МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

             аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн шүүгч З.Ууганбаяр лж тус шүүхийн “А” танхимд нээлттэй хийсэн эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаанд:

            Нарийн бичгийн Ж.Батдэлэг

Улсын яллагч О.Одончимэг

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч *******

Шүүгдэгч *******, түүний өмгөөлөгч  Т.Дашцэрэн

Шүүгдэгч *******, түүний өмгөөлөгч Б.Алтандөш

Шүүгдэгч *******, түүний өмгөөлөгч Д.Долгорсүрэн нарыг оролцуулан аймгийн Прокурорын газрын хяналтын прокуророос Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн *******, ******* нар, мөн хуулийн тусгай ангийн . дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн ******* нарт холбогдох эрүүгийн ******* дугаартай дугаартай хэргийг 05 оны 0 дугаар сарын 1-ны өдөр хүлээн авч, шүүх хуралдаанаар хэлэлцэв.

           Шүүгдэгчийн нарын биеийн байцаалт:

         Монгол Улсын иргэн, ******* оны ******* дүгээр сарын *******-ны өдөр аймгийн ******* суманд төрсөн, настай, эрэгтэй, дээд боловсролтой, аялал жуулчлал мэргэжилтэй, эрхэлсэн тодорхой ажилгүй, ам бүл , эхнэр, хүүхдийн хамт, аймгийн Сайнцагаан сумын дугаар баг 15-03 тоотод оршин суух хаягтай, улсаас авсан гавьяа шагналгүй, урьд эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй, овгийн (РД:ЗГ5**************13).

         Монгол Улсын иргэн, оны дүгээр сарын -ны өдөр аймгийн Сайнцагаан суманд төрсөн, 1 настай, эрэгтэй, дээд боловсролтой, банкны удирдлага мэргэжилтэй, Монгол бичил уурхайн нэгдсэн дээвэр холбооны гүйцэтгэх захирал ажилтай, ам бүл , эхнэр, хүүхдийн хамт, аймгийн Сайнцагаан сумын дугаар баг Айргийн - тоотод оршин суух хаягтай, улсаас авсан гавьяа шагналгүй, урьд аймаг дахь сум дундын Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 0 оны ******* дугаар сарын 1-ны өдрийн 9 дугаартай шийтгэх тогтоолоор Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 1. дүгээр зүйлийн дахь хэсгийн .1, .-т зааснаар 1.000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 1.000.000 төгрөгөөр торгох ялаар шийтгүүлсэн, овгийн (РД:ЗК31).

        Монгол Улсын иргэн 19 оны дүгээр сарын -ний өдөр аймгийн суманд төрсөн, настай, эрэгтэй, дээд боловсролтой, багш, бизнесийн удирдлага мэргэжилтэй, аймгийн ажилтай, ам бүл , эхнэрийн хамт, аймгийн Сайнцагаан сумын дугаар баг захын урд байр тоотод оршин суух хаягтай, Алтан гадас одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнуулсан, урьд эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй, овгийн (РД: ЗЕ).

           Шүүгдэгч нарын холбогдсон хэргийн талаар /Яллах дүгнэлтэд дурдсанаар/:

Шүүгдэгч ******* нь нийтийн албан тушаалтан буюу аймгийн ******* сумын ар  ажиллаж байхдаа бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж Авлигын эсрэг хуулийн дугаар зүйлийн .1. дахь хэсэгт заасан “...албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа урвуулах, хэтрүүлэх...”, Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн дугаар зүйлийн .1-д заасан “Албан тушаалтан нь хууль дээдлэх зарчимд захирагдан, албан үүргээ иргэдийн итгэл хүлээхүйц, тэгш, шу, хариуцлагатайгаар гүйцэтгэж, албаны ёс зүйг сахина, .3-т заасан “Албан тушаалтан албаны бүрэн эрхээ хувийн болон өөртэй нь хамаарал бүхий этгээдийн хувийн зорилгод ашиглахгүй бөгөөд албан үүрэгт нь нөлөөлөхүйц аливаа харилцаанаас ангид байна”, мөн хуулийн дүгээр зүйлийн .1. дэх хэсэгт заасан “Албан тушаалтан албан үүргээ гүйцэтгэхдээ өөрийн болон өөртэй нь хамаарал бүхий этгээдийн хувийн ашиг сонирхлыг хөндсөн ны шийдвэр гаргах, удирдах, хяналт, шалгалт хийх, хариуцлага хүлээлгэх, гэрээ байгуулах, эдгээрийг хэлэлцэх, бэлтгэх, оролцох зэрэг үйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно”, Монгол Улсын албаны тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1.1-д заасан “Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хуулийг дээдлэн хүндэтгэж, сахин биелүүлэх”, Ашигт малтмалын тухай хуулийн 1 дугаар зүйлийн 1..1-д заасан “бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох үйл ажиллагаанд хяналт тавих”, мөн хуулийн 1 дугаар зүйлийн 1..-д заасан “бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох гэрээний хэрэгжилтийг хангуулах, гэрээ байгуулсан тухай мэдээллийг төрийн ны байгууллагад хүргүүлэх”, мөн хуулийн 1. дугаар зүйлийн 1..5-д заасан “ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хянах”, Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 1 дугаар зүйлийн 1.1.1-д заасан “нутаг дэвсгэртээ байгаль орчныг хамгаалах, түүний баялгийг зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх арга хэмжээ, төсөв баталж, биелэлтэд хяналт тавих” гэснийг тус тус зөрчиж, эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, биологийн болон техникийн нөхөн сэргээлт явуулах тусгай зөвшөөрөлгүй “ ” омпанитай аймгийн ******* сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр “Өндөр элст овоо” гэх ухагдаж, эвдэрсэн га газрыг нөхөн сэргээлт хийх нэрийдлээр 0 оны ******* дугаар сарын 1-ны өдөр хууль бусаар ухагдаж эвдэрсэн нөхөн сэргээлт хийх гэрээг байгуулж эрх мэдлээ албаны эрх ашгийн эсрэг хийх ёсгүй үйлдлийг хийж тус компанид 100-150 га талбайд ашиглалт явуулах давуу байдал бий болгосны улмаас “ ” омпани нь нөхөн сэргээлт хийх талбайд байх овоолго шорооноос 31.5 тонн ашигт малтмалыг ялгуулж, ашиглалт явуулан, байгаль экологид 3.39.53 төгрөгийн хохирол учруулсан,

шүүгдэгч ******* нь “ ” омпаний захирлаар ажиллахдаа Ашигт малтмалын тухай хуулийн дугаар зүйлийн .3 дахь хэсэгт заасан “Бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлохоос бусад тохиолдолд тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглахыг хориглоно” гэснийг зөрчиж, аймгийн ******* сумын засаг *******тай 0 оны ******* дугаар сарын 1-ны өдөр аймгийн ******* сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр “Өндөр элст овоо” гэх ухагдаж, эвдэрсэн га газрыг техникийн нөхөн сэргээлт хийх нэрийдлээр 100-150 га ажиллах гэрээг байгуулж, улмаар тус хууль бусаар эвдэгдсэн гэх тусгай зөвшөөрөлгүйгээр овоолго шорооноос 31.5 тонн ашигт малтмалыг ялгуулж, ашиглалт явуулан, тус аймгийн Баянжаргалан сумын нутаг дэвсгэрт байрлах “ ” омпаний бутлуурын үйлдвэр рүү тээвэрлэж, байгаль экологид 3.39.53 төгрөгийн хохирол учруулсан,

шүүгдэгч ******* нь нийтийн албан тушаалтан буюу аймгийн газрын Хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн ар ажиллах хугацаандаа Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн дугаар зүйлийн .1-д “Албан тушаалтан нь хууль дээдлэх зарчимд захирагдан, албан үүргээ иргэдийн итгэл хүлээхүйц, тэгш, шу, хариуцлагатайгаар гүйцэтгэж, албаны ёс зүйг сахина”, .3-т заасан “Албан тушаалтан албаны бүрэн эрхээ хувийн болон өөртэй нь хамаарал бүхий этгээдийн хувийн зорилгод ашиглахгүй бөгөөд албан үүрэгт нь нөлөөлөхүйц аливаа харилцаанаас ангид байна”, мөн хуулийн .1-д заасан “Албан тушаалтан албан үүргээ гүйцэтгэхдээ өөрийн болон өөртэй нь хамаарал бүхий этгээдийн хувийн ашиг сонирхлыг хөндсөн ны шийдвэр гаргах, удирдах, хяналт, шалгалт хийх, хариуцлага хүлээлгэх, гэрээ байгуулах, эдгээрийг хэлэлцэх, бэлтгэх, оролцох зэрэг үйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно.”, Монгол Улсын албаны тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1.1-д заасан “Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хуулийг дээдлэн хүндэтгэж, сахин биелүүлэх” гэснийг тус тус зөрчиж, эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, албан тушаалын тодорхойлолтод заасан эрх мэдлийг хэтрүүлж, 0 оны ******* дугаар сарын *******-ний өдрийн 05/ дугаартай нөхөн сэргээлтийн ажлыг зохион байгуулах тухай албан бичгийг боловсруулан аймгийн ******* сумын *******т хүргүүлж, хийх ёсгүй үйлдлийг хийж, “ ” -д давуу байдал бий болгосон гэмт хэрэгт тус тус холбогджээ.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

            Шүүхийн хэлэлцүүлгээр дараах нотлох баримтуудыг шинжлэн судлав.Үүнд:

Шүүгдэгч ******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт өгсөн мэдүүлэгтээ: “Миний хувьд 00-0 онд аймгийн ******* сумын засаг ар ажилласан. Манай сумын хувьд аймгийн хэмжээнд хамгийн олон уул уурхайтай сумдынх нь нэг. Үүнийгээ дагаад эвдэрсэн болон хууль бус бусаар хөндөгдсөн газар их байдаг. Иргэдээс хууль бусаар ухагдсан газруудаа нөхөн сэргээх, нүхийг нь булах, хүн, малгүй амьдрахад хэцүү болж байгаа талаар өргөдөл, гомдол маш их ирдэг. 0 оны байгалийн гамшгийн үеэр мал хайж явсан хүн мотоциклтойгоо ухагдсан нүхэнд унасан тохиолдол гарсан. Мөн олон тооны мал нүхэнд унаж үхэх тохиолдол гардаг. Миний бие орон нутгийнхаа эвдэрсэн газруудаас нэгийг ч болов булья, бүтэн байлгая гэж бодож ажилласаар ирсэн. 0 онд аймгийн засаг захирамж гарч “Нөхөн сэргээлт-0” арга хэмжээ зохион байгуулагдахаар болсон. Тус арга хэмжээний хүрээнд ******* дугаар сард ******* ас “Долоод” гэх нэртэй нөхөн сэргээлт хийж тайланг хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн хэлтэст ирүүлнэ үү гэх албан тоот ирсэн. Үүний дагуу сум орон нутагт уул уурхайн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг болон өмнө нь үйл ажиллагаа явуулж байсан 3 компанид хандсан боловч энэ ажлыг гүйцэтгэхэд санхүүгийн боломжгүй байна гэсэн. Ингээд өөрийнхөө эрх мэдлийнхээ хүрээнд энэ ажлыг гүйцэтгүүлэхээр “ ” компанитай нөхөн сэргээлт хийх ажлын гэрээг байгуулсан. Энэхүү ажлын гэрээг байгуулсан нь иргэдийн санал, гомдол болон аймгийн албан тоотыг үндэслэж нэг ч гэсэн газрыг эрүүл болгохыг зорьсон. Түүнээс биш надад хувийн ашиг сонирхол байгаагүй” гэв.

Шүүгдэгч ******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт өгсөн мэдүүлэгтээ: “Миний бие ******* сумын нутаг дэвсгэрт нийгмийн хариуцлагын хүрээнд нөхөн сэргээлт хийх гэрээг байгуулсан. Энэхүү нөхөн сэргээлтийг хийхэд машин, механизм ажиллуулахад нэлээн зардал гарахаар байсан. Нөхөн сэргээлтийн явцад санхүүгийн хүндрэлүүд гарч байсан учир шорооноос ийг нь ялгаж борлуулах асуудлыг би санаачлаад хийсэн. Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байна” гэв.

Шүүгдэгч ******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт өгсөн мэдүүлэгтээ: “Миний хувьд улсад 3, үүнээс төрийн албанд 3 дахь жилдээ ажиллаж байна. 199 оноос хойш багийн засаг , сумын засаг газрын , сумын засаг , Сайнцагаан сумын засаг орлогч, аймгийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын нарийн бичгийн , хөгжлийн бодлого төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын ар тус тус ажиллаж одоогоор төрийн ны ар ажиллаж байна. Яллах дүгнэлтэд өөрийн албан тушаалаа урвуулан ашигласан мөн нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд заасны дагуу хамаарал бүхий этгээд буюу эдгээр хүмүүст давуу байдал олгосон гэсэн байна. Миний хувьд энэ хоёр хүнтэй ямар нэг хамаарал байхгүй. Эдгээр хүмүүст давуу байдал олгосон гэж үзэхгүй байна. Учир нь *******, Өлзийт сумдад хулгай их гардаг тул ажил хэргийн шугамаар эдгээр асуудлуудыг шийдүүлэхийн тулд мэргэжлийн хяналтын байгууллага, цагдаагийн байгууллагатай хамтарсан шалгалтуудыг удаа дараа хийж байсан. Дээрх нөхөн сэргээлт хийлгэх албан бичгийг явуулахдаа нэгдүгээрт байгаль орчин аялал жуулчлалын яамнаас ирсэн бичиг, мөн Монгол Улсын Засгийн газрын 0-0 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт “Нөхөн сэргээлт-0” арга хэмжээг зохион байгуулах төлөвлөгөөнд тусгагдсаны дагуу илгээсэн. Засгийн газрын хөтөлбөрт тусгагдсанаас гадна тухайн сумын засаг нийгмийн хариуцлагын хүрээнд нөхөн сэргээлт хийлгэх тухай асуудлыг тавьсан. Тухайн асуудлыг маш зөв зүйтэй хэмээн дуртай хүлээн авсан. Манай аймаг санхүүгийн хувьд бусад аймгуудтай харьцуулахад бага төсөвтэй учраас нөхөн сэргээлтийн ажилд мөнгө хуваарилах боломжгүй аль болох энэ ажлыг нийгмийн хариуцлагын хүрээнд хийлгэх асуудлыг дэмжиж дээрх албан бичгийг хийж өгсөн. Мөн байгаль орчныг хамгаалах түүний баялгийг зүй зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх бодлого төлөвлөлтийг орон нутгийн хэмжээнд боловсруулах хэрэгжилтэд нь хяналт тавих асуудал нь чиг үүрэгт хамааралгүй гэсэн зүйл яригдаж байна. Хөгжлийн бодлого төлөвлөлт хөрөнгө оруулалтын албан тушаалын тодорхойлолтын 3 дугаар зорилтын 10 дахь хэсэгт “Байгаль орчныг хамгаалах түүний баялгийг зүй зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх бодлого төлөвлөлтийг орон нутгийн хэмжээнд боловсруулах хэрэгжилтэд нь хяналт тавих”, 15 дахь хэсэгт “Уул уурхайн салбарын бодлого төлөвлөлт зохицуулалтыг орон нутагт хэрэгжүүлэхэд хяналт тавих” гэсэн зүйл заалтууд байгаа. Иймд  миний хувьд албан тушаалаа урвуулан ашигласан,  бусдад давуу байдал олгосон гэснийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна” гэв.

