Баянгол, *********, Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн шүүгч Ц.Мөнх-Эрдэнэ даргалж,

шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Л.Онцгойгэрэл,

улсын яллагч Ц.Гэрэлчимэг /томилолтоор/,

шүүгдэгч Х.Б Д.Б, Я.О, Х.Х тэдгээрийн өмгөөлөгч М.Хандармаа нарыг оролцуулан тус шүүхийн танхимд “В” нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар, 

********* дүүргийн прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн  3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар А*** овогт Д********** Б*********, А********** овогт Х************ Б*******, А********* овогт Х********* Х*******ж, Б**********н овогт Я**********н О******* нарт холбогдуулан ял сонсгож, яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн эрүүгийн 2402005761550 дугаартай хэргийг 2025 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдөр хүлээн авч хянан хэлэлцэв.  

  

1. Монгол Улсын иргэн, ****** оны ** дугаар сарын **-ны өдөр ************** төрсөн, *** настай, эрэгтэй, бүрэн бус дунд боловсролтой, мэргэжилгүй, эрхэлсэн тодорхой ажилгүй, ам бүл *, ***************** хамт Сонгинохайрхан дүүргийн *** дугаар хороо ************** тоотод оршин суух хаягтай, урьд:

Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 2020 оны 01 дүгээр сарын 27-ны өдрийн 2020/ШЦТ/111 дугаартай тогтоолоор Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 11.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 600 цаг нийтэд тустай ажил хийлгэх ял шийтгүүлж байсан,

Сонгинохайрхан дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 2004 оны 04 дүгээр сарын 21-ний өдрийн 130 дугаартай тогтоолоор Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 96 дугаар зүйлийн 96.2.1 дэх хэсэгт зааснаар 7 жил 10 хоногийн хугацаагаар хорих ял шийтгүүлж байсан, А******* овогтой Х************н Б******* /РД: ********/.

 

2. Монгол Улсын иргэн, **** оны ** дугаар сарын **-ны өдөр **** аймгийн ***** суманд төрсөн, ** настай, эрэгтэй, дээд боловсролтой, ******** мэргэжилтэй, эрхэлсэн тодорхой ажилгүй, ам бүл *, эхнэр, ************ хамт Сонгинохайрхан дүүргийн *** дүгээр хороо **************** тоотод оршин суух, урьд ял шийтгэлгүй, ******* овогтой Д**********н Б********* /РД: ************/.

 

3. Монгол Улсын иргэн, **** оны ** дугаар сарын **-ны өдөр ********** аймгийн ********** суманд төрсөн, ** настай, эрэгтэй, бага боловсролтой, мэргэжилгүй, ********** ХХК-д жолооч ажилтай, ам бүл *, *************** хамт Сонгинохайрхан дүүргийн ************* хороо, *************** тоотод оршин суух хаягтай, урьд:

Баянхонгор аймгийн сум дундын шүүхийн 1996 оны 07 дугаар сарын 10-ны өдрийн 155 дугаартай тогтоолоор Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 123 дугаар зүйлийн 2 дах хэсэгт зааснаар 8 сарын хугацаагаар хорих ял шийтгүүлж байсан Б********** овогтой Яллагдагч:************* О******* /РД:******************/.

 

4. Монгол Улсын иргэн, **** оны ** дугаар сарын **-ны өдөр ************* төрсөн, ** настай, эрэгтэй, бүрэн дунд боловсролтой, мэргэжилгүй, *** ХХК-д цахилгаанчин ажилтай, ам бүл *, **************** хамт Сонгинохайрхан дүүргийн ** дугаар хороо ************ тоотод оршин суух, урьд ял шийтгэлгүй, А*********** овогтой Х*************н Х********* /РД:*********/.

  

Холбогдсон хэргийн талаар

 

Шүүгдэгч Х.Б Д.Б, Я.О, Х.Х нар нь бүлэглэж ********* уулын дархан цаазат газарт орших ********* дүүргийн 14 дүгээр хороо ******************аманд 2024 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан 713.1 кг Сибирь хуш модны үр, идээ болох цайруулсан самрыг 17 ширхэг шуудайнд савлан зохих зөвшөөрөлгүйгээр түүж, бэлтгэж, тээвэрлэсэн гэмт хэрэгт холбогджээ.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

Нэг. Шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаарх дүгнэлт:

 

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт талуудын хүсэлтээр хэрэгт авагдсан яллах болон цагаатгах талын дараах нотлох баримтуудыг тал бүрээс нь бүрэн, бодитойгоор шинжлэн судлав.

