү

Шүүгдэгч Л.А******* нарыг *******олцуулан Х******* аймгийн Б*******-******* сум дахь сум дундын прокур*******ын газрын  хяналтын прокур*******оос Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад заасан  гэмт хэрэгт холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн шүүгдэгч ******* овогт Л******* А*******т холбогдох эрүүгийн 2240000480042 дугаартай хэргийг 2024 оны 10 дугаар сарын 21-ний өдөр хүлээн авч, хянан хэлэлцэв.

 

Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт:

Монгол Улсын иргэн, 19... оны ... дүгээр сарын ...-ны өдөр ........ аймгийн .......... сумын ......... тосгонд төрсөн, .... настай, эрэгтэй, яс үндэс дөрвөд, ........... боловсролтой, ................ мэргэжилтэй, ........................ ажилтай, ам бүл ..., . хамт ................байрны ............. тоотод *******шин суух, улсаас авсан гавьяа шагналгүй, урьд ял шийтгэлгүй, .................. регистрийн дугаартай ******* овогт Л******* А*******.

 

Холбогдсон хэргийн талаар: /яллах дүгнэлтэд дурдсанаар/

 

Шүүгдэгч Л.А******* нь согтуурсан үедээ буюу 2022 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өдрийн 19 цагийн *******чим Х******* аймгийн Б*******-******* сумын 3 дугаар багийн нутаг дэвсгэр Б*******-******* “ цех” явах замын Б*******-******* сумын төв рүү салдаг уулзвар хэсэгт өөрийн өмчлөлийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” маркийн тээврийн хэрэгслийг жолоодон явахдаа Монгол Улсын Замын Хөдөлгөөний дүрмийн 3.7а “...согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөлөх бодис хэрэглэсэн ...үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодохгүй байх...” 11.1 “Эгнээний тоог з*******чих хэсэг дээрх тэмдэглэл болон 5.10.а, 5.10.6, 5.11.а, 5.11.6 тэмдгээр тод*******хойлно. Хэрэв эдгээр тэмдэг, тэмдэглэл байхгүй бол жолооч хны баримжаагаар тухайн з*******чих хэсгийн өргөн, автомашины өргөний хэмжээ, хажуугийн аюулгүйн зайг харгалзан эгнээний тоог тод*******хойлох бөгөөд тухайн з*******чих хэсэг эсрэг хөдөлгөөнтэй бол түүний өргөний зүүн гар тал дахь тэн хагасыг эсрэг хөдөлгөөнд з*******иулагдсанд тооцно” гэснийг.... тус тус зөрчиж эсрэг урсгалаар з*******чиж явсан Ж.Б 14-03 УБЦ улсын дугаартай “Хово 5707” маркийн тээврийн хэрэгсэлтэй мөргөлдсөний улмаас өөрийн тээврийн хэрэгсэлд з*******чиж явсан з*******чигч С.С амь насыг хохироосон гэмт хэрэгт холбогджээ.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

  -Шүүгдэгч Л.А******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт: “Мэдүүлэг өгөхгүй” гэв.

 

-Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Ж.Н******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт: “...Би эрүүл зөв хооллолтын клуб хичээллүүлдэг байсан. 2022 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өглөө 05 цаг 30 минут гээд гэрээсээ гарсан. Би утсаа гэртээ *******хисон байсан. Тэгээд 9 цаг өнгөрөөгөөд утас руугаа залгасан. Манай нөхөр авсан. Тэгээд ажлаас яаралтай дуудсан. Би явахаар болсон гэж хэлсэн. Тэгэхээр нь чи өнөөдөр амарч байгаа биз дээ, яаха явах болдог юм бэ гэхэд Х яаралтай дуудсан.  Би явахаар болсон гэсэн. Тэгвэл миний утсыг авчирч өгөөрэй гэсэн. Тэгээд 10 цагийн үед байх ажлаар дамжаад миний утсыг өгөөд маш их яаруу байсан. Их л яаруу гарсан. Тэгээд 16 цаг өнгөрч байхад над руу ярьсан. Би хөдөө ирсэн байна гэсэн. Ажилдаа явсан гэсэн яасан бэ, хэнтэй яваа юм бэ гэхэд мастертайгаа явж байна гэсэн. Ямар мастер вэ гэхэд А явж байна гэж хэлсэн. Тэгээд ямар ажлаар явж байгаа юм бэ гэсэн чинь хонь зарах уу, А мал нь хол байдаг болохо******* хоолгүй болчхоод хонь зарах уу гэж асуусан. Тэгэхээр нь би мал эцэнхий байгаа биз дээ, юуг нь зарах вэ гэсэн. Хэзээ ирэх юм бэ гэхэд ингэсхийгээд гарлаа гээд ярьсан. Би *******ой ажил дээр байхад С- эхнэр 21 цагийн үед над дээр *******ж ирээд Н яаралтай ажил гарсан, хоёулаа эмнэлэг *******ъё гэсэн. Тэгээд би ямар ажил гарсан юм бэ, хэлэхгүй юм уу гэсэн чинь очиж байгаад мэдье гэсэн. Би эмнэлэг дээр очиход түргэний машин зөрөөд шууд мо*******ог руу очсон. Тэндээс би нөхрийгөө өнгөрсөн байна гэдгийг мэдсэн. Д нь цагдаа дээр очсон. Тэгээд цагдаа дээр очиж мэдүүлэг өгөөд, цагдаа дээр очиход А******* нэлээн согтолттой байна, түр саатуулсан байгаа гэсэн яриа гарч байсан. Би тухайн үед уулзаж болох уу гэж хэлсэн. Тэгээд тэндээсээ хэргийн газар руу явсан. Ойролцоого******* 23 цаг *******чим болж байсан байх. Хэргийн газар руу очоод цагдаа нар *******уулахгүй байсан. Тэгээд би уйлж, гуйж байгаад хэргийн газар дээр *******оход А*******ын машин нэлээн эвдэрсэн, өөрийнхөө ирж байсан буюу талаас ирж байгаа зам дагуу эргэж харсан байдалтай зогсож байсан. Б машин 4 замын уулзварын Дархан руу гардаг замын наад талд бага зэрэг баруун гар талдаа зам чөлөөлсөн байдалтай зогссон дүр зургийг олж харсан.

Л.А******* *******шуулгын зардал эхлээд 4,000,000 төгрөг өгсөн. Өмнөх шүүх хуралдаанд 27,395,000 төгрөг өгсөн. Нийт 31,395,000 төлсөн. Одоо Л.А*******аас:

1.Хас банкны зээлийн үлдэгдэл төлбөр 23,956,897 төгрөг,

2.Сэндли ББСБ-ийн зээлийн үлдэгдэл төлбөр 3,916,000 төгрөг,

3. Төрийн банкны зээлийн үлдэгдэл төлбөр 4,416,500 төгрөг,

4.Оюутаны сургалтын төлбөр 2,800,000 төгрөг,

5.Талийгаачийн авах байсан 3 сарын цалин 8,176,077 төгрөг

            6.2025 оны 02 дугаар сарын 05-ны өдрийн шүүх хуралдаанд ирсэн болон өнөөдрийн шүүх хуралдаанд ирсэн замын зардал, буудлын зардал 614,131 төгрөг нийт 43,879,605 төгрөгийг гаргуулна. Мөн сэтгэл санааны хохирлыг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 420,000 төгрөгөөр тооцоод 63,000,000 төгрөгийг гаргуулж өгнө үү.” гэв.

 

Шинжээч Т.Т шүүхийн хэлэлцүүлэгт: “Миний бие хуульд заасан эрх, үүргийн хүрээнд дүгнэлт гаргасан.

Хэргийн материалд авагдсан нотлох баримттай танилцахад Toyota Hilux маркийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай автомашины жолооч Л.А******* нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7.”Жолоочид дх зүйлийг х*******иглоно: а/ тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй (жолоодлогын дадлага хийхээс бусад тохиолдолд), эсхүл согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн, мөн хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангаж чадахааргүй өвчтэй буюу ядарсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох”, мөн дүрмийн 11.1 “Эгнээний тоог з*******чих хэсэг дээрх тэмдэглэл болон 5.10.а, 5.10.6, 5.11.а, 5.11.6 тэмдгээр тод*******хойлно. Хэрэв эдгээр тэмдэг, тэмдэглэл байхгүй бол жолооч хны баримжаагаар тухайн з*******чих хэсгийн өргөн, автомашины өргөний хэмжээ, хажуугийн аюулгүйн зайг харгалзан эгнээний тоог тод*******хойлох бөгөөд тухайн з*******чих хэсэг эсрэг хөдөлгөөнтэй бол түүний өргөний зүүн гap тал дахь тэн хагасыг эсрэг хөдөлгөөнд з*******иулагдсанд тооцно” гэсэн заалтуудыг тус тус зөрчсөн байх үндэслэлтэй байна. Howo маркийн 14-03 УБЦ улсын дугаартай автомашины жолооч Б.Б нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 4 дүгээр хавсралтын 6.1 дүгээр зүйл дэх “Хурд хэмжүүр ажиллахгүй болсон тээврийн хэрэгслийг ашиглахыг х*******иглоно” гэснийг зөрчсөн байх үндэслэлтэй байна. Хэргийн материалд авагдсан нотлох баримттай танилцахад шинжээч миний тусгай мэдлэг, шинжилгээнд ашиглаж буй арга хэрэгслээр тээврийн хэрэгслүүдийн хурдыг тогтоох боломжгүй байна. Уг зам тээврийн осол нь Toyota Hilux маркийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай автомашины жолооч Л.А******* Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7.А, 11.1 дэх зөрчсөний улмаас гарсан байх үндэслэлтэй байна. Хэргийн материалын 18 дугаар хуудас дахь хэргийн газрын үзлэгийн тэмдэглэлийн “А” цэгийн байрлалын тухай тэмдэглэл, 20 дугаар хуудас дахь гэрэл зургийн үзүүлэлт, 29 дүгээр хуудас дахь осол, хэрэг гарсан газар дээр хийсэн хэмжилтийн бүдүүвч зураг, 220 дугаар хуудас дахь гэрчийн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудыг үндэслэн 2 тээврийн хэрэгсэл анх мөргөлдсөн гэх “А” цэгийн байрлалыг авч үзсэн болно. Шинжээчийн зүгээс хэргийн материалын 28 дугаар хуудас дахь зохицуулагчийн тэмдэглэл, 223, 226 дугаар хуудас дахь гэрчүүдийн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудыг үндэслэн жолооч Л.А*******ыг Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7.А дугаар заалтыг зөрчсөн гэж үзсэн болно. Би эрүүгийн хэргийн бүх материалыг эх хувиар нь хүлээж аваад дүгнэлт гаргасан.

Хамгийн гол асуудал нь 2 автомашины мөргөлдсөн гэх “А” цэгийн байрлал нь хоёр автомашин өөд өөдөөсөө чиглэлтэй явж байсан. Зам нь 14.9 метрийн өргөнтэй з*******чих хэсгээр өөд өөдөөсөө явж байсан. Тэгээд “А” цэгийн байрлал нь мөргөлтийн д 2 тээврийн хэрэгслийн эзэлсэн байрлал чухал ач холбогдолтой. Ялангуяа “А” цэгийн байрлал юм. “А” цэгийн байрлалаас хэн, хаашаа, хэдэн метрт хаашаа гарсан байрлалтай байсан бэ гэдэг чухал. Би схем зураг, гэрэл зургийн үзүүлэлттэй харьцуулаад үнэлж дүгнээд, дээрх дүгнэлтүүдээ гаргасан.

Гэрэл зураг, фото зургийн үзүүлэлт байгаа. Би тухайн хэргийн газар очиж үзээгүй болохо******* мэдээж байрлалын сайн тодруулах нь зүйтэй юм байна гэж үзээд хавтаст хэргийг цааш нь уншаад тодруулаад явахад хоёр жолоочийн өгсөн мэдүүлэг, гэрэл зураг, хэргийн газрын осол болсон шалтгааныг харахад төсөөлөл надад бууж ирсэн.

Тэгээд гэрэл зургийн үзүүлэлт, схем зургийг харьцуулаад явсан чиглэл, маршрут, з*******чих хэсгийн өргөн, тухайн замын гадаргууны байдал гэх мэт зүйл надад төсөөлөл, ийм учиртай юм байна гээд *******оод ирнэ. Тэрийгээ үндэслээд хэргийн материалуудыг нь уншаад дүгнэлтүүдээ гаргасан гэж үзэж байна.

Би харьцуулан дүгнэсэн. Тэгээд автомашины дотоод шаталтын хөдөлгүүрээс гарах хөргөлтийн болон туслах материалууд, мөн дотоод шаталтын хөдөлгүүр гэдэг нь маш бат бөх хэмжээний металлаар хийгдсэн байгаа. Тэрнээс ямар шил шаазан эдлэлээр хийгдсэн биш. Тэр д*******оо асгарна гэж байхгүй. Яльгүй ан цав гарна. Тэрүүгээр дуслах маягтай байж байгаад яг тогтв*******той цэг дээр очоод тээврийн хэрэгсэл хөдөлгөөнгүй зогссон цагтаа мөргөлдсөн цэгээсээ тод*******хой хэмжээний шилжилт хийгээд тогтв*******той байсан цагтаа тэр шингэн юүлэгдэж доошоо тунарч асгарч, з*******чих хэсэг дээр унах магадлалтай. Анх мөргөлдсөн цэгээр 2 тээврийн хэрэгслийг хуванцар, шил шаазан, эд ангийн үлдэгдэл тунарч үлддэг. Миний амьдралын, ажлын туршлагаар тийм байсан. Тэрийгээ баримталж “А” цэгээсээ тэдэн метр шидэгдсэн юм байна, тэдэн метр шилжилт хийсэн юм байна гэсэн дүгнэлтээ бодоод шингэн дуссан газар “А” цэг байх үндэслэлгүй юм байна гэж үзээд дээрх дүгнэлтийг гаргасан.

 Мөргөлдсөн цэг дээр нэгдүгээрт 2 тээврийн хэрэгслээс шил шаазан, хуванцар эд ангийн үлдэгдэл тунарч, хагарч, бяцарч, үүрч үлдсэн байх үндэслэлтэй.

Тээврийн хэрэгсэл мөргөлдсөний д байраа эзлээд шилжилт хийсэн. Хоёр автомашины жин өөр, масс нь өөр юм. Хоёр тээврийн хэрэгсэл тод*******хой хэмжээнд шилжилт хийж байраа эзэлж зогсоно. Тэгээд тод*******хой хэмжээнд байрлаад зогссоны эцэст шингэн тунарч, юүлэгдэж доошоо асгарах боломжтой. Угаасаа шингэн төрлийн биетийг хими, физикийн шилжилт хийнэ.