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч ******* шүүх хуралдаанд өгсөн мэдүүлэгтээ: “******* сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэрт 0 оны ******* сард нөхөн сэргээлт хийх нэрээр тухайн овоолго шорооноос ашигласан талаар цагдаагийн байгууллагад дуудлага ирсний дагуу хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчөөр Ганчимэгийг томилсон. Ганчимэг нь өөр албан тушаалд томилогдсон учир миний бие 05 оны 05 сарын 0-ны өдрөөс эхлэн хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчөөр томилогдож хэргийн материалтай танилцсан. 0 оны ******* сард нь ******* сумын засаг тай гэрээ байгуулан ажиллах явцдаа овоолгоос ашиглаж Баянжаргалан сумын нутаг дэвсгэрт худалдан борлуулах явцдаа сумын засаг д хяналтын явцад баригдсан тохиолдол гарсан байна. нь нөхөн сэргээлт хийх эрхгүй, ******* сумын засаг нь гэрээ байгуулах эрх бүхий албан тушаалтан биш байсан. Тухайн ашигласан гэх инд үнэлгээ хийж 3.3 сая төгрөгийн байгаль орчинд хохирол учруулсан гэх дүгнэлт гарсан. Уг дүгнэлттэй санал нэг байгаа. Буруутай этгээдүүдээс хохирлыг гаргуулж байгаль орчны уур амьсгалын санд төвлөрүүлж өгнө үү” гэв.

        Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч : “...Надад хэргийн талаар нарийн ширийн мэдэх зүйл байхгүй бөгөөд тус бүхий чулуулаг нь аймаг дахь Цагдаагийн газрын тээврийн хэрэгсэл түр саатуулах хашаанд хадгалагдаж байгаа талаар мэдлээ. Иймд гэм буруутай этгээдүүдэд шүүхээс хариуцлага тооцсоны дараагаар тус бүхий чулуулгийг зохих журмын дагуу хүлээн авч, зарж борлуулан, тухайн "Долоод" гэх газрын нөхөн сэргээлтийг ажилд зарцуулах хүсэлттэй байна...” гэх мэдүүлэг (-р хх-ийн )

Шүүгдэгч *******ын мөрдөн байцаалтын шатанд яллагдагчаар өгсөн: “Би прокурорын эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татах тухай тогтоолтой уншиж танилцлаа, би тус зүйл ангийг хүлээн зөвшөөрч байна. Би 0 оны 1 дугаар сарын 05-ны өдөр гэрчээр танд мэдүүлэг өгөхдөө өөрийн холбогдсон хэргийн талаар үнэн зөв ярьсан болохоор нэмж ярих зүйл байхгүй. Геологийн төв лабораторийн 0 оны 1 дугаар сарын 15-ны өдөр гаргасан шинжилгээний дүнтэй танилцлаа, тус дүнтэй санал нийлж байна. Би өөрийн үйлдсэн гэмт хэрэгтээ гэмшиж байна, хоёрын хооронд юмнаас иймэрхүү асуудалд холбогдчихлоо. Надад өөр нэмж ярих зүйл байхгүй” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн )

Шүүгдэгч *******ын мөрдөн байцаалтын шатанд яллагдагчаар өгсөн: “Би прокурорын эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татах тухай тогтоолтой уншиж танилцлаа, би тус зүйл ангийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна. Би " " -тай нөхөн сэргээлт хийх гэрээг байгуулсан нь үнэн. Монгол Улсын Засгийн газрын 00-0 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн 5-р хэсгийн 5.1. дахь хэсэгт "Уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч, олон жил орхигдсон мянган га талбайг нөхөн сэргээнэ" гэсэн зорилтыг хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд аймгийн 0 оны дүгээр сарын 1-ны өдрийн А/ дугаартай захирамжаар "Нөхөн сэргээлт 0" нэгдсэн арга хэмжээг орон нутагт зохион байгуулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийг байгуулсан байдаг. Тус ажлын хэсгээр 0 оны дүгээр сарын 9-ний өдөр уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч доройтсон талбайг нөхөн сэргээх "Нөхөн сэргээлт-0" арга хэмжээний төлөвлөгөө"-г баталж гаргасан, тус төлөвлөгөөнд жилд 5 га талбайг нөхөн сэргээх буюу 0 га талбайд техникийн, 5 га талбайд биологийн нөхөн сэргээлт хийх зорилготой юм. 0 оны ******* дугаар сарын *******-ний өдрийн 05/ дугаартай "Нөхөн сэргээлт-0 ажлын хүрээнд танай сумын нутаг дэвсгэрт байрлах №-5.13,, Е-10,31,3 солбилцлын цэгтэй “Долоод” нэртэй нөхөн сэргээлтийн ажлыг зохион байгуулж, Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын хэлтэст ирүүлэх тухай" албан бичиг ирүүлсэн. ******* сумын -р багийн нутаг, сумын төвөөс зүүн урагш 5 километрт орших Долоод /Овоо цагаан/ гэх 9 онд хууль бусаар ашигт малтмал эрж хайж газар нь эвдрэл үүссэн байсан. Энэ нөхөн сэргээлт хийх гэсэн шаардлагыг Цагдаагийн газрын Экологийн асуудал хариуцсан эрүүгийн мөрдөгч утсаар ярьж, танай наад хулгай гарах гээд байна, яаралтай хугацаанд нөхөн сэргээлт хий, аймгаас мөн ийм шаардлага тавьж байгаа талаар надад шаардлага тавьж байсан. Ингээд аймгийн ЗДТГ-ын ХБХОХэлтсээс нөхөн сэргээлт хийж, тайлан ирүүл гэсэн албан бичиг ирсэн тул би ажлын хэсгийн ажлын төлөвлөгөө тайланд орсон тул ийм үүрэг даалгавар өгч байна гэж ойлгож хүлээж авсан. Ингээд 3 компанид нөхөн сэргээлт хийж өгөх талаар хүсэлт өгч хандсан боловч боломжгүй гэсэн хариу өгсөн. Мөн аймгийн Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газрын ас 0 оны 0 дүгээр сарын -нд эвдэрсэн газрын тооллого хийж, тайлан ирүүл гэсэн. Үүний дагуу сумын ЗДТГ-аас "Сет сюрвэй" -тай гэрээ байгуулж, хууль бус уул уурхайн ашиглалтын улмаас эвдэгдсэн газрын хэмжээг нарийвчлан тогтоолгосон. Үүнд бол Долоод гэх газар нь Овоо цагаан гэх нэрээр эвдэгдсэн газар, солбилцол нь таарч байгаа. Нөхөн сэргээлт-0 арга хэмжээний хүрээнд аймагт 100 га талбайд үүнээс 0 га талбайд техникийн нөхөн сэргээлт хийх зорилт төлөвлөгөөний хүрээнд энэ ажил хийгдсэн: " " -тай миний хувьд ямар ч ашиг сонирхол байхгүй. Үүнийг та бүхэн шалгаж тогтооно байх. Энэ компани манай сумын Их газрын чулуунд аялал жуулчлалын /гэр кемп/ үйл ажиллагаа явуулдаг. Гэтэл өөрөө хандаж, нийгмийн хариуцлагын хүрээнд нөхөн сэргээлт хийж өгье гэж албан бичгээр хандсан. Бодвол “Долоод” гэх газар нөхөн сэргээлт хийх гэж байгаа талаар мэдээлэл аваад л хандсан байх. Бусдаар манай зүгээс энэ компанид хамтран ажиллах талаар хүсэлт хүргүүлээгүй. Манай сумын төсөвт нөхөн сэргээлттэй холбоотой төсөв батлагдаагүй тул нийгмийн хариуцлагын хүрээнд нөхөн сэргээлт хийгээд өгье гэхээр нь албан эрх ашгийн хүрээнд хүсэлтийг хүлээн авч гэрээ байгуулсан, үйл ажиллагаанд хяналт тавихыг байгаль орчны байцаагч, сумын цагдаад үүрэг болгосон. Тус компани нь нөхөн сэргээлтийг хийж, газрыг тэгшилж байгаа талаар би мэдээлэлтэй байсан. Гэтэл хулгай хийсэн талаар мэдээлэл сүүлд авсан. Ингээд ажил зогссон. Байгуулсан гэрээний ..-д Нөхөн сэргээлт хийж байх явцад ямар нэгэн хууль бус үйл ажиллагаа явуулахгүй байх үүрэг хүлээлгэсэн. Энэ компани харин гэрээгээр хүлээсэн үүргээ зөрчсөн асуудал үүссэн. Бусдаар би хулгай хий гэж гэрээ байгуулаагүй тул бусдад ямар нэгэн байдлаар давуу байдал бий болгоогүй...0 оны ******* дугаар сарын 13, 1-ний үед Монголын Үндэсний олон нийтийн телевизийн хүмүүсийн хамт Монголын баялаг-330 нэртэй нэвтрүүлгийг бэлтгүүлсэн. Тэгэхэд *******ын " боржгон " -ны гэр кемп дээр сумын Тамгын газрын холбогдох хүмүүс болон телевизийн хүний хамт очиж өдрийн хоолонд орсон байдаг. Хоолны тооцоо зардал бол төлсөн зүйл байхгүй. *******тай би нөхөн сэргээлт хийх талаар яриа өгүүлэг гаргаагүй. Харин манай сумын Тамгын хүсэлтийг явуулсан байсан. " боржгон " нь аялал, жуулчлалын чиглэлээр аймгийн ******* сумын нутаг дэвсгэрт байрлах Их газрын чулууны орчим гэр кемпийн үйл ажиллагааг одоог хүртэл явуулж байгаа. Би тусгай зөвшөөрөлтэй "Хан хас трейд" , "Эдмоор" , "Алтан говь алтай" -ууд руу бичиг хүргүүлсэн. Манай суманд нөхөн сэргээлт хийх талаар төсөв хөрөнгө байхгүй байсан болохоор тус компаниуд руу хамтран ажиллах саналыг хүргүүлсэн. Тус компаниудаас санхүүгийн боломж бололцоо байхгүй тул хамтран ажиллах боломжгүй гэдэг албан бичгийг ирүүлсэн байдаг. Аймгийн Тамгын газраас ирүүлсэн нөхөн сэргээлт хийх талаар албан бичгийн дагуу дээрх 3 компани руу албан бичгийг хүргүүлсэн. Тухайн компаниудыг нөхөн сэргээлтийн тусгай зөвшөөрөлтэй эсэх талаар мэдээгүй, явуулсан. Би тус 3 компанийг урд нь нөхөн сэргээлтийн ажил хийж байсан талаар мэдэхгүй. аймгийн ******* сумын -р багт байрлах Долоод гэх газар нь эрүүл газар байхад 0*******, 9 онд хууль бусаар эзэн холбогдогч нь тодорхойгүй иргэд ухаж, газрын хэвлийг эвдэж, гэмтээсэн газар юм. ******* тай дээрх байдлаар надад утсаар ярьсан зүйл байхгүй. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны 0 оны 0 дугаар сарын 0-ны өдрийн аймгийн Тамгын хандан явуулсан албан бичиг, 3 хуудас хавсралт буюу нийт хуудас, 0 оны дүгээр сарын 1-ны өдрийн аймгийн А/ дугаартай ажлын хэсэг байгуулсан захирамж 1 хуудас, 0 оны дүгээр сарын 9-ний өдрийн "Уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч доройтсон талбайг нөхөн сэргээх "Нөхөн сэргээлт-0" арга хэмжээний төлөвлөгөө"-ний хуулбар хуудас буюу хуудас материалыг мэдүүлэгтээ хавсаргуулъя. Надад өөр нэмж ярих зүйл байхгүй. Миний ярьсан хэлсэн зүйлс бүгд байна” гэх мэдүүлэг (-р хх-ийн 9-10)

Шүүгдэгч *******ын мөрдөн байцаалтын шатанд яллагдагчаар өгсөн: “Миний хувьд албан тушаалаа урвуулан ашиглаж гэдгийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна. Учир нь миний албан тушаалын тодорхойлолтын 3 дугаар зүйлийн 10 дахь хэсэгт "Байгаль хамгаалах түүний баялгийг зөв зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх бодлого, төлөвлөлтийг орон нутгийн хэмжээнд боловсруулах, хэрэгжилтэд хяналт тавих" мөн 15 дугаар хэсэгт "Уул уурхайн салбарын бодлого төлөвлөлт, зохицуулалтыг орон нутагт хэрэгжүүлэхэд хяналт тавих" гэсэн чиг үүргийнхээ дагуу ухагдсан газрыг нөхөн сэргээх ******* сумын засаг ын хүсэлтийн дагуу албан бичгийг хүргүүлсэн байдаг. Мөн аймгийн засаг бүрэн эрхэд хамаарах Ашигт малтмалын тухай хуулийн 1 дугаар зүйлийн 1.3 дахь заалтад "Байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх, хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах болон орон нутгийн төсөвт төвлөрүүлэх төлбөрийн талаар хүлээсэн үүргээ тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч хэрхэн биелүүлж байгаад хяналт тавих" гэснийг хэрэгжүүлж албан бичиг гаргаж өгсөн байдаг. Нөхөн сэргээлтийн төсөв батлагдаагүй байхад гэсэн асуудал гарч ирсэн байна, төсвийн хувьд сүүлийн жилүүдэд нөхөн сэргээлт хийх ажлын төсөв батлагдаагүй бөгөөд ******* сумын засаг ын гаргасан нийгмийн хариуцлагын хүрээнд нөхөн сэргээлт хийе гэсэн саналыг дэмжсэн. Ер нь бол манай аймагт ухагдаж эвдэгдсэн газрууд нэлээд их, ******* суманд сүүлийн жилүүдэд газар хулгайгаар ухах, эвдэх зүйл их гардаг учраас нэг газрыг ч гэсэн нөхөн сэргээлт хийлгэх зорилготой байсан. Тэрнээс хэн нэгэнд албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан, мөнгө төгрөг шан харамж авсан асуудал байхгүй. Тиймээс прокурорын тогтоолыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа бөгөөд цаашид нарийн нягталж асуудлыг шийдвэрлэх нь зүйтэй байх гэж үзэж байна. Би тухайн үед Аймгийн газрын Хөгжлийн бодлого төлөвлөлт хөрөнгө оруулалтын гэх албан тушаалд ажиллаж байсан. ******* сумын засаг нь надтай аймгийн 0 жилийн баяр наадмаар машины зогсоолын зүүн хойд хэсэг дээр таараад "ухагдсан газар дээр нөхөн сэргээлт хийлгэх гээд байна, тиймээс албан бичиг шаардлагатай байна, миний хувьд нэг компани олсон байгаа, нийгмийн хариуцлагын хүрээнд хийж өгье гэсэн" гэж хэлсэн. Тэгээд БОАЖЯ-с нөхөн сэргээлт-0 арга хэмжээг хэрэгжүүлэх албан бичиг ирсэн байсан учраас би болох байх гэдэг хариуг ******* сумын засаг д хэлээд явуулсан. Дараа нь 0 оны ******* дугаар сарын эхээр ******* сумын засаг нь над руу утсаар ярихаар нь би "газрын нэр солбилцол хэрэгтэй" гэж хэлсэн. Тэгэхэд ******* сумын засаг нь утсаар солбилцол явуулсан гэж бодож байгаа гэхдээ надад ирсэн үү эсхүл манай мэргэжилтэнд ирсэн үү гэдгийг санахгүй байна. ******* сумын засаг ас солбилцол ирж байж би албан тоотыг боловсруулсан бөгөөд "Долоод" нэртэй газар гэж байсан. Тухайн газар нь нөхөн сэргээлтийн ажлын даалгавартай эсэх талаар мэдэхгүй байна, улсын хэмжээнд тооллого явагдаад түүнээс хойш олон газрууд эвдэгдсэн байдаг. Би гэх хүнийг таньж мэднэ. оны УИХ-н болон орон нутгийн сонгуулийн үеэр танилцаж таньдаг болсон бөгөөд тухайн үед би сонгуулийн хорооны ар ажиллаж байсан. нь аймгийн Ардчилсан намын хэрэг эрхлэх газрын ар ажиллаж байсан.” гэх мэдүүлэг (3-р хх-ийн -)

