2025       03           18                                          2025/ШЦТ/49

 

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

******* аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн шүүгч А.сайхан даргалж, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга С.Отгончимэг, улсын яллагчаар ******* аймгийн прокурорын газрын хяналтын прокурор Н.Амгалан, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Э.*******, шүүгдэгч Ц.*******, түүний өмгөөлөгч С.******* нарыг оролцуулан тус ******* аймгийн прокурорын газрын хяналтын прокурор Н.Амгалангаас Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа г*******т хэрэгт яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн *******ий *******д холбогдох эрүүгийн 2339004500364 дугаартай хэргийг хүлээн авч, хянан хэлэлцэв.

 

Холбогдсон хэргийн талаар:

 

Шүүгдэгч Ц.******* нь “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймаг дахь салбарын даргаар 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл ажиллаж байх хугацаандаа салбарын даргын албан тушаалын байдлаа ашиглаж, үргэлжилсэн үйлдлээр байгууллагаас итг*******жлэн хариуцуул бараа, материалаас нийт 360,472,445 (гурван зуун жаран сая дөрвөн зуун далан хоёр мянга дөрвөн зуун дөчин тав) төгрөгийн үнэ бүхий эд хөрөнгийг завш буюу Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа г*******т хэрэгт холбогджээ.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

Эрүүгийн 2339004500364 дугаартай хэрэгт цуглуулж бэхжүүлсэн нотлох баримтуудаас шүүхийн  хэлэлцүүлэгт:

 

Улсын яллагч Н.Амгалан: “Яллах дүгнэлт болон түүний хавсралтад дурд бичгийн нотлох баримтуудыг шинжлэн судалж, шүүгдэгчийг г*******т хэрэг үйлдсэн г******* буруутай болохыг нотолж, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх байр суурьтай оролцоно” гэж,

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч С.*******: “Шүүх хуралдаанд шинээр гаргаж өгсөн 3 хуудас нотлох баримтыг шинжлэн судалд тооцуулна. Мөн миний үйлчлүүлэгч г*******т хэрэг үйлдсэн г******* буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа тул түүнд оногдуулах эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх байр суурьтай оролцоно” гэж тус тусын байр суурийг илэрхийлсэн болно.

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Э.*******: “Шинжлэн судлуулах нотлох баримт байхгүй. Ц.******* манай компанид 2011 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл ******* салбарын захирлаар ажиллаж байх хугацаандаа 15 харилцагчид хоосон захиалга бичиж бараа бүтээгдэхүүнийг хувьдаа завшиж компанид нийт 496,205,972 төгрөгийн хохирол учруул. 2024 оны 63 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтэд нийт 496,205,972 төгрөгийн хохирол учруул гэх боловч 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрөөр Ц.*******гийн тооллогын дутагдал болох 1,107,850 төгрөг, цалингийн авлага 1,553,293 төгрөг нийт 2,668,222 төгрөгийн хохирлыг дутуу оруул ба манай компанид нийт 498,874,194 төгрөгийн хохирол учруул. Үүнээс харилцагчаас авах авлага болох 135,733,527 төгрөг, 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрөөр Ц.*******гийн нэр дээр үүсгэсэн харилцагчийн авлага барагдуул төлбөр 23,392,295 төгрөг, Ц.*******гийн бараагаа болон мөнгөн байдлаар төлсөн төлбөр болох 20,529,540 төгрөгийг хасаж 2024 оны 6 сарын байдлаар манай компанид 319,218,831 төгрөгийн үлдэгдэлтэй бай. 2024 оны 8 сараас өнөөдрийг хүртэл нийт 138,109,912 төгрөгийг төлж, 181,108,919 төгрөгийн үлдэгдэл дээр тооцоо нийлсэн. Одоо энэхүү үлдэгдэл төлбөрийг нөхөн төлүүлэхээр хоорондоо харилцан тохирсон байгаа” гэж,

шүүгдэгч Ц.*******: “Би г******* буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа, их х*******жээний хохирол нь намайг ажиллаж байх үеийн ажлын хариуцлагатай 100 хувь хамааралтай учраас хүлээн зөвшөөрч байна. Миний хариуц ажил, миний алдаа учраас би төлөх ёстой, хохирол төлбөрт нийт 179,363,526 төгрөгийг төлсөн, үлдэгдэл 181,108,919 төгрөгийг 6 сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлж 2025 оны 9 сар гэхэд бүрэн төлж дуусахаар тохиролцсон” гэж тус тус мэдүүлжээ.

 

Г******* буруугийн талаарх шүүхийн дүгнэлт:

Хэргийн үйл баримтын талаар: Шүүгдэгч Ц.******* нь үргэлжилсэн үйлдлээр бусдын итг*******жлэн хариуцуул эд хөрөнгийг завш г*******т хэргийг албан тушаалын байдлаа ашиглаж, их х*******жээний хохирол учруул болох нь

-“******* ******* ******* *******” -ийн цагдаагийн газарт гарга өргөдөл (I хавтаст хэргийн 08 дахь тал),

-Хохирогч хуулийн этгээдийн хууль ёсны төлөөлөгч Э.Болд-Эрдэнийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Би Улаанбаатар хотод үйл ажиллагаа явуулдаг “******* ******* ******* *******” -д хуулийн мэргэжилтнээр ажилладаг юм. Тус компанийн салбар нь ******* аймагт байдаг бөгөөд тус салбарын захирал Ц.******* нь 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарыг дуустал хугацаанд манай компанийн харилцагч нар болох жижиглэнгийн *******ийн гууд, мөн Нэгдсэн *******нэлэг болон Эрүүл мэндийн төвүүд, нийт 19 харилцагч нар дээр ******* бараа ав мэт хүүгийн программд бичилт хийж тухайн ******* барааг ******* аймаг дахь салбарын агуулахаас гарга байдаг. Мөн ******* нь өөрийнхөө нэр дээр хувийн *******ийн нээсэн байдаг бөгөөд тухайн *******ийн даа манай салбараас 56,309,167 төгрөгийн ******* барааг нийлүүлж төлбөрийг нь төлдөггүй, өөрийн хамаарал бүхий этгээд болох нөхрийнхөө “ ” гэх *******ийн д 25,937,791 төгрөгийн ******* барааг нийлүүлж төлбөрийг төлдөггүй, манай компанийн харилцагч нар луу гарга ******* барааг манай салбарын дефектар буюу /нярав/ албан тушаалтай С. гарга байдаг. Тус гэх хүн нь захирал *******гийн бэр эгч нь байна лээ. Мөн ын агуулахаас гарга барааг харилцагч нарт хүргэсэн манай салбарын түгээгч ажилтай нь ын нөхөр нь юм байгаа юм. Түгээгч аас тухайн харилцагч нарын ******* барааг хаана, хэзээ ямар газар хүргэж өгсөн талаар асуухад одоо ахгүй байна гэсэн мэдэн будил хариулт өгдөг. ******* аймаг дахь салбарын захирал ******* нь манай компанийн хохирол болох 497,338,336 төгрөгийн ******* барааг хувьдаа завшаа хүлээн зөвшөөрсөн боловч төлж барагдуулах төлбөрийн чадвар байхгүй, шүүхээр яваад ялаа эдэлнэ гэсэн тайлбарыг өгдөг. Манай компани нь 21 аймагт салбартай, тухайн салбар нь 21 аймгаас өндөр авлагатай салбараар гар болохоор төвөөс аудит ороод шалгалт хийхэд 49,338,336 төгрөгийн ******* бараа дут. Яагаад дут талаар *******гаас асуухаар аймаг болон хөдөө орон нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг , , , , *******ийн , ******* , Гүр******* , , , , рөх , , , , , , , Эс, / /, гэсэн 20-иод *******ийн гуудад ******* бараа нийлүүлсэн гэж хэлдэг ба тухайн компаниудтай энэ талаар очиж уулзаад, танайх төдөн төгрөгийн ******* бараа манайхаас ав уу гэж асуухаар манайх тийм мөнгөн дүнтэй ******* бараа танайхаас аваагүй гэж бүгд хэлдэг. Салбарын захирал ******* нь салбар дээр бараа дуусах дөхөөд ирэхээр өөрөө ******* барааныхаа жагсаалтыг гаргаад төв рүүгээ бараагаа захиалдаг, их х*******жээний ******* бараа захиал тохиолдолд манай хүргэлтийн машин өөрөө хүргэж өгдөг, бага зэргийн ******* барааг бол замын унаа болон шуудангаар явуулчихдаг юм. ...*******гийн хэлээд байгаа дээрх 20-иод байгууллагууд нь манай программд бүртгэлтэй харилцагч нар байгаа юм. Жишээлбэл, ******* нь хүүгийн программд өөрийн эрхээр нэвтэрч “ ” гэх харилцагчийг сонгоод 9,976,994 төгрөгийн ямар ч хамаагүй дурын ******* барааг харилцагчийн өмнөөс захиалга хийсэн мэтээр программд оруулдаг. Тухайн захиалгыг агуулахын нярав нь захирал *******гаас лавлаж асуугаад захиал ******* бараан дээр зарлагын падаан бичиж, зарлагын барааг падаантай нь хамт түгээгчид өгч явуулдаг. Энэ чиглэлээр 20-иод компанийн нэр дээр 497,338,336 төгрөгийн ******* барааг гаргачхаад байгаа юм. Ер нь дут гэх ******* барааг дандаа агуулахаас шууд гарга ******* бараанууд байгаа юм. Лангуун дээр суудаг ******* зүйчээр дамжаагүй...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 30-31 дэх тал),

-Хохирогч хуулийн этгээдийн хууль ёсны төлөөлөгч Э.Болд-Эрдэнийн дахин мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Манай компани нь ******* гэх хүнтэй 2024 оны 6 дугаар сарын 19-ний өдөр эцсийн байдлаар тооцоо нийлэхэд ******* нь манай компанид 319,218,831 төгрөг төлөх үлдэгдэлтэй байх тул хоёр талаас 319,218,831 төгрөгийг хүлээн зөвшөөрсөн. Уг төлбөрийг *******гаас нэх*******жилж байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 33-35 дахь тал),

-Гэрч М.баатарын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “... нь манай харилцагч байгууллага юм.  Тухайн компаниас манайх бараа худалдаж аваад тухайн бараагаа зарж борлуулаад ашгаа авдаг юм. Тэгсэн манай компаниас 328,160 төгрөгийн бараа -иас худалдаж ав зарлагын баримт байгаад байдаг, тэгсэн яг ямар бараа худалдаж ав -ийн барааны падан байхгүй. Тухайн 328,160 төгрөгийн ямар бараа -иас орж ирсэн, тухайн барааны орлого хаач нь мэдэгдэхгүй байгаа. ******* болохоор -иас бараа авч байснаа бол аж байна, яг ямар бараа худалдаж авснаа ахгүй байна, тухайн барааны орлогыг мөн яаснаа ахгүй байна гэж хэлдэг, тэгэхээр -иас 328,160 төгрөгийн бараа орж ирсэн үү ирээгүй юу, хэрэв орж ирсэн бол ******* тухайн барааг зараад орлогыг завш гэж үзэж байна. Манай компани нь *******ийн гаас жижиглэнгээр болон бөөний төвөөр гэж худалдаа хийдэг. Жижиглэнгээр гэхээр *******ийн гаасаа худалдан гаргаж байгааг хэлж байгаа юм, бөөний дүнгээр гэхээр харилцагч байгууллагуудад зарагдаж байгаа ******* барааг бөөний дүнгээр зарж байгаа гэсэн үг юм. Бөөний төвийн дутагдал гэхээр агуулахад байгаа *******, бараагаа тоолоход борлуулалт бичээгүй, байх ёстой бараа байхгүй ******* барааг хэлж байгаа юм. Уг 67,330,234,58 төгрөгөөс үзэхэд манай байгууллага нь юнител дугаар ашигладаг ба уг дугаарыг ******* ажлын шугамаар ашигладаг бай ба дугаарын сард төлөх төлбөрөөс илүү яривал илүү гар төлбөрийг төлөх ёстой юм...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 45 дахь тал),