 

шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Х.Б: “...мэдүүлэг өгөхгүй...” гэжээ. /шүүх хуралдааны тэмдэглэл/,

 

шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Д.Б: “...мэдүүлэг өгөхгүй...” гэжээ. /шүүх хуралдааны тэмдэглэл/,

 

шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Я.О: “...мэдүүлэг өгөхгүй...” гэжээ. /шүүх хуралдааны тэмдэглэл/,

 

шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Х.Х: “...мэдүүлэг өгөхгүй...” гэжээ. /шүүх хуралдааны тэмдэглэл/,

 

мөрдөн байцаалтад хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Б.О**********н өгсөн:  “...Би ************ онд Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийг олон улсын бизнесийн удирдлага мэргэжлээр суралцаж төгссөн. Байгаль орчин, уур амьсгал өөрчлөлийн яамны харьяа ******************* 2024 оны 08 дугаар сарын 12-ны өдрөөс ажилд орсон. Түүнээс хойш уг газарт мэргэжилтнээр ажиллаж байгаа. Засгийн газрын Тусгай сангийн тухай хуулийн 7.2.3 дахь хэсэгт иргэн, аж ахуй нэгж, байгууллагаас байгаль орчин болон байгалийн нөөц баялагт учруулсан хохирлын нөхөн төлбөрийн орлогыг Байгаль орчин уур амьсгалын санд тушаахаар зохицуулсан байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны сайдын 2019 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдрийн А/146 дугаартай журам батлах тушаал байдаг. Уг журмын 8.2 дахь хэсэгт Хүрээлэн буй орчны эсрэг гэмт хэрэг болон захиргааны журмаар олсон, Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн 12.1.5-д "байгаль хамгаалах журмын эсрэг гэмт хэрэг, зөрчил үйлдэхэд ашиглаж, хураалгасан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмжийг борлуулсны орлого", 12.1.6-д заасны дагуу хууль бусаар бэлтгэж хураалгасан байгалийн баялгийг борлуулсны орлогыг тус тус Төрийн сан банкны Байгаль орчин, уур амьсгалын сангийн 100900013040 тоот дансанд төвлөрүүлнэ гэж заасан байдаг. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол болон гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмж борлуулсны орлого зэргийг манай дансанд тушаах ёстой байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын 2023 оны 09 дүгээр сарын 13-ны өдрийн А/450 дугаар тушаалын хавсралтаар баталсан Ойн дагалт баялгийг хамгаалах, зохистой ашиглах журамд зааснаар хуш модны үр идээ болох самрыг тухайн жилийн 10 дугаар сарын 20-ны өдрөөс дараа оны 02 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэлх хугацаанд үйлдвэрлэлийн болон ахуйн зориулалтаар бэлтгэх боломжтой. Гэвч тухайн жилд бүс нутгийн хуш модны самрын ургацын байдалд дүн шинжилгээ, судалгаанд үндэслэн төрийн захиргааны төв байгууллага буюу Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны сайдын тушаалаар хуш модны самрыг бэлтгэх эсэхийг тогтоож өгдөг. Нийслэлийн ногоон бүсээс хувь хүн ахуйн хэрэгцээнд самар бэлтгэхийг хориглосон учраас Ойн дагалт баялаг бэлтгэх зөвшөөрлийг олгохгүй байгаа. Байгалын ургамлын тухай хуульд "Ховор ургамлын жагсаалтыг Засгийн газар батална" гэж заасан бөгөөд Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д Сибирь хуш нь багтсан байдаг. Энэ ургамал нь Монгол оронд ургадаг бөгөөд өөр төрөл зүйлийн хуш мод Монгол орон ургадаггүй. Уг ургамлын үр идээ болох хуш модны самар нь ч мөн адил Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан. Хуш модны самрын үнэлгээг 2022 оны 12 сарын 22-ны өдрийн А/603 дугаартай тушаалаар Нэн ховор, ховор, зарим элбэг ургамлын экологи эдийн засгийн үнэлгээг тооцохоор журамлаж өгсөн байна. Би Нийслэлийн шүүх шинжилгээний газрын Байгалийн ухааны шинжилгээний хэлтсийн Хүрээлэн буй орчны шинжилгээ, үнэлгээ лабораторийн шинжээч цагдаагийн дэслэгч ***********2024 оны 10 дугаар сарын 04-ний өдрийн 3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлттэй танилцлаа надад дүгнэлттэй холбоотой санал хүсэлт байхгүй байна. "Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 49 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсгийн 3-р заалтад зааснаар ургамлын аймагт учирсан хохирлыг экологи эдийн засгийн үнэлгээг тав дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээгээр хохирлын нөхөн төлбөрийг нэхэмжилнэ. Тийм болохоор 352,677,400 (гурван зуун тавин хоёр сая зургаан зуун далан долоон мянга дөрвөн зуу) төгрөгийг нэхэмжилж байна...” гэх мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 88-90 дүгээр хуудас/,

 

Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн 2024 оны 10 дугаар сарын 04-ны өдрийн №3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтээр “...1. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour-ны цайруулсан самар байна. Самар нь ургамлын үржлийн эрхтэн буюу үр. 2. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь Засгийн газрын 1995 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн 153 дугаар тогтоолын хавсралтын "Ховор ургамлын жагсаалт"-д орсон ургамал. 3. Шинжилгээнд ирүүлсэн Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour -ийн үрийн түүсэн цаг хугацааг тодорхойлох боломжгүй. 4. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь уулын тайгын бүслүүрийн дээд хэсгээр ургадаг. Хөвсгөл, Хэнтий, Хангай, Монгол Алтай гэсэн ургамал-газарзүйн тойрогт тархдаг. Таримал эсвэл байгалийн зэрлэг ургамал болохыг тогтоох боломжгүй. 5. Шинжилгээнд ирсэн үрийн дундаж чийг нь 21-23.1%-тай байх тул нойтон байна. 6. Хуш модны самрыг MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу 1 жил хадгална. Стандартын шаардлага хангасан газар хадгалаагүй тохиолдолд чанар, жинд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 7. MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу хадгалаагүй тохиолдолд жин, хэмжээнд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 8. Экологи-эдийн засгийн үнэлгээ 70,535,480 төгрөг, байгаль орчинд учруулсан хохирлын нөхөн төлбөр 352,677,400 төгрөг байна....” гэх дүгнэлт, / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 110-115 дугаар хуудас/,

 

-Эд зүйлд үзлэг хийсэн тухай тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /1 дүгээр хавтаст хэргийн 56-61 дүгээр хуудас/,  

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн “******************” маркийн авто машины” хөрөнгийн үнэлгээний тайлан / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 127-129 дүгээр хуудас/,

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн 713 кг цайруулсан самарны үнэлгээ /1 дүгээр хавтаст хэргийн 137-140 дүгээр хуудас/

-Тээврийн хэрэгслийн лавлагааны хуулбар / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 22 дугаар хуудас/ зэрэг нотлох баримтуудаар тогтоогдож байна.

 

 

           Шүүгдэгчийн хувийн байдалтай холбоотой баримтууд

           - иргэний үнэмлэхийн  лавлагаа /1 дүгээр хавтаст хэргийн 198, 215, 218, 223 дугаар хуудас/,             

           -эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас /1 дүгээр хавтаст хэргийн 199, 216, 219, 226 дугаар хуудас/ зэрэг хэрэгт цуглуулж бэхжүүлж авсан нотлох баримтуудыг шинжлэн судалсан болно.    

 

Хэрэгт авагдсан яллагдагч, хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч болон гэрчүүдийн мэдүүлгийг авахдаа Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан журам шаардлагыг зөрчөөгүй, нотлох баримтууд нь энэ хэрэгт хамааралтай хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу байх тул шүүх эдгээр баримтыг хэргийг шийдвэрлэхэд ач холбогдолтой, хамаарал бүхий талаас нь үнэлж хууль ёсны гэж үзлээ. 

 

Дээрх нотлох баримтуудаас дүгнэхэд шүүгдэгч Х.Б Д.Б, Я.О, Х.Х нар нь бүлэглэж ********* уулын дархан цаазат газарт орших ********* дүүргийн 14 дүгээр хороо ******************аманд 2024 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан 713.1 кг Сибирь хуш модны үр, идээ болох цайруулсан самрыг 17 ширхэг шуудайнд савлан зохих зөвшөөрөлгүйгээр түүж, бэлтгэж, тээвэрлэсэн хэргийн үйл баримт тогтоогдож байна.  

 

Хэргийн зүйлчлэл болон нотлох баримтын талаарх хууль зүйн дүгнэлт

 

            Улсын яллагч шүүхийн хэлэлцүүлэгт: “...шүүгдэгч Х.Б Д.Б, Я.О, Х.Х нарыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар зохих зөвшөөрөлгүйгээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор нэн ховор байгалийн ургамлыг түүсэн, бэлтгэсэн, тээвэрлэсэн гэм буруутайд тооцуулах саналтай байна. Гэмт хэргийн улмаас 352.677.400 төгрөгийн хохирол учирсан бөгөөд шүүгдэгч нараас гаргуулж Төрийн сангийн данс болох 10091003040 тоот дансанд төвлөрүүлэх саналтай байна...” гэх дүгнэлтийг,

 

            Шүүгдэгч нарын өмгөөлөгч М.Хандармаа шүүхийн хэлэлцүүлэгт: “...Миний үйлчлүүлэгч нар нь гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруу дээрээ маргахгүй байгаа. Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд зааснаар зохих зөвшөөрөлгүйгээр ар гэр амьжиргаагаа залгуулах зорилгоор самар түүсэн. Зүйлчлэлийн хувьд маргахгүй бөгөөд хохирол, хор уршгийн тухайд 352.677.400 төгрөгийг шүүгдэгч нараас гаргуулахаар заасан байдаг ба тус хохирлыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа. Учир нь зах зээлийн үнэлгээгээр 713.1 кг самар нь 3.565.000 төгрөг болж байгаа. Хуш модны самар нь нөхөн сэргээгдэх боломжгүй ургамал биш, нөхөн сэргээгдэх боломжтой хохирол, хор уршиг гэж үзэж байгаа. Жил болгон нөхөн сэргээгдээд, байгалиасаа ургаж байдаг.  352,677,400 төгрөгийг шүүгдэгч нар амьдралдаа төлж барахааргүй хохирол нэхэмжилж байгааг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна. Тийм учир шүүгдэгч нарын амьдралын бодит нөхцөл байдал, нөхөн сэргээгдэх боломжтой байдал, зэргийг харгалзан хохирлыг зах зээлийн ханшаар тогтоож өгнө үү...” гэх санал дүгнэлтүүдийг тус тус гаргав.  