Эрх бүхий албан тушаалтнууд хэргийн газрын үзлэг хийх баг бүрэлдэхүүн хо*******ондоо зөвлөлдөөд шийдвэрээ гаргаад үзлэгээ хийгээд, үзлэгийн тэмдэглэл, схем зургаа хамтран үйлдсэн. Тус тусынхаа чиглэлийн дагуу үйлдээд, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх хуулиа баримтлаад үзлэг хийсэн. Энэ бүгдийг нотлох баримтаар авч үзсэн.

Би хэргийн материалын 220-223 дугаар хуудсанд авагдсан нотлох баримтыг үндэслээд тухайн жолоочийг Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7А-д заасныг зөрчсөн гэж үзсэн.

Сүүлийн дүгнэлтийг гаргахад надад шүүхээс канондсон хуулбар ирсэн. Тэгээд би хууль зүйн шаардлага хангахгүй юм байна гэж үзээд материалыг эх хувиар нь явуул гэж хэлж байгаад аваад бүгдийг нь уншиж судалсан. Надад эхлээд хувилаад явуулсан байсан. Би энэ хувилсан юмыг хүлээж авч дүгнэлт гаргахгүй гээд буцаасан. Д нь хэргийн материалууд эх хуви ирсэн.

Хоёр тээврийн хэрэгсэл өөд өөдөөсөө чиглээд явж байсан з*******чих хэсгийн өргөн 14.9 метр, “А” цэгийн байрлал болон хойд талын з*******чих хэсгийн хашлага байхгүй болохо******* зах гэж үзээд тэр хүртэл 3.3 метр явна. Тэмдэг тэмдэглэгээ байхгүй бол жолооч хны баримжаагаар тухайн з*******чих хэсгийн өргөн, автомашины өргөний хэмжээ гэх мэтийг харгалзаад тухайн з*******чих хэсгийн өргөний зүүн гар тал дахь тэн хагасыг эсрэг хөдөлгөөнд з*******иулагдсанд тооцно. Өөрөөр хэлбэл 14.9 нь тэн хагас нь гэхээр 7.45 хувийг тухайн тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөнд з*******иулагдсан байна гэж үзээд 11.1 гэсэн зүйл заалтыг сонгосон.

Хэргийн материалын 18 дугаар хуудас дахь хэргийн газрын үзлэгийн тэмдэглэлийн “А” цэгийн байрлалын тухай тэмдэглэл, 20 дугаар хуудас дахь гэрэл зургийн үзүүлэлт, 29 дүгээр хуудас дахь осол, хэрэг гарсан газар дээр хийсэн хэмжилтийн бүдүүвч зураг, 220 дугаар хуудас дахь гэрчийн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудаар үндэслэж “А” цэгийг тогтоосон.” гэв. 

 

2240000480042 дугаартай эрүүгийн хэргээс

 

1.Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Ж.Н*******ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн “Би өнөө өглөө 06 цаг 40 минутын үед гэрээсээ гд 44 дүгээр байранд байрлах “Удвал” төвийн нэг давхарт байрлах эрүүл, зөв хооллолтын дасгал хийлгэдэг байрандаа ирээд хэдэн хүмүүстэй дасгалаа хийсэн. Би дасгалаа хийлгүүлж дуусаад 10 цагийн алдад нөхөр лүүгээ яриад чи манай ажил дээр ирээд жоохон тус болоод ганц хоёр юм хийгээд өг гэсэн чинь 10 цаг өнгөрөөгөөд яваад ирсэн. Ирээд надад ганц өлгүүр тогтоож өгчхөөд яд гарах гээд байхаар нь чи яах гээд байгаа юм, өнөөдөр чи амарч байгаа биз дээ гэхэд манай ын ерөнхий инженер Энх-Амгалан дуудаад байна. Ажил гарсан юм байлгүй би гялс явчхаад ирье гээд гд явсан. Би өдөр 14 цагийн үед хоолонд *******ох гээд залгаад байхад утас нь бүр холбогдохгүй байсан. Орой над руу 16 цагийн үед гэртээ байхад манай нөхөр өөрөө залгаад би хөдөө явж байна ажлынхаа мастертайгаа гэсэн. Би тэгэхээр нь мастер гэж хэн юм бэ гэсэн чинь А гэж хэлсэн. Би ямар А вэ гэсэн чинь А******* нөгөө дуулдаг гэж надад хэлсэн. Ямар ажлаар явж байгаа юм. Ажлынхаа машинтай явж байгаа юм уу гэж асуусан чинь А*******ын машинтай явж байна. А******* хоолтой болно хонь хийнэ бас идэшнийхээ адуу үхрийг зохицуулна гээд хамт явсан юм гэхээр нь аавын бие тааруу байгаа өөрсдийнхөө идэш хоолоо идэхгүй юун хүний хоолонд яваад байгаа юм гэж хэлэхэд нээх удахгүй очлоо гээд утсаа тасалсан. Тэгээд л одоо ийм зүйл болсон талаар ахынхан нь эхнэр *******ж ирж надад хэлсэн. ... Би бол маш их гомдолтой байна. Зүгээр гэртээ амарч байсан хүнийг дуудаж хамт авч явчхаад тэгээд өөрөө согтуугаар жолоо бариад осол аваар хийгээд нөхрийн минь аминд хүрсэнд бол маш их гомдолтой байна. Бид хоёр банкны зээл ихтэй ар гэрээ яг тэжээж авч явж байгаа хүнийг ийм болгосонд бол гомдолтой л байна. Манай бага хүү маань оюутан болчихсон. Хүүгийнхээ сургалтын төлбөр гээд л ер нь ар гэрээ дааж явдаг ганц хүнийг маань ийм болгосонд бол маш их гомдолтой байна. Би өөрөө уургийн дутагдал гээд хүнд ажил хийж болдоггүй ингээд зөв хооллолт гээд хөнгөн ажил хийдэг. Бид 2 бол дундаасаа хүүхэдгүй болохо******* эмчилгээ хийлгээд хүүхэдтэй болъё гээд ийм төлөвлөгөөтэй байсан. Миний том хүү эхнэртэй болоод одоо эхнэр нь жирэмсэн манай нөхөр маань ачаа үзэх нь гээд л маш их л баярлаж байсан. Надад бол маш хэцүү байна. Ийм юм болно гэж үнэхээр санасангүй үнэхээр их том цохилт боллоо.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 54-55 дугаар хуудас)

 

2. Ж.Н*******ийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд иргэний нэхэмжлэгчээр өгсөн: “Амь хохирогчийн *******шуулгын зардалд 28.246.940 төгрөг гарсан. Цалин болон хэрэглээний зээл нь 33.018.583 төгрөг гарсан. Одоого******* бол шүүх рүү хүсэлт өгөөд түр зогсоолгоод байна. Амь хохирогчийн д төлбөрт 86101006 гэсэн дугаарыг 143.100 төгрөгөөр хаалгасан. Талийгаачийн оюутны төлбөр болох 2.800.000  төгрөгийн үлдэгдэл байгаа юм. Энэ төлбөрийн үлдэгдлийг бас нэхэмжилнэ. Өмгөөлөгч авсны төлбөр мөнгө болох 4.000.000 төгрөгийг мөн нэхэмжилнэ. Амь хохирогчийн хоног хураасан зардал болох 2.329.271 төгрөг болсон. Амь хохирогч нь 2023 оны 02 дугаар сард группэд *******ох байсан юм. Тэгээд энэ 4 сарын хугацаанд цалингаа авна гэж бодуул 10.901.436 төгрөг авахаар болж байна. Мөн группэдээ *******оход хөдөлмөрийн чадвар алдалтын хувийг 50-70 хувьтай гэж үзвэл үндсэн цалин болох 2.725.359 төгрөгийг хөдөлмөрийн тухай хуулийн 125 дугаар зүйл буюу үйлдвэрийн осол, хурц, х*******длого, мэргэжлээс шалтгаалсан өвчний улмаас ажилтанд учирсан хохирлыг нөхөн төлөх тухай гэсэн заалтын 125.1.1 дэх хэсэгт зааснаар үндсэн цалинг 9 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээний нөхөн төлбөрийг ажилтан эсхүл түүний гэр бүлд нэг удаа олгоно гэсэн заалтыг үндэслэн энэ хэмжээний мөнгөн дүн болох 24.528.231 төгрөгийг Л.А*******аас нэхэмжилж байна. Нийт 95.066.125 төгрөг болсон. Энэ мөнгөн дүнгээ нэхэмжилж байна. Мөн амь хохирогч нь группэд *******оод тэтгэвэртээ гартал 18 жилийн хугацаа байсан гэж бодоход группийн хамгийн бага дүн болох 800.000 төгрөгөөр бодоход 172.800.000 төгрөг авахаар байгаа тул үүнийг нэмүүл 267.866.125 төгрөг болж байна. Бид хоёр 2011 оноос хойш 11 жил хамт амьдарч байна. Бид хоёр гэрлэлтийн баталгаатай. Анх суухдаа нөхөр маань нэг охинтой, би хоёр хүүтэй хоёр талаасаа суусан. Бид 2 гэр бүл болоод дундаасаа хүүхэдтэй болоогүй. Бид хоёр өөрийн гэсэн байр *******он сууц байхгүй. Х******* аймгийн Б*******-******* сумын 1 дүгээр баг 37-24а тоотод манай нөхрийн ээж нь амьдардаг байсан юм. Ээж нь хотод бага дүү болох С байхаар явсан учраас бид хоёр хүүхдүүдийн хамтаар хадам ээжийн байранд 2018 оноос хойш амьдарч байсан. Манай нөхөр сүүлд хөнгөн ажил гүйцэтгэхээр 1 жилийн хугацаанд үндсэн цалин 2.725.359 төгрөгөөр тооцож тушаал гарсан байсан.” гэх мэдүүлэг (2-р хх-ийн 3-4 дүгээр хуудас)

 

3. Гэрч Б.Б мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “Би 2022 оны 11 дүгээр сарын 09-ний *******ой 18 цаг 30 минутын үед нярадаа аваад машинаа гражны зогсоол дээрээс хүлээж аваад уурхайн 2 дугаар посто******* *******оод 7 дугуй ачиж яваагаа хэлээд гарах бичгээ шалгуулаад гд цехийн ил уурхай руу явсан. Тэгээд 19 цагийн үед уурхайн ачилтын 4 замын уулзвар хэсгийг өнгөрөх гэж байхад миний өөдөөс нэг машин нэлээн хурдтай муриганаад тэгсэн хирнээ дохиогоо бол Б*******-******* сумын зүгт буюу баруун гар тал руугаа өгөөд явж байгаад гэнэт л намайг ирээд мөргөчих шиг болсон. Би уул нь өөдөөс нэлээн хурдтай ирэхээр нь баруун гар тал руугаа шахаад байхад мурилзаж ирээд банкны халалтын төмөр хэсгийг мөргөсөн байсан. Би машинаа зогсоогоод буугаад очиход машин нэлээн эвдэрсэн байдалтай байхаар нь жолоочийн хаалгыг татаж онгойлгоод ахаа та зүгээр үү гэж асуусан чинь чих жоохон шуугиад байна гэж хэлсэн. Би тэгэхээр нь шууд уурхай руу төв диспечер лүү яриад болсон явдлаа хэлтэл цаашаа уурхайн аврах хэсэгт мэдэгдээд уурхайн удирдлага руу ярьж мэдэгдье гэсэн. Д нь шууд эмнэлэг рүү яриад мэдэгдээд цагдаа руу бол хажуугаар явж байсан хүн дуудчихсан гэж хэлэхээр нь больчихсон. Тэгтэл жижиг тэрэгний жолооч ах бууж ирээд чих шуугиад байна гэж байгаад машиныхаа жолоочийн эсрэг талаар очоод хаалгын онгойлгоод босооч ээ гээд дээрээс татаад тэврээд байх шиг байсан. Би бол хүнтэй хамт яваа гэж бол хгүй. Жолоочийн эсрэг талын суудлаа хойш нь хэвтүүлсэн байсан болохо******* би хгүй юм шиг байна лээ. Сүүлд жолооч А******* ах манай найз уул нь хажууд унтаад явж байсан юм гэж байсан. Намайг хаалгыг нь онгойлгоод гайгүй юу ахаа гэхэд А******* ахаас архи согтууруулах ундааны зүйл үнэртэж байсан. А*******, гэх энэ хоёр ах л байсан. Өөр хүн бол байгаагүй. Ер нь бол нилээн хурдтай явсан. Аягүй хурдан л гэрэл нь ойртоод *******оод ирсэн. Миний бодло******* бол замаа голлоод явж байсан байх гэж бодож байна. Тэгээд урагшаа сум руу эргэх гээд их хурдтай явсан болохо******* чадахгүй шарвахаар нь над руу дд хариулчихсан л гэж бодож байна. Миний эсрэг тал буюу миний урдаас ирж явсан. Миний банкны халалт төмөр хугарч салж унасан бас түлшний банк жоохон хонхойсон байж магадгүй. Би сайн харж чадаагүй сандарсан байсан. Бас цагдаа руу авчирч драгер үлээлгэнэ гээд аваад ирсэн.” гэх мэдүүлэг (хх-ийн 57-58 дугаар хуудас)

 

4. Гэрч Т.М*******жийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “Би 2022 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өдөр 14 цагийн үед худаг дээр хаалга янзалж байхад 44-59 ХЭА улсын дугаартай хар машинтай Л.А*******, С нар ирсэн. Худаг дээр ирээд Х, А******* нар хо*******ондоо юм яриад л хоёулаа ойрын хамаатан юм байна гээд яриад л байсан. Би худаг дээр Хтэй хамт байж байсан юм. Тэгээд нээх удаагүй би гэр лүү явахдаа гэрт ирээд хоол унд ид гээд хэлчхээд яваад өгсөн юм. Араас А*******, С, Ж 3 хамт манай гэрт ирсэн. Ж гэдэг залуу намайг харих гэж байхад худаг дээр мотоциклтэй хамт ирж байсан юм. Тэгээд с тэр 3 яваад ирэхээр нь би эхнэрт хоол унд хийж өг гэж хэлсэн чинь жолоо барьж явсан А******* гэх залуу *******ж гд л яд байгаа бололтой байсан. Би гэрт байсан “Эдэн” нэртэй тал шил архи байхаар нь тэр хэдэд гаргаж өгсөн. Тэр архинаас Х, А*******, С, Ж тэгээд би *******оод бид нар нэг нэг л татсан байх. Эхнэр хоол хийж байхад А******* гэх залуу Хтэй хамт ярих юм байна гээд гадаа гарсан. Араас нь нээх удаагүй Ж, С нар гарч явсан. Би хоол болчихлоо гээд эхнэрт наад хэдээ *******ж хоол ид гэж хэл гэхэд эхнэр гадаа байж байгаа шууд А*******, Ж, С тэр 3 хөдлөөд баруун хойшоо явчихсан гэж байсан. А*******, С тэр хоёр л ирсэн.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 60-61 дүгээр хуудас)