-Гэрч Г.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Яагаад 13,067,600 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 13,067,000 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна. ...Тухайн салбарын ******* бэлтгэдэг гэх хүнтэй утсаар холбогдож худалдан авах *******ийнхээ захиалгыг өгдөг. Тэгээд танай ******* бэлэн болсон гэхээр нь би очиж авах унааныхаа дугаарыг өгөөд унаанд тавьчихдаг. ...Захиал ******* маань *******ийн зарлагынхаа баримттай ирдэг. Тухайн зарлагын баримт дээрх *******ээ төлчихөөрөө зарлагын баримтуудаа төлсөн, төлөөгүй гэдгээр нь ялгаад явчихдаг. Эмийнхээ төлбөрийг компанийнхаа Гүр******* гэсэн данснаас “******* ******* хангамж”-ийн тоот данд тушаадаг...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 47-48 дахь тал),

-Гэрч Д.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...19,179,992.37 төгрөгөөс 4,887,272 төгрөгөө хасахаар 14,292,720.37 төгрөгийн зөрүү гарч байна. Энэ мөнгийг манай “******* Бумбат” төлөхгүй, яагаад 14,292,270.37 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 14,292,270.37 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна. 9 дүгээр сарын сүүлээр тус компанийн хүүгийн албанаас нэг *******эгтэй хүн яриад танайх хугацаа хэтрэлтийн падаантай байна, энийгээ төлөхгүй бол хуулийн байгууллага руу шилжүүллээ гэсэн. Тэгэхээр нь манайд хугацаа хэтэрсэн падан байхгүй, манайх 9 дүгээр сарын 05-ны өдөр харилцагчийн гэрээгээ байгуулаад 4,354,272 төгрөгийн ******* бараа ав, маргааш би ажил дээрээ очоод тооцоо нийлье гэж хэлсэн. Тухайн хүн дахиж надтай холбогдоогүй. Ц.******* манай ******* холбооны тэргүүн гэж явдаг, мөн байнгын харилцагч гэдгээр нь мэднэ, тэрнээс бол дээрх мөнгөний асуудлаар бол уулзаж байгаагүй. ... 50,200, 335,500 төгрөгийн *******ийг захиалахдаа утсаар захиал, 4,354,272, 197,500 төгрөгийн ******* авахдаа өөрийн биеэр очиж ав...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 50-51 дэх тал),

-Гэрч О.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...“ ” нь Хэрлэн сумын 1 дүгээр багт *******ийн гийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг бай ба би “ ” -ийг 2023 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдөр Ц.Цолмон гэх хүнээс худалдаж аваад үргэлжлүүлээд үйл ажиллагааг нь явуул. Намайг тус компанийг худалдаж авахад “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн салбар “******* ******* хангамж” *******ийн тай гэрээ энэ тэр хийсэн материал надад дээр ирээгүй. Би ч тус компанийг худалдаж аваад ******* ******* хангамж *******ийн тай гэрээ хийгээгүй. Би “ ” -ийг 2022 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдөр тус *******ийн гийн эрхлэгчээр ажилд орж ажилла. Тэгээд ажиллах явцдаа тус компанийн захиралтай харилцан тохиролцоод тухайн компанийг худалдаж аваад 2023 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдөр өөрийнхөө нэр дээр гэрчилгээг нь гаргуул. 2023 оны 10 дугаар сарын 19-ний өдөр 2,594,534 төгрөгийн ******* зээлээр худалдаж аваад тухайн мөнгийг тушаа. 2023 оны 10 дугаар сарын 19-ний өдөр 4,687,874.90 төгрөгийн ******* зээлээр худалдаж аваад тухайн мөнгийг төлж барагдуул. 2023 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдөр эрүүл мэндийн даатгалын мөнгөнөөс үнэгүй олгодог 82 ширхэг 13 төрлийн ******* ав, тухайн ******* нь төлөх төлбөрт хамаагүй. 2023 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдөр 244,000 төгрөгийн ******* худалдан авахдаа эхлээд мөнгөө шилжүүлээд бэлнээр ав. Нийт 7,506,408.09 төгрөгийн ******* худалдаж аваад төлж барагдуул тул тус компанид манайх 13,371,650.70 төгрөгийн төлбөргүй. ...10 дугаар сарын үеэр тус компанийн хүүгийн албанаас нэг *******эгтэй хүн залгаад танай дээр 10-аад сая төгрөгийн үлдэгдэлтэй байна. Тооцоо нийлсэн актыг танай ажил дээр үлдээчихлээ гэж хэлсэн. Би тухайн үед хотод ажилтай бай ба орой нь ******* над руу залгаад “эгчээ наад үлдэгдэл 10 гаран сая төгрөг чинь миний төлөх мөнгө байгаа юм, би өөрөө төлчихнө” гэж хэлсэн...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 53-54 дэх тал),

-Гэрч С.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...16,656,400 төгрөгөөс 2,490,300 төгрөгөө хасахаар 10,166,100 төгрөгийн зөрүү гарч байна. Энэ мөнгийг манай “ ” төлөхгүй. Яагаад 10,166,100 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 10,166,100 төгрөгийн ******* гарга гэж үзэж байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 58-60 дахь тал),

-Гэрч Ч.Болд-Эрдэнийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “... нь 7,533,555 төгрөгөөс өөрийн үлдэгдэл 3,000,000 төгрөгийг хасахаар 4,533,055 төгрөг буюу ******* эгчийн сүүлд гарга 4,534,525 төгрөгийг манайх төлөхгүй ******* эгч өөрөө төлнө. ...******* эгч 2023 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдөр над руу фэйсбүүкийн чатаар чат бичсэн, тэр чат дээр нь “манай төвөөс хүүгийнхэн ирж байгаа, би чам руу 4 сая төгрөгийн ******* гаргачихлаа, би 10 сард мөнгөөр нь хаачихна, тооцоо нийлбэл хүлээн зөвшөөрөөд өгөөч, би падааныг нь явуулчихлаа” гэсэн чат бичсэн. Тэгснээ дараа нь миний утас руу залгаснаа “*******ийн гаас хүүгийн хүмүүс очиж байгаа, очоод чамтай тооцоо нийлэхээр чи “******* ******* ******* *******” -иас 9 сая төгрөгийн ******* аваагүй гээд бичээд өгчихөө, эгч нь өртэй гэж явахгүй бол наадуул чинь эгчийг нь ажлаас гаргахгүй гээд байгаа юм” гэж хэлэхээр нь би танайд сүүлийн падаанаар нь 5,442,439.90 төгрөгийн өглөгтэй шдээ хамаагүй тэгж хэлж болох юм уу гэхэд зүгээрээ гэж хэлсэн. Тэгээд би тухайн шалгалтаар ирсэн хүмүүст нь 9 сая төгрөгийн ******* бараа аваагүй гэж худлаа тайлбар бичиж өгсөн, тэрнээс бол сүүлийн падааны төлбөр буюу 5,442,439.90 төгрөгийн өр бай юм...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 61-62 дахь тал),

-Гэрч С.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Манай “ ” нь “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн салбар *******ийн буюу “******* ******* хангамж”-аас 50,355,921 төгрөгийн *******, бараа авч байгаагүй бөгөөд 50,355,921 төгрөгийн өр төлбөр байхгүй...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 72-73 дахь тал),

-Гэрч З.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Манай “ ЭС” нь “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн салбар “******* ******* хангамж” *******ийн тай ямар нэгэн өр төлбөр байхгүй. Учир нь 2023 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2023 оны 6 дугаар сарын 30-ны хугацаанд 24,610 төгрөгийн өр төлбөртэй байсныгаа өгч барагдуул. Одоогийн байдлаар ямар нэгэн өр төлбөрийн асуудал байхгүй. Би “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн салбар *******ийн гийн захирал Ц.******* гэх хүнийг танина. Харин “******* ******* ******* *******” -ийн хүүгийн дотоод шалгалтаар явж байгаа гэх 2 хүн ирээд манай “******* ******* хангамж” *******ийн тай хийсэн тооцоог үзэх гэсэн юм. Мөн танайх “******* ******* хангамж” *******ийн д 3,629,030 төгрөгийн төлбөртэй байна гэхээр нь манай байгууллага ямар ч өр төлбөр тооцооны асуудал байхгүй гэж хэлээд өр төлбөр тооцоогүй гэсэн бичиг хийж өгөөд явуул. Мөн тухайн асуудлаар *******тай утсаар ярихад танайд ямар нэгэн асуудалгүй би өөрөө тухайн мөнгийг төлчихнө, хариуцна гэсэн зүйл хэлээд утсаа салга...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 76-78 дахь тал),

-Гэрч Д.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “... нь 70,784,788.20 төгрөгөөс 1,987,360 төгрөгөө хасахаар 68,761,416.20 төгрөгийн зөрүү гарч байна. Энэ мөнгийг манай компани төлөхгүй. Яагаад 68,761,416.20 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 68,761,416.20 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна. ...10 дугаар сарын дундуур ******* над руу залгахаар нь “манай компани дээр их х*******жээний зээл гарчих юм уу” гэхэд ******* “харин тиймээ, наад мөнгийг чинь би төлнө, танд хамаагүй” гэж хэлсэн...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 80-81 дэх тал),

-Гэрч Э.Нажаргалын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “... нь дээр хэлсэн 27,119,195.80 төгрөгөөс 17,245,395 төгрөгөө хасахаар 9,873,800.20 төгрөгийн зөрүү гарч байна. Энэ мөнгийг манай компани төлөхгүй. Яагаад 9,873,800.20 төгрөгийн зөрүү гарсныг нь би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 9,873,800.20 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 83-84 дэх тал),

-Гэрч Т.баярын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Дээр хэлсэн 15,093,180.20 төгрөгөөс 4,791,785 төгрөгөө хасахаар 10,301,395.20 төгрөгийн зөрүү гарч байна, энэ мөнгийг манай “ ” төлөхгүй, яагаад 10,301,395.20 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 10,301,395.20 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна. ...10 дугаар сарын 09-ний өдөр цагдаагаас танай дээр 15 сая төгрөгийн төлбөрийн үлдэгдэлтэй байна гэж ярихаар нь би ******* руу юун 15 сая төгрөгийн үлдэгдэл байгаа билээ гэсэн утгатай мессеж бичсэн. Тэгсэн 10 дугаар сарын 10-ны өдөр ******* руу залгаад харин тиймээ танай дээр 10-аад сая төгрөгийн *******, барааны мөнгө би өөрөө гаргачих байгаа гэсэн утгатай юм ярь...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 86-87 дахь тал),

-Гэрч Н.уяагийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Би тус компанийг худалдаж авахад жав надад “” компанийг ямар нэгэн өр төлбөргүй гэж хүлээлгэж өгсөн. Би жаваас 2022 оны 10 дугаар сард худалдаж авснаас хойш “******* ******* ******* *******” -иас ямар нэгэн ******* бараа худалдаж авч байгаагүй. Манай компани “******* ******* ******* *******”-д 13,424,716 төгрөгийн өр төлбөргүй гэж бодож байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 89 дэх тал),

-Гэрч Ш.ийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Манай “ ” нь хойш “******* ******* ******* *******” -иас 2023 оны 01 дүгээр сараас хойш нийт 14,533,950 төгрөгийн *******, бараа худалдан ав бөгөөд үүнээс 2023 оны 9 дүгээр сарын 08-ны өдрөөс хойш 2 удаагийн ******* бараа татан авалтын нийт 1,811,020 төгрөгийн үлдэгдэл өртэй байна. Үүний өмнөх төлөлтийг 2023 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр 2,830,360 төгрөгийг төлсөн байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 92-93 дахь тал),