      Иргэний нэхэмжлэгч : “...0 оны ******* дугаар сарын -ны орой би Хэнтий аймгийн Бор-Өндөр суманд байж байхад миний гар утас руу гэх танил хүн залгасан. Залгаад " аймгийн Баянжаргалан суманд тээвэрлэх ажил байна, дугаарыг нь өгье чи яриад үз" гэхээр нь би гар утасны дугаарыг нь аваад залгасан. 9 дугаарын утас өгсөн ба тус дугаар руу нь залгаж "ямар ажил байгаа" талаар асууж тодруулахад, тус хүн нь "Баянжаргалан сумаас ертөнцийн зүгээр баруун урд зүгт 0 гаруй км зайд ны бага агууламжтай шороо ачаад, Баянжаргалан сумын баяжуулах дээр буулгана" гэж хэлсэн. Миний зүгээс мэдээж "тус той газар нь зөвшөөрөлтэй юм уу" гэж тодруулахад нөгөө хүн маань "зөвшөөрөлтэй, бүх бичиг баримт нь байгаа, асуудалгүй, өөр явах машин байна уу" гэж хэлэхээр нь үнэ ханшаа тохирсон. Тухайн үед бол 1 тонныг нь 15.000 төгрөгөөр тохирч, хэзээ явах гарахаа тохирсон чинь маргааш нь буюу 0 оны ******* дугаар сарын -ны өдөр аймгийн Баянжаргалан суманд уулзахаар тохирсон. Мөн би найз т машин байна гэж хэлсэн. Тэгээд өөр машин байна уу? гэж асуухад нь гэх хүн рүү яриад 1 машин олж өгсөн. Ингээд нийт машинтай явахаар болоод Хэнтий аймгийн Бор-Өндөр сумаас 0 оны ******* дугаар сарын -ны өдөр нөгөө 3 машинтай хүмүүстэйгээ уулзсан. Тухайн үед 05-1ХЭҮ улсын дугаартай машиныг чиргүүлтэй нь , -99 ХЭН улсын дугаартай машиныг чиргүүлтэй нь , 0ХЭА улсын дугаартай машиныг чиргүүлтэй нь нар унаж байсан ба бид дөрөв Бор-Өндөр суманд ирээд машиндаа түлш хийлгээд Баянжаргалан сум руу гарсан. Баянжаргалан суманд орой цагийн үед очсон ба 9 утас руугаа ярьтал наанаа та нар аргалаад хоночих, өглөө уулзаад явъя гэж ярьсан ба бид машиндаа хоносон. 0 оны ******* дугаар сарын -ний өглөөний 0 цагт 9 дугаартай хүнтэйгээ утсаар ярьж уулзсан ба өөрийгөө гэж танилцуулсан. Баянжаргалан суманд гэх хүн машинд тус бүр 100 литр түлш хийж өгөөд ачих газар руугаа дагуулж явсан. Баянжаргалан сумаас ертөнцийн зүгээр баруун урд зүгт 5 км орчим газар яваад хэсэг гаргаад тавьсан очсон. Тус шар өнгийн экскаватор, цэнхэр өнгийн ковштой газар байсан ба экскаватор нь ажиллаж байгаад эвдэрчихсэн гээд байж байсан. Би экскаватор, ковшийн улсын дугаарыг нь хараагүй. Бид машин дээр шууд ковшоор ил байсан ноос ачиж тавьсан. Тухайн үед би аас ны бага агууламжтай шороо ачна гээ биз дээ, энэ чинь бүхэл нууд байна гэж хэлсэн чинь "энэ чинь л бага агууламжтай шороо шүү дээ" гэж хэлсэн. Тус ны гарал үүслийн бичгийг нь авъя гэж ад хандаж хэлэхэд "гарал үүслийг нь авахаар сум руу явуулсан" гэж хэлсэн. Аль сум руу явуулсан талаар мэдээгүй. Ингээд бид оо аччихаад гарал үүслийн бичиг ирэхээр нь хөдөлье гэж байж байтал нь "та нар түрүүлээд Баянжаргалан сум руу явж бай, сум руу орохоос өмнө араас чинь гүйцээд гарал үүсэл нь оччихно” гэж хэлэхээр нь бид машинаа унаад хөдлөөд Баянжаргалан сумын баяжуулах үйлдвэр рүү явсан. Сум руу орохоос өмнө руу залгаад "гарал үүслийн бичгээ яасан бэ?" гэхэд "би та нараас түрүүлээд баяжуулах үйлдвэр дээр ирчихсэн байна, та нар шууд наашаа хүрээд ир" гэж хэлэхээр нь очсон. Сумын баяжуулах үйлдвэр дээр очоод фүүн дээр гараад машин нь оо буулгах гээд буулгалтын талбай руу явсан чинь Баянжаргалан сумын , байгаль хамгаалагч гээд хүн ирээд ны гарал үүслийн бичгийг шаардаж эхэлсэн. Би руу залгаад "гарал үүслийн бичгээ аваад ир, энд хүмүүс шалгаад байна" гэж хэлэхэд нь "за одоохон, би энд зохицуулах гээд байна" гэж хэлээд таг алга болчихсон. Би утас руу нь хэд хэдэн удаа залгасан боловч утсаа авахгүй, эсхүл утас нь холбогдох боломжгүй болчихсон. Тухайн үед сумын цагдаа нь байхгүй байсан бөгөөд цагдааг нь иртэл баяжуулах үйлдвэрийн гадаа , , бид машинаа парклаж тавьсан...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 9-93)

              Иргэний нэхэмжлэгч : “...Би "Мандай групп" -ний захирал ажилтай ба манай компани хүнд машин механизмын түрээс, видео контентын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг юм. 0 оны ******* дугаар сарын 1-ны орой над руу нэг хүн утсаар яриад " аймагт нөхөн сэргээлтийн 5 хоногийн ажил байна, танайх экскаватор түрээслүүлэх үү, ямар экскаватор байгаа вэ, өдрийн түрээс нь хэд вэ" гэсэн. Тэгэхээр нь би "манайх экскаваторын өдрийн түрээс 1 цагаар 1.000.000 төгрөгөөс 1.500.000 төгрөгийн хооронд байдаг. 5 хоног богино байгаа учир 1.500.000 төгрөгөөр ажил хийнэ" гээд 1.500.000 төгрөг дээр тогтсон. Тэгээд тэр хүн "би мэдэх хүнийг нь өөртэй чинь холбогдуулъя" гэсэн. Удалгүй 9 дугаарын утаснаас гэх хүн над руу залгаад "түрээслүүлэх экскаватор байгаа юм уу. д нөхөн сэргээлтийн ажил байгаа, Дундговийн Баянжаргалан суманд ажиллана, бичиг баримт асуудалгүй, сум орон нутагтайгаа гэрээ хийсэн байгаа, 5 хоног ажиллана, маргааш өглөө уулзъя" гэсэн. Тэгээд маргааш нь -н товчооны хавьд 1 цагийн үед гэх хүнтэй уулзсан. нөхөн сэргээлт хийх гэрээгээ надад үзүүлэхээр нь би асуудалгүй юм байна гэж ойлгосон. Тэр бас хэд хэдэн хүнтэй явж байсан. Тэгээд тэр өдөр экскаватор түрээслэх гэрээгээ хийсэн ба 19-9 улсын дугаартай шар өнгийн Хьюндэй 300 маркийн экскаватороо ажиллуулахаар болоод 0 оны ******* дугаар сарын 1-ны орой би трайллер машин гуйгаад экскаватороо ачуулаад явуулсан. бас Улаанбаатар хотоор нэг ковш миний экскаватортой хамт ачуулж явуулсан. Миний экскаваторыг жолоодохоор гэх миний таньдаг залуу хамт явсан. Тэгээд 0 оны ******* дугаар сарын -ний шөнө ажиллах газраа очсон гэсэн. над руу 0 оны ******* дугаар сарын -ны өдөр экскаватор болохгүй байна гэж хэлсэн. Тэгтэл 0 оны ******* дугаар сарын -ний өдөр над руу дахиж залгаад "энэ газар чинь нөхөн сэргээлт биш, ухах болоод явчихлаа, асуудалтай юм байна, экскаватороо буцаагаад татах хэрэгтэй юм шиг байна" гэхээр нь би маргааш нь 15-1 цагийн үед Улаанбаатар хотоос гараад нөгөө нөхөн сэргээлт хийж байгаа гэх газар нь очсон. Тэнд очиход тэнд нэг хар өнгийн 0 приус, нөгөөх нь цайвар ногоон өнгийн приус-0 маркийн машинууд, -5 хүн унтацгааж байсан. Тэгээд маргааш өглөө нь босоод юу болоод байгаа талаар нь асуутал танай экскаватор болохгүй байна. тай уулз гэсэн. Тэгээд тэнд экскаватороо янзлаад байж байтал өдөр 1 цагийн үед тэр газар ирсэн. Ирээд "танай экскаватор бараг ажил хийсэнгүй эвдрээд байна, цаашаа сунгана" гэсэн. Тэгэхээр нь би "энэ газар чинь асуудалтай юм байна, бичиг баримтын зөрчилтэй юм байна, би экскаватороо татлаа" гэтэл "хугацааг нь жаахан сунгамаар байна. хоног сунгачих гэхээр нь би "хугацаагаа сунгахгүй” гээд би ******* сум руу трайллер дуудах гээд явсан. Тэгээд би ******* сумын төв орчхоод эргээд ирэхэд явчихсан байсан. Тэгээд дахиж уулзаагүй...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 10-103)

              Иргэний нэхэмжлэгч : “...Би нөхрийн хамт 1-1 улсын дугаартай Lomking.W15 загварын ковшийг түрээслүүлдэг. Би үнэгүй.мн сайт дээр ковш түрээслүүлэх зар байршуулсан. Миний санаж байгаагаар 0 оны ******* дугаар сарын 0-ны өдөр зарын дагуу ярьж байна “ковш түрээслүүлэх үү аймагт очиж нөхөн сэргээлтийн ажил хийх гэсэн юм” гэж 0 гаран насны эрэгтэй хүн ярьсан. Тухайн хүнтэй ковш түрээсийн өдрийн 00.000 төгрөгөөр нийт 5 хоногийн ажил байгаа гээд 3.000.000 төгрөгөөр тохирсон. Урьдчилгаа 1.500.000 төгрөгийг манай нөхөр Хаан банкны 50001 дугаарын данс руу ковш түрээсэлж байгаа хүн шилжүүлсэн. Харин аймагт ирчихлээ гээд үлдэгдэл 1.500.000 төгрөгийг шилжүүлсэн. 5 хоногийн хугацаа дуусаад Улаанбаатар хот руу явж байхад Экологийн цагдаа нар шалгалт хийгээд хууль бус байгалийн баялаг олборлосон байна гэх үндэслэлээр саатуулаад цагдаагийн газраас сар гаран миний 1-1 улсын дугаартай Lomking.W15 загварын ковшийг саатуулсан. Цагдаагийн газраас гэх хүнтэй манай нөхөр бид хоёр нэгэн холбоо хамаарал байхгүй, хууль бус ажиллана гэдгийг нь мэдээгүй ковшоо түрээслүүлсэн хүмүүс гэдгийг шалгаж тогтоосны үндсэн дээр аймгийн Сайнцагаан сумын цагдаагийн газраас 1-1 улсын дугаартай Lomking.W15 загварын ковшийг нөхөр бид хоёрт хүлээлгэн өгсөн. Ковшоо түрээслүүлсэн гэх хүнтэй нэг удаа л уулзсан дахиж уулзаагүй...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 10)

              Иргэний нэхэмжлэгч : “...0 оны ******* дугаар сарын -ний өдөр манай найз над руу яриад аймгийн ******* сумын нутгаас аймгийн Баянжаргалан сум руу ны агууламжтай шороо зөөх ажил байна 1 тонн нь 15.000 төгрөг үнэ ханш нь боломжийн юм байна чи машинаа явуулах уу гэсэн. Би тухайн үед аас бичиг баримт нь бүрэн уурхай юм уу зөвшөөрөл байгаа биз гэхэд ямар ч асуудалгүй гэхээр нь өөрийн эзэмшлийн автомашиныг аймгийн ******* сум руу Хэнтий аймаг Бор-Өндөр сумаас явуулсан. Хэнтий аймгийн Бор-Өндөр сумаас машиндаа тус бүр 00 литр түлш хийж өгөөд явуулсан. машин аймгийн Баянжаргалан сумаас ны агууламжтай шороо зөөлгөх хүмүүс нь тус бүр 100 литр түлш хийж өгсөн гэж хэлсэн. Миний машиныг жолооч, Отгонтөгс нар барьж явсан. Манай жолооч очоод ны агууламжтай шороо ачуулаад хөдлөхдөө дагалдах бичиг баримт зөвшөөрлөө шаардахад тухайн газар байсан хариуцсан хүн нь /нэрийг нь мэдэхгүй байна/ эртхэн газар дөхөж бай араас чинь сумаас зөвшөөрлөө аваад очно гэж хэлээд манай жолоочийг Баянжаргалан сум буюу буулгах газраа зааж өгөөд явуулсан байсан. Гэтэл Баянжаргалан сумын цагдаа манай автомашиныг зогсоож шалгаад журамласан байсан...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн -)