 

5. Гэрч Д.Н мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “Би 2022 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өдөр Дархан сумын бойн дээр мал ажиллаж байхад А*******, мөн танихгүй хоёр залуугийн хамтаар ирсэн. Би уулзах гээд гд ирэхэд А******* надад нэг үнсүүлээд хамт яваа нэг залуу нь архи аягалаад надад модон тагшинд хийгээд өгөхөөр нь ах нь бойн дээр ажиллаж байгаа болохо******* архи ууж болохгүй гэхэд та 3 татчихаа гэхээр би 3 татчихаад эргэж *******оод малаа хийж дуусгаад гэр лүүгээ явсан. Тэр хэд тэгээд л яваад өгсөн. Тийм л зүйл болсон. Би сайн анзагүй. Чи одоо архи уугаад яваад байгаа юм уу гэхэд надад үгүй гэж хэлсэн. Нэлээн *******ой харанхуй болж байсан болохо******* би сайн царай зүсийг нь ч харж чадаагүй. Гадаа зогсож байгаад надад 3 татуулаад л явсан. Миний хувцас ннлээн цустай байсан болохо******* машинд нь суугаагүй.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 63 дугаар хуудас)

 

6. Гэрч У.Г мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “Би уулын үйлдвэрийн автотээврийн цехэд жолоочо******* ажилладаг. Тухайн *******ой 18 цаг 40 минутын үед би ын уурхайн наад талын уурхай дээр ажилладаг дүүдээ хоол хүргэж өгөх гээд ганца явж байхад сумын хойд талын аймаг руу гардаг 4 замын уулзвар дээр осол гарсан байсан. Би очоод машинаасаа буугаад очиход манай уурхайн ачааны том цагаан машинтай хар өнгийн дунд гарын жийп мөргөлдсөн байсан. Би уурхайн диспичер, инженер, механик руу утсаар яриад энд манай цагаан машинтай машин мөргөлдөөд осол гарчихсан байна гэж хэлсэн.  Хэлчхээд уурхайн цагаан том машины жолооч Бтай уулзаад юу болсон бэ гэхэд энэ машин *******ж ирээд хажуу талаас мөргөчихлөө гэж хэлсэн. Би нөгөө машины жолооч ахыг харахад нилээн согтуу байсан. Миний чих шуугиад надад юм сонсогдохгүй байна гэж жижиг дунд гарын жийпний жолооч ах тэгж байсан. Тэгж байхад нь өөрөөс нь архи үнэртээд байсан. Тэгээд би онцгой болон эмнэлэг цагдаа руу дуудлага өгсөн. Би уул нь эмнэлэг цагдаа иртэл замаар нь машин явуулахгүй гээд үзээд байсан боловч машинууд яваад л байсан. Тэгээд л би эмнэлэг ирчихлээ гэхээр нь дүүдээ хоолыг хүргэж өгөхөөр яваад өгсөн. ын хусаад зассан замаар явсан.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 69-70 дугаар хуудас)

 

7. Гэрч Д.Г мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “Тэр өдөр би гэртээ байж байхад 15 цагийн үед манай нөхөр худаг дээрээс ирлээ гээд Хтэй гэрт ирсэн. Нээх удаагүй с нь А*******, С, Ж гэх хүмүүс ирсэн. Манай нөхөр намайг хоол унд хийж өг гэхээр нь би илүү гэр лүү хоол хийх гээд *******сон. Хоолоо бэлдээд *******ж гарч байхад манай нөхөр тал шил архи байснаа гаргаж өгч байх шиг байсан. А******* гэх залуу гадаа Хтэй юм яриад л зогсоод байх шиг байсан. Би хоол бараг болох гээд хоол ид гэсэн чинь С, Ж хоёр гэрээс гарсан. Би с нь гарсан чинь Ж, А*******, С нар шууд машинтайгаа хөдлөөд баруун хойшоо хөдлөөд яваад өгсөн. ... Манай нөхөр тал шил архи гаргаж өгсөн. Тэрнээс уусан үгүйг мэдэхгүй байна.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 72-73 дугаар хуудас)

 

8. Гэрч Б.Х мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “Дуудлагын дагуу осол, хэргийн газар явж очиход уулын үйлдвэрийн сайжруулсан зам дээр том оврын болон суудлын жип маркийн 2 тээврийн хэрэгслүүд хо*******ондоо мөргөлдсөн байдалтай байсан. Хоёр тээврийн хэрэгслийн жолооч нарыг дуудан уулзахад 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” автомашины жолооч нь согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн жолоочоос үнэртэж байсан, том оврын тээврийн хэрэгслийн жолооч хэвийн байсан. 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” автомашин нь баруун хойд зүгт харж зогссон байдалтай тээврийн хэрэгсэл их хэмжээний эвдрэлтэй, том оврын тээврийн хэрэгсэл баруун зүгт з*******чиж явсан замаасаа гарч зогссон байдалтай байсан. 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” автомашин дот******* з*******чиж явсан иргэн жолоочийн хажуу талын урд суудал дээр нас барсан байдалтай байсан. Тээврийн хэрэгслүүд анх мөргөлдсөн А цэгийн тус 2 тээврийн хэрэгслийн эд зүйл унасан газрыг тогтоон авсан. Тээврийн хэрэгслүүд мөргөлдөх үед тухайн тээврийн хэрэгслүүдийн эд анги мөргөлдсөн үүссэн газар шууд доош унадаг болохо******* “А” цэгийг тогтоож авсан. “А” цэг дээр 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” автомашины улсын дугаар, урд гупер эвдэрсэн хэсгүүд, их гэрлийн хагарсан хэсгүүд зэрэг байсан. 14-03 УБЦ улсын дугаартай “Хово 2757” маркийн ачааны автомашины бензиний банкны халалтын төмөр газар унасан байсан. Тус осол, хэрэг гарсан зам нь сайжруулсан ш*******оон зам бөгөөд тухайн замаар бусдыг явахыг х*******иглосон тэмдэг, тэмдэглэгээ байхгүй нийтийн эзэмшлийн зам, зөвшөөрөгдсөн. Технологийн зам биш.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 220-221 дүгээр хуудас)

 

9. Гэрч С.Г мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “Би тухайн өдөр үйлдвэрийн аврах анги дээр жижүүрийн үүрэг гүйцэтгэж байсан. Тухайн өдөр 19 цагийн үед ерөнхий диспечерээс цех рүү явах зам дээр зам тээврийн осол гарсан гэж дуудлага ирлээ. Дуудлагын дагуу тухайн газар очиход “Хайклүкс” маркийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай автомашин, үйлдвэрийн автотээврийн цехийн ачааны цагаан автомашинтай мөргөлдсөн байсан. Би жолоочтойгоо очоод осол болсон “Хайклүкс” маркийн автомашинд хэдэн хүн байсан талаар асуугаад машинд байгаа хүнд анхны тусламж үзүүлэх бие нь ямар байдалтай байгааг мэдэх гэхэд наад хүн чинь нас барсан байна гээд цагдаа иртэл ойртож болохгүй шүү гэж хэлсэн. Цагдаа нар ч удахгүй ирээд үзлэг эхлээд тэгээд намайг өөр нэг залуутай дуудаад жолооч нарыг согтуурал хэмжих багаж үлээлгэх гэсэн юм. Та хоёр хөндлөнгийн гэрчээр *******олцоод өгөөч гэсэн. Бид хоёр зөвшөөрөөд бас цагдаа нь бичлэгээр баримтжуулаад байх шиг байсан. Уурхайн том машины жолооч Б.Бийг үлээлгэхэд 0.00% гарсан. Жижиг жийп буюу 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Хайлүкс” маркийн автомашины жолооч Л.А*******ыг үлээлгэхэд 2.71% хувьтай гарч байсан. Ер нь шоконд *******сон сандрал ихтэй байх шиг байсан. Ер нь нэлээн л үнэртэж байсан.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 223-224 дүгээр хуудас)

 

10. Гэрч Ж.С мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “Би тухайн өдөр уурхай дээр ажилтай байх үед манай диспечерээс дуудлага ирээд манай ачааны том машиныг жижиг тэрэг ирээд мөргөчихлөө гэхээр нь би уурхайн фабрикийн хөдөлмөр халлын инженер Чинг *******лож байсан болохо******* би хамт очсон. Газар очиход хоёр машин мөргөлдсөн байсан. Цагдаа ирсэн болохо******* бид нарыг ойртуулж харуулаагүй. Тэгэхэд намайг Б гэх цагдаа дуудаад хөндлөнгийн гэрчээр хажууд байж бай хоёр машины жолоочийг согтуурал хэмждэг багаж үлээлгэе гэсэн. Миний хажууд манай уурхайн ачааны машины жолооч Б.Бийг үлээлгэхэд 0.00% гарсан. Жижиг суудлын тэрэгний жолооч А*******ыг үлээлгэхэд 2.71% тай гарсан. Бид нарыг очиход шоконд *******сон байдалтай. Юм ч бараг дугарахгүй байсан. Согтолт бол сайн мэдэхгүй байна. Ямар ч байсан *******илж хашхирсан янз бүрийн авир гаргаагүй.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 226-227 дүгээр хуудас)

 

11. Иргэний нэхэмжлэгч Б.И мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “Хохирлын зэрэг бол бага, хаягдал материалаар засварлах боломжтой тул нэхэмжлэх зүйл байхгүй. Бид д нь автомашинаа ажилд гаргахдаа тухайн халалтыг хаягдал төмрөөр засварлаж ажилд нь гаргасан. Түлшний банкны хувьд бол цо*******олт үүсээгүй болохо******* бага зэргийн хонхойсон чигээр нь ашиглаж байгаа. Банкны хонхойсон дээр бас манайхаас нэхэмжлэх зүйл байхгүй. Манай уурхайн тээвэрлэлт хийдэг зам мөн. 2011 оноос эхлэн ын ил уурхайгаас гарсан бүтээгдэхүүнийг үйлдвэр лүүгээ зөөдөг зам юм. Уг замыг бол манай уурхайгаас техникээ гаргаад ажлын 5 өдөр 12 цагаар зам арчилгааны түрэлт тэгшлэлтийн ажлыг хийдэг. Тухайн зам нь албан ёсны гэрчилгээ байхгүй. Манай уурхайгаас 2019 онд сумын засаг дарга болон иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын даргад албан бичгээр хандаж тухайн зурвас газрыг эзэмших хүсэлт  гаргасан  боловч  шийдэгдээгүй.  Хувийн  суудлын  автомашин  явахыг х*******иглосон тэмдэг, тэмдэглэгээ байхгүй боловч з*******чиж яваа бүх тээврийн хэрэгсэл мөрдөх хурдны дээд хязгаарын тэмдэг байршуулсан. Тухайн тэмдгийн заалт нь 40 км цагаас дээш гаргаж болохгүй гэсэн заалттай. Манай уурхайн Хово 57-07 маркийн цагаан автосонсмал нь бүгд хурд хэмжигчтэй. Тухайн осол болох үед манай жолооч Б.Бямбадаш нь 25 км цагийн дундаж хурдтай явсан. Манайх хурд хэмжигчээрээ хэдэн км цагийн хурдтай явсныг гаргаж албан бичгээр хэргийн материалд хавсаргуулсан байгаа.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 248-249 дүгээр хуудас)

 

12. Шүүгдэгч Л.А*******ын мөрдөн шалгах ажиллагаанд яллагдагчаар өгсөн: “Би баруун гар талаа бариад баруун эргэх гээд дохиогоо өгөөд явж байхад уулзвар *******онгуут урдаас ачааны цагаан машин урсгал сөрж *******ж ирээд мөргөлдсөн. Мөргөлдөөд ачааны машины банкны халалтад өлгөгдөж баруун хойд зүгт харж зогссон. Ачааны машин мөргөлдсөн цэгт зогсоогүй уулзварын баруун хойд талд гарч зогссон. Анх хоёр машин мөргөлдсөн цэгт замын урд захаас 3.8 метрт машины хөргөлтийн шингэж буюу антифриз их хэмжээгээр асгарсан байсан. Замын байцаагч бүдүүвч зураг үйлдэхдээ миний машиныг мөргөлдсөний д гуядуулж зогссон цэгийг “А” цэгээр авч хоёр машин мөргөлдсөн цэг гэж үзсэнээс болж шинжээчийн дүгнэлтэд намайг урсгал сөрж явсан гэж буруу гарсан. Ийм учраас яллагдагчаар татсан тогтоолыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 211-212 дугаар хуудас)

 

              13.Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн Х******* аймгийн шүүхийн шинжилгээний албаны шинжээчийн 2022 оны 11 дүгээр сарын 30-ны өдрийн 77 дугаартай:

        “1.Талийгаач С.С-н цогцост их тархины зүүн тал бөмбөлгийн *******ой хэсэг, дагзны дэлбэн хэсэг, баруун тал бөмбөлгийн зулай, чамархайн дэлбэн хэсэг, бага тархины 2 тал бөмбөлгийн *******ой хэсгүүдийн аалзан бүрхүүл до*******х цус харвалт, баруун нүдний дот******* хэсэг, баруун нүдний дээд зовхи, хамрын нуруу хэсэг, хамрын зүүн угалз хэсэг, баруун гарын 4-р хурууны хэсгүүдийн ярагдаж урагдсан шарх, зүүн өвдөгний гадна дээд хэсэг, зүүн шилбэний гадна хэсгүүдийн зулгаралт, дээд уруулын дот******* салстын цус хуралт бүхий гэмтэл тогтоогдлоо.

2.Дээрх гэмтлүүд нь мохоо хүчин зүйлийн үйлчлэлээр үүсгэгдэх ба их тархины зүүн тал бөмбөлгийн *******ой хэсэг, дагзны дэлбэн хэсэг, баруун тал бөмбөлгийн зулай, чамархайн дэлбэн хэсэг, бага тархины 2 тал бөмбөлгийн *******ой хэсгүүдийн аалзан бүрхүүл до*******х цус харвалт бүхий гэмтлүүд нь учрах үедээ амь насанд аюултай, хүнд зэргийн, үхэлд нөлөөлсөн гэмтлүүд болно.

3.Дээрх гэмтлүүд нь хэрэг учрал болох цаг хугацаанд үүссэн байх боломжтой.

4.Талийгаачид шинжилгээгээр үхэлд нөлөөлөх эмгэг өвчин тогтоогдсонгүй.

5.Талийгаач нь нас барах үедээ хүнд зэргийн согтолттой байжээ.

6.Талийгаачийн цус нь нэгдүгээр бүлгийн харьяалалтай байна.

7.Талийгаач нь гавал тархины битүү гэмтлийн улмаас тархи дарагдаж нас

Баржээ.” гэх дүгнэлт, (1-р хх-ийн 89-90 дүгээр хуудас)

 

14.Х******* аймгийн автотээврийн төвийн 2022 оны 12 дугаар сарын 12-ны өдрийн №13 дугаартай:

“1. 14-03 УБЦ улсын дугаартай "Автосамосвал" маркийн тээврийн хэрэгслийн то*******мос хэвийн ажиллагаатай байна.