-Гэрч Т.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...******* Бумбат нь “******* ******* ******* *******” -иас дээрх 2,173,640 төгрөгийн бараа бүтээгдэхүүнийг зээлээр худалдаж ав зүйл байхгүй...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 105-107 дахь тал),

-Гэрч Б.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...******* Хэрлэн омпаниас 24,145,350 төгрөгийг манай “******* Бумбат” -иас нэх*******жилсэн бол манайх 3,940,350 төгрөгийг хасахаар 20,204,360 төгрөгийн зөрүү гарч байна, яагаад манай компани дээр 20,204,360 төгрөгийн зөрүү гарч байгааг би мэдэхгүй байна. Энэ онд 3 падаанаар 1 өдөр 3,940,350 төгрөгийн ******* зээлээр ав, одоо 11 сард 3,940,350 төгрөгөө төлж барагдуулна. ...Тухайн компанийн захирал ******* 9 дүгээр сарын үеэр над руу залгаад найз нь танай компанийн нэр дээр цөөхөн хэдэн төгрөгийн ******* гаргачихъя, 9 сардаа багтаагаад төлчих нь гэж ярь. Би ч тухайн үед сайн ойлгоогүй, тэгсэн дараах нь цагдаагаас утасдаад мэдүүлэг өгөөрэй гэж хэлэхээр нь ******* руу утасдаад цагдаагаас дуудаж байна, юу болоод байгаа юм гэж асуухад ******* харин тиймээ нэг асуудал гарчхаад байгаа юмаа, танай компанид хамаагүй гэж хэлсэн...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 109-110 дахь тал),

-Гэрч Т.Туяаийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Би “******* ******* ******* *******” -иас дээрх 27,831,402.62 төгрөгийн бараа бүтээгдэхүүнийг зээлээр худалдаж ав зүйл байхгүй. Би тухайн “******* ******* ******* *******” -иас 2023 оны 02 дугаар сарын 14-ний өдөр 17,300,000 төгрөгийн ******* тариа ав. Түүнээс хойш ямар нэгэн ******* тариа, бараа бүтээгдэхүүн зээлээр аваагүй. Би 17,300,000 төгрөгийн өрнөөс төлөөд яг өнөөдрийн байдлаар манай “ ” нь “******* ******* ******* *******” -д 4,200,000 төгрөгийн өртэй байгаа. Тухайн байгууллагатай өөр ямар нэгэн төлбөр тооцоо байхгүй...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 114-115 дахь тал),

-Гэрч С.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Би “******* ******* хангамж” -д 2015 оны 4 дүгээр сарын 01-ний өдөр үйлчлэгчээр ажилд ороод, 2022 оны 8 дугаар сард бөөний төвийн дефактар буюу /нярав/ гэсэн орон дээр томилогдож ажилла. Харилцагч нараас *******, барааны захиалга авч хүргэж өгөх үүрэгтэй, захиалга өгч байгаа хүмүүсийн зарим нь өөрсдийн биеэр ирж захиалах, мөн утсаар захиал ******* барааг захиалгын дэвтэр дээрээ эхэлж бүртгээд, захиал ******* барааг нь савлаж баглаад, падааныхаа дагуу компьютерын программ шивж оруулаад хүргэж өгдөг бай. Намайг албан үүрэг гүйцэтгэж байх хугацаанд сар бүр тооллого хийдэг бай. Тэгэхэд над дээр ямар нэгэн дутагдал гардаггүй бай, бага х*******жээний дутагдал гарлаа гэхэд цалин дээрээс суутгаад авчихдаг бай. Ц.*******гийн дутаа гэх мөнгийг бол би яаж дутаа энэ тэрийг нь мэдэхгүй байна, намайг байхгүй үед буюу чөлөө, зөвшөөрөлтэй, ээлжийн амралттай үед ******* *******, барааныхаа захиалгыг нь гаргадаг бай. Намайг дефактар болсноос хойш ямар нэгэн байгууллагаас хандив тусламж гуйгаад ирдэг бай. Тэрийг нь ******* дээд компани руу уламжлахаар шийдэж өгдөггүй бай болохоор ******* хандив нэхсэн байгууллага руу болох байлгүй гэсэн байдлаар *******, бараанаас гаргадаг асуудал бай байх. “******* ******* хангамж” өнгөрсөн жил ирж шалгалт хийхдээ намайг дээрх мөнгөний асуудалд буруугүй гэдгийг тайлан падаанаараа тогтоосон...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 117 дахь тал),

-Шүүх шинжилгээний ерөнхий газрын Эдийн засгийн шинжилгээний газрын шинжээчийн 2024 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдрийн 63 дугаартай “...Шинжилгээнд ирүүлсэн баримтаар “******* ******* ******* *******” -ийн ******* ******* хангамж *******ийн гийн захирлаар 2021-2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдөр хүртэл ажиллах хугацаанд Ц.*******гийн нэр дээр тооцоо үүсгэсэн мөнгөн дүнгийн үлдэгдэл 496,205,972.59 төгрөг байна...” гэх дүгнэлт (II хавтаст хэргийн 55-66 дахь тал) зэрэг бичгийн нотлох баримтуудаар нотлогдон тогтоогдож байна.

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судал дээрх нотлох баримтууд нь энэ хэрэгт хамааралтай, хуульд заа үндэслэл журмын дагуу цуглуулж, бэхжүүлсэн, хохирогч, гэрч, яллагдагч, шүүгдэгчээс мэдүүлэг авахдаа Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг зөрчөөгүй, хэргийн оролцогчийн эрхийг хас буюу хязгаарла зөрчил тогтоогдоогүй, энэ хэрэгт Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заа нотолбол зохих байдлуудыг шалгаж тодруул байх тул дээрх нотлох баримтуудыг үнэлж, хэргийг эцэслэн шийдвэрлэх боломжтой гэж үзлээ.

Хэргийн талаарх хууль зүйн дүгнэлт: Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлд заа хөрөнгө завших г*******т хэрэг нь Эрүүгийн хуулиар хамгаалагд өмчлөх эрхэд халд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээр хуульчил, нийг*******д аюултай, г******* буруутай үйлдэл байдаг.

“Хөрөнгө завших” г*******т хэргийн үндсэн шинжийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заа бөгөөд мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1-д “албан тушаалын байдлаа ашиглаж” гэж, 2.2-т “бусдад ноцтой, эсхүл их х*******жээний хохирол учруулж үйлдсэн бол” гэж тус тус уг г*******т хэргийн хүндрүүлэх шинжийг хуульчил.

“******* ******* ******* *******” , шүүгдэгч Ц.******* нарын хооронд 2014 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдөр “Хөдөлмөрийн гэрээ” (III хавтаст хэргийн 224-230 дахь тал) байгуулагд бөгөөд энэ цаг үеэс эхлэн Ц.******* нь “******* Эм Хангамж” -ийн захирлын үүрэгт ажлыг, мөн цаашлаад “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн Хэрлэн суман дахь салбарын даргаар 2017 оны 12 дугаар сарын 12-ны өдрөөс 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл ажиллаж бай болох нь гэрчүүд болон хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн мэдүүлэг, шүүгдэгчийн мэдүүлэг, салбарын гэрчилгээний хуулбар (III хавтаст хэргийн 223 дахь тал) зэргээр давхар нотлогдон тогтоогдож байна.

Шүүгдэгч нь өөрт итг*******жлэн хариуцуул үүргийнхээ хүрээнд “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймаг Хэрлэн сум дахь салбарын даргын хувиар ******* аймгийн х*******жээнд үйл ажиллагаа явуулж буй *******ийн гуудаас хэрэгцээт *******, барааны захиалгыг хүлээн авч, “******* ******* ******* *******” руу илгээх бөгөөд тус компани захиалгын дагуу *******, бараа бүтээгдэхүүнийг салбар, нэгж рүү нийлүүлж, уг *******, бараа бүтээгдэхүүнийг захиалагчид хүлээлгэн өгөх ажлыг гүйцэтгэдэг бай.

Ийнхүү салбарын даргаар ажиллах хугацаандаа 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл хугацаанд “” , “ ” , “ ” , “ наран ” , “******* хэрлэн” , “******* Бумбат” , “Гүр******* ” , “” , “ ” , “ ” , “рөх гэрэлт ” , “” , “ ” , “ Тун” , “Хаан дом” , “” , “ ” , “ ” , “” , “Эрдэнэ ” -иудаас захиалаагүй *******, бараа бүтээгдэхүүнийг захиал мэтээр, ******* бараа ав мэтээр хүүгийн программд бичилт хийж, ******* аймаг Хэрлэн сум дахь салбарын агуулахаас гарган авч дур мэдэн захиран зарцуул.

Тодруулбал, шүүгдэгч Ц.******* нь дээрх аж ахуйн нэгжүүдийн нэрийг ашиглан “******* ******* ******* *******” -иас нийт 360,472,445 төгрөгийн буюу их х*******жээний эд хөрөнгийг захиран зарцуулж, хохирол учруул нь өөрт нь итг*******жлэн хариуцуул хөрөнгийг эз*******шиж буй байдлаа урвуулан ашиглаж бусдын хөрөнгийг хууль бусаар шилжүүлэн авч завших г*******т хэрэг үйлдсэн гэж үзлээ.

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заа нэг г*******т хэргийн шинжийг хэд хэдэн удаагийн үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр ханга байвал үргэлжилсэн нэг г*******т хэрэг үйлдсэнд тооцно” гэж заа.

Шүүгдэгч нь г*******т үйлдлээ 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийн хугацаанд буюу харьцангуй урт хугацаанд үйлдсэн байх тул түүнийг нэг г*******т хэргийн шинжийг хэд хэдэн удаагийн үйлдлээр ханга буюу үргэлжилсэн нэг г*******т хэрэг үйлдсэн гэж үзэх үндэслэлтэй.

Мөн дээрх хугацаанд 19 аж ахуйн нэгжийн нэрийн өмнөөс бараа бүтээгдэхүүн захиалж өөртөө завшиж “******* ******* ******* *******” -д их х*******жээний буюу 360,472,445 төгрөгийн хохирол учруул бөгөөд энэхүү хохирлын х*******жээ нь Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.5 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д заа “тавин мянган нэгжтэй тэнцэх х*******жээний төгрөг, түүнээс дээш х*******жээнд” хамаарч байх тул түүнийг их х*******жээний хохирол учруулж хөрөнгө завших г*******т хэрэг үйлдсэн гэж үзнэ.

Шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт улсын яллагч, шүүгдэгчийн өмгөөлөгч, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч нараас Шүүх шинжилгээний ерөнхий газрын Эдийн засгийн шинжилгээний газрын шинжээчийн 2024 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдрийн 63 дугаартай дүгнэлтийг шинжлэн судал бөгөөд уг дүгнэлтээр “******* ******* ******* *******” -д нийт 496,205,972.59 төгрөгийн хохирол учир гэж дүгнэжээ.

Гэвч хохирогч байгууллага болон шүүгдэгч Ц.******* нарын тооцоо нийлсэн баримтад бусад харилцагчаас авах 135,733,527 төгрөгийн авлагын дүнг шинжээчийн дүгнэлтээр гарга 496,205,972.59 төгрөгөөс хасаж тооцохоор тохиролцож, үлдэгдэл 360,472,445 төгрөгийг шүүгдэгчийн нийт учруул хохирол гэж прокуророос яллах дүгнэлтдээ тусга нь үндэслэлтэй, энэ талаар шүүгдэгч, хохирогч нар маргаагүй болно.