 

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судлагдсан нотлох баримтуудыг харьцуулан шалгаж, нотлох баримтын эх сурвалжийг магадлах аргаар шалгаж үнэлэхэд:

1.Шүүгдэгч Х.Б нь Д.Б, Я.О, Х.Х нартай бүлэглэж ********* уулын дархан цаазат газарт орших ********* дүүргийн 14 дүгээр хороо ******************аманд 2024 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан 713.1 кг Сибирь хуш модны үр, идээ болох цайруулсан самрыг 17 ширхэг шуудайнд савлан зохих зөвшөөрөлгүйгээр түүж, бэлтгэж, тээвэрлэсэн болох нь:

мөрдөн байцаалтад хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Б.О*********н өгсөн:  “...Би *********** онд Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийг олон улсын бизнесийн удирдлага мэргэжлээр суралцаж төгссөн. Байгаль орчин, уур амьсгал өөрчлөлийн яамны харьяа ********* 2024 оны 08 дугаар сарын 12-ны өдрөөс ажилд орсон. Түүнээс хойш уг газарт мэргэжилтнээр ажиллаж байгаа. Засгийн газрын Тусгай сангийн тухай хуулийн 7.2.3 дахь хэсэгт иргэн, аж ахуй нэгж, байгууллагаас байгаль орчин болон байгалийн нөөц баялагт учруулсан хохирлын нөхөн төлбөрийн орлогыг Байгаль орчин уур амьсгалын санд тушаахаар зохицуулсан байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны сайдын 2019 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдрийн А/146 дугаартай журам батлах тушаал байдаг. Уг журмын 8.2 дахь хэсэгт Хүрээлэн буй орчны эсрэг гэмт хэрэг болон захиргааны журмаар олсон, Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн 12.1.5-д "байгаль хамгаалах журмын эсрэг гэмт хэрэг, зөрчил үйлдэхэд ашиглаж, хураалгасан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмжийг борлуулсны орлого", 12.1.6-д заасны дагуу хууль бусаар бэлтгэж хураалгасан байгалийн баялгийг борлуулсны орлогыг тус тус Төрийн сан банкны Байгаль орчин, уур амьсгалын сангийн 100900013040 тоот дансанд төвлөрүүлнэ гэж заасан байдаг. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол болон гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмж борлуулсны орлого зэргийг манай дансанд тушаах ёстой байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын 2023 оны 09 дүгээр сарын 13-ны өдрийн А/450 дугаар тушаалын хавсралтаар баталсан Ойн дагалт баялгийг хамгаалах, зохистой ашиглах журамд зааснаар хуш модны үр идээ болох самрыг тухайн жилийн 10 дугаар сарын 20-ны өдрөөс дараа оны 02 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэлх хугацаанд үйлдвэрлэлийн болон ахуйн зориулалтаар бэлтгэх боломжтой. Гэвч тухайн жилд бүс нутгийн хуш модны самрын ургацын байдалд дүн шинжилгээ, судалгаанд үндэслэн төрийн захиргааны төв байгууллага буюу Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны сайдын тушаалаар хуш модны самрыг бэлтгэх эсэхийг тогтоож өгдөг. Нийслэлийн ногоон бүсээс хувь хүн ахуйн хэрэгцээнд самар бэлтгэхийг хориглосон учраас Ойн дагалт баялаг бэлтгэх зөвшөөрлийг олгохгүй байгаа. Байгалын ургамлын тухай хуульд "Ховор ургамлын жагсаалтыг Засгийн газар батална" гэж заасан бөгөөд Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д Сибирь хуш нь багтсан байдаг. Энэ ургамал нь Монгол оронд ургадаг бөгөөд өөр төрөл зүйлийн хуш мод Монгол орон ургадаггүй. Уг ургамлын үр идээ болох хуш модны самар нь ч мөн адил Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан. Хуш модны самрын үнэлгээг 2022 оны 12 сарын 22-ны өдрийн А/603 дугаартай тушаалаар Нэн ховор, ховор, зарим элбэг ургамлын экологи эдийн засгийн үнэлгээг тооцохоор журамлаж өгсөн байна. Би Нийслэлийн шүүх шинжилгээний газрын Байгалийн ухааны шинжилгээний хэлтсийн Хүрээлэн буй орчны шинжилгээ, үнэлгээ лабораторийн шинжээч цагдаагийн дэслэгч ***********2024 оны 10 дугаар сарын 04-ний өдрийн 3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлттэй танилцлаа надад дүгнэлттэй холбоотой санал хүсэлт байхгүй байна. "Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 49 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсгийн 3-р заалтад зааснаар ургамлын аймагт учирсан хохирлыг экологи эдийн засгийн үнэлгээг тав дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээгээр хохирлын нөхөн төлбөрийг нэхэмжилнэ. Тийм болохоор 352,677,400 (гурван зуун тавин хоёр сая зургаан зуун далан долоон мянга дөрвөн зуу) төгрөгийг нэхэмжилж байна...” гэх мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 88-90 дүгээр хуудас/,