2. 14-03 УБЦ улсын дугаартай "Автосамосвал" маркийн тээврийн хэрэгсэлд учирсан эвдрэл гэмтэл нь Түлшний савыг хонхойлгож гадна халалт хугарч унасан.” гэх шинжээчийн дүгнэлт (1-р хх-ийн 110-111 дүгээр хуудас)

              15.Х******* аймгийн автотээврийн төвийн 2022 оны 12 дугаар сарын 12-ны өдрийн №14 дугаартай:

“1. 44-59 ХЭА улсын дугаартай “toyta hilux” маркийн тээврийн хэрэгслийн то*******мосыг шалгаж үзэхэд то*******мосны ажлын цилиндр, то*******мосны хүчлүүр, 4 дугуйнд очиж байгаа трүп болон хоолой, то*******мосны доод апрат зэрэг эд ангиас шингэн алдаагүй байна. Тус машин асах боломжгүй болсон тул децелерометр багажаар шалгах боломжгүй тул тус машиныг домакратаж бүх дугуйг бариулж үзэхэд то*******мосны доод аппарат хэвийн ажиллагаатай байна.

2. 44-59 ХЭА улсын дугаартай “toyta hilux” маркийн тээврийн хэрэгсэлд учирсан эвдрэл гэмтлийг тогтоов.

a) Урд гупер хагарсан

b) Урд хөндлөн халалт хэв гажилтад *******сон

c) Лонжром гулзайсан

d) Хөргөлтийн  шингэний  радиат*******,  эйр  кондешны   радиат*******,  хэв гажилтанд *******сон

e) Хөргөлтийн сэнс сэнсний хүрээ хагарсан

f) Эйр кондешны хоолой хугарсан

g) Босоо болон хөндлөн бэхэлгээ хав гажилтад *******сон

h) Капуд хэв гажилтад *******сон

i) Салхины шил хагарсан

j) Хийн дэр 2 гарсан

k) Урд 2 их гэрэл хагарсан

I)  Урд нүүр хагарсан

m) Урд 2 кило , шанаа хэв гажилтад *******сон

n) Аккумлят******* хагарсан

           о) Баруун урд хаалганы шил хагарсан

           р) Шил арчигч эвдэрсэн.”  гэх шинжээчийн дүгнэлт (1-р хх-ийн 115-116 дугаар хуудас)

             

              16.Тусгай зөвшөөрлийн тод*******хойлолт (4-р хх-ийн 174 дүгээр хуудас)

 

              17.“Цагаан шонхрын жигүүр” НҮТББ замын хөдөлгөөний аюулгүй байдал судлалын хүрээлэнгийн шинжээч Т.Тын 2024 оны 12 дугаар сарын 20-ний өдрийн 46/101, 24/421 дугаартай шинжээчийн:

“1.Хэргийн материалд авагдсан нотлох баримттай танилцахад Toyota Hilux маркийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай автомашины жолооч Л.А******* нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7. “Жолоочид дх зүйлийг х*******иглоно: а/ тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй (жолоодлогын дадлага хийхээс бусад тохиолдолд), эсхүл согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн, мөн хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангаж чадахааргүй өвчтэй буюу ядарсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох”, мөн дүрмийн 11.1 “Эгнээний тоог з*******чих хэсэг дээрх тэмдэглэл болон 5.10.а, 5.10.6, 5.11.а, 5.11.6 тэмдгээр тод*******хойлно. Хэрэв эдгээр тэмдэг, тэмдэглэл байхгүй бол жолооч хны баримжаагаар тухайн з*******чих хэсгийн өргөн, автомашины өргөний хэмжээ, хажуугийн аюулгүйн зайг харгалзан эгнээний тоог тод*******хойлох бөгөөд тухайн з*******чих хэсэг эсрэг хөдөлгөөнтэй бол түүний өргөний зүүн rap тал дахь тэн хагасыг эсрэг хөдөлгөөнд з*******иулагдсанд тооцно” гэсэн заалтуудыг тус тус зөрчсөн байх үндэслэлтэй байна.

2.Howo маркийн 14-03 УБЦ улсын дугаартай автомашины жолооч Б.Б нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 4 дүгээр хавсралтын 6.1 дүгээр зүйл дэх “Хурд хэмжүүр ажиллахгүй болсон тээврийн хэрэгслийг ашиглахыг х*******иглоно” гэснийг зөрчсөн байх үндэслэлтэй байна.

З.Хэргийн материалд авагдсан нотлох баримттай танилцахад шинжээч миний тусгай мэдлэг, шинжилгээнд ашиглаж буй арга хэрэгслээр тээврийн хэрэгслүүдийн хурдыг тогтоох боломжгүй байна.

4.Уг зам тээврийн осол нь Toyota Hilux маркийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай автомашины жолооч Л.А******* Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7.А, 11.1 дэх зөрчсөний улмаас гарсан байх үндэслэлтэй байна.

5.Хэргийн материалын 18 дугаар хуудас дахь хэргийн газрын үзлэгийн тэмдэглэлийн “А” цэгийн байрлалын тухай тэмдэглэл, 20 дугаар хуудас дахь гэрэл зургийн үзүүлэлт, 29 дүгээр хуудас дахь осол, хэрэг гарсан газар дээр хийсэн хэмжилтийн бүдүүвч зураг, 220 дугаар хуудас дахь гэрчийн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудыг үндэслэн 2 тээврийн хэрэгсэл анх мөргөлдсөн гэх “А” цэгийн байрлалыг авч үзсэн болно.

6.Энэ дүгнэлтийн 2 дугаар хариултаар хариулсан.

7.Шинжээчийн зүгээс хэргийн материалын 28 дугаар хуудас дахь зохицуулагчийн тэмдэглэл, 223, 226 дугаар хуудас дахь гэрчүүдийн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудыг үндэслэн жолооч Л.А*******ыг Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7.А дугаар заалтыг зөрчсөн гэж үзсэн болно.

              8.Нэмж тусгах саналгүй.” гэх дүгнэлт (4-р хх-ийн 190-193 дугаар хуудас)

 

            18.Хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-н 16-22 хуу), тээврийн хэрэгсэлд үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-н 23-27 хуу),  зам тээврийн осол, хэргийн газрын үзлэгээр тогтоосон байдал (1-р хх-н 28-29 хуу), хэргийн газрын нөхөн үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-н 30-34 хуу), цогцост үзлэг хийсэн тэмдэглэл (1-р хх-н 35-39 хуу), шүүгдэгч Л.А*******ын зурсан гэх бүдүүвч зураг (1-р хх-н 139 хуу), жолоочийн согтуурлыг драгер багажаар шалгасан тэмдэглэл (1-р хх-н 144-145 хуу), Стандарт, хэмжил зүйн газрын физик химийн хэмжих хэрэгслийн баталгаажуулалтын 01244 дугаартай гэрчилгээ (1-р хх-н 166-167 хуу), Л.А*******ын жолоочийн лавлагаа мэдээлэл (1-р хх-н 169 хуу), “Бодит үнэлгээ” ХХК-ийн 2023 оны 08 дугаар сарын 22-ны өдрийн 2023/ШД-189 дугаартай үнэлгээний тайлан, шинжээчийн дүгнэлт (1-р хх-н 174-180 хуу), яллагдагч Л.А*******ын мэдүүлгийг газар дээр нь шалгасан тэмдэглэл, гэрэл зураг (1-р хх-н 230-236 хуу), талийгаачийн ажил явдалд 4,000,000 төгрөгийн тусламж үзүүлсэн талаарх баримт (2-р хх-н 93 хуу), Ж.Н*******т 27,395,000 төгрөг шилжүүлсэн баримт (3-р хх-н 187 хуу),  шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Х.Бияазханаас Х******* аймгийн Прокур*******ын газрын ерөнхий прокур******* Б.Ганз*******игт гаргасан гомдолтой хавсаргасан 6 хуудас гэрэл зураг (2-р хх-н 111-119 хуу), шүүх хуралдааныг хойшлуулж, нотлох баримт бүрдүүлэхийг прокур*******т даалгах тухай шүүгчийн захирамж (3-р хх-н 60-65 хуу, 4-р хх-ийн 140-143 хуу), шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Х.Даваахүүгээс мөрдөгч Э.Энхбаясгаланд гаргаж байсан хүсэлт (3-р хх-н 78-79 хуу), шинжээч томилох хурлын тэмдэглэл, Шүүхийн шинжилгээний ерөнхий газрын 2024 оны 02 дугаар сарын 06-ны өдрийн 12/5345 дугаартай шинжээч нарын нэрсийн жагсаалт, нэмэлт шинжээч томилох тухай мөрдөгчийн тогтоол, тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээ, өмгөөлөгч Х.Даваахүүгийн 2024 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдөр гаргасан хүсэлт, хүсэлтийг хангахаас татгалзсан мөрдөгчийн тогтоол, өмгөөлөгч Х.Бияазханы 2024 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдөр гаргасан хүсэлт, хүсэлт хангахаас татгалзах тухай мөрдөгчийн тогтоол, прокур*******ын тогтоол, хариу мэдэгдэх хуудас, шинжээчийн 2024 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдрийн 46/101, 24/421 дугаартай дүгнэлт (4-р хх-н 161-201 хуу),  шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Х.Бияазханаас гаргаж өгсөн хэргийн газарт хийсэн 18 секунд, 32 секунд, 47 секундын бичлэг бүхий “СD”, Л.А*******ын согтуурлын зэргийг шалгаж байгаа 2 минут 7 секундын бичлэг мөн 5 минут 23 секундын бичлэг бүхий флаш диск, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн шүүх хуралдаанд гаргаж өгсөн 27 хуудас зэрэг нотлох баримтуудыг шинжлэн судлав.

 

Гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугийн талаар:

 

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт талуудын хүсэлтээр шинжлэн судалсан дээрх нотлох баримтуудыг шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болгож, прокур*******оос шүүхэд шилжүүлсэн хэргийн хүрээнд шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар дүгнэлт хийж, хэргийг хянан шийдвэрлэх боломжтой байна гэж үзлээ.

 

Улсын яллагчаас “шүүгдэгч Л.А******* нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад заасан “Тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний амь нас хохироосон гэмт хэргийг хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар буюу согтуурсан үедээ” үйлдсэн гэм буруутайд тооцуулах” тухай дүгнэлт гаргасныг хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Ж.Н******* болон түүний өмгөөлөгч А.Мөнхзул, Д.Ганхуяг нар хүлээн зөвшөөрч, мэтгэлцээгүй бол,

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Х.Бияазхан, Х.Даваахүү нар нь “Л.А*******ыг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1.15 дугаар зүйлд зааснаар гэм буруугүйд тооцуулах байр суурьтай байгаагаа илэрхийлж” тус тус мэтгэлцэв.

 

Эрүүгийн хуульд гэмт хэрэг гэдэг ойлголтыг мөн хуулийн ерөнхий ангийн 2.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан нийгэмд аюултай гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйг гэмт хэрэгт тооцно” гэж,

2 дахь хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан тохиолдолд гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйн улмаас хохирол, х******* уршиг учирсныг гэмт хэрэгт тооцно” гэж тус тус хуульчилсан.

 

Энэхүү гэмт хэргийн тухайд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн х*******ин долдугаар бүлэгт заасан Хөдөлгөөний аюулгүй байдал, тээврийн хэрэгслийн ашиглалтын журмын эсрэг гэмт хэрэгт хамаарах бөгөөд шүүгдэгч нь Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуульд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний акт болох Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн холбогдох заалтуудыг зөрчиж тээврийн хэрэгсэл жолоодон, нийгэмд аюултай гэм буруутай үйлдэл хийсний улмаас хүний амь нас хохирсон байна.

 

 Өөрөөр хэлбэл шүүгдэгч нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7а ...эсхүл согтууруулах ундаа хэрэглэн тээврийн хэрэгсэл жолоодохгүй байх, 11.1 Эгнээний тоог з*******чих хэсэг дээрх тэмдэглэл болон 5.10.а, 5.10.б, 5.11.а, 5.11.б тэмдгээр тод*******хойлно. Хэрэв эдгээр тэмдэг, тэмдэглэл байхгүй бол жолооч хны баримжаагаар тухайн з*******чих хэсгийн өргөн, автомашины өргөний хэмжээ, хажуугийн аюулгүйн зайг харгалзан эгнээний тоог тод*******хойлох бөгөөд тухайн з*******чих хэсэг эсрэг хөдөлгөөнтэй бол түүний өргөний зүүн гар тал дахь тэн хагасыг эсрэг хөдөлгөөнд з*******иулагдсанд тооцно гэсэн заалтуудыг зөрчсөний улмаас хүний амь нас хохироосон нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэргийн шинжийг хангасан, материаллаг бүрэлдэхүүнтэй, гэм буруугийн холимог хэлбэрээр үйлдэгддэг гэмт хэрэг юм.