        Иргэний нэхэмжлэгч Ш.ийн: “...0 оны ******* дугаар сард хамтран ажилладаг над руу яриад ярьж байна. аймгийн Баянжаргалан суманд тээвэр байна ны агууламжтай шороо 1 тонныг нь 15.000 төгрөгөөр зөөх юм байна машинаа явуулах уу гэхээр нь би бичиг баримт нь бүрэн биз гэхэд , д бичиг баримтаа үзүүлсэн гэсэн асуудалгүй гэсэн гэхээр нь өөрийн дүү машинаа өгөөд аймгийн Баянжаргалан сум руу явуулсан. Тэр үед машинд 100 орчим литр түлш байсан уг түлшээр Баянжаргалан суманд очиход тухайн шороо зөөлгөх хүмүүс нь машинд 100 литр түлш хийж өгөөд ны агууламжтай шороо зөөх газар руу явуулсан байсан. Манай машин шороогоо ачуулаад хөдлөхдөө жолооч гарал үүслийн бичиг баримтаа авъя гэсэн чинь ******* сумаас бичиг баримт аваад Баянжаргалан сум руу очсон байгаа гэхээр нь манай жолооч хөдлөөд Баянжаргалан сум руу яваад цагдаад баригдсан байсан. Ингээд машин 0 гаруй хоног журамлагдаж байгаад ачсан шороогоо аймгийн төв дээр буулгана гээд Баянжаргалан сумаас 10 км явж аймгийн төвд очиж буулгасан. Тэр үед би түлш хийх мөнгөгүй байсан учраас аар 1.00.000 төгрөгийн түлш хийлгүүлээд мөнгийг нь дараа нь өгсөн. аймагт шороогоо буулгаад Бор-Өндөр сум руу ирсэн. Тэр үед манай жолооч түлш хийгээд ирсэн гэж хэлсэн. Хэдэн төгрөгийн түлш хийсэн эсэхийг мэдэхгүй байна...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн -10)

              Гэрч дахин өгсөн: “Би Мандай групп -ний захирал ажилтай ба манай компани хүнд машин механизмын түрээс, видео контентын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг юм. 0 оны ******* сарын 1-ны орой над руу нэг хүн утсаар яриад " аймагт нөхөн сэргээлтийн 5 хоногийн ажил байна, танайх экскаватор түрээслүүлэх үү, ямар экскаватор байгаа вэ, өдрийн түрээс нь хэд вэ" гэсэн. Тэгэхээр нь би “манайх экскаваторын өдрийн түрээс 1 цагаар 1.000.000 төгрөгөөс 1.500.000 төгрөгийн хооронд байдаг, 5 хоног богино байгаа учир 1.500.000 төгрөгөөр ажил хийнэ" гээд 1.500.000 төгрөгөөр тогтсон. Тэгээд тэр хүн “би мэдэх хүнийг нь өөртэй чинь холбогдуулъя" гэсэн. Удалгүй 9 дугаарын утаснаас гэх хүн над руу залгаад "Түрээслүүлэх экскаватор байгаа юм уу. д нөхөн сэргээлтийн ажил байгаа. Дундговийн Баянжаргалан суманд ажиллана, бичиг баримт асуудалгүй, сум орон нутагтайгаа гэрээ хийсэн байгаа. 5 хоног ажиллана маргааш өглөө уулзъя" гэсэн. Тэгээд маргааш нь -ын товчооны хавьд 1 цагийн үед гэх хүнтэй уулзсан. тэгэхэд нөхөн сэргээлт хийх гэрээгээ надад үзүүлэхээр нь би асуудалгүй юм байна гэж ойлгосон. Тэр бас хэд хэдэн хүнтэй явж байсан. Тэгээд тэр өдөр экскаватор түрээслэх гэрээгээ хийсэн ба 19-9 улсын дугаартай шар өнгийн Хьюндэй-300 маркийн экскаватороо ажиллуулахаар болоод 0 оны ******* сарын 1-ны орой би трайллер машин гуйгаад экскаватороо ачуулаад явуулсан. бас Улаанбаатар хотоос нэг ковш миний экскаватортой хамт ачуулж явуулсан. Миний экскаваторыг жолоодохоор гэх миний таньдаг залуу хамт явсан. Тэгээд 0 оны ******* сарын -ний шөнө ажиллах газраа очсон гэсэн. Тэгтэл над руу 0 ны ******* сарын -ны өдөр экскаватор болохгүй байна гэж хэлсэн. Тэгтэл 0 оны ******* сарын -ний өдөр над руу дахиж залгаад нөхөн сэргээлт биш, ухах болоод явчихлаа, асуудалтай юм байна, экскаватороо буцаагаад татах хэрэгтэй юм шиг байна" гэхээр нь би маргааш нь 15-1 цагийн үед Улаанбаатар хотоос гараад нөгөө нөхөн сэргээлт хийж байгаа гэх газар нь харанхуйд очсон. Тэнд очиход нэг хар өнгийн 0 приус, нөгөөх нь цайвар ногоон өнгийн приус-0 маркийн машинууд, -5 хүн унтацгааж байсан. Тэгээд маргааш өглөө нь босоод юу болоод байгаа талаар асуутал танай экскаватор болохгүй байна. тай уулз гэсэн. Тэгээд тэнд экскаватороо янзлаад байж байтал өдөр 1 цагийн үед ирсэн. Ирээд "танай экскаватор бараг ажил хийсэнгүй эвдрээд байна, цаашаа сунгана" гэсэн. Тэгэхээр нь би "танай энэ газар чинь асуудалтай юм байна, бичиг баримтын зөрчилтэй юм байна, би экскаватороо татлаа" гэтэл "хугацааг нь жаахан сунгамаар байна, ядаад хоног сунгачих" гэхээр нь би "хугацаагаа сунгахгүй" гээд ******* сум руу трайллер дуудах гээд явсан. Тэгээд би ******* сумын төв орчхоод эргээд ирэхэд явчихсан байсан. Тэгээд дахиж уулзаагүй. Тухайн 19-9 улсын дугаартай экскаватор нь манай компанийн нэр дээр байсан бөгөөд Интернэйшнл рөүд гэх компаниас шаланз маркийн тээврийн хэрэгсэл худалдаж авсан ба үлдэгдэл 50 сая төгрөгийн барьцаанд нь би тухайн компанийн нэр дээр экскаватороо шилжүүлсэн юм. Одоо тухайн Интернэйшнл рөүд -ний нэр дээр байдаг юм. Нөхөн сэргээлтийн ажил хийнэ гэж надад хэлсэн ба нөхөн сэргээлт хийх гэрээ гэж надад үзүүлсэн. ******* сумын гэх хүн баталсан байсан болохоор нь би итгэсэн. Экскаваторыг түрээсэлж байх хугацаандаа 0 оны ******* сарын -ны өдөр нөхөн сэргээлтийн ажлаа хийсэн гэсэн. -ны өдөр манай экскаватор эвдэрч эхэлсэн болохоор өөр олигтой ажил хийгээгүй гэсэн. Тухайн газраас том оврын чиргүүлтэй ачааны машинаар ачуулсан гэж надад хэлсэн. Өөр ямар үйл ажиллагаа явуулсан талаар нь би мэдэхгүй байна.” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 1-1)

              Гэрч Н.ийн: “...0 оны ******* сарын 1-ны орой над руу утсаар яриад "Говь руу хэд хоногийн ажил гарчихлаа, нөхөн сэргээлтийн ажил байгаа юм, экскаваторын жолоочоор ажиллаад өгөөч" гэсэн. Тэгэхээр нь би тэгье гэсэн. Тэгээд маргааш нь буюу 0 оны ******* сарын 1-ны үдээс хойш шар өнгийн экскаваторыг цэнхэр ковшийн хамт трайллер дээр ачаад аймаг руу явсан. Тэгээд 0 оны ******* сарын -ний шөнө ажиллах газраа очсон. Тэр газар нь аймгийн ******* сумаас урд зүгт байдаг газар байсан. Тэгээд тэр 0 оны ******* сарын -ны өдөр овгор шороог нь тарааж нөхөн сэргээлт хийсэн. Маргааш өглөө нь дахиад нөхөн сэргээлтийн ажил хийж байтал өдөр 1 цагийн үед экскаватор эвдэрсэн. Тэгээд би утсаар яриад экскаватор эвдэрсэн талаар хэлсэн. Тэгээд хүлээгээд байж байтал 0 оны ******* сарын -ний өдөр сэлбэг аваад ирсэн. Тэгтэл тэнд ажиллаж байсан хүмүүс "жаахан газар ухаад гаргаад өгөөч" гэхээр нь би “нөхөн сэргээлтийн ажил гэсэн биз дээ, ухаж өгөхгүй, гэрээгээ зөрчөөд байна" гэж т хэлээд экскаватороо буцаагаад авч явахаар болсон. Тэгээд 0 оны ******* сарын -ны өдөр трайллер ирээд экскаватороо ачаад явсан... ...нөхөн сэргээлтийн ажил хийнэ гэж надад хэлсэн...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 15)

              Гэрч Х.: “....Би хувьдаа ковштой ба тухайн ковшоороо түрээсээр ажил хийдэг юм. 0 оны ******* сарын 1-ны орой над руу нэг хүн утсаар залгаад " аймгийн Баянжаргаланд нөхөн сэргээлтийн ажил байна, 5 хоног ажиллах уу" гэхээр нь ажиллая гээд 3.000.000 төгрөгөөр тохироод ажиллахаар болсон. Тэр хүнийг гэж байсан. Тэгээд - цагийн үед нөгөө хүнтэйгээ уулзахаар би ковшоо унаад Сонсголонгийн оношилгооны хавьд очиход шар өнгийн экскаваторыг трайллер дээр ачсан байсан ба би ард нь ковшоо ачаад тухайн трайллер дотор нь суугаад ажил хийх газар руугаа явсан. Тэгээд 0 оны ******* сарын -ний орой харанхуй болсон үед ажиллах газраа ирсэн. Өглөө нь харахад овоолсон шороо болон 1 том нүх байсан ба шороонуудыг нь нүх рүү нь түрж хийсэн. Байсхийгээд түлшгүй болчхоод байсан. Тэнд гаргасан байсан шороо болон ийг нь экскаватороор ялгасан. Тэгээд байж байтал 0 оны ******* сарын -ний өдөр ширхэг том оврын ачааны чиргүүлтэй машинууд ирсэн. Тэгээд намайг ялгасан ийг ачаад өгөөч гэж хэлэхээр нь би ийг нь ачиж өгөөд явуулсан. надад хэлэхдээ "нөхөн сэргээлт хийхдээ зардлаа нөхөхийн тулд ашиг олох ёстой байдаг юм" гэж хэлж байсан... ...нөхөн сэргээлтийн ажил хийнэ гэж надад хэлсэн. Гэрээ байгаа гэж надад гар утсан дээрээсээ 1 гэрээний зургийг харуулж байсан...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 1)

              Гэрч : “...Би "Тагнын хөндий" -д трайллер машины жолоочоор ажилладаг юм. 0 оны ******* сарын -ны өглөө ******* цагийн үед манай компанийн захирал Лхагваа над руу залгаад " аймгийн Баянжаргалан сумаас экскаватор болон ковш ачих ажил байна, тийшээ очоод ачаад Улаанбаатар хот руу хүргээд өг" гэсэн. Тэгээд би Дорноговь аймгийн Даланжаргалан суманд байх уурхайгаасаа ******* цаг өнгөрөөгөөд гарсан. Тэгээд Баянжаргалан суманд машин ачуулах хүмүүс тосож авсан ба намайг дагуулаад Баянжаргалангаас баруун тийшээ 0 орчим км яваад нэг газар очсон. Тэнд шар өнгийн экскаватор, цэнхэр өнгийн ковш зэрэг байсан. Тэгээд тэд нарыг ачаад буцаад Баянжаргалан сумын чиглэлд явсан... ...Нэг ухсан нүх болон овоолсон шороо нууд байсан. Намайг очиход овоолсон шороогоо ковшоор нүх рүү түрж байсан. Экскаватор болон ковш л байсан. Өөр машин техник байгаагүй. Тэнд хүн байсан ба би тэр хүмүүсийг танихгүй...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 19)

              Гэрч ийн: “... Би Хэнтий аймгийн Бор-Өндөр суманд төрсөн ах ийн ачааны машиныг унаж түрээсийн ажил хийдэг юм. Тэгтэл 0 оны ******* сарын -ны өдөр ах над руу яриад "Бор-Өндрөөс аймгийн Баянжаргалан сум руу 3 машин ачаа ачихаар гарах гэж байгаа, тэд нартай цуг яваарай" гэхээр нь би ахынхаа -99ХЭН улсын дугаартай ногоон өнгийн Шакман маркийн тээврийн хэрэгсэлтэй, 1-0 ТЧ улсын дугаартай чиргүүлтэй Баянжаргалан сум руу 19 цагийн үед , Отгонтөгс, нартай хамт гарсан. Тэгээд бид нар Баянжаргалан суманд ирээд хоночхоод өглөө болоход гэх хүн ирээд бид нарын машинд тус бүрт нь 100 литр түлш хийж өгсөн. Тэгээд Баянжаргалан сумаас баруун тийшээ 5 орчим км яваад нэг газар ирэхэд тэнд шар өнгийн экскаватор, цэнхэр өнгийн ковш болон 3 приус маркийн машинууд байсан. - орчим хүмүүс майхантай байсан. Тэндээ бид нар ковшоор нь ачуулаад буцаад Баянжаргалан сум руу гарсан. Баянжаргалан суманд ирэхэд нь гээд нэг эмэгтэй гарал үүслийн бичгийг чинь шалгана гээд байгаль орчны байцаагчтайгаа ирсэн. Тэгээд би нарын ачааг буулгуулаагүй...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 131)

              Гэрч ийн: “...Би Хэнтий аймгийн Бор-Өндөр суманд том оврын ачааны машины жолооч ажилтай. 0 оны ******* сарын -ны өдөр манай найз над руу яриад " аймгийн Баянжаргалан суманд ны тээврийн ажил байна, явах уу" гэхээр нь би тэгье гээд тэр өдрөө 1-19 цагийн үед ,, нарын хамт ачааны машинтай гараад Баянжаргалан суманд шөнө ирж хоносон. Маргааш өглөө нь гэх хүн ирээд бид нарын машинуудад тус бүр 100 литр түлш хийж өгөөд Баянжаргалан сумын төвөөс баруун урагш 5 км орчим яваад нэг газар ирсэн. Тэндээс ковшоор ачуулаад буцаад Баянжаргалан сум руу явсан.... ...хичнээн тонн ачаа ачсаныг сайн мэдэхгүй байна. Баянжаргалан сумын урд хэсэгт байх баяжуулах үйлдвэрт буулгахаар тохирсон байсан. Гарал үүслийн бичиг байгаа, араас чинь аваад очно гэж хэлсэн...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 13)