 

Шүүгдэгч Ц.*******г “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймаг дахь салбарын даргаар 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл ажиллаж байх хугацаандаа бусдын итг*******жлэн хариуцуул эд хөрөнгийг үргэлжилсэн үйлдлээр өөртөө завшиж, хохирол учруул г*******т хэрэг нь “хөрөнгө завших” г*******т хэргийн, “албан тушаалын байдлаа ашиглаж, их х*******жээний хохирол учруулж үйлдсэн бол” гэх г*******т хэргийн хүндрүүлэх шинжийг тус тус бүрэн ханга, прокуророос түүний үйлдсэн г*******т хэрэгт нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн нь үндэслэлтэй, хэргийн нотолбол зохих байдлуудыг шалгаж тогтоосон, улсын яллагчийн г******* буруугийн талаарх дүгнэлт нь хэргийн үйл баримттай тохирсон гэж дүгнэлээ.

Шүүгдэгчийн үйлдэл нь идэвхтэй, ухамсартай үйлдэл бөгөөд хууль бус болох нь илэрхий атал, албан тушаалын байдлаа ашиглаж өөрт нь хариуцуул бусдын хөрөнгөд халдаж, хохирол, хор уршигт зориуд хүргэсэн байх тул түүнийг г******* буруугийн аатай хэлбэрээр, шунахайн сэдэлтээр г*******т хэрэг үйлдсэн гэж үзлээ.

Иймд шүүгдэгч Ц.*******г үргэлжилсэн үйлдлээр бусдын итг*******жлэн хариуцуул эд хөрөнгийг завших г*******т хэргийг албан тушаалын байдлаа ашиглан, их х*******жээний хохирол учруулж үйлдсэн г******* буруутайд тооцох хууль зүйн үндэслэлтэй байна.

 

Г*******т хэргийн улмаас учир хохирол, хор уршгийн талаар:

Г*******т хэргийн улмаас учир хохирол, хор уршгийг шүүгдэгчээс гаргуулан хохирогчид олгох нь зөрчигдсөн эрхийг сэргээх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зорилтод нийцнэ.

Хэрэгт авагд бичгийн нотлох баримтуудаар хохирогч “******* ******* ******* *******” -д 360,472,445 төгрөгийн хохирол учир нь тогтоогдож байна.

Дээрх хохирлоос шүүгдэгч нь мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад 179,363,525 төгрөгийн хохирлыг хохирогч байгууллагад нөхөн төлсөн байх бөгөөд үлдэх 181,108,919 төгрөгийн хохирлыг 6 сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөө илэрхийлж, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчтэй бичгээр хэлцэл хийж, уг хэлцлийг нотлох баримтаар хэрэгт хавсаргуулахаар өгчээ.

Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1-д “Бусдын эрх, амь нас, эрүүл мэнд, сэтгэцэд, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд, эд хөрөнгөд хууль бусаар аатай буюу болгоомжгүй үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ээр г******* хор учруул этгээд уг г******* хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй” гэж, мөн хуулийн 510 дугаар зүйлийн 510.1-д “Бусдын эд хөрөнгөд г******* хор учруул этгээд уг г******* хорыг арилгахдаа г******* хор учруулахаас өмнө бай байдалд нь сэргээх /адил нэр, төрөл, чанарын эд хөрөнгө өгөх, г*******тсэн эд хөрөнгийг засах зэргээр/ буюу учир хохирлыг мөнгөөр нөхөн төлнө” гэж тус тус хуульчилжээ.

Иймд шүүгдэгчээс г*******т хэргийн улмаас учир хохирлоос үлдэх хохирол 181,108,919 төгрөгийг гаргуулж хохирогч “******* ******* ******* *******” -д олгохоор шийдвэрлэв.

 

Эрүүгийн хариуцлагын талаарх дүгнэлт:

Шүүгдэгч Ц.*******г Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа г*******т хэрэг үйлдсэн г******* буруутайд тооцсон тул түүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэлтэй.

Шүүгдэгчийн г*******т хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учруул хохирол, хор уршгийн шинж чанар, түүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь харгалзан үзэж, үйлдсэн г*******т хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр х*******жээ, г******* буруугийн хэлбэрт тохирсон эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх нь шударга ёсны зарчимд нийцнэ.

Хэрэгт цуглар бичгийн нотлох баримтуудаар шүүгдэгч нь нөхөр, хоёр хүүхдүүдийн хамт (5-9 насны) амьдардаг, хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг, урьд эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй болох нь тогтоогдож байна.

Шүүгдэгчийн өөрт нь итг*******жлэн хариуцуул хөрөнгийг аатайгаар завшыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1-д заа “тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа г*******т хэрэг үйлдсэн” гэх эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцоогүй бөгөөд шүүгдэгчид эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй гэж дүгнэлээ.

Улсын яллагчаас “Шүүгдэгчийн үйлдсэн г*******т хэргийн нөхцөл байдал, учир хохирол, хор уршгийн шинж, г*******т хэргийн нийгмийн аюулын шинж байдал, г*******т хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал зэргийг харгалзан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т зааснаар шүүгдэгчид 12,000 нэгжтэй тэнцэх х*******жээний буюу 12,000,000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулж, торгох ялыг 8 сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоож өгнө үү” гэх алыг,

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгчөөс “Шүүгдэгч үйлдсэн г*******т хэрэгтээ чин аанаасаа г*******шиж байгаа, г******* буруугаа ойлгон хүлээн зөвшөөрч байгаа, хохирол төлбөрийн тал хувийг нөхөн төлсөн, үлдэх хохирлыг нөхөн төлөхөө илэрхийлж, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчтэй бичгийн хэлбэрээр хэлцэл хийсэн, шүүгдэгчийн хувийн байдал зэргийг харгалзан торгох ялын доод х*******жээгээр эрүүгийн хариуцлагыг оногдуулж өгнө үү” гэх алыг тус тус гарга болно.

Иймд шүүгдэгчийн үйлдсэн г*******т хэргийн шинж, хэр х*******жээ, г*******т хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, хувийн байдлыг нь харгалзан Эрүүгийн хуулийн хууль ёсны, шударга ёсны, г******* буруугийн зарчмыг баримтлан түүнд 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа ялын төрөл х*******жээний дотор 12,000  нэгжтэй тэнцэх х*******жээний буюу 12,000,000 (арван хоёр сая) төгрөгөөр торгох ял оногдуулж шийдвэрлэв.

Мөн Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 4-т зааснаар шүүгдэгчийн хөрөнгө, цалин хөлс, бусад орлого олох боломж, шүүхээс оногдуул эрүүгийн хариуцлага биелэгдэх боломжтой байдал зэргийг харгалзаж дээрх торгох ялыг 1 (нэг) жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоож, уг хугацааг шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болсон үеэс эхлэн тоолохоор тогтов.

Шүүгдэгч Ц.*******д оногдуул торгох ялыг шүүхээс тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх х*******жээний төгрөгийг нэг хоногоор тооцож хорих ялаар солихыг дурдах нь зүйтэй.

Бусад зүйлийн талаар: Хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагд болон битүүмжлэгдсэн зүйлгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй, шүүгдэгч нь цагдан хоригдсон хоноггүй болохыг дурдаж шийдвэрлэв.

Мөн шүүгдэгч нь бусдад төлөх төлбөртэй тул хөрөнгийн шилжилт хөдөлгөөнийг хязгаарлах тухай прокурорын 2024 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдрийн 09, 10, 11, 12 дугаартай зөвшөөрөл (VI хавтаст хэргийн 165, 176, 182, 187)-үүдийг хэвээр үлдээж, шүүгдэгчид ав ******* Улсын хилээр гарахыг хязгаарла хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга х*******жээг шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болмогц хүчингүй болгож, шийтгэх тогтоолын хувийг Хил хамгаалах ерөнхий газарт хүргүүлэхийг шүүгчийн туслахад даалган, шийтгэх тогтоолд шүүгдэгч, түүний өмгөөлөгч, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч гомдол гаргах, улсын яллагч, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй болохыг, гомдол, эсэргүүцэл бичигдсэн тохиолдолд шийтгэх тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлэн, тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгчид ав ******* Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах хязгаарлалт тогтоосон таслан сэргийлэх арга х*******жээг хэвээр үргэлжлүүлэх нь зүйтэй.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.1, 36.2 дугаар зүйлийн 1, 2, 4 дэх хэсэг, 36.6, 36.7, 36.8, 36.10, 36.13, 37.1, 37.2, 38.1, 38.2 дугаар зүйлүүдийг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 

1.Шүүгдэгч ургийн овогт *******ий *******г Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа үргэлжилсэн үйлдлээр “бусдын итг*******жлэн хариуцуул эд хөрөнгийг завш” г*******т хэргийг “албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, бусдад их х*******жээний хохирол учруулж” үйлдсэн г******* буруутайд тооцсугай.

2.Шүүгдэгч Ц.*******г Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т зааснаар 12,000 нэгжтэй тэнцэх х*******жээний буюу 12,000,000 (арван хоёр сая) төгрөгөөр торгох ял шийтгэсүгэй.

3.Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 4, 5 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ц.******* нь энэ тогтоолоор оногдуул 12,000 нэгжтэй тэнцэх х*******жээний буюу 12,000,000 төгрөгөөр торгох ялыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсноос хойш 1 жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоож, шүүгдэгч нь торгох ялыг биелүүлээгүй бол биелэгдээгүй торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх х*******жээний төгрөгийг 1 (нэг) хоногоор тооцож хорих ялаар сольж болохыг тайлбарласугай.

4.Ялтны эдлэх ялын биелэлтэд хяналт тавьж ажиллахыг ******* аймаг дахь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт даалгасугай.

5.Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ц.*******гаас 181,108,919 (нэг зуун наян нэгэн сая нэг зуун найман мянга есөн зуун арван ес) төгрөгийг гаргуулж хохирогч “******* ******* ******* *******” -д олгосугай.

6.Шүүгдэгчээс хохирогч байгууллагад 179,363,525 (нэг зуун далан есөн сая гурван зуун жаран гурван мянга таван зуун хорин тав) төгрөгийг нөхөн төлсөн болохыг дурдаж, шүүгдэгч нь энэ хэрэгт цагдан хоригдсон хоноггүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагд болон битүүмжлэгдсэн зүйлгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй болохыг дурдсугай.

7.Шүүгдэгч нь бусдад төлөх төлбөртэй тул хөрөнгийн шилжилт хөдөлгөөнийг хязгаарлах тухай прокурорын 2024 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдрийн 09, 10, 11, 12 дугаартай зөвшөөрлүүдийг хэвээр үлдээж, шүүгдэгчид ав ******* Улсын хилээр гарахыг хязгаарла хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга х*******жээг шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болмогц хүчингүй болгож, шийтгэх тогтоолын хувийг Хил хамгаалах ерөнхий газарт хүргүүлэхийг шүүгчийн туслахад даалгасугай.

8.Шүүгдэгч, хохирогч, тэдгээрийн хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрвөл гардан ав, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор ******* аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах, улсын яллагч, түүний дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй.

9.Шийтгэх тогтоолд гомдол, эсэргүүцэл бичигдсэн тохиолдолд тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлж, тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгчид ав ******* Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах хязгаарлалт тогтоосон таслан сэргийлэх арга х*******жээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                  А.МӨНХСАЙХАН

 

 

 

 

 

 

 

2025       03           18                                          2025/ШЦТ/49

 

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

******* аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн шүүгч А.сайхан даргалж, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга С.Отгончимэг, улсын яллагчаар ******* аймгийн прокурорын газрын хяналтын прокурор Н.Амгалан, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Э.*******, шүүгдэгч Ц.*******, түүний өмгөөлөгч С.******* нарыг оролцуулан тус ******* аймгийн прокурорын газрын хяналтын прокурор Н.Амгалангаас Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа г*******т хэрэгт яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн *******ий *******д холбогдох эрүүгийн 2339004500364 дугаартай хэргийг хүлээн авч, хянан хэлэлцэв.