 

Шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1.7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан “шүүх хэргийн бодит байдлыг талуудын мэтгэлцээний үндсэн дээр тогтооно” гэсэн зарчмыг удирдлага болгон шүүх хуралдаанд шинжлэн судалсан болон хэрэгт цугларсан дээрх бичмэл нотлох баримтуудад үндэслэн дүгнэвэл:

 

Хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудаар шүүгдэгч Л.А******* нь архи согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн үедээ буюу 2022 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өдрийн 19 цагийн *******чим Х******* аймгийн Б*******-******* сумын 3 дугаар багийн нутаг дэвсгэр “ цех”-с Б*******-******* үйлдвэр явах замын уулзвар хэсэгт өөрийн эзэмшлийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” маркийн тээврийн хэрэгслийг жолоодон явахдаа Монгол Улсын Замын Хөдөлгөөний дүрмийн 3.7а ...согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөлөх бодис хэрэглэсэн ...үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодохгүй байх заалтыг зөрчиж согтууруулах ундаа хэрэглэсэн үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодсон..., мөн дүрмийн 11.1-д заасан Эгнээний тоог з*******чих хэсэг дээрх тэмдэглэл болон 5.10.а, 5.10.б, 5.11.а, 5.11.б тэмдгээр тод*******хойлно. Хэрэв эдгээр тэмдэг, тэмдэглэл байхгүй бол жолооч хны баримжаагаар тухайн з*******чих хэсгийн өргөн, автомашины өргөний хэмжээ, хажуугийн аюулгүйн зайг харгалзан эгнээний тоог тод*******хойлох бөгөөд тухайн з*******чих хэсэг эсрэг хөдөлгөөнтэй бол түүний өргөний зүүн гар тал дахь тэн хагасыг эсрэг хөдөлгөөнд з*******иулагдсанд тооцно” гэсэн заалтыг зөрчиж байрлан явах журмыг зөрчин эсрэг урсгалд *******ж улмаар Ж.Б жолоодон явсан 14-03 УБЦ улсын дугаартай “Хово 5707” маркийн тээврийн хэрэгсэлтэй мөргөлдөж өөрийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” маркийн тээврийн хэрэгсэлд з*******чиж явсан з*******чигч С.С амь насыг хохироосон гэмт хэргийг үйлдсэн болох нь:

 

 1.Гэрч Б.Б “... Тэгээд 19 цагийн үед уурхайн ачилтын 4 замын уулзвар хэсгийг өнгөрөх гэж байхад миний өөдөөс нэг машин нэлээн хурдтай муриганаад тэгсэн хирнээ дохиогоо бол Б*******-******* сумын зүгт буюу баруун гар тал руугаа өгөөд явж байгаад гэнэт л намайг ирээд мөргөчих шиг болсон. Би уул нь өөдөөс нэлээн хурдтай ирэхээр нь баруун гар тал руугаа шахаад байхад мурилзаж ирээд банкны халалтын төмөр хэсгийг мөргөсөн байсан. Би машинаа зогсоогоод буугаад очиход машин нэлээн эвдэрсэн байдалтай байхаар нь жолоочийн хаалгыг татаж онгойлгоод ахаа та зүгээр үү гэж асуусан чинь чих жоохон шуугиад байна гэж хэлсэн. Би тэгэхээр нь шууд уурхай руу төв диспечер лүү яриад болсон явдлаа хэлтэл цаашаа уурхайн аврах хэсэгт мэдэгдээд уурхайн удирдлага руу ярьж мэдэгдье гэсэн. ...Тэгтэл жижиг тэрэгний жолооч ах бууж ирээд чих шуугиад байна гэж байгаад машиныхаа жолоочийн эсрэг талаар очоод хаалгыг нь онгойлгоод босоочээ гээд дээрээс татаад тэврээд байх шиг байсан. Би бол хүнтэй хамт яваа гэж бол хгүй. Жолоочийн эсрэг талын суудлаа хойш нь хэвтүүлсэн байсан болохо******* би хгүй юм шиг байна лээ. ...Намайг хаалга онгойлгоод гайгүй юу ахаа гэхэд А******* ахаас архи согтууруулах ундааны зүйл үнэртэж байсан. А*******, гэх энэ хоёр ах л байсан.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-н 57-58 дугаар хуудас),

 

 2.Гэрч Т.М*******жийн “... Би гэрт байсан “Эдэн” нэртэй тал шил архи байхаар нь тэр хэдэд гаргаж өгсөн. Тэр архинаас Х, А*******, С, Ж тэгээд би *******оод бид нар нэг нэг л татсан байх. Эхнэр хоол хийж байхад А******* гэх залуу Хтэй хамт ярих юм байна гээд гадаа гарсан. Араас нь нээх удаагүй Ж, С нар гарч явсан. Би хоол болчихлоо гээд эхнэрт наад хэдээ *******ж хоол ид гэж хэл гэхэд эхнэр гадаа байж байгаад шууд А*******, Ж, С тэр 3 хөдлөөд баруун хойшоо явчихсан гэж байсан. А*******, С тэр хоёр л ирсэн.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-н 60-61 дүгээр хуудас),

 

3.Гэрч У.Г “...Тухайн *******ой 18 цаг 40 минутын үед би ын уурхайн наад талын уурхай дээр ажилладаг дүүдээ хоол хүргэж өгөх гээд ганца явж байхад сумын хойд талын аймаг руу гардаг 4 замын уулзвар дээр осол гарсан байсан. Би очоод машинаасаа буугаад очиход манай уурхайн ачааны том цагаан машинтай хар өнгийн дунд гарын жийп мөргөлдсөн байсан. Би уурхайн диспечер, инженер, механик руу утсаар яриад энд манай цагаан машинтай машин мөргөлдөөд осол гарчихсан байна гэж хэлсэн.  Хэлчхээд уурхайн цагаан том машины жолооч Бтай уулзаад юу болсон бэ гэхэд энэ машин *******ж ирээд хажуу талаас мөргөчихлөө гэж хэлсэн. Би нөгөө машины жолооч ахыг харахад нэлээн согтуу байсан. Миний чих шуугиад надад юм сонсогдохгүй байна гэж надад жижиг дунд гарын жийпний жолооч ах тэгж байсан. Тэгж байхад нь өөрөөс нь архи үнэртээд байсан.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-н 69-70 дугаар хуудас),

 

4.Гэрч Д.Г мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “..удаагүй с нь А*******, С, Ж гэх хүмүүс ирсэн. Манай нөхөр намайг хоол унд хийж өг гэхээр нь би илүү гэр лүү хоол хийх гээд *******сон. Хоолоо бэлдээд *******ж гарч байхад манай нөхөр тал шил архи байснаа гаргаж өгч байх шиг байсан. А******* гэх залуу гадаа Хтэй юм яриад л зогсоод байх шиг байсан. Би хоол бараг болох гээд хоол ид гэсэн чинь С, Ж хоёр гэрээс гарсан. Би с нь гарсан чинь Ж, А*******, С нар шууд машинтайгаа хөдлөөд баруун хойшоо хөдлөөд яваад өгсөн. ... Манай нөхөр тал шил архи гаргаж өгсөн. Тэрнээс уусан үгүйг мэдэхгүй байна.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 72-73 дугаар хуудас)

 

5.Гэрч Б.Х “...Дуудлагын дагуу осол, хэргийн газар явж очиход уулын үйлдвэрийн сайжруулсан зам дээр том оврын болон суудлын жип маркийн 2 тээврийн хэрэгслүүд хо*******ондоо мөргөлдсөн байдалтай байсан. 2 тээврийн хэрэгслийн жолооч нарыг дуудан уулзахад 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” автомашины жолооч нь согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн жолоочоос үнэртэж байсан, том оврын тээврийн хэрэгслийн жолооч хэвийн байсан. 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” автомашин нь баруун хойд зүгт харж зогссон байдалтай тээврийн хэрэгсэл их хэмжээний эвдрэлтэй, том оврын тээврийн хэрэгсэл баруун зүгт з*******чиж явсан замаасаа гарч зогссон байдалтай байсан. 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” автомашин дот******* з*******чиж явсан иргэн жолоочийн хажуу талын урд суудал дээр нас барсан байдалтай байсан. Тээврийн хэрэгслүүд анх мөргөлдсөн “А” цэгийн тус 2 тээврийн хэрэгслийн эд зүйл унасан газрыг тогтоон авсан. Тээврийн хэрэгслүүд мөргөлдөх үед тухайн тээврийн хэрэгслүүдийн эд анги мөргөлдсөн үүссэн газар шууд доош унадаг болохо******* “А” цэгийг тогтоож авсан.  “А” цэг дээр 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” автомашины улсын дугаар, урд гуперын эвдэрсэн хэсгүүд, их гэрлийн хагарсан хэсгүүд зэрэг байсан. 14-03 УБЦ улсын дугаартай “Хово 2757” маркийн ачааны автомашины бензиний банкны халалтын төмөр газар унасан байсан. Тус осол, хэрэг гарсан зам нь сайжруулсан ш*******оон зам бөгөөд тухайн замаар бусдыг явахыг х*******иглосон тэмдэг, тэмдэглэгээ байхгүй нийтийн эзэмшлийн зам, зөвшөөрөгдсөн технологийн зам биш.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-н 220-221 дүгээр хуудас),

 

6.Гэрч С.Г “...Уурхайн том машины жолооч Б.Бийг үлээлгэхэд 0.00% гарсан. Жижиг жийп буюу 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Хайлукс” маркийн автомашины жолооч Л.А*******ыг үлээлгэхэд 2.71% хувьтай гарч байсан. Ер нь шоконд *******сон сандрал ихтэй байх шиг байсан. Ер нь нэлээн л үнэртэж байсан.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-н 223-224 дүгээр хуудас),

 

7.Гэрч Ж.С “...Миний хажууд манай уурхайн ачааны машины жолооч Б.Бийг үлээлгэхэд 0.00% гарсан. Жижиг суудлын тэрэгний жолооч А*******ыг үлээлгэхэд 2.71% тай гарсан...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-н 226-227 дугаар хуудас),

 

   8.Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн Х******* аймгийн шүүхийн шинжилгээний албаны шинжээчийн 2022 оны 11 дүгээр сарын 30-ны өдрийн 77 дугаартай шинжээчийн дүгнэлт,

  9.Шинжээч Т.Тын 2024 оны 12 дугаар сарын 20-ний өдрийн 46/101, 24/421 дугаартай шинжээчийн:

“1.Хэргийн материалд авагдсан нотлох баримттай танилцахад Toyota Hilux маркийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай автомашины жолооч Л.А******* нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7. “Жолоочид дх зүйлийг х*******иглоно: а/ тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй (жолоодлогын дадлага хийхээс бусад тохиолдолд), эсхүл согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн, мөн хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангаж чадахааргүй өвчтэй буюу ядарсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох”, мөн дүрмийн 11.1 "Эгнээний тоог з*******чих хэсэг дээрх тэмдэглэл болон 5.10.а, 5.10.6, 5.11.а, 5.11.6 тэмдгээр тод*******хойлно. Хэрэв эдгээр тэмдэг, тэмдэглэл байхгүй бол жолооч хны баримжаагаар тухайн з*******чих хэсгийн өргөн, автомашины өргөний хэмжээ, хажуугийн аюулгүйн зайг харгалзан эгнээний тоог тод*******хойлох бөгөөд тухайн з*******чих хэсэг эсрэг хөдөлгөөнтэй бол түүний өргөний зүүн гap тал дахь тэн хагасыг эсрэг хөдөлгөөнд з*******иулагдсанд тооцно” гэсэн заалтуудыг тус тус зөрчсөн байх үндэслэлтэй байна.

2.Howo маркийн 14-03 УБЦ улсын дугаартай автомашины жолооч Б.Б нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 4 дүгээр хавсралтын 6.1 дүгээр зүйл дэх “Хурд хэмжүүр ажиллахгүй болсон тээврийн хэрэгслийг ашиглахыг х*******иглоно” гэснийг зөрчсөн байх үндэслэлтэй байна.

З.Хэргийн материалд авагдсан нотлох баримттай танилцахад шинжээч миний тусгай мэдлэг, шинжилгээнд ашиглаж буй арга хэрэгслээр тээврийн хэрэгслүүдийн хурдыг тогтоох боломжгүй байна.

4.Уг зам тээврийн осол нь Toyota Hilux маркийн 44-59 ХЭА улсын дугаартай автомашины жолооч Л.А******* Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7.А, 11.1 дэх зөрчсөний улмаас гарсан байх үндэслэлтэй байна.

5.Хэргийн материалын 18 дугаар хуудас дахь хэргийн газрын үзлэгийн тэмдэглэлийн “А” цэгийн байрлалын тухай тэмдэглэл, 20 дугаар хуудас дахь гэрэл зургийн үзүүлэлт, 29 дүгээр хуудас дахь осол, хэрэг гарсан газар дээр хийсэн хэмжилтийн бүдүүвч зураг, 220 дугаар хуудас дахь гэрчийн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудыг үндэслэн 2 тээврийн хэрэгсэл анх мөргөлдсөн гэх “А” цэгийн байрлалыг авч үзсэн болно.

6.Энэ дүгнэлтийн 2 дугаар хариултаар хариулсан.

7.Шинжээчийн зүгээс хэргийн материалын 28 дугаар хуудас дахь зохицуулагчийн тэмдэглэл, 223, 226 дугаар хуудас дахь гэрчүүдийн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудыг үндэслэн жолооч Л.А*******ыг Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7.А дугаар заалтыг зөрчсөн гэж үзсэн болно. …” гэх дүгнэлт (4-р хх-ийн 190-193 дугаар хуудас)

          10.Хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-н 16-22 хуу), тээврийн хэрэгсэлд үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-н 23-27 хуу),  зам тээврийн осол, хэргийн газрын үзлэгээр тогтоосон байдал (1-р хх-н 28-29 хуу), хэргийн газрын нөхөн үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-н 30-34 хуу), цогцост үзлэг хийсэн тэмдэглэл (1-р хх-н 35-39 хуу), жолоочийн согтуурлыг драгер багажаар шалгасан тэмдэглэл (1-р хх-н 144-145 хуу) зэрэг нотлох баримтуудаар тогтоогдож байна.

 

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгчийн зүгээс Л.А*******ын согтуурлын зэргийг шалгахдаа шаардлага хангаагүй багажийг хэрэглэсэн буюу Стандарт хэмжил зүйн газраас олгосон гэрчилгээ /1-р хх-ийн 166 хуу/, тус төхөөрөмж дэх гэрчилгээний дугаар хо*******ондоо зөрж байна.

 Монгол Улсын Эрүүл мэнд, сп*******тын сайд, Хууль зүйн сайдын хамтарсан тушаал болох Жолооч согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн эсэхийг шалгаж тогтоох журамд заасан “Гэмт хэргийн шинжтэй зам тээврийн осол гарсан үед жолоочийн согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн эсэхийг зөвхөн цусан дахь агууламжаар тогтооно.” гэсэн заалтыг зөрчиж манай үйлчлүүлэгчийн эрх зүйн байдлыг д*******дуулсан гэх дүгнэлтийн тухайд:

 

Монгол Улсад жолоочийг согтууруулах ундаа хэрэглэсэн эсэх түүний согтолтын зэргийг з*******иулалтын багажаар эсхүл цусан дахь спиртийн агууламжаар тогтоохо******* “Жолооч согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн эсэхийг шалгаж тогтоох журам”-д заажээ.

 Тус журамд гэмт хэргийн шинжтэй зам тээврийн ослын үед “жолоочийн согтуурлыг цусан дахь агууламжаар тогтооно” гэж заасан хэдий ч энэ ажиллагааг хийгээгүй буюу согтуурлын зэргийг з*******иулалтын багажаар шалгаж тогтоосон үйл ажиллагааг үгүйсгэж, шүүгдэгчийг согтууруулах ундаа хэрэглээгүй гэж үзэх үндэслэл болохгүй юм.

Монгол Улсын Эрүүл мэнд, сп*******тын сайд, Хууль зүйн сайдын 2016 оны А/138, А/131 дугаартай хамтарсан тушаалаар баталсан “Жолооч согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн эсэхийг шалгаж тогтоох журам”-ын 2.3 дахь хэсэгт “цагдаагийн алба хаагч жолоочийн согтууруулах ундаа хэрэглэсэн эсэхийг шалгах багажаар тогтоохдоо хөндлөнгийн гэрчийг байлцуулна.” гэж заасны дагуу шүүгдэгч Л.А*******ын согтуурлын зэргийг шалгахдаа 2 хөндлөнгийн гэрчийг байлцуулж, согтолтыг шалгасан бөгөөд энэ нь шүүгдэгчийг согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодсон байна гэж шүүхээс дүгнэсэн болно.