 

Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн 2024 оны 10 дугаар сарын 04-ны өдрийн №3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтээр “...1. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour-ны цайруулсан самар байна. Самар нь ургамлын үржлийн эрхтэн буюу үр. 2. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь Засгийн газрын 1995 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн 153 дугаар тогтоолын хавсралтын "Ховор ургамлын жагсаалт"-д орсон ургамал. 3. Шинжилгээнд ирүүлсэн Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour -ийн үрийн түүсэн цаг хугацааг тодорхойлох боломжгүй. 4. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь уулын тайгын бүслүүрийн дээд хэсгээр ургадаг. Хөвсгөл, Хэнтий, Хангай, Монгол Алтай гэсэн ургамал-газарзүйн тойрогт тархдаг. Таримал эсвэл байгалийн зэрлэг ургамал болохыг тогтоох боломжгүй. 5. Шинжилгээнд ирсэн үрийн дундаж чийг нь 21-23.1%-тай байх тул нойтон байна. 6. Хуш модны самрыг MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу 1 жил хадгална. Стандартын шаардлага хангасан газар хадгалаагүй тохиолдолд чанар, жинд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 7. MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу хадгалаагүй тохиолдолд жин, хэмжээнд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 8. Экологи-эдийн засгийн үнэлгээ 70,535,480 төгрөг, байгаль орчинд учруулсан хохирлын нөхөн төлбөр 352,677,400 төгрөг байна....” гэх дүгнэлт, / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 110-115 дугаар хуудас/,

 

-Эд зүйлд үзлэг хийсэн тухай тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /1 дүгээр хавтаст хэргийн 56-61 дүгээр хуудас/, 

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн “******************” маркийн авто машины” хөрөнгийн үнэлгээний тайлан / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 127-129 дүгээр хуудас/,

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн 713 кг цайруулсан самарны үнэлгээ /1 дүгээр хавтаст хэргийн 137-140 дүгээр хуудас/ зэрэг хэрэгт цугларч, бэхжүүлсэн нотлох баримтуудаар нотлогдон тогтоогдож байна.

Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд Байгалийн ургамлыг хууль бусаар бэлтгэх гэмт хэргийг тодорхойлохдоо; Зохих зөвшөөрөлгүйгээр, хуульд зааснаас өөр зорилгоор нэн ховор, ховор ургамал, тэдгээрийн үр, эрхтэнийг түүсэн, бэлтгэсэн, худалдсан, худалдан авсан, хадгалсан, тээвэрлэсэн, боловсруулсан идэвхитэй гэмт үйлдлийг гэмт хэрэг гэж тооцохоор хуульчилжээ.

Шүүгдэгч Х.Б нь ********* уулын дархан цаазат газарт орших ********* дүүргийн 14 дүгээр хороо ******************аманд 2024 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан 713.1 кг Сибирь хуш модны үр, идээ болох цайруулсан самрыг 17 ширхэг шуудайнд савлан зохих зөвшөөрөлгүйгээр түүж, бэлтгэсэн улмаар шүүгдэгч Х.Хийг дуудаж тээвэрлэсэн идэвхитэй үйлдэл нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд заасан гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний шинжийг хангасан байх бөгөөд шүүгдэгч нар өөрийн үйлдлийн үр дагаврыг ухамсарлаж гэм буруугийн санаатай хэлбэрээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор байгалийн ургамлыг хууль бусаар түүж, бэлтгэсэн, тээвэрлэсэн гэмт хэргийн объектив, субьектив талын шинжийг бүрэн хангаж байна.