 

Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт:

 

******* Улсын иргэн, ******* аймгийн Дадал суманд 1988 оны 11 дүгээр сарын 14-ний өдөр төрсөн, 36 настай, *******эгтэй, дээд боловсролтой, ******* зүйч мэргэжилтэй, хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг, ам бүл 4, нөхөр, 2 хүүхдийн хамт ******* аймгийн Хэрлэн сумын 3 дугаар баг Шинэ-Өндөрхаан хорооллын К28 дугаар байрны 31 тоотод оршин суудаг, улсаас ав гавьяа шагналгүй, урьд эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй, ургийн овогт *******ий ******* /РД:СЙ88111401/.

 

Холбогдсон хэргийн талаар:

 

Шүүгдэгч Ц.******* нь “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймаг дахь салбарын даргаар 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл ажиллаж байх хугацаандаа салбарын даргын албан тушаалын байдлаа ашиглаж, үргэлжилсэн үйлдлээр байгууллагаас итг*******жлэн хариуцуул бараа, материалаас нийт 360,472,445 (гурван зуун жаран сая дөрвөн зуун далан хоёр мянга дөрвөн зуун дөчин тав) төгрөгийн үнэ бүхий эд хөрөнгийг завш буюу Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа г*******т хэрэгт холбогджээ.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

Эрүүгийн 2339004500364 дугаартай хэрэгт цуглуулж бэхжүүлсэн нотлох баримтуудаас шүүхийн  хэлэлцүүлэгт:

 

Улсын яллагч Н.Амгалан: “Яллах дүгнэлт болон түүний хавсралтад дурд бичгийн нотлох баримтуудыг шинжлэн судалж, шүүгдэгчийг г*******т хэрэг үйлдсэн г******* буруутай болохыг нотолж, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх байр суурьтай оролцоно” гэж,

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч С.*******: “Шүүх хуралдаанд шинээр гаргаж өгсөн 3 хуудас нотлох баримтыг шинжлэн судалд тооцуулна. Мөн миний үйлчлүүлэгч г*******т хэрэг үйлдсэн г******* буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа тул түүнд оногдуулах эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх байр суурьтай оролцоно” гэж тус тусын байр суурийг илэрхийлсэн болно.

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Э.*******: “Шинжлэн судлуулах нотлох баримт байхгүй. Ц.******* манай компанид 2011 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл ******* салбарын захирлаар ажиллаж байх хугацаандаа 15 харилцагчид хоосон захиалга бичиж бараа бүтээгдэхүүнийг хувьдаа завшиж компанид нийт 496,205,972 төгрөгийн хохирол учруул. 2024 оны 63 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтэд нийт 496,205,972 төгрөгийн хохирол учруул гэх боловч 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрөөр Ц.*******гийн тооллогын дутагдал болох 1,107,850 төгрөг, цалингийн авлага 1,553,293 төгрөг нийт 2,668,222 төгрөгийн хохирлыг дутуу оруул ба манай компанид нийт 498,874,194 төгрөгийн хохирол учруул. Үүнээс харилцагчаас авах авлага болох 135,733,527 төгрөг, 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрөөр Ц.*******гийн нэр дээр үүсгэсэн харилцагчийн авлага барагдуул төлбөр 23,392,295 төгрөг, Ц.*******гийн бараагаа болон мөнгөн байдлаар төлсөн төлбөр болох 20,529,540 төгрөгийг хасаж 2024 оны 6 сарын байдлаар манай компанид 319,218,831 төгрөгийн үлдэгдэлтэй бай. 2024 оны 8 сараас өнөөдрийг хүртэл нийт 138,109,912 төгрөгийг төлж, 181,108,919 төгрөгийн үлдэгдэл дээр тооцоо нийлсэн. Одоо энэхүү үлдэгдэл төлбөрийг нөхөн төлүүлэхээр хоорондоо харилцан тохирсон байгаа” гэж,

шүүгдэгч Ц.*******: “Би г******* буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа, их х*******жээний хохирол нь намайг ажиллаж байх үеийн ажлын хариуцлагатай 100 хувь хамааралтай учраас хүлээн зөвшөөрч байна. Миний хариуц ажил, миний алдаа учраас би төлөх ёстой, хохирол төлбөрт нийт 179,363,526 төгрөгийг төлсөн, үлдэгдэл 181,108,919 төгрөгийг 6 сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлж 2025 оны 9 сар гэхэд бүрэн төлж дуусахаар тохиролцсон” гэж тус тус мэдүүлжээ.

 

Г******* буруугийн талаарх шүүхийн дүгнэлт:

Хэргийн үйл баримтын талаар: Шүүгдэгч Ц.******* нь үргэлжилсэн үйлдлээр бусдын итг*******жлэн хариуцуул эд хөрөнгийг завш г*******т хэргийг албан тушаалын байдлаа ашиглаж, их х*******жээний хохирол учруул болох нь

-“******* ******* ******* *******” -ийн цагдаагийн газарт гарга өргөдөл (I хавтаст хэргийн 08 дахь тал),

-Хохирогч хуулийн этгээдийн хууль ёсны төлөөлөгч Э.Болд-Эрдэнийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Би Улаанбаатар хотод үйл ажиллагаа явуулдаг “******* ******* ******* *******” -д хуулийн мэргэжилтнээр ажилладаг юм. Тус компанийн салбар нь ******* аймагт байдаг бөгөөд тус салбарын захирал Ц.******* нь 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарыг дуустал хугацаанд манай компанийн харилцагч нар болох жижиглэнгийн *******ийн гууд, мөн Нэгдсэн *******нэлэг болон Эрүүл мэндийн төвүүд, нийт 19 харилцагч нар дээр ******* бараа ав мэт хүүгийн программд бичилт хийж тухайн ******* барааг ******* аймаг дахь салбарын агуулахаас гарга байдаг. Мөн ******* нь өөрийнхөө нэр дээр хувийн *******ийн нээсэн байдаг бөгөөд тухайн *******ийн даа манай салбараас 56,309,167 төгрөгийн ******* барааг нийлүүлж төлбөрийг нь төлдөггүй, өөрийн хамаарал бүхий этгээд болох нөхрийнхөө “ ” гэх *******ийн д 25,937,791 төгрөгийн ******* барааг нийлүүлж төлбөрийг төлдөггүй, манай компанийн харилцагч нар луу гарга ******* барааг манай салбарын дефектар буюу /нярав/ албан тушаалтай С. гарга байдаг. Тус гэх хүн нь захирал *******гийн бэр эгч нь байна лээ. Мөн ын агуулахаас гарга барааг харилцагч нарт хүргэсэн манай салбарын түгээгч ажилтай нь ын нөхөр нь юм байгаа юм. Түгээгч аас тухайн харилцагч нарын ******* барааг хаана, хэзээ ямар газар хүргэж өгсөн талаар асуухад одоо ахгүй байна гэсэн мэдэн будил хариулт өгдөг. ******* аймаг дахь салбарын захирал ******* нь манай компанийн хохирол болох 497,338,336 төгрөгийн ******* барааг хувьдаа завшаа хүлээн зөвшөөрсөн боловч төлж барагдуулах төлбөрийн чадвар байхгүй, шүүхээр яваад ялаа эдэлнэ гэсэн тайлбарыг өгдөг. Манай компани нь 21 аймагт салбартай, тухайн салбар нь 21 аймгаас өндөр авлагатай салбараар гар болохоор төвөөс аудит ороод шалгалт хийхэд 49,338,336 төгрөгийн ******* бараа дут. Яагаад дут талаар *******гаас асуухаар аймаг болон хөдөө орон нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг , , , , *******ийн , ******* , Гүр******* , , , , рөх , , , , , , , Эс, / /, гэсэн 20-иод *******ийн гуудад ******* бараа нийлүүлсэн гэж хэлдэг ба тухайн компаниудтай энэ талаар очиж уулзаад, танайх төдөн төгрөгийн ******* бараа манайхаас ав уу гэж асуухаар манайх тийм мөнгөн дүнтэй ******* бараа танайхаас аваагүй гэж бүгд хэлдэг. Салбарын захирал ******* нь салбар дээр бараа дуусах дөхөөд ирэхээр өөрөө ******* барааныхаа жагсаалтыг гаргаад төв рүүгээ бараагаа захиалдаг, их х*******жээний ******* бараа захиал тохиолдолд манай хүргэлтийн машин өөрөө хүргэж өгдөг, бага зэргийн ******* барааг бол замын унаа болон шуудангаар явуулчихдаг юм. ...*******гийн хэлээд байгаа дээрх 20-иод байгууллагууд нь манай программд бүртгэлтэй харилцагч нар байгаа юм. Жишээлбэл, ******* нь хүүгийн программд өөрийн эрхээр нэвтэрч “ ” гэх харилцагчийг сонгоод 9,976,994 төгрөгийн ямар ч хамаагүй дурын ******* барааг харилцагчийн өмнөөс захиалга хийсэн мэтээр программд оруулдаг. Тухайн захиалгыг агуулахын нярав нь захирал *******гаас лавлаж асуугаад захиал ******* бараан дээр зарлагын падаан бичиж, зарлагын барааг падаантай нь хамт түгээгчид өгч явуулдаг. Энэ чиглэлээр 20-иод компанийн нэр дээр 497,338,336 төгрөгийн ******* барааг гаргачхаад байгаа юм. Ер нь дут гэх ******* барааг дандаа агуулахаас шууд гарга ******* бараанууд байгаа юм. Лангуун дээр суудаг ******* зүйчээр дамжаагүй...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 30-31 дэх тал),

-Хохирогч хуулийн этгээдийн хууль ёсны төлөөлөгч Э.Болд-Эрдэнийн дахин мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Манай компани нь ******* гэх хүнтэй 2024 оны 6 дугаар сарын 19-ний өдөр эцсийн байдлаар тооцоо нийлэхэд ******* нь манай компанид 319,218,831 төгрөг төлөх үлдэгдэлтэй байх тул хоёр талаас 319,218,831 төгрөгийг хүлээн зөвшөөрсөн. Уг төлбөрийг *******гаас нэх*******жилж байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 33-35 дахь тал),

-Гэрч М.баатарын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “... нь манай харилцагч байгууллага юм.  Тухайн компаниас манайх бараа худалдаж аваад тухайн бараагаа зарж борлуулаад ашгаа авдаг юм. Тэгсэн манай компаниас 328,160 төгрөгийн бараа -иас худалдаж ав зарлагын баримт байгаад байдаг, тэгсэн яг ямар бараа худалдаж ав -ийн барааны падан байхгүй. Тухайн 328,160 төгрөгийн ямар бараа -иас орж ирсэн, тухайн барааны орлого хаач нь мэдэгдэхгүй байгаа. ******* болохоор -иас бараа авч байснаа бол аж байна, яг ямар бараа худалдаж авснаа ахгүй байна, тухайн барааны орлогыг мөн яаснаа ахгүй байна гэж хэлдэг, тэгэхээр -иас 328,160 төгрөгийн бараа орж ирсэн үү ирээгүй юу, хэрэв орж ирсэн бол ******* тухайн барааг зараад орлогыг завш гэж үзэж байна. Манай компани нь *******ийн гаас жижиглэнгээр болон бөөний төвөөр гэж худалдаа хийдэг. Жижиглэнгээр гэхээр *******ийн гаасаа худалдан гаргаж байгааг хэлж байгаа юм, бөөний дүнгээр гэхээр харилцагч байгууллагуудад зарагдаж байгаа ******* барааг бөөний дүнгээр зарж байгаа гэсэн үг юм. Бөөний төвийн дутагдал гэхээр агуулахад байгаа *******, бараагаа тоолоход борлуулалт бичээгүй, байх ёстой бараа байхгүй ******* барааг хэлж байгаа юм. Уг 67,330,234,58 төгрөгөөс үзэхэд манай байгууллага нь юнител дугаар ашигладаг ба уг дугаарыг ******* ажлын шугамаар ашигладаг бай ба дугаарын сард төлөх төлбөрөөс илүү яривал илүү гар төлбөрийг төлөх ёстой юм...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 45 дахь тал),