Өөрөөр хэлбэл Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад заасан “...согтуурсан үедээ үйлдсэн” гэх диспозиц заалт нь тус журмын “Шалгаж, тогтоох ажиллагааны үр дүнд шалгуулагчийн амьсгал дахь спиртийн агууламж 0,20 промиль (%о), эсхүл цусан дахь спиртийн агууламж 0,5 промиль (%о) илэрвэл согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн гэж үзнэ.” гэх заалттай холбоотой буюу Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа хууль ёсны байх зарчмыг зөрчөөгүй гэж үзлээ.

Мөрдөгч нь хэргийн газрын үзлэгийн явцад шүүгдэгчийн согтуурлын зэргийг тогтоож энэ талаар дүрс бичлэг хийж бэхжүүлсэн нь мөн тус журмын заалттай нийцсэн байна.

Шүүгдэгч Л.А*******ыг тухайн үед архи уусан байсан, архи маш их хэмжээгээр үнэртэж байсан гэдгийг гэрч Б.Б, Б.Хүрэлбаатар, У.Ганмөнх, Г.Гантулга, Ж.Сайнбуян нар мэдүүлсэн нь давхар нотлогдож байна.

Мөн шүүгдэгч Л.А******* нь “...би тэр өдөр архи маш бага хэмжээгээр уусан” гэх мэдүүлэг өгсөн.

Тухайн гэмт хэрэг болсон *******ой буюу 2022 оны 11 дүгээр сарын 09-ний *******ой 20 цаг 02 минутад “Драгер” багажаар Л.А*******ын согтолтыг шалгахад 2.71 хувь гарсан, уг согтуурлын зэргийг шалгуулаад Л.А******* нь гарын үсэг зурахаас татгалзсан, согтуурлын зэргийг шалгахад хөндлөнгийн 2 гэрчийг байлцуулсан, гэрч Б.Б, Б.Хүрэлбаатар, У.Ганмөнх, Г.Гантулга, Ж.Сайнбуян нарын мэдүүлэг зэрэг нь Л.А******* нь согтууруулах ундааны зүйл хэрэглээгүй байсан гэдгийг няцааж байна.

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч нарын дүгнэлтийн тухайд:

-Гэрч Б.Б нь хоёр автомашин мөргөлдсөн цэгийг зааж чадаагүй, шүүгдэгч Л.А******* нь тогтв*******той заасан гэх дүгнэлтийн тухайд:

 

Хавтаст хэрэгт авагдсан хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-н 16-22 хуу), тээврийн хэрэгсэлд үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-н 23-27 хуу),  зам тээврийн осол, хэргийн газрын үзлэгээр тогтоосон байдал (1-р хх-н 28-29 хуу), хэргийн газрын нөхөн үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-н 30-34 хуу) зэрэг нотлох баримтыг үгүйсгэсэн няцаасан шууд нотлох баримт хэрэгт авагдаагүй.

 

Дээрх нотлох баримтыг цуглуулахдаа Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль зөрчсөн гэх үйл баримт тогтоогдоогүй, хавтаст хэрэгт тусгагдсан дээрх нотлох баримтыг шүүх хуралдаанаар шинжлэн судалсан, шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болгосон болно.

 

  Шинжээч Т.Тын 2024 оны 12 дугаар сарын 20-ний өдрийн 46/101, 24/421 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтээр уг гэмт хэрэг гарсан шалтгаан нөхцөл нь Л.А*******ыг Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7а, 11.1 дэх заалтыг зөрчсөнөөс үүссэн гэж дүгнэсэн байх тул уг замын тээврийн осол гарсан “А” цэгийг тогтоож чадаагүй гэдгийг үгүйсгэж байна.

-Хоёр автомашин мөргөлдсөн цэг болох радиат*******ын хөргөлтийн шингэн гоожсон цэгийг “А” цэгээр авалгүй хэргийн газрын үзлэгийг буруу хийсэн гэх дүгнэлтийн тухайд:

 

Хэрэгт шинжээчийн дүгнэлт гаргасан шинжээч Т.Т нь дүгнэлтийнхээ 5 дахь хэсэгт  “Хэргийн материалын 18 дугаар хуудас дахь хэргийн газрын үзлэгийн тэмдэглэлийн “А” цэгийн байрлалын тухай тэмдэглэл, 20 дугаар хуудас дахь гэрэл зургийн үзүүлэлт, 29 дүгээр хуудас дахь осол, хэрэг гарсан газар дээр хийсэн хэмжилтийн бүдүүвч зураг, 220 дугаар хуудас дахь гэрчийн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудыг үндэслэн 2 тээврийн хэрэгсэл анх мөргөлдсөн гэх “А” цэгийн байрлалыг авч үзсэн болно.” гэж дурдсан ба уг дүгнэлтийг үгүйсгэсэн, няцаасан өөр баримт хэрэгт авагдаагүй болно.

  Уг зам тээврийн осол гарсан шалтгаан нөхцөлийг, Замын хөдөлгөөний дүрмийн хэн зөрчсөн талаарх шинжээч Т.Тын 2024 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдрийн 46/101, 24/421 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтийг үгүйсгэсэн, няцаасан нотлох баримт мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хавтаст хэрэгт авагдаагүй байна.

  Шүүх дээрх шинжээчийн дүгнэлтийг хууль ёсны, үндэслэл бүхий гэж дүгнэсэн бөгөөд шинжээчийн дүгнэлт нь бүрэн бус, эсхүл шинжилгээ хийлгэж байгаа асуудалтай холбоотой шинэ нөхцөл байдал бий болсон, эсхүл үндэслэлгүй, эсхүл үндэслэлтэй эсэх нь эргэлзээтэй нөхцөл байдал тогтоогдоогүй байна гэж дүгнэсэн.

-Хэрэгт авагдсан хэргийн газрын үзлэгийн явцад авсан гэрэл зураг, шүүгдэгч Л.А*******ын болон гэрч нарын мэдүүлэгт үндэслэн дүгнэлт хийхэд:

 

Шүүгдэгч нь ертөнцийн зүгээр баруунаас зүүн тийш чигтэй з*******чиж явсан ба осол гарсны д түүний унаж явсан тээврийн хэрэгсэл ирсэн зүгтээ буюу баруун тийш харсан байдалтай зогсож, зогссон газар нь хөргөлтийн шингэн асгарч тунарсан нөхцөл байдал гэрэл зургийн үзүүлэлтээр тогтоогдож байна.

 

Өөрөөр хэлбэл түүний унаж явсан тээврийн хэрэгсэл өөр тээврийн хэрэгсэлтэй мөргөлдөж тод*******хой шилжилт хөдөлгөөн буюу 180 градус эргэх хөдөлгөөн хийсний д хөргөлтийн шингэн гоожсон байгаа нь анх мөргөлдсөн цэг нь хөргөлтийн шингэн гоожсон цэг байх боломжгүйг илтгэн харуулж байна.

 

Гэрч Б.Б жолоодож явсан тээврийн хэрэгслийн баруун талын хойд цуваа дугуйны эхний дугуй ямар нэгэн зүйлтэй нидрэгдэж харласан байдал, шүүгдэгчийн унаж явсан тээврийн хэрэгслийн эд ангиуд салж унасан газар зэргийг үндэслэн дүгнэхэд шүүгдэгч шинжээчийн дүгнэлтэд дурдсан “жолооч хны баримжаагаар тухайн з*******чих хэсгийн өргөн, автомашины өргөний хэмжээ, хажуугийн аюулгүйн зайг харгалзан эгнээний тоог тод*******хойлох бөгөөд тухайн з*******чих хэсэг эсрэг хөдөлгөөнтэй бол түүний өргөний зүүн гар тал дахь тэн хагасыг эсрэг хөдөлгөөнд з*******иулагдсанд тооцно” гэсэн заалтыг зөрчиж эсрэг урсгалд *******сон гэх дүгнэлт давхар батлагдаж байна.

 

Мөн шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжээч Т.Тын “...”А” цэгийг анх зөв тогтоосон. Автомашины дотоод шаталтын хөдөлгүүрээс гарах хөргөлтийн болон тослох материал, дотоод шаталтын хөдөлгүүр маш бат бөх материалаар хийгддэг. Автомашин мөргөлдөхөд шингэн яг тэр до*******оо асгарч гоожихгүй. Ан цав гарна. Тэр үед дусаж байгаад яг тогтв*******той цэг дээрээ очоод тээврийн хэрэгсэл хөдөлгөөнгүй зогссон цагт мөргөлдсөн цэгээсээ тод*******хой хэмжээний шилжилт хийгдээд тэр цэгт шингэн доошоо тунарч асгардаг.” гэх мэдүүлгээр “А” цэгийг зөв тогтоосон, Л.А*******ын буруутай үйлдэл давхар нотлогдож байна.

 

  Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Санаатай үйлдэл, эс үйлдэхүйн улмаас болгоомжгүйгээр хохирол, х******* уршигт хүргэснийг гэм буруугийн холимог хэлбэр гэнэ” гэж заасан ба шүүгдэгчийн хөдөлгөөний аюулгүй байдал, тээврийн хэрэгслийн ашиглалтын журмын эсрэг гэмт хэрэг нь гэм буруугийн холимог хэлбэртэй байна. Өөрөөр хэлбэл гэмт хэрэг шүүгдэгч нь хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөн үйлдэлдээ санаатай, энэ үйлдлийн улмаас үүдэн хүний амь нас хохирсон үйлдэлдээ болгоомжгүйгээр хандаж төгссөн гэмт хэрэг үйлдсэн гэж үзэх үндэслэлтэй байна.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заасан хэргийн талаар нотолбол зохих байдлуудыг хангалттай шалгаж тодруулсан, мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд *******олцогчийн хуулиар халагдсан эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчих, хязгаарлах хэлбэрээр Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан шаардлага, журам зөрчсөн байдал тогтоогдоогүй тул шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.14 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасны дагуу прокур*******оос шүүхэд шилжүүлсэн хэргийн хүрээнд шүүгдэгчийн гэм буруутай эсэхэд дүгнэлт хийсэн болно.

 

Шинжээч Т.Т нь Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн 8.2 дугаар зүйлийн 8.2.1 дэх хэсэгт зааснаар тухайн хэрэгт хувийн ашиг сонирхолгүй тусгай мэдлэг бүхий хүнд хамаарах шинжилгээ хийх эрхтэй этгээд мөн гэж үзэх тул шүүгдэгчийн өмгөөлөгч нарын гаргасан шинжээчийн дүгнэлт хууль зүйн үндэслэлгүй гэх дүгнэлт няцаагдаж байна.

 

Мөрдөгч нь шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Х.Бияазханд шинжээч томилсон тогтоолтой танилцах нөхцөл боломжо******* хангаж энэ талаар мэдэгдсэн тэмдэглэл үйлджээ. /4-р хх-н 175 хуу/

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 27.1 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт “Яллагдагч, шүүгдэгч, тэдгээрийн хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгчид шинжилгээ хийлгэх шийдвэрийг танилцуулна.” гэж заасны дагуу 2024 оны 12 дугаар сарын 05-ны өдрийн “нэмэлт шинжээч томилж, шинжилгээ хийлгэх тухай” мөрдөгчийн тогтоолыг өмгөөлөгч Х.Бияазханд танилцуулахаар 2024 оны 12 дугаар сарын 12-ны өдөр мэдэгдсэн байна. /4-р хх-н 175 хуу/

 

2024 оны 12 дугаар сарын 12-ны өдөр өмгөөлөгч Х.Бияахан нь шинжээч томилсон тогтоолтой танилцахгүй гэсэн хариуг өгсөн байна.

 

Л.А*******ын өмгөөлөгч Х.Даваахүү 2024 оны 12 дугаар сарын 05-ны өдрийн “нэмэлт шинжээч томилж, шинжилгээ хийлгэх тухай” мөрдөгчийг тогтоолтой 2024 оны 12 дугаар сарын 12-ны өдөр танилцсан байна. /4-р хх-н 178 хуу/

 

Шүүгдэгч Л.А******* 2024 оны 12 дугаар сарын 05-ны өдрийн “нэмэлт шинжээч томилж, шинжилгээ хийлгэх тухай” мөрдөгчийг тогтоолтой 2024 оны 12 дугаар сарын 14-ний өдөр танилцаж, мөрдөгчийн тогтоолыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна гэсэн тайлбар бичиж, гарын үсэг зурсан байна. /4-р хх-н 178 хуудасны арын нүүр/

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 27.1 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт “Яллагдагч, шүүгдэгч, тэдгээрийн хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгчид шинжилгээ хийлгэх шийдвэрийг танилцуулна.” гэж заасны дагуу шүүгдэгч Л.А*******, түүний өмгөөлөгч Х.Даваахүү, Х.Бияазхан нарт мөрдөгч тогтоол танилцуулсан байна.

 

Мөрдөгч нь шүүгдэгч Л.А*******, шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Х.Бияазхан, Х.Даваахүү нарт шинжээч Т.Тын 2024 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдрийн 46/101, 24/421 дугаартай дүгнэлтийг танилцах нөхцөл боломжо******* хангаж энэ талаар мэдэгдсэн тэмдэглэл үйлджээ. /4-р хх-н 195 хуу/

 

Өмгөөлөгч Х.Даваахүү нь “2025 оны 01 дүгээр сарын 16-ны өдөр Б*******-******* суманд ирж дүгнэлттэй танилцана” гэх хариуг, /4-р хх-н 195 хуу/

 

Шүүгдэгч Л.А******* нь “...өмгөөлөгч Х.Бияазхан, Х.Даваахүү нар 2025 оны 01 дүгээр сарын 16-ны өдөр Б*******-******* суманд очиж шинжээчийн дүгнэлттэй танилцана. Энэ үед өмгөөлөгч нарын хамт шинжээчийн дүгнэлттэй танилцана” гэх хариуг тус тус гаргаж, Л.А******* нь энэ талаар хүсэлт  бичиж өгсөн байна. /4-р хх-н 195-196 хуу/

 

Шүүгдэгч Л.А*******, өмгөөлөгч Х.Бияахан, Х.Даваахүү нарт шинжээчийн дээрх дүгнэлт болон шүүгдэгч Л.А*******т холбогдох 1-р хавтаст хэрэг 250 хуудастай, 2-р хавтаст хэрэг 215 хуудастай, 3-р хавтаст хэрэг 250 хуудастай, 4-р хавтаст хэрэг 213 хуудастай нийт 4 хавтаст хэргийн бүх материалтай шүүхээс танилцуулсан бөгөөд уг шинжээчийн дүгнэлтийг үл зөвшөөрч дахин дүгнэлт гаргуулах хүсэлт гаргаагүй, 2025 оны 01 дүгээр сарын 17-ны өдөр уг дүгнэлт шүүхэд ирсэн, түүнээс хойш уг дүгнэлттэй холбоотой хүсэлт гаргаагүй, шүүхийн хэлэлцүүлэгт уг шинжээчийн дүгнэлтийг нотлох баримтаас хасуулах, нотлох баримтаар тооцуулахгүй байх хүсэлт гаргаагүй, уг дүгнэлтийг няцаасан нотлох баримт гаргаж өгөөгүй байна.