              Гэрч гийн: “...Би -д том оврын тээврийн хэрэгслийн жолоочоор ажилладаг юм. 0 оны ******* сарын -ны өдөр манай найз над руу яриад "д ачаа ачих ажил байна, хамт явах уу" гэсэн. Тэгэхээр нь би тэгье гээд маргааш нь буюу 0 оны ******* сарын -ны өдөр Бор-Өндөрөөс гараад аймгийн Баянжаргалан сумын төвд гэх хүн бид нарыг тосож авсан. Бор-Өндөрөөс , Отгонтөгс, бид дөрөв чиргүүлтэй ачааны машинтай ирсэн байсан. Тэгээд -ны өдрөө Баянжаргалан суманд хоночхоод байж байтал өглөө ирсэн. Тэгээд бид нарыг дагуулаад Баянжаргалан сумаас баруун тийшээ 5 орчим км яваад нэг газар ирсэн. Тэнд 1 цэнхэр өнгийн ковш, шар өнгийн экскаватор, суудлын машин болон - хүн байсан. Тэндээс бид нар ачааны машиндаа ковшоор ачуулаад буцаад Баянжаргалан суманд ирэхэд Баянжаргалан сумын болон Байгаль орчны байцаагч нар нь ирсэн... ...Нэг том ухагдсан нүхтэй, гадна талд нь шороо болон овоолсон байдалтай газар байсан. Тэнд байсан хүмүүсийг бид нар танихгүй. Би улсын дугааруудыг нь анзаараагүй... ...Нийт ачаа нь 00 орчим тонн ачсан. Баянжаргалан сумын урд хэсэгт байх баяжуулах үйлдвэрт буулгахаар тохирсон байсан. Гарал үүслийн бичгийг араас сумаас аваад ирнэ гээд байсан. ...Би өмнө нь тай харьцаж байгаагүй. бид нарт хэлэхдээ "зөвшөөрөлтэй газар байгаа юм, ямар ч асуудал байхгүй" гэж хэлж байсан...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 13)

              Гэрч : “...0 оны ******* сарын дундуур би ээлжийн амралттай хөдөө гэртээ байж байтал гэх хүн надтай ирж уулзаад "Танай ******* сумаас урагш эвдрэлд ороод орхигдсон талбайд би өөрийнхөө " " -ний нэрээр нөхөн сэргээлт хийх гэж байгаа, болох уу" гэхээр нь "би зөвшөөрөл өгдөг хүн бишээ, нөхөн сэргээлт хийж болно, тухайн газар чинь эзэн холбогдогчтой газар буюу аймгийн Цагдаагийн шалгагдсан газар байгаа, гэм буруутай этгээдүүдээр нь тухайн нөхөн сэргээлт хийлгэх ёстой, би ээлжийн амралттай байгаа, холбогдох хүмүүстэй нь уулз" гэж хэлсэн. Тэгээд яваад өгсөн. -3 хоногийн дараа би сумын төв дээр байж байтал над руу утсаар яриад "би танай сумын засаг тай нөхөн сэргээлт хийх гэрээ байгуулчихлаа, өөрөө тухайн гэрээн дээр гарын үсэг зурах ёстой юм байна, хэзээ зурах боломжтой байна вэ, засаг тухайн гэрээг баталчихсан, ажлаа эхлэх гэсэн юм" гэсэн. Тэгэхээр нь би "би байгаль орчны хяналтын улсын байцаагч албан тушаалтай, тийм болохоор би хяналт тавих ёстой болохоос биш гэрээн дээр гарын үсэг зурах эрх надад байхгүй" гэж хэлсэн. Тэгээд дахиж яриагүй. Тэгээд -3 хоногийн дараа би хөдөө гэртээ байж байтал Баянжаргалан сумын байгаль орчны байцаагчийг орлож байгаа Шуухаа над руу утсаар яриад "манай суманд хаанаас явж байгаа нь мэдэгдэхгүй тус бүр чиргүүлтэй ачааны машин ачсан байдалтай баригдлаа, манай сумын баяжуулах үйлдвэр дээр ирсэн байна, танай сумаас ирсэн байж болзошгүй байна, Чунаа гэдэг хүн байна" гэж байсан. Тэгэхээр нь би "манай сумаас урагш нөхөн сэргээлтээр ажиллана гэж байсан хүмүүс ачсан байж болзошгүй байна, би амралттай байгаа учир сайн мэдэхгүй байна, аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газраас асуу" гэж хэлсэн. Тэгээд байж байтал Баянжаргалан сумын засаг над руу залгаад "энэ машинууд ямар учиртай юм бэ, танай сумаас ачсан юм шиг байна" гэхээр нь би "би сайн мэдэхгүй байна, ээлжийн амралттай байна, та аймгийн мэргэжлийн хяналтын албан тушаалтнуудаас асуучих" гэсэн. Тэгээд би тухайн нөхөн сэргээлт хийх ёстой хүмүүс ачсан талаар нь тэр үед мэдсэн... ...Тухайн компани нь манай ******* сумын 1-р багийн нутаг Их газрын чулууны байгалийн цогцолборт улсын тусгай хамгаалалтай аялал жуулчлалын баазын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг компани байгаа юм. Уул уурхайн чиглэлээр шлагатай талаар нь би мэдэхгүй. Гэрээний талаар би сайн мэдэхгүй. Би тухайн гэрээг хараагүй... ...Үйл ажиллагаа явуулж байхад нь би очоогүй. Өмнө нь тухайн иргэд хууль бусаар ашигт малтмал олборлож байгаад Цагдаагийн байгууллагад шалгагдаж байсан газар байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл эвдэгдсэн газар байсан. Ямар хүмүүс шалгагдаж байсныг нь би санахгүй байна... ...9 оны хавьцаа шиг санаж байна, одоо энэ хэрэгт яллагдагчаар татагдсан байгаа нь энэ Өндөр элст овоо гэх хууль бусаар олборлолт хийх гэж завдаж байсан. Тухайн үед газрын хөрсөнд халдаагүй байсан болохоор цагдаагийн байгууллагад шилжүүлж чадаагүй. Харин аар хувийн зардлаар нь нөхөн сэргээлт хийлгэж байсан. 0 онд шиг санаж байна, аймгийн цагдаагийн газраас Мөрдөн байцаах тасгийн ахлах мөрдөгч, цагдаагийн ахмад Ө.Лхагвабаяр нь тус сумын -р багийн нутаг дэвсгэр "Шавгийн дэл" гэх Баттулга, Цагаанаа гэх нэр бүхий хүмүүс нь хууль бусаар ашигт малтмал олборлосон асуудлыг шалгаж байсан. Нэршлийн хувьд иргэдээс өөр өөр нэрээр нэрлэсэн байдаг, учир нь нутгийн иргэд нэг газрын лөг хэсгүүдийг тус тусад нь нэрлэж заншчихсан байгаа юм. Уул нь албан ёсны нэршил нь Өндөр элст овоо гэж явдаг. Харин Шавгийн дэл, Долоод гэх нэрсүүд нь нутгийн ард иргэдийн уул, устайгаа ойролцоо болохоор хэлж заншсан нэр байгаа юм...” гэх мэдүүлэг (1-р хх-ийн 0-1, 3-р хх-ийн )

Гэрч : “...Ашигт малтмалын тухай хууль болон Байгаль орчныг хамгаалах тухай хууль, Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хуульд заасны дагуу нөхөн сэргээлтийг явуулдаг ба холбогдох нөхөн сэргээлт хийх журмаар техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлт гэж хувааж байгаа. аймгийн Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газраас нөхөн сэргээлт хийх ажлын даалгаврыг хийж гүйцэтгэдэг, ажлын даалгавар нь нөхөн сэргээлт хийх хэдэн га газар байгаад хэмжилт хийж, тус техник болон биологийн нөхөн сэргээлтийн алийг хийх, нөхөн сэргээлт хийх төсөв, ямар аргачлалын дагуу хийх талаар ажлын даалгаварт тодорхой зааж өгдөг. Тус ажлын даалгавар гарсны дараагаар болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах ажиллагаанд мөрдөх журмыг сонгох буюу 0 сая төгрөгөөс дээш тохиолдолд нөхөн сэргээлт хийх аж ахуй нэгж байгууллагыг сонгон шалгаруулж, шалгарсан компанитай гэрээг захиалагч буюу орон нутгийн Тамгын газар байгуулдаг. 0 саяас доош тохиолдолд шууд гэрээг байгуулж болно. аймгийн ******* сумын 0 оны ******* дугаар сарын 1-ны өдрийн " " -тай хууль бусаар ухагдаж эвдэрсэн нөхөн сэргээлт хийх гэрээний нэг буюу нийтлэг үндэслэл хэсэгт: Ашигт малтмалын тухай хуулийн 1 дугаар зүйлийн 1. дахь хэсэгт ашигт малтмалын асуудлаар сумын бүрэн эрхийг заасан байдаг, тус бүрэн эрхэд “бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох үйл ажиллагаанд хяналт тавих”; “харьяалах нутаг дэвсгэрт эрдэс баялгийн салбарын талаар хэрэгжиж байгаа шийдвэрийн талаар жил бүр олон нийтэд мэдээлэх”; “гадаадын ажиллах хүчнээс төвлөрсөн хөрөнгийг соёл, боловсрол болон эрүүл мэндийн салбарт зарцуулах журмын хэрэгжилтийг зохион байгуулах”; “бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох гэрээний хэрэгжилтийг хангуулах, гэрээ байгуулсан тухай мэдээллийг төрийн ны байгууллагад хүргүүлэх”, “ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хянах” гэж заасан, мөн Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 1 дугаар зүйлийн 1.. дэх хэсэгт "нутаг дэвсгэрийнхээ аж ахуйн нэгж, байгууллагын байгаль орчныг хамгаалах, түүний баялгийг зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх үйл ажиллагаанд харьяалал харгалзахгүйгээр хяналт тавьж, байгаль орчинд учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх, илэрсэн зөрчлийг арилгуулах арга хэмжээ авах, шаардлагатай бол тухайн аж ахуйн нэгж, байгууллагын байгаль орчинд хортой нөлөөлж буй үйл ажиллагааг өөрөө түдгэлзүүлэн зогсоох буюу уг асуудлыг эрх бүхий байгууллагад тавьж шийдвэрлүүлэх" гэж заасан. Монгол Улсын , нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.1.1 дахь хэсэгт "нутаг дэвсгэрт нь газар ашиглах, эзэмших, ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглах үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгж, байгууллага байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх талаар хууль тогтоомжид заасан үүргээ хэрхэн биелүүлж байгаад хяналт тавих ажлыг зохион байгуулж, гарсан зөрчлийг таслан зогсоох арга хэмжээ авах" гэж заасан. Иймд нөхөн сэргээх ажилд сумын нь нөхөн сэргээлтийн гэрээ байгуулах, нөхөн сэргээлтийн ажлыг хийлгүүлэх ажил үүрэг байхгүй, зөвхөн нөхөн сэргээх ажлын төсвийг сумынхаа ИТХ-аар оруулж, төсөв батлуулах, нөхөн сэргээх ажил хийгдэж байгаа тохиолдолд хяналт тавьж ажиллах үүрэгтэй байгаа... ... аймгийн ******* суманд 0, 0 онуудад нөхөн сэргээлт хийх талаар төсөв батлагдсан зүйл байхгүй...", "... аймгийн Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газрын аймгийн 1 ажилтан аймгийн Тамгын газрын Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын Байгаль орчин, аялал жуулчлал, эрдэс баялаг, уул уурхай хариуцсан мэргэжилтэн ажилладаг юм. Өөрөөр хэлбэл аймгийн Байгал орчин, аялал жуулчлалын газрын аймгийн хэмжээн дэх тоон мэдээ, төлөвлөгөө нөхөн сэргээх бодлого, төлөвлөлтийг орон нутгийн хэмжээнд боловсруулах хэрэгжилтэд хяналт тавих зэргээр тайлан мэдээг авч, нь хянаж аймгийн Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын /алба тушаалаар/-д болон аймгийн д танилцуулж мэдээллээр хангана. Аймгийн хяналт шинжилгээ, үнэлгээний хэлтсээр хянуулдаг юм. Ийм байдлаар ******* нь манай байгууллагын ажилтай холбогддог байгаа юм. Би аймгийн Тамгын газрын Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын албан тушаалын тодорхойлолтод юу гэж заасныг бол тодорхой хэлж мэдэхгүй байна... 0 оны дүгээр сарын *******-ний өдөр батлагдсан "Уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч доройтсон талбайг нөхөн сэргээх "НӨХӨН СЭРГЭЭЛТ-0" арга хэмжээний төлөвлөгөө нь ерөнхий байдлаар гарсан, аймгийн сум, байршлыг тодорхойлж заагаагүй. Энэ төлөвлөгөөний дагуу 0 оны 1 дугаар сарын 10-ны өдөр биелэлт гэж гарсан хэдий ч албажаагүй, файл хэлбэрээр байна, архивлагдсан зүйл байхгүй байна. 0 оны 1 дугаар сарын 5-ны өдөр мөн тайланг миний бие гаргаж байсан ба архивлагдсан эсэхийг хэлж мэдэхгүй байна..., ... аймгийн Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газрын 0 оны 0 дүгээр сарын -ний өдрийн 3 дугаартай албан бичгээр сумдын нарт өгсөн үүрэгт эвдэрсэн газрын судалгааг гаргуулахаар хүргүүлж байсан. Миний бие энэ албан бичгийг хариуцаж ажиллаж байсан. Энэ албан бичгийн хариугаар ******* сумын Тамгын газраас 0 оны 0 сарын -ний өдөр эвдэрсэн газрын суурь судалгаа гэх зүйлийг ирүүлж байсан, тус судалгаанд аймгийн ******* сумын -р багийн нутаг дэвсгэр Долоод гэх газар багтаагүй байсан. Тус сумаас ирүүлсэн судалгаанд ямар нэгэн албан тоот ирээгүй. Харин дараагаар нь "Эвдэрсэн газрын хэмжилт судалгааны ажлын тайлан" гэх нэртэй ******* сумын Тамгын газраас "Сет сюрвэй" -аар хийлгүүлсэн ажлын тайланг ирүүлсэн. Тус хийгдсэн талбайд мөн л Долоод гэх газар байгаагүй. Цагаан дэл, Хүрэн дэл, Овоо цагаан, Хонин овоо, Баян тээг гэх нэртэй газрууд байсан...” гэх мэдүүлэг (-р хх-ийн 1-, 3-р хх-ийн 0)