-Гэрч Г.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Яагаад 13,067,600 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 13,067,000 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна. ...Тухайн салбарын ******* бэлтгэдэг гэх хүнтэй утсаар холбогдож худалдан авах *******ийнхээ захиалгыг өгдөг. Тэгээд танай ******* бэлэн болсон гэхээр нь би очиж авах унааныхаа дугаарыг өгөөд унаанд тавьчихдаг. ...Захиал ******* маань *******ийн зарлагынхаа баримттай ирдэг. Тухайн зарлагын баримт дээрх *******ээ төлчихөөрөө зарлагын баримтуудаа төлсөн, төлөөгүй гэдгээр нь ялгаад явчихдаг. Эмийнхээ төлбөрийг компанийнхаа Гүр******* гэсэн данснаас “******* ******* хангамж”-ийн тоот данд тушаадаг...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 47-48 дахь тал),

-Гэрч Д.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...19,179,992.37 төгрөгөөс 4,887,272 төгрөгөө хасахаар 14,292,720.37 төгрөгийн зөрүү гарч байна. Энэ мөнгийг манай “******* Бумбат” төлөхгүй, яагаад 14,292,270.37 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 14,292,270.37 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна. 9 дүгээр сарын сүүлээр тус компанийн хүүгийн албанаас нэг *******эгтэй хүн яриад танайх хугацаа хэтрэлтийн падаантай байна, энийгээ төлөхгүй бол хуулийн байгууллага руу шилжүүллээ гэсэн. Тэгэхээр нь манайд хугацаа хэтэрсэн падан байхгүй, манайх 9 дүгээр сарын 05-ны өдөр харилцагчийн гэрээгээ байгуулаад 4,354,272 төгрөгийн ******* бараа ав, маргааш би ажил дээрээ очоод тооцоо нийлье гэж хэлсэн. Тухайн хүн дахиж надтай холбогдоогүй. Ц.******* манай ******* холбооны тэргүүн гэж явдаг, мөн байнгын харилцагч гэдгээр нь мэднэ, тэрнээс бол дээрх мөнгөний асуудлаар бол уулзаж байгаагүй. ... 50,200, 335,500 төгрөгийн *******ийг захиалахдаа утсаар захиал, 4,354,272, 197,500 төгрөгийн ******* авахдаа өөрийн биеэр очиж ав...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 50-51 дэх тал),

-Гэрч О.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...“ ” нь Хэрлэн сумын 1 дүгээр багт *******ийн гийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг бай ба би “ ” -ийг 2023 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдөр Ц.Цолмон гэх хүнээс худалдаж аваад үргэлжлүүлээд үйл ажиллагааг нь явуул. Намайг тус компанийг худалдаж авахад “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн салбар “******* ******* хангамж” *******ийн тай гэрээ энэ тэр хийсэн материал надад дээр ирээгүй. Би ч тус компанийг худалдаж аваад ******* ******* хангамж *******ийн тай гэрээ хийгээгүй. Би “ ” -ийг 2022 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдөр тус *******ийн гийн эрхлэгчээр ажилд орж ажилла. Тэгээд ажиллах явцдаа тус компанийн захиралтай харилцан тохиролцоод тухайн компанийг худалдаж аваад 2023 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдөр өөрийнхөө нэр дээр гэрчилгээг нь гаргуул. 2023 оны 10 дугаар сарын 19-ний өдөр 2,594,534 төгрөгийн ******* зээлээр худалдаж аваад тухайн мөнгийг тушаа. 2023 оны 10 дугаар сарын 19-ний өдөр 4,687,874.90 төгрөгийн ******* зээлээр худалдаж аваад тухайн мөнгийг төлж барагдуул. 2023 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдөр эрүүл мэндийн даатгалын мөнгөнөөс үнэгүй олгодог 82 ширхэг 13 төрлийн ******* ав, тухайн ******* нь төлөх төлбөрт хамаагүй. 2023 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдөр 244,000 төгрөгийн ******* худалдан авахдаа эхлээд мөнгөө шилжүүлээд бэлнээр ав. Нийт 7,506,408.09 төгрөгийн ******* худалдаж аваад төлж барагдуул тул тус компанид манайх 13,371,650.70 төгрөгийн төлбөргүй. ...10 дугаар сарын үеэр тус компанийн хүүгийн албанаас нэг *******эгтэй хүн залгаад танай дээр 10-аад сая төгрөгийн үлдэгдэлтэй байна. Тооцоо нийлсэн актыг танай ажил дээр үлдээчихлээ гэж хэлсэн. Би тухайн үед хотод ажилтай бай ба орой нь ******* над руу залгаад “эгчээ наад үлдэгдэл 10 гаран сая төгрөг чинь миний төлөх мөнгө байгаа юм, би өөрөө төлчихнө” гэж хэлсэн...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 53-54 дэх тал),

-Гэрч С.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...16,656,400 төгрөгөөс 2,490,300 төгрөгөө хасахаар 10,166,100 төгрөгийн зөрүү гарч байна. Энэ мөнгийг манай “ ” төлөхгүй. Яагаад 10,166,100 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 10,166,100 төгрөгийн ******* гарга гэж үзэж байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 58-60 дахь тал),

-Гэрч Ч.Болд-Эрдэнийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “... нь 7,533,555 төгрөгөөс өөрийн үлдэгдэл 3,000,000 төгрөгийг хасахаар 4,533,055 төгрөг буюу ******* эгчийн сүүлд гарга 4,534,525 төгрөгийг манайх төлөхгүй ******* эгч өөрөө төлнө. ...******* эгч 2023 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдөр над руу фэйсбүүкийн чатаар чат бичсэн, тэр чат дээр нь “манай төвөөс хүүгийнхэн ирж байгаа, би чам руу 4 сая төгрөгийн ******* гаргачихлаа, би 10 сард мөнгөөр нь хаачихна, тооцоо нийлбэл хүлээн зөвшөөрөөд өгөөч, би падааныг нь явуулчихлаа” гэсэн чат бичсэн. Тэгснээ дараа нь миний утас руу залгаснаа “*******ийн гаас хүүгийн хүмүүс очиж байгаа, очоод чамтай тооцоо нийлэхээр чи “******* ******* ******* *******” -иас 9 сая төгрөгийн ******* аваагүй гээд бичээд өгчихөө, эгч нь өртэй гэж явахгүй бол наадуул чинь эгчийг нь ажлаас гаргахгүй гээд байгаа юм” гэж хэлэхээр нь би танайд сүүлийн падаанаар нь 5,442,439.90 төгрөгийн өглөгтэй шдээ хамаагүй тэгж хэлж болох юм уу гэхэд зүгээрээ гэж хэлсэн. Тэгээд би тухайн шалгалтаар ирсэн хүмүүст нь 9 сая төгрөгийн ******* бараа аваагүй гэж худлаа тайлбар бичиж өгсөн, тэрнээс бол сүүлийн падааны төлбөр буюу 5,442,439.90 төгрөгийн өр бай юм...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 61-62 дахь тал),

-Гэрч С.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Манай “ ” нь “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн салбар *******ийн буюу “******* ******* хангамж”-аас 50,355,921 төгрөгийн *******, бараа авч байгаагүй бөгөөд 50,355,921 төгрөгийн өр төлбөр байхгүй...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 72-73 дахь тал),

-Гэрч З.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Манай “ ЭС” нь “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн салбар “******* ******* хангамж” *******ийн тай ямар нэгэн өр төлбөр байхгүй. Учир нь 2023 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2023 оны 6 дугаар сарын 30-ны хугацаанд 24,610 төгрөгийн өр төлбөртэй байсныгаа өгч барагдуул. Одоогийн байдлаар ямар нэгэн өр төлбөрийн асуудал байхгүй. Би “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн салбар *******ийн гийн захирал Ц.******* гэх хүнийг танина. Харин “******* ******* ******* *******” -ийн хүүгийн дотоод шалгалтаар явж байгаа гэх 2 хүн ирээд манай “******* ******* хангамж” *******ийн тай хийсэн тооцоог үзэх гэсэн юм. Мөн танайх “******* ******* хангамж” *******ийн д 3,629,030 төгрөгийн төлбөртэй байна гэхээр нь манай байгууллага ямар ч өр төлбөр тооцооны асуудал байхгүй гэж хэлээд өр төлбөр тооцоогүй гэсэн бичиг хийж өгөөд явуул. Мөн тухайн асуудлаар *******тай утсаар ярихад танайд ямар нэгэн асуудалгүй би өөрөө тухайн мөнгийг төлчихнө, хариуцна гэсэн зүйл хэлээд утсаа салга...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 76-78 дахь тал),

-Гэрч Д.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “... нь 70,784,788.20 төгрөгөөс 1,987,360 төгрөгөө хасахаар 68,761,416.20 төгрөгийн зөрүү гарч байна. Энэ мөнгийг манай компани төлөхгүй. Яагаад 68,761,416.20 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 68,761,416.20 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна. ...10 дугаар сарын дундуур ******* над руу залгахаар нь “манай компани дээр их х*******жээний зээл гарчих юм уу” гэхэд ******* “харин тиймээ, наад мөнгийг чинь би төлнө, танд хамаагүй” гэж хэлсэн...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 80-81 дэх тал),

-Гэрч Э.Нажаргалын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “... нь дээр хэлсэн 27,119,195.80 төгрөгөөс 17,245,395 төгрөгөө хасахаар 9,873,800.20 төгрөгийн зөрүү гарч байна. Энэ мөнгийг манай компани төлөхгүй. Яагаад 9,873,800.20 төгрөгийн зөрүү гарсныг нь би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 9,873,800.20 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 83-84 дэх тал),

-Гэрч Т.баярын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Дээр хэлсэн 15,093,180.20 төгрөгөөс 4,791,785 төгрөгөө хасахаар 10,301,395.20 төгрөгийн зөрүү гарч байна, энэ мөнгийг манай “ ” төлөхгүй, яагаад 10,301,395.20 төгрөгийн зөрүү гарсныг би мэдэхгүй байна. Тус компани нь манай компанийн нэр дээр зохиомлоор 10,301,395.20 төгрөгийн ******* гарга байна гэж үзэж байна. ...10 дугаар сарын 09-ний өдөр цагдаагаас танай дээр 15 сая төгрөгийн төлбөрийн үлдэгдэлтэй байна гэж ярихаар нь би ******* руу юун 15 сая төгрөгийн үлдэгдэл байгаа билээ гэсэн утгатай мессеж бичсэн. Тэгсэн 10 дугаар сарын 10-ны өдөр ******* руу залгаад харин тиймээ танай дээр 10-аад сая төгрөгийн *******, барааны мөнгө би өөрөө гаргачих байгаа гэсэн утгатай юм ярь...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 86-87 дахь тал),

-Гэрч Н.уяагийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Би тус компанийг худалдаж авахад жав надад “” компанийг ямар нэгэн өр төлбөргүй гэж хүлээлгэж өгсөн. Би жаваас 2022 оны 10 дугаар сард худалдаж авснаас хойш “******* ******* ******* *******” -иас ямар нэгэн ******* бараа худалдаж авч байгаагүй. Манай компани “******* ******* ******* *******”-д 13,424,716 төгрөгийн өр төлбөргүй гэж бодож байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 89 дэх тал),