 

Мөн шүүгдэгчийн өмгөөлөгч нар нь шүүх хуралдаанд шинжээч Т.Тын 2024 оны 12 дугаар сарын 20-ний өдрийн 46/101, 24/421 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтийг шинжлэн судалсан, уг дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэж тайлбарыг гаргасан.

 

 Шүүх шинжилгээний тухай хууль, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд шинжилгээ хийх процесс ажиллагааг журамлаж нэмэлт ба дахин шинжилгээ, багаар хийх шинжилгээний онцлог, ялгааг хуульчилжээ.

Дээрх үндэслэлээр шүүгдэгчийн өмгөөлөгчдийн дүгнэлт, тайлбар няцаагдан үгүйсгэгдэж байгаа тул прокур*******ын шүүгдэгч Л.А*******ыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан үйлдсэн яллах дүгнэлт үндэслэлтэй, хэргийн бодит байдалд нийцсэн, Эрүүгийн хуулийг зөв хэрэглэсэн байх тул түүнийг согтуурсан үедээ хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний амь нас хохироосон гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцох хууль зүйн үндэслэлтэй байна.

      Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч нарын “...шүүгдэгч Л.А******* нь гэмт хэрэг үйлдээгүй. Л.А******* нь согтуугаар уг гэмт хэргийг үйлдсэн гэдгийг нотлоогүй. Цуснаас дээж авч, согтуурлын зэргийг тогтоогоогүй. “Цагаан шонх*******” НҮТБ-ын шинжээч Т.Тын зам тээврийн ослын дүгнэлт нь хууль зөрчиж гаргасан. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай  хуулийн 1.15 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Л.А*******т холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, цагаатгаж өгнө үү.” гэх дүгнэлтийг дээрх үндэслэлээр хүлээн авах боломжгүй байна гэж үзлээ.

               Улсын яллагчийн “...шүүгдэгч Л.А*******ыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад заасан “Тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний амь нас хохироосон гэмт хэргийг хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар буюу согтуурсан үедээ үйлдсэн гэм буруутайд тооцож өгнө үү.” гэх дүгнэлтийг, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн өмгөөлөгч нарын “...шүүгдэгч Л.А*******ыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож өгнө үү.” гэх дүгнэлтийг хүлээн авах хууль зүйн үндэслэлтэй байна.

 

Шүүгдэгч нь хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас С.С амь нас хохирсон нь хо*******ондоо шалтгаант холбоотой байна.

 

              Иймд шүүхээс шүүгдэгч ******* овогт Л******* А*******ыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад заасан “Тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний амь нас хохироосон гэмт хэргийг хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар буюу согтуурсан үедээ  үйлдсэн гэм буруутайд тооцлоо.

 

Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, х******* уршгийн талаар:

Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1-д “Бусдын эрх, амь нас, эрүүл мэнд, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд, эд хөрөнгөнд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдэл, /эс үйлдэхүй/-ээр гэм х******* учруулсан этгээд уг гэм х*******ыг хариуцан арилгах үүрэгтэй.” гэж, Иргэний  хуулийн 508 дугаар зүйлийн 508.1-д “...Хохирогч нас барсан бол  түүнийг *******шуулахтай холбогдсон зайлшгүй зардал  болон  гэм х*******  учруулсны төлбөрийг түүний өв залгамжлагч шаардах эрхтэй” гэж  тус тус хуульчлан заасны дагуу шүүгдэгч Л.А******* нь хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчид учирсан хохирлыг  хариуцан арилгах үүрэгтэй байна.

Шүүгдэгч Л.А*******ыг тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас нэг хүний амь нас хохироосон гэмт хэргийг хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар буюу согтуурсан үедээ үйлдсэн гэм буруутайд тооцсон.

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч нь шүүхийн хэлэлцүүлэгт: “…Л.А******* *******шуулгын зардал эхлээд 4,000,000 төгрөг өгсөн. Өмнөх шүүх хуралдаанд 27,395,000 төгрөг өгсөн. Нийт 31,395,000 төлсөн. Одоо Л.А*******аас:

1.Хас банкны зээлийн үлдэгдэл төлбөр 23,956,897 төгрөг,

2.Сэндли ББСБ-ийн зээлийн үлдэгдэл төлбөр 3,916,000 төгрөг,

3. Төрийн банкны зээлийн үлдэгдэл төлбөр 4,416,500 төгрөг,

4.Оюутаны сургалтын төлбөр 2,800,000 төгрөг,

5.Талийгаачийн авах байсан 3 сарын цалин 8,176,077 төгрөг

           6.2025 оны 02 дугаар сарын 05-ны өдрийн шүүх хуралдаанд ирсэн болон өнөөдрийн шүүх хуралдаанд ирсэн замын зардал, буудлын зардал 614,131 төгрөг нийт 43,879,605 төгрөгийг гаргуулна. Мөн сэтгэл санааны хохирлыг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 420,000 төгрөгөөр тооцоод 63,000,000 төгрөг нийт 106,879,605 төгрөгийг гаргуулж өгнө үү.” гэжээ.

1-рт.Шүүх хэрэгт авагдсан нотлох баримтыг харьцуулан дүгнэж, шүүгдэгч Л.А*******аас:

1.Хас банкны зээлийн үлдэгдэл төлбөр 23,956,897 төгрөг,

2.Сэндли ББСБ-ийн зээлийн үлдэгдэл төлбөр 3,916,000 төгрөг,

             3.2025 оны 02 дугаар сарын 05-ны өдрийн шүүх хуралдаанд ирсэн болон өнөөдрийн шүүх хуралдаанд ирсэн замын зардал, буудлын зардал 614,131 төгрөг нийт 28,487,028 төгрөгийг гаргуулж хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчид олгох нь зүйтэй байна гэж үзлээ.

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн шүүх хуралдаанд нотлох баримтаар гаргаж өгсөн 2022 оны 01 дүгээр сарын 31-ний өдрийн №1430018781 дугаартай Хас банкны Б*******-******* тооцооны төв С.С нарын хо*******онд байгуулсан барьцаат зээлийн гэрээ, 2024 оны 08 дугаар сарын 08-ны өдрийн байдлаар 23,956,897 төгрөгийн зээлийн үлдэгдэлтэй гэх ХАСБАНКНЫ дансны хуулга, “Сэндли ББСБ” ХХК нь С.Стэй байгуулсан зээлийн гэрээ, “Сэндли ББСБ” ХХК-ийн 2024 оны 06 дугаар сарын 03-ны өдрийн тод*******хойлолт, замын зардал, буудлын зардлын Eбаримт зэрэг нотлох баримтуудаар дээрх хохирлыг шүүгдэгчээс гаргуулж, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчид олгох үндэслэлтэй байна.

Амь хохирогчийн банк болон банк бус санхүүгийн байгууллагаас өөрийн *******лого болох цалингаа барьцаалж зээл авсан бөгөөд уг төлбөрийг мөн эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаанд хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч *******олцохо******* ирж, буцсан унаа, буусан буудлын хөлс нь энэхүү гэмт хэрэгтэй шууд холбоотой тул энэхүү зардлыг мөн шүүгдэгчээс гаргуулах нь хуульд нийцнэ гэж үзсэн болно.

Иймд Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгчээс 28,487,028 төгрөгийг гаргуулж хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчид олгох нь зүйтэй байна гэж үзлээ.

 

2-рт.Харин хохирогчийн хуульб ёсны төлөөлөгчийн нэхэмжилсэн Төрийн банкны зээлийн үлдэгдэл төлбөр 4,416,500 төгрөг, Оюутаны сургалтын төлбөр 2,800,000 төгрөг, талийгаачийн авах байсан 3 сарын цалин 8,176,077 төгрөг нийт 15,392,577 төгрөгийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэлэлцэхгүй *******хиж, нэхэмжлэгч нь иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхийг нээлттэй *******хиж шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж үзлээ.

 

Төрийн банкнаас цалингийн зээлийг Ж.Н******* авсан бөгөөд хамтран үүрэг гүйцэтгэгчээр амь хохирогч С.С гарын үсэг зурсан, хамтран үүрэг гүйцэтгэгч нас барсан тохиолдолд зээлийн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх эсэх талаар Төрийн банкны ямар дүрэм, журам байдаг, эдгээр баримтыг талууд гаргаж өгч байж, уг зээлийн асуудлыг иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэл гаргах нь зүйтэй.

Оюутаны сургалтын төлбөр гаргуулах нэхэмжлэлийн шаардлагын тухайд уг сургалтын төлбөрийг төлсөн баримтыг нотлох баримтаар гаргаж өгөөгүй, талийгаачийн авах байсан 3 сарын цалин 8,176,077 төгрөгийн талаарх нотлох баримтыг бүрдүүлж уг шаардлагуудыг иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэл гаргаж, шийдвэрлэх нь зүйтэй байна.

 

3-рт.Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн нэхэмжилсэн сэтгэцэд учирсан х******* уршгийн төлбөр 63,000,000 төгрөгийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгох нь зүйтэй гэж үзлээ.

 

Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн 80 дугаар зүйлийн 80.6-д “Сэтгэцэд учирсан х******* уршгийг үнэлэх, х******* уршгийг мөнгөн хэлбэрээр арилгуулахтай холбоотой Шүүх шинжилгээний тухай хууль болон дагалдах бусад хуулийн зохицуулалтыг 2023 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө” гэж тус хуулийн сэтгэцэд учирсан х******* уршгийн үнэлгээ хийхтэй холбогдох хэсэг болон түүнийг дагалдаж батлагдсан бусад хуулийн хүчин төгөлдөр үйлчилж эхлэх хугацааг тусгайлан заасан.

Мөн Иргэний хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1-д “Хуульд зааснаас бусад тохиолдолд иргэний хууль тогтоомжийг буцаан хэрэглэхгүй” гэж заасан нь Иргэний хууль тогтоомжийг хүчин төгөлдөр болсон үеэс үүссэн эрх зүйн харилцааг зохицуулахад хэрэглэнэ гэсэн агуулгыг илэрхийлэх бөгөөд үүний цаад з*******илго нь нийгмийн харилцааны тогтв*******той байдлыг хангахад чиглэдэг.

Шинээр батлагдсан хууль тогтоомжид буцаан хэрэглэх нөхцөлийг тусгасан, эсхүл гэрээний үүргийн талаар илүү ашигтай журам тогтоосон бол Иргэний хууль тогтоомжийг буцаан хэрэглэх боломжтой бөгөөд бусад тохиолдолд дээрх ерөнхий зарчим мөрдөгдөнө.

Өөрөөр хэлбэл энэхүү гэмт хэрэг үйлдэгдсэн цаг хугацаа нь Шүүх шинжилгээний тухай хууль мөрдөгдөхөөс өмнө тул сэтгэцэд учирсан х******* уршгийг шийдвэрлэхэд үйлчлэхгүй юм.

Иймд дээрх үндэслэлээр хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн эдийн бус гэм х*******ын хохирлыг нэхэмжилсэн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэлээ.

Гэм буруугийн шүүх хуралдаанаас шүүгдэгчээс 28,487,028 төгрөгийг гаргуулж хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчид олгохо******* шийдвэрлэснийг шүүгдэгч болон түүний өмгөөлөгч эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх шүүх хуралдааныг үргэлжлүүлэн явуулах санал гаргасан.

Гэмт хэрэг гарахад шүүгдэгч нь замын хөдөлгөөнд хэт хайхрамжгүй *******олцсон, холбогдох хууль, дүрмийг баримтлах талаар ёс суртахууны зөв дадал хэвшээгүй нөхцөл байдал, согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн нөхцөл байдал нөлөөлсөн гэж үзлээ.

Эрүүгийн хариуцлагын талаар:

 

Улсын яллагчаас эрүүгийн хариуцлагын дүгнэлтдээ: “...шүүгдэгчид ял оногдуулахад Эрүүгийн хуулийн 6.5, 6.6 дугаар зүйлд заасан эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх болон хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй.

Шүүгдэгч Л.А*******т Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад зааснаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 8 (найман) жилийн хугацаагаар хасаж, 4 (дөрвөн) жилийн хугацаагаар х*******их ял оногдуулж, уг ялыг нээлттэй х*******их байгууллагад эдлүүлэхээр шийдвэрлэж өгнө үү.” гэх дүгнэлтийг,

 

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Х.Даваахүү дүгнэлтдээ: “...Шүүхээс нэгэнт гэм буруутайд тооцсон учраас эрүүгийн хариуцлагын асуудал өнөөдөр яригдаж байна. Би нэг зүйлийг хэлэхэд гэм буруугаа хүлээгээгүй гэдэг асуудал бол өнөөдрөөс эхэлж яригдана гэж үзэж байна. Үндсэн хууль болон Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд шүүгдэгчийг өөрөөр нь гэм бурууг нь нотлуулах үндэслэл байхгүй гэж үзэж байна. Дгийн асуудал болохо******* гэм бурууг заавал чи хүлээгээгүй учраас эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал үүснэ гэдгийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна. Зам тээврийн осол гэдэг бол болгоомжгүйгээр үүсдэг, тохиолдлын шинжтэй. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.6 дугаар зүйлд заасан хүндрүүлэх нөхцөл байдал үүсээгүй. Хувь хүний хувьд нотлох баримтаар тод*******хой тогтоосон. Дээд мэргэжилтэй монголын нэг сэхээтэн байгаа. Энэ байдлыг харгалзан эрүүгийн хариуцлагыг үндсэн ялын доод хэмжээ буюу 2 жилээр х*******их ялыг оногдуулах саналтай байна. Тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх хасах ял дээр тусгайлан хэлэх санал алга байна. Өмнө нь хохирол төлж барагдуулсан асуудал байгаа гэдгийг хэлэх нь зүйтэй болов уу гэж бодож байна.” гэх дүгнэлтийг,

 

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Х.Бияазхан дүгнэлтдээ: “...Би тусгайлан ярих санал байхгүй байна. Х.Даваахүү өмгөөлөгчийн саналыг дэмжиж *******олцож байна.” гэх дүгнэлтийг,