       Гэрч : “... аймгийн ******* сумын Долоод гэх нөхөн сэргээлтийн ажилтай холбоотойгоор хяналт шалгалт хийж байгаагүй. Харин 0 оны ******* дугаар сарын сүүлээр шиг санаж байна. Баянжаргалан суманд байрлах баяжуулах үйлдвэр дээр хүнд даацын машин ачсан байсан ба сумын н надад хэлэхээр нь хамт үйлдвэр дээр очиж үзсэн. Тухайн машины жолооч нараас ны гарал үүслийг асуусан боловч гарал үүсэл байхгүй, хаанаас ачсан талаар тодруулахад нутгийн хүмүүс биш байсан болохоор газраа хэлж мэдэхгүй байсан. Ингээд цагдаагийн байгууллагад мэдэгдсэн...” гэх мэдүүлэг (-р хх-ийн 0-*******)

       Гэрч : “0******* онд Орхон их сургуулийг эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн. 0 онд МҮИС-т магистрын зэрэг хамгаалсан. 0*******- онд аймгийн Эрдэнэдалай сумын ЗДТГ-ын мэргэжилтэн, -0 онд аймгийн Гэр бүл, хүүхэд залуучуудын хөгжлийн мэргэжилтэн, 0 оны 03 дугаар сараас эхлэн аймгийн Тамгын хүний нөөц хариуцсан ахлах мэргэжилтнээр одоог хүртэл ажиллаж байна. аймаг үүсэн хөгжсөний түүхт 0 жилийн ойн арга хэмжээ нь 0 оны 0 дугаар сарын -30-ны өдрийн хооронд зохион байгуулагдсан байдаг. Тухайн үед аймгийн Тамгын газрын бүх ажилчин албан хаагчид ажилласан байдаг. аймгийн ЗДТГ-ын Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын ******* нь аймгийн ЗДТГ-ын 0 оны 03 дугаар сарын 5-ны өдрийн Б/3 дугаартай "Ээлжийн амралтын хуваарь батлах тухай" тушаалын хавсралтад 0 оны ******* дугаар сарын -ний өдрөөс ******* дүгээр сарын *******-ны өдрийг хүртэл амрахаар заасан хэдий ч амраагүй, 0 жилийн ойн арга хэмжээ дууссаны дараа Тамгын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч Л.Доржбат нь 0 оны ******* дугаар сарын *******-ны өдрөөс ******* дугаар сарын 9-ний өдрийг хүртэл амрахаар болсон бөгөөд тус хугацаанд аймгийн 0 оны ******* дугаар сарын *******-ны өдрийн Б/5 дугаартай захирамжаар *******ыг Тамгын үүргийг түр орлон гүйцэтгүүлэхээр болсон. ******* нь 0 оны ******* дугаар сарын 9-ний өдрөөс 10 дугаар сарын 0-ны өдрийг хүртэл ээлжийн амралтыг эдэлсэн байгаа. орлогч хувьд аймгийн ЗДТГ-ын 0 оны 03 дугаар сарын 5-ны өдрийн Б/3 дугаартай "Ээлжийн амралтын хуваарь батлах тухай" тушаалын хавсралтад 0 оны ******* дүгээр сарын 19-ний өдрөөс 10 дугаар сарын 13-ны өдрийг хүртэл амрахаар заасан ба тус хугацаандаа ээлжийн амралтыг биеэр бүрэн эдэлж чадаагүй. Өөрөөр хэлбэл 0 оны ******* дугаар сард ажлын хоног ээлжийн амралтыг авсан байсан. Үлдэгдэл хоногийн амралтыг эдлээгүй ба тус хоногийн цалингийн мөнгийг оны сүүлд нэмж олгосон байгаа. Ажлын хоногийг 0 оны ******* дугаар сарын 10-ны өдрөөс ******* дугаар сарын -ний өдрийн хооронд эдэлсэн байгаа.” гэх мэдүүлэг (3-р хх-ийн )

              Гэрч : “9 онд Хөдөө аж ахуйн их сургуулийг зоо инженер, технологич мэргэжлээр төгссөн. 9.*******.-0..0-ний өдрийг хүртэл аймгийн Сайнцагаан сумын Тамгын Хөдөө аж ахуйн тасгийн мэргэжилтэн, 0..-ний өдрөөс эхлэн аймгийн Тамгын газрын Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын Хүнс хөдөө, аж ахуйн бодлого хариуцсан мэргэжилтнээр одоог хүртэл ажиллаж байна. Ажиллаж байх хугацаа буюу 0 оны 05 сараас ******* сарын хооронд хээ Уул уурхай, байгаль орчны бодлого хариуцсан мэргэжилтний ажлыг хавсран гүйцэтгэж байсан. 0 оны ******* дугаар сарын *******-ний өдөр аймгийн Тамгын газрын 305 тоот ажлын албан өрөөндөө сууж байхад болох ******* нь өрөөнд орж ирээд "******* сумын залгалаа, тус суманд байх Долоод гэх нөхөн сэргээлтийн ажил хийх гэж байгаа юм байна, тийм учраас нөхөн сэргээлт-0 арга хэмжээний хүрээнд нөхөн сэргээлтийн ажлыг зохион байгуулж ирүүлнэ үү гэх утгатай албан тоот төлөвлөөд ороод ир гэж хэлэхээр нь тухайн үед албан тоотыг төсөвлөж оруулсан. Тэгэхэд Долоод гэх газрын GPS солбилцолыг өгөхөөр нь албан тоотондоо мөн засаж оруулж, тухайн албан бичгийг боловсруулж гаргасан. Би ямар нэгэн хууль тогтоомжийг үндэслэж тус албан бичгийг гаргасан зүйл байхгүй. Би *******тай утсаар ярьсан зүйл байхгүй. Миний санахаар ******* ******* тай утсаар ярьчхаад манай өрөөнд орж ирээд тус албан тоотыг хийгээдэх гэж хэлсэн. Өгсөн үүргийн дагуу албан тоотыг төсөвлөж, боловсруулж гаргасан.” гэх мэдүүлэг (3-р хх-ийн )

              Гэрч : “... 00 оны 1 дугаар сараас эхлэн аймгийн орлогчоор одоог хүртэл ажиллаж байна. Би улсад 10 жил ажилласан ба Хөдөлмөрийн тухай хуульд заасны дагуу ээлжийн амралтыг ажлын 1 хоног амардаг. аймгийн Тамгын газрын 0 оны 03 дугаар сарын 5-ны өдрийн Б/3 дугаар тушаалын хавсралтад 0.*******.0-*******.1, 0..1-1.-ний өдрийн хугацаанд амралтаа хувааж авахаар хуваарьт оруулсан боловч ажлын шалтгаанаас болоод хуваарийн дагуу амарч чадаагүй. 0 оны ******* дугаар сард ажлын хоног ээлжийн амралтыг 0 оны ******* дугаар сарын 10-ны өдрөөс ******* дугаар сарын -ний өдрийн хооронд авсан байсан. Үлдэгдэл 10 хоногийн амралтыг эдлээгүй. Монгол Улсын Шадар сайд , Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд , Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд , Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар нарын хамтарсан 00 оны 1 дугаар сарын 30-ны өдрийн 1, А/9, А/33, А дугаар тушаалаар "Нөхөн сэргээлт 0" нэгдсэн арга хэмжээг зохион байгуулах байнгын ажиллагаатай ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнийг байгуулсан байдаг. Мөн Монгол Улсын Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны 0 оны дүгээр сарын *******-ны өдрийн 0/ дугаар тушаалаар "Чиглэл өгөх тухай" албан бичгийг аймгийн д ирүүлсэн байсан. Тус тушаал, ажлын чиглэлийн дагуу аймгийн ас 0 оны дүгээр сарын 1-ны өдрийн А дугаар захирамжаар Монгол Улсын , нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний тухай хуулийн 9.1.3 дугаар зүйлийн "н", Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 1.., Ашигт малтмалын тухай хуулийн 1 дугаар зүйлийн 1.1.3, Засгийн газрын 00-0 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн 5 дугаар хэсгийн 5.1. дахь заалтыг тус тус үндэслэн "Нөхөн сэргээлт-0" нэгдсэн арга хэмжээг орон нутагт зохион байгуулах чиг үүрэг бүхий ажлын хэсгийн ахлагчаар намайг томилсон байдаг. Ингээд ажлын хэсгийн нарийн бичгийн ар Байгаль орчин аялал жуулчлалын газрын , гишүүдэд аймгийн ЗДТГ-ын Хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн , Мэргэжлийн хяналтын газрын , Цагдаагийн газрын дэд , экологийн асуудал хариуцсан эрүүгийн мөрдөгч, тухайн сумын нарыг хамруулсан. Өөрөөр хэлбэл шууд албан тушаалаар нь хамруулсан байгаа. Ажлын хэсэг нь захирамжийн дараагаар нэг удаа хуралдаж, салбар төлөвлөгөөг гаргаж байсан, тус төлөвлөгөөг бол аймгийн Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газраас төлөвлөгөөний төслийг боловсруулсан. Ажлын хэсгийн хувьд "Нөхөн сэргээлт-0" арга хэмжээний хувьд аймгийн нийт нутаг дэвсгэрт уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрсэн нийт ногдох нөхөн сэргээсэн талбайн эзлэх хувийг нэмэгдүүлэх зорилготой байсан. онд эвдэрсэн газрын тооллого болсон байдаг, тус газрыг нь эзэнтэй, эзэнгүй гэж хуваасан байсан бөгөөд эзэнгүй газар нь 100 га гэж бүртгэгдсэн байдаг. "Нөхөн сэргээлт-0" арга хэмжээний төлөвлөгөөний хүрээнд жилийн хугацаанд эзэнгүй орхигдсон газрыг дүйцүүлэн хамгааллын хүрээнд 100 га газрын 0 га талбайд техникийн, 0 га талбайд биологийн нөхөн сэргээлт хийхээр тогтсон. 0, 0 онуудад ковид-19 цар тахлын улмаас нөхөн сэргээлтийн ажлыг хийж чадаагүй. Уул уурхайн ашиглалтын лиценз бүхий компаниудын тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөнд нөхөн сэргээлтийн ажлыг тусгах саналыг сум, орон нутагтай зөвлөлдсөний дагуу Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам болон тухайн аж ахуй нэгжид хүргүүлэн ажилладаг. Орон нутгийн төсвөөр нөхөн сэргээгдэх газар нь дүйцүүлэн хамгааллын арга хэмжээнд орохгүй, ингэхээр орон нутагт нөхөн сэргээлт хийх төсөв батлагдаагүй. Төлөвлөгөөний дагуу Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газар нь тухайн сумуудын аж ахуй нэгж байгууллагатай хамтран дүйцүүлэн хамгааллын арга хэмжээг авсан байх гэж бодож байна. Одоогоор надад хийгдсэн ажлын талаарх тайлан мэдээ ирээгүй байна. Ажлын хэсгээс ямар нэгэн сум, аж ахуй нэгж байгууллага руу албан бичгээр чиглэл өгөөгүй, төлөвлөгөөний дагуу ажлаа хийж явах ёстой. аймгийн ******* суманд нөхөн сэргээлт явуулах чиглэлийг өгсөн зүйл надад байхгүй. Мөн ажлын хэсгийн ахлагчийн чиг үүргийг *******т эрх шилжүүлсэн зүйл байхгүй. Би аймгийн Тамгын газрын 0 оны ******* дугаар сарын *******-ний өдрийн 05/ дугаартай албан бичигтэй уншиж танилцлаа. Тус газар нь эвдэрсэн газрын тооллогод байсан эсэхийг хэлж мэдэхгүй байна. Монгол Улсын , нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлд сумын бүрэн эрхийг заасан байдаг, тус хуулийн 59.1.1 дахь хэсэгт "нутаг дэвсгэрт нь газар ашиглах, эзэмших, ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглах үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгж, байгууллага байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх талаар хууль тогтоомжид заасан үүргээ хэрхэн биелүүлж байгаад хяналт тавих ажлыг зохион байгуулж, гарсан зөрчлийг таслан зогсоох арга хэмжээ авах" гэж заасан байдаг. Нөхөн сэргээлт төдийгүй, бүх үйл ажиллагааг суман дээрээ сумын нь зохион байгуулж ажилладаг. Би мэдүүлэгтээ Сайд нарын хамтарсан тушаал 3 хуудас, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны 0..*******-ны өдрийн 0/ дугаартай чиглэл өгөх тухай хуудас, 0..9-ний өдрийн Уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч доройтсон талбайг нөхөн сэргээх "Нөхөн сэргээлт-0" арга хэмжээний төлөвлөгөө хуудас баримтыг хавсаргаж оруулъя. Надад нэмж ярих зүйл байхгүй.” гэх мэдүүлэг  (3-р хх-ийн 30-31)

Гэрч “...хэргийн үзлэг хийсэн бөгөөд тэндхийн малчдаас асуухад тухайн газрыг ******* сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр Долоодын ус гэдэг газраас зүүн урагш чиглэлд байх "Алтан тэвш" гэдэг гэж хэлсэн. Тэгээд тухайн үедээ нутгийн иргэдийн хэлснээр л хэргийн газрын үзлэгтээ "Алтан тэвш" гэж оруулсан. Тэгээд хэргийн газрын үзлэг хийж ухагдсан нүхний координатыг тогтоож хэргийн газрын үзлэгийн тэмдэглэлд тусгасан байгаа. Хэргийн газрын үзлэгээр илэрсэн техникүүдийн мөрийг дагахад Баянжаргалан сум руу чиглэн явсан байсан бөгөөд экскаватор ачсан ковшийг олж тогтоосон байдаг. Хэргийн газрын үзлэгээр авсан координатыг Газрын харилцаа барилга хот байгуулалтын газар руу явуулж газрыг тодорхойлуулдаг. Тэгэхээр координатууд таарч байна. Хэргийн газрын үзлэгээр бэхжүүлсэн координатыг мэргэжлийн байгууллага руу явуулж тухайн газрын нэршлийг албан ёсны болгодог. Анх очихдоо нутгийн иргэдийн ярьж хэлснээр нь бичсэн байх...” гэх мэдүүлэг (3-р хх-ийн 10-103, -р хх-ийн )

Гэрч “...Газрын харилцаа, барилга хот байгуулалтын Авлигатай тэмцэх газраас албан бичиг ирээд түүнийг надад цохсон байсан. Тэгээд тухайн бичгийн дагуу координатыг “газар зүйн мэдээллийн нэрийн сан” гэх дэвсгэр зураг дээр буулгаж үзэхэд тухайн газар нь газар зүйн мэдээллийн систем дээр Өндөр элст овоо гэсэн бууж байсан. Тухайн газраас хамгийн ойрхон уст цэг нь Долоод нэртэй худаг байсан учир Өндөр элст овоо гэх газрыг тодорхойлохын тулд уст цэгийг тодорхойлж өгсөн юм. Координатын дагуу бол Өндөр элст овоо гэдэг газар байгаа юм. ...” гэх мэдүүлэг (-р хх-ийн ) зэрэг нотлох баримтууд болно.

               омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын -ны өдрийн №1015 дугаартай “...Интернэйшнл рөүд ххк-ны эзэмшлийн 19-9 улсын дугаартай 0 онд үйлдвэрлэгдсэн онд Монгол улсад орж ирсэн Robex 300LC маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******--ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж үнийг 35.000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх дүгнэлт, гэрэл зургийн үзүүлэлт (1-р хх-ийн 15-)

               омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын -ны өдрийн №101 дугаартай “... эзэмшлийн улсын дугаартай онд үйлдвэрлэгдсэн онд Монгол Улсад орж ирсэн CDM 53 маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******--ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж үнийг 0.000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх шинжээчийн дүгнэлт, гэрэл зургийн үзүүлэлт (1-р хх-ийн 15-1)

               омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын 1-ны өдрийн №101 дугаартай “... эзэмшлийн ХЭА улсын дугаартай онд үйлдвэрлэгдсэн онд Монгол улсад орж ирсэн Sinotruk маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******-1-ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж үнийг 0.000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх дүгнэлт, гэрэл зургийн үзүүлэлт (1-р хх-ийн 1-15)

               омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын 1-ны өдрийн №1013 дугаартай “... эзэмшлийн 1ГЧ улсын дугаартай онд үйлдвэрлэгдсэн онд Монгол Улсад орж ирсэн Шалаанз маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******-1-ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж үнийг 0.000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх шинжээчийн дүгнэлт (1-р хх-ийн 1-1)

    омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын 1-ны өдрийн №101 дугаартай “...051ХЭҮ улсын дугаартай 00 онд үйлдвэрлэгдсэн 00 онд Монгол улсад орж ирсэн 5М маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******-1-ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж үнийг 10.000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх шинжээчийн дүгнэлт, гэрэл зургийн үзүүлэлт (1-р хх-ийн -13)

омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын 1-ны өдрийн №101 дугаартай “... эзэмшлийн *******ОЧ улсын дугаартай 9 онд үйлдвэрлэгдсэн 9 онд Монгол Улсад орж ирсэн НҮX930ZM маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******-1-ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж үнийг 5.000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх шинжээчийн дүгнэлт, гэрэл зургийн үзүүлэлт (1-р хх-ийн 1-1)

омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын 1-ны өдрийн №1010 дугаартай “...Ш.ийн эзэмшлийн 9*******9 ХЭН улсын дугаартай 0 онд үйлдвэрлэгдсэн 0 онд Монгол Улсад орж ирсэн SX3 маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******-1-ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж үнийг 195.000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх шинжээчийн дүгнэлт, гэрэл зургийн үзүүлэлт (1-р хх-ийн 1-191)

омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын 1-ны өдрийн №10 дугаартай “...Ш.ийн эзэмшлийн 10ТЧ улсын дугаартай 9 онд үйлдвэрлэгдсэн 9 онд Монгол Улсад орж ирсэн 130 маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******-1-ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж үнийг .000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх шинжээчийн дүгнэлт (1-р хх-ийн 19-193)

омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын 1-ны өдрийн №101 дугаартай “... трансын эзэмшлийн 0ХЭА улсын дугаартай 0******* онд үйлдвэрлэгдсэн онд ирсэн ZZ331 A9CN маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм Монгол Улсад орж ирсэн норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******-1-ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж унийг 3.000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх шинжээчийн дүгнэлт, гэрэл зургийн үзүүлэлт (1-р хх-ийн 19-00)

омпаний 0 оны ******* дүгээр сарын 1-ны өдрийн №1015 дугаартай “..Б.Галхүүгийн эзэмшлийн 0 ОЧ улсын дугаартай 199 онд үйлдвэрлэгдсэн 1999 онд Монгол Улсад орж ирсэн 5 маркийн автомашины өнгө үзэмж, техникийн байдал, норм норматив, зориулалт зэргийг харгалзан үзэж 0-*******-1-ны өдрийн байдлаар зах зээлийн дундаж үнийг 15.000.000 төгрөгийн үнэтэй байгаа болохыг тодорхойлов...” гэх шинжээчийн дүгнэлт  (1-р хх-ийн -0)

омпаний 0 оны 0 дугаар сарын 1-ны өдрийн ТХҮ-3-59 дугаартай “...Нийт 31,5 тонн жинтэй ны агууламжтай ашигт малтмалын 0 оны ******* сарын -ны өдрөөрх зах зээлийн үнэ цэнийг нийт 3.39.53.0 (гучин хоёр сая гурван зуун дөчин есөн мянга таван зуун жаран гурав) төгрөгөөр тодорхойлж байна...” гэх шинжээчийн дүгнэлт (1-р хх-ийн -)

Гэмт хэргийн талаарх гомдол мэдээлэл хүлээн авсан тухай тэмдэглэл (1-р хх-ийн )

Хэргийн үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-ийн 13-1)

Тээврийн хэрэгсэлд үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд (1-р хх-ийн 1-31)

Мөрдөн шалгах ажиллагааг хүчинтэйд тооцох тухай тогтоол (1-р хх-ийн 33-3, 1-)

Хөрөнгийн шилжилт хөдөлгөөнийг хязгаарлах тухай тогтоол (1-р хх-ийн 3-)

Эд зүйл, баримт бичгийг хүлээн авсан тухай тэмдэглэл, тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээний хуулбарууд (1-р хх-ийн 3-9)

Авто тээврийн үндэсний төвийн “199 Г, , ХЭА, 1 ГЧ, 051ХЭҮ, ******* ОЧ, 9*******9 ХЭН, 10 ТЧ, 0ХЭА, 0 Оч” улсын дугаартай тээврийн хэрэгслүүдийн эзэмшигчийн түүхчилсэн лавлагаа (1-р хх-ийн 5-1)

аймгийн ******* сумын *******аас бичмэл нотлох баримтыг хуулбарлан авсан тухай тэмдэглэл (1-р хх-ийн )

аймгийн газрын Хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын 0 оны ******* дугаар сарын *******-ний өдрийн 05/ дугаартай албан бичиг (1-р хх-ийн 3)

“ ” -ны захирал *******аас бичмэл нотлох баримтыг хуулбарлан авсан тухай тэмдэглэл (1-р хх-ийн 0)

Түрээсийн гэрээ (1-р хх-ийн -5)

аймгийн ******* сумын иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 0 оны 1 дугаар сарын 15-ны өдрийн 30 дугаартай тогтоолын хуулбар, байгаль хамгаалах сангийн зарцуулалтын хуулбар (1-р хх-ийн -)

Иргэн 50509 дугаартай Хаан банкны дансны дэлгэрэнгүй хуулга (1-р хх-ийн 9)

Эд зүйлээс дээж авах тухай мөрдөгчийн тогтоол, дээж авсан тухай тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт (1-р хх-ийн 0-)

Геологийн төв лабораторийн шинжээчийн 0 оны 1 дугаар сарын 15-ны өдрийн ХФ 0/3 дугаартай шинжилгээний дүгнэлт, (1-р хх-ийн -)

Эд мөрийн баримтаар тооцох тухай мөрдөгчийн тогтоол (-р хх-ийн )

Мөрдөгчийн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт (-р хх-ийн )

Эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас (-р хх-ийн , 0)

аймгийн засаг 00 оны дүгээр сарын -ны өдрийн Б/33 дугаартай “*******ыг ажилд томилох тухай” тушаалын хуулбар (-р хх-ийн 51)

Албан тушаалын тодорхойлолтын хуулбар, төрийн албан хаагчийн анкетын хуулбар (-р хх-ийн 5-0)

аймаг дахь сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 0 оны ******* сарын 1-ны өдрийн 0/ШЦТ/9 дугаартай шийтгэх тогтоолын хуулбар (-р хх-ийн -9)

Албан үүргийг түр орлон гүйцэтгүүлэх тухай 0 оны ******* сарын *******-ны өдрийн Б/5 дугаартай аймгийн захирамж (-р хх-ийн 10)

Уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч доройтсон талбайг нөхөн сэргээлт-0  арга хэмжээний төлөвлөгөөний хуулбар (3-р хх-ийн 35-0)

Эд зүйл, баримт бичиг хүлээн авсан тухай тэмдэглэл, аймгийн Байгаль орчин, аялал жуулчлалын газрын 0.0.-ний өдрийн 3 дугаартай албан бичгийн хариу буюу аймгийн ******* сумын Тамгын газраас ирүүлсэн эвдэрсэн газрын суурь судалгаа 1 хуудас /хуулбар үнэн дардастай/,  0 оны "Уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч доройтсон талбайг нөхөн сэргээх "Нөхөн сэргээлт-0" арга хэмжээний төлөвлөгөөний биелэлтийн хуулбар 10 хуудас /гаргасан мэргэжилтний гарын үсэггүй, файлыг хэвлэсэн гэх/,  0 оны "Уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч доройтсон талбайг нөхөн сэргээх "Нөхөн сэргээлт-0" арга хэмжээний төлөвлөгөөний биелэлтийн хуулбар хуудас зэрэг бичгийн баримтууд (3-р хх-ийн -95)

аймгийн Газрын харилцаа, барилга хот байгуулалтын газрын 0 оны дүгээр сарын 03-ны өдрийн 0/00 дугаартай албан бичиг, хавсралт (3-р хх-ийн 9-99)

0 оны 0 дүгээр сарын 0-ний өдрийн *******, ******* нарыг нүүрэлдүүлж мэдүүлэг авсан тэмдэглэл (3-р хх-ийн -3) болон шүүгдэгшч нарын хувийн байдалтай холбоотой бусад бичгийн баримтуудыг шинжлэн судлав.

            Хэрэгт авагдсан болон шүүхийн хэлэлцүүлэгт судлагдсан дээрх баримтуудыг мөрдөн байцаалтын шатанд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цуглуулж бэхжүүлж авсан байх тул шүүх нотлох баримтаар үнэлж  шийдвэрлэлээ.

Шүүх хавтаст хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудыг шинжлэн судалж, оролцогчдын мэдүүлэг, санал дүгнэлттэй танилцаад дараах дүгнэлтийг хийлээ. Үүнд:

Шүүгдэгч нарын гэм буруу, хэргийн зүйлчлэлийн талаар:

        Шүүхийн хэлэлцүүлэгт судлагдсан дээрх баримтуудаар шүүгдэгч ******* нь аймгийн газрын хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн ар ажиллаж байхдаа эвдэрсэн газрын суурь судалгаа, Уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч доройтсон талбайг нөхөн сэргээх “Нөхөн сэргээлт арга хэмжээний төлөвлөгөө”-нд тусгагдаагүй аймгийн ******* сумын нутаг дэвсгэрт байрлах 53.N,10031 ,3 E   Өндөр элст овоо /Долоод/ гэх нөхөн сэргээлтийн ажлыг зохион байгуулах тухай 0 оны ******* дугаар сарын *******-ний өдрийн 05/ дугаартай албан бичгийг боловсруулан аймгийн ******* сумын засаг *******т хүргүүлж, ******* нь аймгийн ******* сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр Өндөр элст овоо гэх нөхөн сэргээлт хийх гэрээг уул уурхайн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулах эрхгүй -тай байгуулсан байна. Улмаар -ийн захирал ******* нь  техник тоног төхөөрөмж түрээслэн техникийн нөхөн сэргээлт хийх нэрийн дор тусгай зөвшөөрөлгүйгээр овоолго шорооноос ялгуулж -ийн бутлуурын үйлдвэр рүү тээвэрлэсэн байна үйл явдал болсон байна.

        Шүүгдэгч ******* нь аймгийн газрын хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн ар ажиллаж байхдаа эвдэрсэн газрын суурь судалгаа, Уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдэрч доройтсон талбайг нөхөн сэргээх “Нөхөн сэргээлт арга хэмжээний төлөвлөгөө”-нд тусгагдаагүй буюу аймгийн ******* сумын дүгээр багийн нутаг Өндөр элст овоо /Долоод/ гэх нөхөн сэргээлтийн ажлыг зохион байгуулах тухай албан бичгийг боловсруулан аймгийн ******* сумын засаг ар ажиллаж байсан *******т хүргүүлж, улмаар ******* нь тус аймгийн  ******* сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр Өндөр элст овоо гэх нөхөн сэргээлт хийх гэрээг уул уурхайн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулах эрхгүй -тай байгуулсан нь -ийн захирал *******ад тусгай зөвшөөрөлгүйгээр овоолго шорооноос ялгуулж -ийн бутлуурын үйлдвэр рүү тээвэрлэх боломжийг олгосон байна.

        Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хууль болон  Авилгын эсрэг хуульд зааснаар “төрийн улс төрийн, ны, тусгай албаны удирдах болон гүйцэтгэх албан тушаалтан” нь нийтийн албан тушаалд хамаарах бөгөөд шүүгдэгч *******ын аймгийн газрын хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн , шүүгдэгч *******ын аймгийн ******* сумын албан тушаалууд нь албаны тухай хуульд зааснаар “ улс төрийн болон төрийн ны албан тушаал”-д тус тус хамаарч байх тул *******, ******* нар нь нийтийн албан тушаалтан байна.

      Шүүгдэгч *******ын өөрийн эрхэлж байсан аймгийн газрын хөрөнгө оруулалт, хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн албан тушаалыг ашиглан нөхөн сэргээлт хийхээр төлөвлөгөөнд тусгагдаагүй нөхөн сэргээлт хийх тухай албан бичгийг аймгийн ******* сумын засаг *******т хүргүүлсэн, шүүгдэгч *******ын өөрийн эрхэлж байсан аймгийн ******* сумын албан тушаалаа ашиглан уул уурхайн үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрөлгүй -ийн захирал *******тай нөхөн сэргээлт хийх гэрээ байгуулж, шүүгдэгч *******ад техникийн нөхөн сэргээлт хийх нэрийн дор тусгай зөвшөөрөлгүйгээр овоолго шорооноос ялгуулж -ийн бутлуурын үйлдвэр рүү тээвэрлэх боломжийг олгож байгаа нөхцөл байдал нь нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байдал бий болгосон үйлдэлүүд байна.

       Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, эсхүл зориуд хэрэгжүүлэхгүй байж, өөртөө, бусдад давуу байдал бий болгосон бол” гэсэн нөхцөл байдлыг гэм буруутай үйлдэлд тооцохоор гэмт хэргийн шинж болгон заасан. Өөрөөр хэлбэл, албан тушаалтан албаны эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулах, хэтрүүлэх замаар хувьдаа ашиг хонжоо олсон, эсхүл өөр хүн, хуулийн этгээдэд ийм боломж олгосон байх нь энэ бүлэгт заасан гэмт хэргийн шинж юм.