-Гэрч Ш.ийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Манай “ ” нь хойш “******* ******* ******* *******” -иас 2023 оны 01 дүгээр сараас хойш нийт 14,533,950 төгрөгийн *******, бараа худалдан ав бөгөөд үүнээс 2023 оны 9 дүгээр сарын 08-ны өдрөөс хойш 2 удаагийн ******* бараа татан авалтын нийт 1,811,020 төгрөгийн үлдэгдэл өртэй байна. Үүний өмнөх төлөлтийг 2023 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр 2,830,360 төгрөгийг төлсөн байна...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 92-93 дахь тал),

-Гэрч Т.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...******* Бумбат нь “******* ******* ******* *******” -иас дээрх 2,173,640 төгрөгийн бараа бүтээгдэхүүнийг зээлээр худалдаж ав зүйл байхгүй...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 105-107 дахь тал),

-Гэрч Б.гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...******* Хэрлэн омпаниас 24,145,350 төгрөгийг манай “******* Бумбат” -иас нэх*******жилсэн бол манайх 3,940,350 төгрөгийг хасахаар 20,204,360 төгрөгийн зөрүү гарч байна, яагаад манай компани дээр 20,204,360 төгрөгийн зөрүү гарч байгааг би мэдэхгүй байна. Энэ онд 3 падаанаар 1 өдөр 3,940,350 төгрөгийн ******* зээлээр ав, одоо 11 сард 3,940,350 төгрөгөө төлж барагдуулна. ...Тухайн компанийн захирал ******* 9 дүгээр сарын үеэр над руу залгаад найз нь танай компанийн нэр дээр цөөхөн хэдэн төгрөгийн ******* гаргачихъя, 9 сардаа багтаагаад төлчих нь гэж ярь. Би ч тухайн үед сайн ойлгоогүй, тэгсэн дараах нь цагдаагаас утасдаад мэдүүлэг өгөөрэй гэж хэлэхээр нь ******* руу утасдаад цагдаагаас дуудаж байна, юу болоод байгаа юм гэж асуухад ******* харин тиймээ нэг асуудал гарчхаад байгаа юмаа, танай компанид хамаагүй гэж хэлсэн...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 109-110 дахь тал),

-Гэрч Т.Туяаийн мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Би “******* ******* ******* *******” -иас дээрх 27,831,402.62 төгрөгийн бараа бүтээгдэхүүнийг зээлээр худалдаж ав зүйл байхгүй. Би тухайн “******* ******* ******* *******” -иас 2023 оны 02 дугаар сарын 14-ний өдөр 17,300,000 төгрөгийн ******* тариа ав. Түүнээс хойш ямар нэгэн ******* тариа, бараа бүтээгдэхүүн зээлээр аваагүй. Би 17,300,000 төгрөгийн өрнөөс төлөөд яг өнөөдрийн байдлаар манай “ ” нь “******* ******* ******* *******” -д 4,200,000 төгрөгийн өртэй байгаа. Тухайн байгууллагатай өөр ямар нэгэн төлбөр тооцоо байхгүй...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 114-115 дахь тал),

-Гэрч С.ын мөрдөн шалгах ажиллагааны шатанд өгсөн “...Би “******* ******* хангамж” -д 2015 оны 4 дүгээр сарын 01-ний өдөр үйлчлэгчээр ажилд ороод, 2022 оны 8 дугаар сард бөөний төвийн дефактар буюу /нярав/ гэсэн орон дээр томилогдож ажилла. Харилцагч нараас *******, барааны захиалга авч хүргэж өгөх үүрэгтэй, захиалга өгч байгаа хүмүүсийн зарим нь өөрсдийн биеэр ирж захиалах, мөн утсаар захиал ******* барааг захиалгын дэвтэр дээрээ эхэлж бүртгээд, захиал ******* барааг нь савлаж баглаад, падааныхаа дагуу компьютерын программ шивж оруулаад хүргэж өгдөг бай. Намайг албан үүрэг гүйцэтгэж байх хугацаанд сар бүр тооллого хийдэг бай. Тэгэхэд над дээр ямар нэгэн дутагдал гардаггүй бай, бага х*******жээний дутагдал гарлаа гэхэд цалин дээрээс суутгаад авчихдаг бай. Ц.*******гийн дутаа гэх мөнгийг бол би яаж дутаа энэ тэрийг нь мэдэхгүй байна, намайг байхгүй үед буюу чөлөө, зөвшөөрөлтэй, ээлжийн амралттай үед ******* *******, барааныхаа захиалгыг нь гаргадаг бай. Намайг дефактар болсноос хойш ямар нэгэн байгууллагаас хандив тусламж гуйгаад ирдэг бай. Тэрийг нь ******* дээд компани руу уламжлахаар шийдэж өгдөггүй бай болохоор ******* хандив нэхсэн байгууллага руу болох байлгүй гэсэн байдлаар *******, бараанаас гаргадаг асуудал бай байх. “******* ******* хангамж” өнгөрсөн жил ирж шалгалт хийхдээ намайг дээрх мөнгөний асуудалд буруугүй гэдгийг тайлан падаанаараа тогтоосон...” гэх мэдүүлэг (I хавтаст хэргийн 117 дахь тал),

-Шүүх шинжилгээний ерөнхий газрын Эдийн засгийн шинжилгээний газрын шинжээчийн 2024 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдрийн 63 дугаартай “...Шинжилгээнд ирүүлсэн баримтаар “******* ******* ******* *******” -ийн ******* ******* хангамж *******ийн гийн захирлаар 2021-2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдөр хүртэл ажиллах хугацаанд Ц.*******гийн нэр дээр тооцоо үүсгэсэн мөнгөн дүнгийн үлдэгдэл 496,205,972.59 төгрөг байна...” гэх дүгнэлт (II хавтаст хэргийн 55-66 дахь тал) зэрэг бичгийн нотлох баримтуудаар нотлогдон тогтоогдож байна.

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судал дээрх нотлох баримтууд нь энэ хэрэгт хамааралтай, хуульд заа үндэслэл журмын дагуу цуглуулж, бэхжүүлсэн, хохирогч, гэрч, яллагдагч, шүүгдэгчээс мэдүүлэг авахдаа Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг зөрчөөгүй, хэргийн оролцогчийн эрхийг хас буюу хязгаарла зөрчил тогтоогдоогүй, энэ хэрэгт Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заа нотолбол зохих байдлуудыг шалгаж тодруул байх тул дээрх нотлох баримтуудыг үнэлж, хэргийг эцэслэн шийдвэрлэх боломжтой гэж үзлээ.

Хэргийн талаарх хууль зүйн дүгнэлт: Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлд заа хөрөнгө завших г*******т хэрэг нь Эрүүгийн хуулиар хамгаалагд өмчлөх эрхэд халд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээр хуульчил, нийг*******д аюултай, г******* буруутай үйлдэл байдаг.

“Хөрөнгө завших” г*******т хэргийн үндсэн шинжийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заа бөгөөд мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1-д “албан тушаалын байдлаа ашиглаж” гэж, 2.2-т “бусдад ноцтой, эсхүл их х*******жээний хохирол учруулж үйлдсэн бол” гэж тус тус уг г*******т хэргийн хүндрүүлэх шинжийг хуульчил.

“******* ******* ******* *******” , шүүгдэгч Ц.******* нарын хооронд 2014 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдөр “Хөдөлмөрийн гэрээ” (III хавтаст хэргийн 224-230 дахь тал) байгуулагд бөгөөд энэ цаг үеэс эхлэн Ц.******* нь “******* Эм Хангамж” -ийн захирлын үүрэгт ажлыг, мөн цаашлаад “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймгийн Хэрлэн суман дахь салбарын даргаар 2017 оны 12 дугаар сарын 12-ны өдрөөс 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл ажиллаж бай болох нь гэрчүүд болон хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн мэдүүлэг, шүүгдэгчийн мэдүүлэг, салбарын гэрчилгээний хуулбар (III хавтаст хэргийн 223 дахь тал) зэргээр давхар нотлогдон тогтоогдож байна.

Шүүгдэгч нь өөрт итг*******жлэн хариуцуул үүргийнхээ хүрээнд “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймаг Хэрлэн сум дахь салбарын даргын хувиар ******* аймгийн х*******жээнд үйл ажиллагаа явуулж буй *******ийн гуудаас хэрэгцээт *******, барааны захиалгыг хүлээн авч, “******* ******* ******* *******” руу илгээх бөгөөд тус компани захиалгын дагуу *******, бараа бүтээгдэхүүнийг салбар, нэгж рүү нийлүүлж, уг *******, бараа бүтээгдэхүүнийг захиалагчид хүлээлгэн өгөх ажлыг гүйцэтгэдэг бай.

Ийнхүү салбарын даргаар ажиллах хугацаандаа 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл хугацаанд “” , “ ” , “ ” , “ наран ” , “******* хэрлэн” , “******* Бумбат” , “Гүр******* ” , “” , “ ” , “ ” , “рөх гэрэлт ” , “” , “ ” , “ Тун” , “Хаан дом” , “” , “ ” , “ ” , “” , “Эрдэнэ ” -иудаас захиалаагүй *******, бараа бүтээгдэхүүнийг захиал мэтээр, ******* бараа ав мэтээр хүүгийн программд бичилт хийж, ******* аймаг Хэрлэн сум дахь салбарын агуулахаас гарган авч дур мэдэн захиран зарцуул.

Тодруулбал, шүүгдэгч Ц.******* нь дээрх аж ахуйн нэгжүүдийн нэрийг ашиглан “******* ******* ******* *******” -иас нийт 360,472,445 төгрөгийн буюу их х*******жээний эд хөрөнгийг захиран зарцуулж, хохирол учруул нь өөрт нь итг*******жлэн хариуцуул хөрөнгийг эз*******шиж буй байдлаа урвуулан ашиглаж бусдын хөрөнгийг хууль бусаар шилжүүлэн авч завших г*******т хэрэг үйлдсэн гэж үзлээ.

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заа нэг г*******т хэргийн шинжийг хэд хэдэн удаагийн үйлдэл, эс үйлдэхүйгээр ханга байвал үргэлжилсэн нэг г*******т хэрэг үйлдсэнд тооцно” гэж заа.

Шүүгдэгч нь г*******т үйлдлээ 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийн хугацаанд буюу харьцангуй урт хугацаанд үйлдсэн байх тул түүнийг нэг г*******т хэргийн шинжийг хэд хэдэн удаагийн үйлдлээр ханга буюу үргэлжилсэн нэг г*******т хэрэг үйлдсэн гэж үзэх үндэслэлтэй.

Мөн дээрх хугацаанд 19 аж ахуйн нэгжийн нэрийн өмнөөс бараа бүтээгдэхүүн захиалж өөртөө завшиж “******* ******* ******* *******” -д их х*******жээний буюу 360,472,445 төгрөгийн хохирол учруул бөгөөд энэхүү хохирлын х*******жээ нь Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.5 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.1-д заа “тавин мянган нэгжтэй тэнцэх х*******жээний төгрөг, түүнээс дээш х*******жээнд” хамаарч байх тул түүнийг их х*******жээний хохирол учруулж хөрөнгө завших г*******т хэрэг үйлдсэн гэж үзнэ.

Шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт улсын яллагч, шүүгдэгчийн өмгөөлөгч, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч нараас Шүүх шинжилгээний ерөнхий газрын Эдийн засгийн шинжилгээний газрын шинжээчийн 2024 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдрийн 63 дугаартай дүгнэлтийг шинжлэн судал бөгөөд уг дүгнэлтээр “******* ******* ******* *******” -д нийт 496,205,972.59 төгрөгийн хохирол учир гэж дүгнэжээ.