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн өмгөөлөгч Д.Ганхуяг дүгнэлтдээ: “Хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар согтуугаар тээврийн хэрэгсэл барьж явж талийгаачийн амь нас хохироосон учраас хөнгөрүүлэх нөхцөл байдал байхгүй, хүндрүүлэх нөхцөл байдал байгаа. Хэргийн зүйл заалт маань угаасаа хүндээр *******ж ирсэн. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5, 6.6-д заасан үндэслэл байхгүй. Энэ зүйл анги 2-8 жилийн х*******их ялтай байна. Улсын яллагч 4 жил х*******их ял оногдуулах санал гаргасан. Гэм буруугаа хүлээгээгүй гэдэг заалт бол шүүх хурал дээр өмгөөлөгч нар нь өмгөөлсөн. Өөрөө ч хэлсэн. Гэм буруугаа хүлээхгүй байгаа гэдгээ ойлгуулаад хэлээд байгаа учраас ял оногдуулахад зайлшгүй харгалзан үзэх байдал байна. Манай талаас хохирол нэхэмжлэлийг анхнаасаа гаргаад явсан. Нэг хэсгийг нь шийдсэн, нэг хэсгийг нь шийдэхгүй *******хисон. Анхан шатны хурлаас хойш өнөөдрийг хүртэл 7, 8 сар өнгөрч байна. Тийм учраас хохирол төлөөгүй гэж үзэх үндэслэл байна. Гэм буруугаа хүлээгээгүй гэж үзэх үндэслэл байна. Тэгээд хүндрүүлэн үзэх заалттай байгаа учраас ял шийтгэлийг тохирох хэмжээгээр оногдуулах ёстой гэж үзэж байна.”  гэх дүгнэлтийг,

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн өмгөөлөгч А.Мөнхзул дүгнэлтдээ: “...шүүгдэгч гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрөөгүй. Ялын хувьд хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч болохо******* шүүхийн шийдвэрийг хүндэтгэнэ. Ямар нэгэн байдлаар төдөн жилийн х*******их ял, хүндрүүлээч ээ гэдэг асуудлыг ярихгүй. Хууль зүйн дагуу шийдэж өгөөч ээ. Иймд х******* уршгийн шинж чанар, хувийн байдал, үйлдсэн гэмт хэргийн хэр хэмжээ гээд хуульд заасан шинжийг харгалзан тохирсон ял шийтгэлийг оногдуулж өгөөч ээ. Гэм буруугийн хурлаар тогтоогдсон 28,487,028 төгрөгийг гаргуулахаар шийтгэх тогтоолд тусгаж өгөөч. Энэ хүн ганца ажилладаг байсан. Ар гэрээ тэжээж явдаг байсан. Ээжтэйгээ сайхан элэг бүтэн амьдардаг хүн байсан. Энэ хүн байсан бол энэ хохирлыг өнөөдөр хэнээс ч гуйхааргүй, хугацаа алдаж иргэний шүүхээр нэхээд явахгүйгээр амьдралаа аваад явчих байсан. Энэ нөхцөл байдлыг бодож үзэх хэрэгтэй. Тэгээд сая тогтоосон хохирлыг төлүүлэх саналтай байна.” гэх дүгнэлтийг тус тус гаргаж мэтгэлцэв.

 

Шүүх Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Эрүүгийн хариуцлагын з*******илго нь гэмт хэрэг үйлдсэн хүн, хуулийн этгээдийг цээрлүүлэх, гэмт хэргийн улмаас зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, хохирлыг нөхөн төлүүлэх, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, гэмт хэрэг үйлдсэн хүнийг нийгэмшүүлэхэд *******шино гэж заасан эрүүгийн хариуцлагын з*******илгын хүрээнд,

Мөн хуулийн ерөнхий ангийн 1.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Эрүүгийн хариуцлага нь тухайн хүн, хуулийн этгээдийн үйлдсэн гэмт хэрэг, гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, гэм буруугийн хэлбэрт тохирсон байна гэж заасан шударга ёсны зарчмыг удирдлага болголоо.

 

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1-д заасан тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэнийг хөнгөрүүлэх нөхцөлд тооцов.

Харин Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.6 дугаар зүйлд  заасан хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдохгүй байна гэж үзлээ.

 

Эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудсаар шүүгдэгч Л.А******* нь урьд өмнө эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй болох нь тогтоогдож байна. (2-р хх-ийн 67 дугаар хуудас)

 

Хууль тогтоогчоос Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлд 2023 оны 12 дугаар сарын 07-ны өдөр нэмэлт өөрчлөлт *******уулж, гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдэд оногдуулах ялыг чангатгажээ.

 Тодруулбал өөрчлөлт *******уулахаас өмнө Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад заасан гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 5 жилээс 8 жил хүртэл хугацаагаар хасах нэмэгдэл ялтай байсан бол хуулийн өөрчлөлтөөр гэм буруутай этгээдийн тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 8 жилээс дээш 12 жил хүртэл хугацаагаар хасах ял оногдуулах болгож өөрчилсөн.

Шүүгдэгч нь 2022 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өдөр дээрх гэмт хэргийг үйлдсэн тул түүнд Эрүүгийн хуулийг буцаан хэрэглэх нөхцөл байдал үүсэж байна.

Гэмт хэрэг болон эрүүгийн хариуцлагыг тухайн гэмт хэргийг үйлдэх цаг хугацаанд үйлчилж буй Эрүүгийн хуулиар тод*******хойлдог бөгөөд шүүгдэгч Л.А*******ын үйлдсэн дээрх гэмт хэрэг нь 2022 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өдөр үйлдэгдсэн байх тул Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Үйлдэл, эс үйлдэхүйг гэмт хэрэгт тооцох, гэм буруутай хүн, хуулийн этгээдэд хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын төрөл, хэмжээг тухайн гэмт хэргийг үйлдэх үед дагаж мөрдөж байсан хуулиар тод*******хойлно” гэж заасныг баримталж эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэлтэй байна.

 

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан “...оногдуулах ялыг хүндрүүлсэн, гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийн эрх зүйн байдлыг д*******дуулсан хуулийг буцаан хэрэглэхгүй” гэх зарчмыг баримтлан шүүгдэгчид эрүүгийн хариуцлага оногдуулна.  

Шүүхээс шүүгдэгчид эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ гэмт хэргийн нөхцөл байдал, хохирол, х******* уршгийн шинж чанар, хэр хэмжээ, шүүгдэгчийн хувийн байдал, түүнд хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын талаарх яллах, өмгөөлөх талын дүгнэлт зэргийг тал бүрээс нь харгалзан үзэж, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад зааснаар шүүгдэгч Л.А*******т тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 6 (зургаан) жилийн хугацаагаар хасаж, 2 (хоёр) жилийн хугацаагаар х*******их ял оногдуулж, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.6 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар оногдуулсан х*******их ялыг нээлттэй х*******их байгууллагад эдлүүлэхээр шийдвэрлэв.

 

Шүүгдэгч Л.А*******т тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 6 (зургаан) жилийн хугацаагаар хасаж, 2 (хоёр) жилийн хугацаагаар х*******их ял оногдуулж байгаа үндэслэл нь шүүгдэгчийн гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, хувийн байдал, тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа болгоомжгүй гэмт хэрэг үйлдсэн нь эрүүгийн хариуцлага оногдуулахад хөнгөрүүлэн үзэх нөхцөл байдал тооцсон, эрүүгийн хариуцлага оногдуулахад хүндрүүлэн үзэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй, *******шуулгын зардалд 31,395,000 төгрөгийг хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчид төлсөн, шүүхээс тогтоосон бусад хохирлыг нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн нөхцөл байдал зэргийг харгалзан үзсэн.

 

Эрүүгийн хариуцлагын з*******илго нь гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийг цээрлүүлэх, гэмт хэргийн улмаас зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, хохирол нөхөн төлүүлэх, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийг нийгэмшүүлэх з*******илготойг харгалзан үзэж, х*******их ялын доод хэмжээг сонгосон.

 

              Шүүгдэгч гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрөөгүй, шүүхээс тогтоосон хохирлыг төлөөгүй нь эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал болохгүй.

    Шүүгдэгчийн гэм буруутай үйлдлээ хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа үйлдэл нь шүүхээс гэм буруутайг тогтоолгох гэсэн з*******илготой холбоотой байна гэж дүгнэсэн болно.

     

    Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.6 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “шүүх энэ зүйлд заагаагүй нөхцөл байдлыг эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэхийг х*******иглоно” гэж зааснаар шүүгдэгч Л.А*******т эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал байхгүй байна.

                       

              Шүүгдэгч Л.А*******ын энэ гэмт хэргийн улмаас цагдан х*******игдсон 106 (нэг зуун зургаан) хоногийг эдлэх ялд нь *******уулан тооцож, эдлэх ялыг энэ өдрөөс тооцох нь зүйтэй.

 

              Хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан 0,75 литрийн цагаан шилтэй тал шил архи 1 ширхэг, жижиг 100 граммын хүрэн өнгийн модон аяга 1 ширхэг, Fuze tea нэртэй ундаа 1 ширхэг, 14-03 УБЦ улсын дугаартай “Хово 5787” маркийн ачааны машины банкны халалтын төмөр 4 ширхэг зэргийг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болмогц устгуулахаар Х******* аймгийн Б*******-******* сум дахь сум дундын шүүхийн Тамгын газрын “Эд мөрийн баримт  шийдвэрлэх комисс”-т даалгаж, хэргийн газарт хийсэн 18 секунд, 32 секунд, 47 секундын бичлэг бүхий “СD”, Л.А*******ын согтуурлын зэргийг шалгаж байгаа 2 минут 7 секундын бичлэг мөн 5 минут 23 секундын бичлэг бүхий флаш диск зэргийг хэргийг хадгалах хугацаа дуустал хэрэгт хадгалж, хэрэгт битүүмжлэгдсэн 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” маркийн тээврийн хэрэгслийг битүүмжилсэн тогтоолыг хүчингүй болгож, тус автомашиныг мөн 44-59 ХЭА улсын дугаарыг шүүгдэгч Л.А*******т буцаан олгож шийдвэрлэв.

              Шүүгдэгчийн бичиг баримт шүүхэд шилжиж ирээгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаатай холбоотой гарсан зардалгүй болохыг дурдаж, түүнд х*******их ял оногдуулсан тул “хувийн баталгаа гаргуулах” таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчилж, энэ өдрөөс эхлэн “цагдан х*******их” таслан сэргийлэх арга хэмжээ авах нь зүйтэй байна.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.2 дугаар зүйлийн 1, 2, 4,  36.6, 36.7, 36.8, 36.10, 36.13 дугаар зүйлүүдийг удирдлага болгон  ТОГТООХ нь:

 

1. Шүүгдэгч ******* овогт Л******* А*******ыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад заасан “Тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний амь нас хохироосон гэмт хэргийг хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайгаар буюу согтуурсан үедээ  үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.
2. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1 дэх заалтад зааснаар шүүгдэгч Л.А*******т тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 6 (зургаан) жилийн хугацаагаар хасаж, 2 (хоёр) жилийн хугацаагаар х*******их ял оногдуулсугай.
3. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.6 дугаар зүйлийн  4 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Л.А*******т оногдуулсан 2 (хоёр) жилийн х*******их ялыг нээлттэй х*******их байгууллагад эдлүүлсүгэй.
4. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.10 дугаар зүйлийн  1, 2 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Л.А*******ын цагдан х*******игдсон 106 (нэг зуун зургаан) хоногийг эдлэх ялд нь *******уулан тооцсугай.
5. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Л.А*******т оногдуулсан тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг хассан нэмэгдэл ялыг х*******их ял эдэлж дууссанаас хойш тоолсугай.
6. Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Л.А*******аас 28,487,028 (х*******ин найман сая дөрвөн зуун наян долоон мянга х*******ин найман) төгрөгийг гаргуулж хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Ж.Н*******т олгосугай.
7. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.3 дугаар зүйлийн 1, 36.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар эдийн бус гэм х*******ын хохирол болох 63,000,000 төгрөг нэхэмжилсэн иргэний нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож, шүүгдэгч нь хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчид 31,395,000 төгрөг төлсөн болохыг, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн нэхэмжилсэн төрийн банкны зээл, оюутаны сургалтын төлбөр, дутуу авсан цалин зэрэг иргэний нэхэмжлэлийг хэлэлцэхгүй *******хиж, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхийг нээлттэй үлдээсэн болохыг тус тус дурдсугай.
8. Хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан 0,75 литрийн цагаан шилтэй тал шил архи 1 ширхэг, жижиг 100 граммын хүрэн өнгийн модон аяга 1 ширхэг, Fuze tea нэртэй ундаа 1 ширхэг, 14-03 УБЦ улсын дугаартай “Хово 5787” маркийн ачааны машины банкны халалтын төмөр 4 ширхэг зэргийг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болмогц устгуулахаар Х******* аймгийн Б*******-******* сум дахь сум дундын шүүхийн Тамгын газрын “Эд мөрийн баримт  шийдвэрлэх комисс”-т даалгаж, хэргийн газарт хийсэн 18 секунд, 32 секунд, 47 секунд бичлэг бүхий “СD”, Л.А*******ын согтуурлын зэргийг шалгаж байгаа 2 минут 7 секунд бичлэг мөн 5 минут 23 секунд бичлэг бүхий флаш диск зэргийг хэргийг хадгалах хугацаа дуустал хэрэгт хадгалсугай.
9. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.8-д зааснаар шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болмогц  хэрэгт битүүмжлэгдсэн 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” маркийн тээврийн хэрэгслийг битүүмжилсэн тогтоолыг хүчингүй болгож, 44-59 ХЭА улсын дугаартай “Тоёота Хайлүкс” маркийн тээврийн хэрэгслийг мөн 44-59 ХЭА улсын дугаарыг шүүгдэгч Л.А*******т буцаан олгосугай.

         10.Шүүгдэгчийн бичиг баримт шүүхэд шилжиж ирээгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаатай холбоотой гарсан зардалгүй болохыг тус тус дурдсугай.

          11.Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.10 дугаар зүйлийн 4, 38.1 дүгээр зүйлийн 1, 38.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шийтгэх тогтоол уншиж сонсгосно******* хүчинтэй болох бөгөөд хэргийн *******олцогч шийтгэх тогтоолыг гардаж авснаас хойш, эсхүл энэ хуулийн 11.9 дүгээр зүйлд заасны дагуу хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дот******* Х******* аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд шүүгдэгч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч, хохирогч түүний хууль ёсны төлөөлөгч, тэдгээрийн өмгөөлөгч давж заалдах гомдол гаргах, улсын яллагч, дээд шатны прокур******* эсэргүүцэл бичих эрхтэй болохыг дурдсугай.

 12. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар шүүхийн шийтгэх тогтоолд давж заалдах гомдол гаргах, улсын яллагч эсэргүүцэл бичвэл тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлж, тогтоолыг биелүүлэх хүртэл шүүгдэгч Л.А*******т авсан “хувийн баталгаа гаргах” таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчилж, энэ өдрөөс эхлэн “цагдан х*******их” таслан сэргийлэх арга хэмжээ авсугай.  

 

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ЕРӨНХИЙ ШҮҮГЧ                          М.ЭНХМАНДАХ