     Иймд шүүгдэгч *******, ******* нарыг нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байдал бий болгосон буюу Эрүүгийн хуулийн .1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэргийг тус тус үйлдсэн гэм буруутай байна гэж дүгнэлээ.

     Мөн шүүгдэгч *******ын аймгийн ******* сумын засаг *******тай уул уурхайн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулах эрхгүй -ыг ашиглан тус аймгийн  ******* сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр Өндөр элст овоо гэх техникийн нөхөн сэргээлт хийх гэрээг байгуулж улмаар тусгай зөвшөөрөлгүйгээр овоолго шорооноос ялгуулан тээврийн хэрэгсэл түрээсэлж -ийн бутлуурын үйлдвэр рүү тээвэрлэсэн үйлдэл нь Эрүүгийн хуулийн . дугаар зүйлд заасан “Хууль бусаар ашигт малтмал хайх, ашиглах, олборлох” гэмт хэргийн шинжийг бүрэн хангасан байна. Иймд шүүгдэгч *******ыг Эрүүгийн хуулийн . дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын ашиглалт явуулсан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэлээ. Шүүгдэгч нарт холбогдуулан прокуророос яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийн зүйлчлэл тохирсон байна гэж үзлээ.

     Шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 3.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Анхан шатны журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа нь тухайн шүүгдэгчийн хувьд прокуророос шүүхэд шилжүүлсэн эрүүгийн хэргийн хүрээнд явагдана” гэж заасны дагуу шүүгдэгч *******, *******, ******* нарт холбогдох хэргийг прокуророос шилжүүлсэн хэргийн хүрээнд дээрх нотлох баримтуудыг үнэлж, хэргийг хянан шийдвэрлэсэн болно.

        Гэмт хэргийн улмаас учруулсан хохирол, хор уршгийн тухай.

        Шүүгдэгч *******ын тусгай зөвшөөрөлгүйгээр овоолго шорооноос ялгуулж тээвэрлэсэн үйлдлийн улмаас байгаль экологид 3.39.53 төгрөгийн хохирол учирсан болох нь -ийн 0 оны 0 сарын 1-ны өдрийн ТХҮ-3-59 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоогдож байна. Иймд шүүгдэгч *******аас  3.39.53 төгрөгийг гаргуулан Байгаль орчин уур амьсгалын санд олгох нь зүйтэй байна.

Шүүхээс шүүгдэгч *******, ******* нарыг Нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байдал бий болгосон гэмт хэргийг тус тус үйлдсэн гэм буруутайд, шүүгдэгч  *******ыг тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын ашиглалт явуулсан гэмт хэрийг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцсон шийдвэрийн үндэслэлийг танилцуулсны дараа эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх асуудлыг хэлэлцэх шүүх хуралдаанаас өмнө шүүгдэгч ******* завсарлага авч, шүүхээс Байгаль орчин уур амьсгалын санд олгохоор тогтоосон 3.39.53 төгрөгөөс 1.500.000 төгрөгийг төлсөн болох нь мөнгөн шилжүүлгийн баримтаар тогтоогдож байх тул хасаж тооцон, үлдэх 15.9.53 төгрөгийг шүүгдэгч *******аас  гаргуулж Байгаль орчин уур амьсгалын санд олгохоор шийдвэрлэлээ.

       Түүнчлэн Эрүүгийн хуулийн .5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Гэмт хэрэг үйлдэж олсон хөрөнгө, орлогыг, эсхүл бусдад учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх зорилгоор гэмт хэргийн улмаас учруулсан хохиролтой тэнцэх хэмжээний хөрөнгө, орлогыг гэмт хэрэг үйлдсэн хүн, хуулийн этгээдийн хувьд ногдох хөрөнгө, орлогоос албадан гаргуулна.”, 3 дахь хэсэгт “Хураан авсан хөрөнгө, орлогыг бусдад учруулсан хохирлыг нөхөн төлөх, хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны зардалд зарцуулна. Гэмт хэрэг үйлдэж олсон хөрөнгө, орлогын хэмжээ нь хохирлоос илүү гарсан тохиолдолд улсын төсөвт шилжүүлнэ”, дэх хэсэгт “Гэмт хэрэг үйлдэж олсон эд зүйл, түүний үнэ, гэмт хэрэг үйлдэхэд ашигласан тээврийн хэрэгсэл, уналга, галт зэвсэг, зэвсэг, тусгайлан бэлтгэсэн зэвсгийн чанартай зүйл нь тухайн гэм буруутай этгээдийн өмчлөлд байсан нь тогтоогдсон тохиолдолд түүнийг хураан авч хадгалах, устгах, гэмт хэргийн хохирол нөхөн төлөхөд зарцуулна” 5 дахь хэсэгт “Гэмт хэрэг үйлдэж олсон хөрөнгө, орлого хууль ёсны дагуу хийгдсэн хэлцлийн үндсэн дээр бусдын өмчлөлд шилжсэн бол шүүх тухайн эд зүйлийг үнэлж гэмт хэрэг үйлдсэн хүн, хуулийн этгээдийн хувьд ногдох, хураан авахыг хуулиар хориглоогүй хөрөнгө, орлогоос албадан гаргуулж хохирлыг төлүүлнэ. Тухайн хөрөнгө, орлогыг гэмт хэрэг үйлдэж олсон болохыг мэдсээр байж авсан болох нь тогтоогдвол шүүх уг эд зүйл, хөрөнгө, орлогыг бусдын өмчлөлд шилжүүлсэн хэлцлийг хүчингүйд тооцож, хөрөнгө, орлогыг хураан авч хохирлыг нөхөн төлүүлнэ” гэж тус тус  заажээ.

      Иймд хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан аймгийн Цагдаагийн газрын тээврийн хэрэгсэл түр саатуулах хашаанд хадгалагдаж байгаа 31 тонн 500 килограмм ийг хураан авч улсын орлого болгон, шүүгдэгч *******ын төлөх хохиролд зарцуулж, шүүгдэгч *******ын гэмт хэрэг үйлдэх үедээ түрээслэн ашигласан Интернэйшнл рөүд ххк-ны эзэмшлийн 19-9 улсын дугаартай Robex 300LC маркийн 35.000.000 төгрөгийн, эзэмшлийн улсын дугаартай CDM 53 маркийн 0.000.000 төгрөгийн үнэтэй, эзэмшлийн ХЭА улсын дугаартай 0.000.000 төгрөгийн үнэтэй, 1ГЧ улсын дугаартай 0.000.000 төгрөгийн үнэтэй, хаан банк -ийн эзэмшлийн 051ХЭҮ улсын дугаартай 10.000.000 төгрөгийн үнэтэй, эзэмшлийн *******ОЧ улсын дугаартай 5.000.000 төгрөгийн үнэтэй, Ш.ийн эзэмшлийн 9*******9 ХЭН улсын дугаартай 195.000.000 төгрөгийн үнэтэй,10 ТЧ улсын дугаартай .000.000 төгрөгийн үнэтэй, трансын эзэмшлийн 0ХЭА улсын дугаартай  3.000.000 төгрөгийн үнэтэй, Б.Галхүүгийн эзэмшлийн 0 ОЧ улсын дугаартай  15.000.000 төгрөгийн үнэлгээ бүхий дээрх тээврийн хэрэгслүүдийн үнэ болох .000.000 төгрөгийг шүүгдэгч *******аас гаргуулан улсын орлого болох нь зүйтэй гэж үзлээ.

 

           Эрүүгийн хариуцлагын талаар:

        Шүүгдэгч нарт эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ шүүгдэгч *******ын хохирол 1.500.000 төгрөг нөхөн төлснийг Эрүүгийн хуулийн .5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.-т заасан эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцож, шүүгдэгч нарын үйлдэлд мөн хуулийн . дугаар зүйлд заасан эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй болохыг дурдав.

         Эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай 0 оны 1 дугаар сарын 1-ны өдрийн хуулиар Эрүүгийн хуулийн .1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт оногдуулах эрүүгийн хариуцлагыг нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял болгон хүндрүүлэн өөрчилсөн байна. Шүүгдэгч *******, ******* нар нь 0 оны ******* дугаар сард  эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байдал бий болгох гэмт хэргийг үйлдсэн ба Эрүүгийн хуулийн 1. дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “ Үйлдэл, эс үйлдэхүйг гэмт хэрэгт тооцох, гэм буруутай хүн, хуулийн этгээдэд хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын төрөл, хэмжээг тухайн гэмт хэргийг үйлдэх үед дагаж мөрдөж байсан хуулиар тодорхойлно” гэж, мөн хуулийн 1.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Үйлдэл, эс үйлдэхүйг гэмт хэрэгт тооцохгүй болсон, оногдуулах ялыг хөнгөрүүлсэн, гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлсэн хуулийг буцаан хэрэглэнэ” гэж тус тус заажээ. Өөрөөр хэлбэл шүүгдэгч *******, ******* нарын эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байдал бий болгох гэмт хэрэг үйлдэх үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан Эрүүгийн хуулийн .1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт нийтийн албанд томилогдох эрхийг хоёр жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар хасаж, таван мянга дөрвөн зуун нэгжээс хорин долоон мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял оногдуулахаар заасан байна.

        Иймд шүүгдэгч *******, ******* нарт тус бүрд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1., 1.9 дүгээр зүйлд тус тус  заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар нийтийн албан томилогдох эрхийг жилийн хугацаагаар хасаж, 000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу .000.000 төгрөгөөр торгох ял, шүүгдэгч *******ад Эрүүгийн хуулийн . дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар .000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу .000.000 төгрөгөөр торгох ял тус тус оногдуулж, хэсэгчлэн төлүүлэхээр шийдвэрлэлээ.

    Эрүүгийн хуулийн 5. дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “эрх хасах нэмэгдэл ялыг ...торгох ял дээр нэмж оногдуулсан бол ял оногдуулсан үеэс хугацааг тоолно” гэж заасан байх тул шүүгдэгч *******, ******* нарт оногдуулсан нийтийн албанд томилогдох эрх хасах ялыг оногдуулсан үеэс эхлэн тоолох нь зүйтэй гэж үзлээ.

           Хэрэгт хамаарал бүхий бусад асуудлын талаар: 

      Улсын яллагчаас эрүүгийн хариуцлагын хуралдаанд шинжээчийн дүгнэлт гаргуулсан зардал .000 төгрөгийг шүүгдэгч *******аас гаргуулах тухай дүгнэлт гаргаж байх боловч хэрэгт авагдсан баримтаар уг зардлыг хаана төлөх нь тодорхойгүй байх тул хэлэлцэхгүй орхиж, иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхтэй болохыг заахаар шийдвэрлэлээ.

          Шүүгдэгч *******, *******, ******* нар нь энэ хэргийн улмаас цагдан хоригдоогүй, хэрэгт битүүмжилсэн хөрөнгөгүй болохыг тус тус дурдаж, шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч нарт урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үлдээв.

            Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 3.1, 3. дугаар зүйлийн 1, , 3, дэх хэсэг, 3., 3., 3., 3.10, 3.13, 3.1, 3. дугаар зүйлд тус тус заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ НЬ:

1. Шүүгдэгч овогт , шүүгдэгч овогт нарыг Эрүүгийн хуулийн .1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байдал бий болгосон гэмт хэргийг тус тус үйлдсэн гэм буруутайд,

Шүүгдэгч овогт ыг Эрүүгийн хуулийн . дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын ашиглалт явуулсан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцсугай.

. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1., 1.9 дүгээр зүйлд заасныг тус тус журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн .1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч овогт , шүүгдэгч овогт нарт тус бүрд нийтийн албанд томилогдох эрхийг /хоёр/ жилийн хугацаагаар хасаж, 000 /зургаан мянга/ нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу .000.000 /зургаан сая/ төгрөгөөр торгох ял,

Шүүгдэгч овогт ад Эрүүгийн хуулийн . дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 000 /зургаан мянга/ нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу .000.000 /зургаан сая/ төгрөгөөр торгох ял  тус тус оногдуулан шийтгэсүгэй.

3. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч *******, *******, ******* нар нь энэхүү шийтгэх тогтоолоор оногдуулсан торгох ялыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсноос /хоёр/ жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосугай.

. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч *******, *******, ******* нар нь торгох ялыг шүүхээс тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялын 15 нэгжийг 1 хоногоор тооцож, хорих ялаар сольдог болохыг шүүгдэгч нарт мэдэгдсүгэй.

5. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5. дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч *******, ******* нарт оногдуулсан нийтийн албанд томилогдох эрх хасах нэмэгдэл ялыг ял оногдуулсан үеэс эхлэн тоолсугай.

. Шүүгдэгч *******, *******, ******* нар энэ хэргийн улмаас цагдан хоригдоогүй, хэрэгт битүүмжилсэн хөрөнгөгүй, шүүгдэгч ******* нь Байгаль орчин уур амьсгалын санд 1.500.000 /арван зургаан сая таван зуун мянга/ төгрөг төлсөн болохыг тус тус дурдсугай.

. Иргэний хуулийн 9 дугаар зүйлийн 9.1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч *******аас 15.9.53 /арван таван сая найман зуун дөчин есөн мянга таван зуун жаран гурав/ төгрөгийг гаргуулан Байгаль орчин уур амьсгалын санд олгосугай.

. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн . дүгээр зүйлийн  1 дэх хэсгийн 1.5-д зааснаар шинжээчийн дүгнэлт гаргуулсан зардал .000 /долоон зуун дөчин найман мянга/ төгрөгийг хэлэлцэхгүй орхиж, иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхтэй болохыг заасугай.

9. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .5 дугаар зүйлийн 1,3,,5 дэх хэсгүүдэд зааснаар хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан аймгийн Цагдаагийн газрын тээврийн хэрэгсэл түр саатуулах хашаанд хадгалагдаж байгаа 31 тонн 500 килограмм ийг хураан авч улсын орлого болгон, шүүгдэгч *******ын төлөх хохиролд зарцуулж, шүүгдэгч *******аас гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан тээврийн хэрэгслүүдийн үнэ .000.000 /зургаан зуун жаран дөрвөн сая/ төгрөгийг гаргуулж улсын орлого болгосугай.

10. Шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч *******, *******, ******* нарт урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

. Шийтгэх тогтоол уншиж сонсгосноор хүчинтэй болох бөгөөд шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрвөл гардан авсан буюу Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн .9 дүгээр зүйлд зааснаар хүргүүлснээс хойш 1 хоногийн дотор аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд шүүгдэгч, хохирогч, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч, тэдгээрийн өмгөөлөгч  шийтгэх тогтоолд бүхэлд нь, иргэний нэхэмжлэгч нар иргэний нэхэмжлэлтэй холбоотой хэсэгт гомдол гаргах, улсын яллагч, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэйг дурдсугай.

ДАРГАЛАГЧ,ШҮҮГЧ                           З.УУГАНБАЯР