Гэвч хохирогч байгууллага болон шүүгдэгч Ц.******* нарын тооцоо нийлсэн баримтад бусад харилцагчаас авах 135,733,527 төгрөгийн авлагын дүнг шинжээчийн дүгнэлтээр гарга 496,205,972.59 төгрөгөөс хасаж тооцохоор тохиролцож, үлдэгдэл 360,472,445 төгрөгийг шүүгдэгчийн нийт учруул хохирол гэж прокуророос яллах дүгнэлтдээ тусга нь үндэслэлтэй, энэ талаар шүүгдэгч, хохирогч нар маргаагүй болно.

 

Шүүгдэгч Ц.*******г “******* ******* ******* *******” -ийн ******* аймаг дахь салбарын даргаар 2021 оноос 2023 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийг хүртэл ажиллаж байх хугацаандаа бусдын итг*******жлэн хариуцуул эд хөрөнгийг үргэлжилсэн үйлдлээр өөртөө завшиж, хохирол учруул г*******т хэрэг нь “хөрөнгө завших” г*******т хэргийн, “албан тушаалын байдлаа ашиглаж, их х*******жээний хохирол учруулж үйлдсэн бол” гэх г*******т хэргийн хүндрүүлэх шинжийг тус тус бүрэн ханга, прокуророос түүний үйлдсэн г*******т хэрэгт нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн нь үндэслэлтэй, хэргийн нотолбол зохих байдлуудыг шалгаж тогтоосон, улсын яллагчийн г******* буруугийн талаарх дүгнэлт нь хэргийн үйл баримттай тохирсон гэж дүгнэлээ.

Шүүгдэгчийн үйлдэл нь идэвхтэй, ухамсартай үйлдэл бөгөөд хууль бус болох нь илэрхий атал, албан тушаалын байдлаа ашиглаж өөрт нь хариуцуул бусдын хөрөнгөд халдаж, хохирол, хор уршигт зориуд хүргэсэн байх тул түүнийг г******* буруугийн аатай хэлбэрээр, шунахайн сэдэлтээр г*******т хэрэг үйлдсэн гэж үзлээ.

Иймд шүүгдэгч Ц.*******г үргэлжилсэн үйлдлээр бусдын итг*******жлэн хариуцуул эд хөрөнгийг завших г*******т хэргийг албан тушаалын байдлаа ашиглан, их х*******жээний хохирол учруулж үйлдсэн г******* буруутайд тооцох хууль зүйн үндэслэлтэй байна.

 

Г*******т хэргийн улмаас учир хохирол, хор уршгийн талаар:

Г*******т хэргийн улмаас учир хохирол, хор уршгийг шүүгдэгчээс гаргуулан хохирогчид олгох нь зөрчигдсөн эрхийг сэргээх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зорилтод нийцнэ.

Хэрэгт авагд бичгийн нотлох баримтуудаар хохирогч “******* ******* ******* *******” -д 360,472,445 төгрөгийн хохирол учир нь тогтоогдож байна.

Дээрх хохирлоос шүүгдэгч нь мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад 179,363,525 төгрөгийн хохирлыг хохирогч байгууллагад нөхөн төлсөн байх бөгөөд үлдэх 181,108,919 төгрөгийн хохирлыг 6 сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөө илэрхийлж, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчтэй бичгээр хэлцэл хийж, уг хэлцлийг нотлох баримтаар хэрэгт хавсаргуулахаар өгчээ.

Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1-д “Бусдын эрх, амь нас, эрүүл мэнд, сэтгэцэд, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд, эд хөрөнгөд хууль бусаар аатай буюу болгоомжгүй үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ээр г******* хор учруул этгээд уг г******* хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй” гэж, мөн хуулийн 510 дугаар зүйлийн 510.1-д “Бусдын эд хөрөнгөд г******* хор учруул этгээд уг г******* хорыг арилгахдаа г******* хор учруулахаас өмнө бай байдалд нь сэргээх /адил нэр, төрөл, чанарын эд хөрөнгө өгөх, г*******тсэн эд хөрөнгийг засах зэргээр/ буюу учир хохирлыг мөнгөөр нөхөн төлнө” гэж тус тус хуульчилжээ.

Иймд шүүгдэгчээс г*******т хэргийн улмаас учир хохирлоос үлдэх хохирол 181,108,919 төгрөгийг гаргуулж хохирогч “******* ******* ******* *******” -д олгохоор шийдвэрлэв.

 

Эрүүгийн хариуцлагын талаарх дүгнэлт:

Шүүгдэгч Ц.*******г Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа г*******т хэрэг үйлдсэн г******* буруутайд тооцсон тул түүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэлтэй.

Шүүгдэгчийн г*******т хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учруул хохирол, хор уршгийн шинж чанар, түүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь харгалзан үзэж, үйлдсэн г*******т хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр х*******жээ, г******* буруугийн хэлбэрт тохирсон эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх нь шударга ёсны зарчимд нийцнэ.

Хэрэгт цуглар бичгийн нотлох баримтуудаар шүүгдэгч нь нөхөр, хоёр хүүхдүүдийн хамт (5-9 насны) амьдардаг, хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг, урьд эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй болох нь тогтоогдож байна.

Шүүгдэгчийн өөрт нь итг*******жлэн хариуцуул хөрөнгийг аатайгаар завшыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1-д заа “тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа г*******т хэрэг үйлдсэн” гэх эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцоогүй бөгөөд шүүгдэгчид эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй гэж дүгнэлээ.

Улсын яллагчаас “Шүүгдэгчийн үйлдсэн г*******т хэргийн нөхцөл байдал, учир хохирол, хор уршгийн шинж, г*******т хэргийн нийгмийн аюулын шинж байдал, г*******т хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал зэргийг харгалзан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т зааснаар шүүгдэгчид 12,000 нэгжтэй тэнцэх х*******жээний буюу 12,000,000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулж, торгох ялыг 8 сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоож өгнө үү” гэх алыг,

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгчөөс “Шүүгдэгч үйлдсэн г*******т хэрэгтээ чин аанаасаа г*******шиж байгаа, г******* буруугаа ойлгон хүлээн зөвшөөрч байгаа, хохирол төлбөрийн тал хувийг нөхөн төлсөн, үлдэх хохирлыг нөхөн төлөхөө илэрхийлж, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчтэй бичгийн хэлбэрээр хэлцэл хийсэн, шүүгдэгчийн хувийн байдал зэргийг харгалзан торгох ялын доод х*******жээгээр эрүүгийн хариуцлагыг оногдуулж өгнө үү” гэх алыг тус тус гарга болно.

Иймд шүүгдэгчийн үйлдсэн г*******т хэргийн шинж, хэр х*******жээ, г*******т хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, хувийн байдлыг нь харгалзан Эрүүгийн хуулийн хууль ёсны, шударга ёсны, г******* буруугийн зарчмыг баримтлан түүнд 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа ялын төрөл х*******жээний дотор 12,000  нэгжтэй тэнцэх х*******жээний буюу 12,000,000 (арван хоёр сая) төгрөгөөр торгох ял оногдуулж шийдвэрлэв.

Мөн Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 4-т зааснаар шүүгдэгчийн хөрөнгө, цалин хөлс, бусад орлого олох боломж, шүүхээс оногдуул эрүүгийн хариуцлага биелэгдэх боломжтой байдал зэргийг харгалзаж дээрх торгох ялыг 1 (нэг) жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоож, уг хугацааг шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болсон үеэс эхлэн тоолохоор тогтов.

Шүүгдэгч Ц.*******д оногдуул торгох ялыг шүүхээс тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх х*******жээний төгрөгийг нэг хоногоор тооцож хорих ялаар солихыг дурдах нь зүйтэй.

Бусад зүйлийн талаар: Хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагд болон битүүмжлэгдсэн зүйлгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй, шүүгдэгч нь цагдан хоригдсон хоноггүй болохыг дурдаж шийдвэрлэв.

Мөн шүүгдэгч нь бусдад төлөх төлбөртэй тул хөрөнгийн шилжилт хөдөлгөөнийг хязгаарлах тухай прокурорын 2024 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдрийн 09, 10, 11, 12 дугаартай зөвшөөрөл (VI хавтаст хэргийн 165, 176, 182, 187)-үүдийг хэвээр үлдээж, шүүгдэгчид ав ******* Улсын хилээр гарахыг хязгаарла хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга х*******жээг шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болмогц хүчингүй болгож, шийтгэх тогтоолын хувийг Хил хамгаалах ерөнхий газарт хүргүүлэхийг шүүгчийн туслахад даалган, шийтгэх тогтоолд шүүгдэгч, түүний өмгөөлөгч, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч гомдол гаргах, улсын яллагч, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй болохыг, гомдол, эсэргүүцэл бичигдсэн тохиолдолд шийтгэх тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлэн, тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгчид ав ******* Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах хязгаарлалт тогтоосон таслан сэргийлэх арга х*******жээг хэвээр үргэлжлүүлэх нь зүйтэй.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.1, 36.2 дугаар зүйлийн 1, 2, 4 дэх хэсэг, 36.6, 36.7, 36.8, 36.10, 36.13, 37.1, 37.2, 38.1, 38.2 дугаар зүйлүүдийг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 

1.Шүүгдэгч ургийн овогт *******ий *******г Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т заа үргэлжилсэн үйлдлээр “бусдын итг*******жлэн хариуцуул эд хөрөнгийг завш” г*******т хэргийг “албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, бусдад их х*******жээний хохирол учруулж” үйлдсэн г******* буруутайд тооцсугай.

2.Шүүгдэгч Ц.*******г Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.2-т зааснаар 12,000 нэгжтэй тэнцэх х*******жээний буюу 12,000,000 (арван хоёр сая) төгрөгөөр торгох ял шийтгэсүгэй.

3.Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 4, 5 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ц.******* нь энэ тогтоолоор оногдуул 12,000 нэгжтэй тэнцэх х*******жээний буюу 12,000,000 төгрөгөөр торгох ялыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсноос хойш 1 жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоож, шүүгдэгч нь торгох ялыг биелүүлээгүй бол биелэгдээгүй торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх х*******жээний төгрөгийг 1 (нэг) хоногоор тооцож хорих ялаар сольж болохыг тайлбарласугай.

4.Ялтны эдлэх ялын биелэлтэд хяналт тавьж ажиллахыг ******* аймаг дахь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт даалгасугай.

5.Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ц.*******гаас 181,108,919 (нэг зуун наян нэгэн сая нэг зуун найман мянга есөн зуун арван ес) төгрөгийг гаргуулж хохирогч “******* ******* ******* *******” -д олгосугай.

6.Шүүгдэгчээс хохирогч байгууллагад 179,363,525 (нэг зуун далан есөн сая гурван зуун жаран гурван мянга таван зуун хорин тав) төгрөгийг нөхөн төлсөн болохыг дурдаж, шүүгдэгч нь энэ хэрэгт цагдан хоригдсон хоноггүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагд болон битүүмжлэгдсэн зүйлгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй болохыг дурдсугай.

7.Шүүгдэгч нь бусдад төлөх төлбөртэй тул хөрөнгийн шилжилт хөдөлгөөнийг хязгаарлах тухай прокурорын 2024 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдрийн 09, 10, 11, 12 дугаартай зөвшөөрлүүдийг хэвээр үлдээж, шүүгдэгчид ав ******* Улсын хилээр гарахыг хязгаарла хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх арга х*******жээг шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болмогц хүчингүй болгож, шийтгэх тогтоолын хувийг Хил хамгаалах ерөнхий газарт хүргүүлэхийг шүүгчийн туслахад даалгасугай.

8.Шүүгдэгч, хохирогч, тэдгээрийн хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрвөл гардан ав, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор ******* аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах, улсын яллагч, түүний дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй.

9.Шийтгэх тогтоолд гомдол, эсэргүүцэл бичигдсэн тохиолдолд тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлж, тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгчид ав ******* Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах хязгаарлалт тогтоосон таслан сэргийлэх арга х*******жээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                  А.МӨНХСАЙХАН