 

2. Шүүгдэгч Д.Б нь Х.Б, Я.О, Х.Х нартай бүлэглэж ********* уулын дархан цаазат газарт орших ********* дүүргийн 14 дүгээр хороо ******************аманд 2024 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан 713.1 кг Сибирь хуш модны үр, идээ болох цайруулсан самрыг 17 ширхэг шуудайнд савлан зохих зөвшөөрөлгүйгээр түүж, бэлтгэж, тээвэрлэсэн болох нь:

мөрдөн байцаалтад хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Б.О**********н өгсөн:  “...Би ***** онд Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийг олон улсын бизнесийн удирдлага мэргэжлээр суралцаж төгссөн. Байгаль орчин, уур амьсгал өөрчлөлийн яамны харьяа ********************** 2024 оны 08 дугаар сарын 12-ны өдрөөс ажилд орсон. Түүнээс хойш уг газарт мэргэжилтнээр ажиллаж байгаа. Засгийн газрын Тусгай сангийн тухай хуулийн 7.2.3 дахь хэсэгт иргэн, аж ахуй нэгж, байгууллагаас байгаль орчин болон байгалийн нөөц баялагт учруулсан хохирлын нөхөн төлбөрийн орлогыг Байгаль орчин уур амьсгалын санд тушаахаар зохицуулсан байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны сайдын 2019 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдрийн А/146 дугаартай журам батлах тушаал байдаг. Уг журмын 8.2 дахь хэсэгт Хүрээлэн буй орчны эсрэг гэмт хэрэг болон захиргааны журмаар олсон, Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн 12.1.5-д "байгаль хамгаалах журмын эсрэг гэмт хэрэг, зөрчил үйлдэхэд ашиглаж, хураалгасан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмжийг борлуулсны орлого", 12.1.6-д заасны дагуу хууль бусаар бэлтгэж хураалгасан байгалийн баялгийг борлуулсны орлогыг тус тус Төрийн сан банкны Байгаль орчин, уур амьсгалын сангийн 100900013040 тоот дансанд төвлөрүүлнэ гэж заасан байдаг. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол болон гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмж борлуулсны орлого зэргийг манай дансанд тушаах ёстой байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын 2023 оны 09 дүгээр сарын 13-ны өдрийн А/450 дугаар тушаалын хавсралтаар баталсан Ойн дагалт баялгийг хамгаалах, зохистой ашиглах журамд зааснаар хуш модны үр идээ болох самрыг тухайн жилийн 10 дугаар сарын 20-ны өдрөөс дараа оны 02 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэлх хугацаанд үйлдвэрлэлийн болон ахуйн зориулалтаар бэлтгэх боломжтой. Гэвч тухайн жилд бүс нутгийн хуш модны самрын ургацын байдалд дүн шинжилгээ, судалгаанд үндэслэн төрийн захиргааны төв байгууллага буюу Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны сайдын тушаалаар хуш модны самрыг бэлтгэх эсэхийг тогтоож өгдөг. Нийслэлийн ногоон бүсээс хувь хүн ахуйн хэрэгцээнд самар бэлтгэхийг хориглосон учраас Ойн дагалт баялаг бэлтгэх зөвшөөрлийг олгохгүй байгаа. Байгалын ургамлын тухай хуульд "Ховор ургамлын жагсаалтыг Засгийн газар батална" гэж заасан бөгөөд Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д Сибирь хуш нь багтсан байдаг. Энэ ургамал нь Монгол оронд ургадаг бөгөөд өөр төрөл зүйлийн хуш мод Монгол орон ургадаггүй. Уг ургамлын үр идээ болох хуш модны самар нь ч мөн адил Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан. Хуш модны самрын үнэлгээг 2022 оны 12 сарын 22-ны өдрийн А/603 дугаартай тушаалаар Нэн ховор, ховор, зарим элбэг ургамлын экологи эдийн засгийн үнэлгээг тооцохоор журамлаж өгсөн байна. Би Нийслэлийн шүүх шинжилгээний газрын Байгалийн ухааны шинжилгээний хэлтсийн Хүрээлэн буй орчны шинжилгээ, үнэлгээ лабораторийн шинжээч цагдаагийн дэслэгч *********** 2024 оны 10 дугаар сарын 04-ний өдрийн 3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлттэй танилцлаа надад дүгнэлттэй холбоотой санал хүсэлт байхгүй байна. "Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 49 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсгийн 3-р заалтад зааснаар ургамлын аймагт учирсан хохирлыг экологи эдийн засгийн үнэлгээг тав дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээгээр хохирлын нөхөн төлбөрийг нэхэмжилнэ. Тийм болохоор 352,677,400 (гурван зуун тавин хоёр сая зургаан зуун далан долоон мянга дөрвөн зуу) төгрөгийг нэхэмжилж байна...” гэх мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 88-90 дүгээр хуудас/,

 

Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн 2024 оны 10 дугаар сарын 04-ны өдрийн №3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтээр “...1. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour-ны цайруулсан самар байна. Самар нь ургамлын үржлийн эрхтэн буюу үр. 2. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь Засгийн газрын 1995 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн 153 дугаар тогтоолын хавсралтын "Ховор ургамлын жагсаалт"-д орсон ургамал. 3. Шинжилгээнд ирүүлсэн Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour -ийн үрийн түүсэн цаг хугацааг тодорхойлох боломжгүй. 4. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь уулын тайгын бүслүүрийн дээд хэсгээр ургадаг. Хөвсгөл, Хэнтий, Хангай, Монгол Алтай гэсэн ургамал-газарзүйн тойрогт тархдаг. Таримал эсвэл байгалийн зэрлэг ургамал болохыг тогтоох боломжгүй. 5. Шинжилгээнд ирсэн үрийн дундаж чийг нь 21-23.1%-тай байх тул нойтон байна. 6. Хуш модны самрыг MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу 1 жил хадгална. Стандартын шаардлага хангасан газар хадгалаагүй тохиолдолд чанар, жинд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 7. MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу хадгалаагүй тохиолдолд жин, хэмжээнд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 8. Экологи-эдийн засгийн үнэлгээ 70,535,480 төгрөг, байгаль орчинд учруулсан хохирлын нөхөн төлбөр 352,677,400 төгрөг байна....” гэх дүгнэлт, / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 110-115 дугаар хуудас/,

-Эд зүйлд үзлэг хийсэн тухай тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /1 дүгээр хавтаст хэргийн 56-61 дүгээр хуудас/, 

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн “******************” маркийн авто машины” хөрөнгийн үнэлгээний тайлан / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 127-129 дүгээр хуудас/,

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн 713.1 кг цайруулсан самарны үнэлгээ /1 дүгээр хавтаст хэргийн 137-140 дүгээр хуудас/ зэрэг хэрэгт цугларч, бэхжүүлсэн нотлох баримтуудаар нотлогдон тогтоогдож байна.

Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд Байгалийн ургамлыг хууль бусаар бэлтгэх гэмт хэргийг тодорхойлохдоо; Зохих зөвшөөрөлгүйгээр, хуульд зааснаас өөр зорилгоор нэн ховор, ховор ургамал, тэдгээрийн үр, эрхтэнийг түүсэн, бэлтгэсэн, худалдсан, худалдан авсан, хадгалсан, тээвэрлэсэн, боловсруулсан идэвхитэй гэмт үйлдлийг гэмт хэрэг гэж тооцохоор хуульчилжээ.

Шүүгдэгч Д.Б нь ********* уулын дархан цаазат газарт орших ********* дүүргийн 14 дүгээр хороо ******************аманд 2024 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан 713.1 кг Сибирь хуш модны үр, идээ болох цайруулсан самрыг 17 ширхэг шуудайнд савлан зохих зөвшөөрөлгүйгээр түүж, бэлтгэж улмаар Х.Хийг дуудаж тээвэрлэсэн идэвхитэй үйлдэл нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд заасан гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний шинжийг хангасан байх бөгөөд  шүүгдэгч нар өөрийн үйлдлийн үр дагаврыг ухамсарлаж гэм буруугийн санаатай хэлбэрээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор байгалийн ургамлыг хууль бусаар түүж, бэлтгэсэн, тээвэрлэсэн гэмт хэргийн объектив, субьектив талын шинжийг бүрэн хангаж байна.

 

3.Шүүгдэгч Я.О нь Х.Б, Д.Б Х.Х нартай  бүлэглэж ********* уулын дархан цаазат газарт орших ********* дүүргийн 14 дүгээр хороо ******************аманд 2024 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан 713.1 кг Сибирь хуш модны үр, идээ болох цайруулсан самрыг 17 ширхэг шуудайнд савлан зохих зөвшөөрөлгүйгээр түүж, бэлтгэж, тээвэрлэсэн болох нь:

мөрдөн байцаалтад хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Б.Оргилын өгсөн:  “...Би 2007 онд Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийг олон улсын бизнесийн удирдлага мэргэжлээр суралцаж төгссөн. Байгаль орчин, уур амьсгал өөрчлөлийн яамны харьяа Байгаль орчин, уур амьсгалын санд 2024 оны 08 дугаар сарын 12-ны өдрөөс ажилд орсон. Түүнээс хойш уг газарт мэргэжилтнээр ажиллаж байгаа. Засгийн газрын Тусгай сангийн тухай хуулийн 7.2.3 дахь хэсэгт иргэн, аж ахуй нэгж, байгууллагаас байгаль орчин болон байгалийн нөөц баялагт учруулсан хохирлын нөхөн төлбөрийн орлогыг Байгаль орчин уур амьсгалын санд тушаахаар зохицуулсан байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны сайдын 2019 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдрийн А/146 дугаартай журам батлах тушаал байдаг. Уг журмын 8.2 дахь хэсэгт Хүрээлэн буй орчны эсрэг гэмт хэрэг болон захиргааны журмаар олсон, Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн 12.1.5-д "байгаль хамгаалах журмын эсрэг гэмт хэрэг, зөрчил үйлдэхэд ашиглаж, хураалгасан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмжийг борлуулсны орлого", 12.1.6-д заасны дагуу хууль бусаар бэлтгэж хураалгасан байгалийн баялгийг борлуулсны орлогыг тус тус Төрийн сан банкны Байгаль орчин, уур амьсгалын сангийн 100900013040 тоот дансанд төвлөрүүлнэ гэж заасан байдаг. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол болон гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмж борлуулсны орлого зэргийг манай дансанд тушаах ёстой байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын 2023 оны 09 дүгээр сарын 13-ны өдрийн А/450 дугаар тушаалын хавсралтаар баталсан Ойн дагалт баялгийг хамгаалах, зохистой ашиглах журамд зааснаар хуш модны үр идээ болох самрыг тухайн жилийн 10 дугаар сарын 20-ны өдрөөс дараа оны 02 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэлх хугацаанд үйлдвэрлэлийн болон ахуйн зориулалтаар бэлтгэх боломжтой. Гэвч тухайн жилд бүс нутгийн хуш модны самрын ургацын байдалд дүн шинжилгээ, судалгаанд үндэслэн төрийн захиргааны төв байгууллага буюу Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны сайдын тушаалаар хуш модны самрыг бэлтгэх эсэхийг тогтоож өгдөг. Нийслэлийн ногоон бүсээс хувь хүн ахуйн хэрэгцээнд самар бэлтгэхийг хориглосон учраас Ойн дагалт баялаг бэлтгэх зөвшөөрлийг олгохгүй байгаа. Байгалын ургамлын тухай хуульд "Ховор ургамлын жагсаалтыг Засгийн газар батална" гэж заасан бөгөөд Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д Сибирь хуш нь багтсан байдаг. Энэ ургамал нь Монгол оронд ургадаг бөгөөд өөр төрөл зүйлийн хуш мод Монгол орон ургадаггүй. Уг ургамлын үр идээ болох хуш модны самар нь ч мөн адил Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан. Хуш модны самрын үнэлгээг 2022 оны 12 сарын 22-ны өдрийн А/603 дугаартай тушаалаар Нэн ховор, ховор, зарим элбэг ургамлын экологи эдийн засгийн үнэлгээг тооцохоор журамлаж өгсөн байна. Би Нийслэлийн шүүх шинжилгээний газрын Байгалийн ухааны шинжилгээний хэлтсийн Хүрээлэн буй орчны шинжилгээ, үнэлгээ лабораторийн шинжээч цагдаагийн дэслэгч ***********2024 оны 10 дугаар сарын 04-ний өдрийн 3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлттэй танилцлаа надад дүгнэлттэй холбоотой санал хүсэлт байхгүй байна. "Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 49 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсгийн 3-р заалтад зааснаар ургамлын аймагт учирсан хохирлыг экологи эдийн засгийн үнэлгээг тав дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээгээр хохирлын нөхөн төлбөрийг нэхэмжилнэ. Тийм болохоор 352,677,400 (гурван зуун тавин хоёр сая зургаан зуун далан долоон мянга дөрвөн зуу) төгрөгийг нэхэмжилж байна...” гэх мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 88-90 дүгээр хуудас/,

 

Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн 2024 оны 10 дугаар сарын 04-ны өдрийн №3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтээр “...1. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour-ны цайруулсан самар байна. Самар нь ургамлын үржлийн эрхтэн буюу үр. 2. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь Засгийн газрын 1995 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн 153 дугаар тогтоолын хавсралтын "Ховор ургамлын жагсаалт"-д орсон ургамал. 3. Шинжилгээнд ирүүлсэн Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour -ийн үрийн түүсэн цаг хугацааг тодорхойлох боломжгүй. 4. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь уулын тайгын бүслүүрийн дээд хэсгээр ургадаг. Хөвсгөл, Хэнтий, Хангай, Монгол Алтай гэсэн ургамал-газарзүйн тойрогт тархдаг. Таримал эсвэл байгалийн зэрлэг ургамал болохыг тогтоох боломжгүй. 5. Шинжилгээнд ирсэн үрийн дундаж чийг нь 21-23.1%-тай байх тул нойтон байна. 6. Хуш модны самрыг MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу 1 жил хадгална. Стандартын шаардлага хангасан газар хадгалаагүй тохиолдолд чанар, жинд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 7. MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу хадгалаагүй тохиолдолд жин, хэмжээнд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 8. Экологи-эдийн засгийн үнэлгээ 70,535,480 төгрөг, байгаль орчинд учруулсан хохирлын нөхөн төлбөр 352,677,400 төгрөг байна....” гэх дүгнэлт, / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 110-115 дугаар хуудас/,

-Эд зүйлд үзлэг хийсэн тухай тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /1 дүгээр хавтаст хэргийн 56-61 дүгээр хуудас/, 

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн “******************” маркийн авто машины” хөрөнгийн үнэлгээний тайлан / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 127-129 дүгээр хуудас/,

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн 713.1 кг цайруулсан самарны үнэлгээ /1 дүгээр хавтаст хэргийн 137-140 дүгээр хуудас/ зэрэг хэрэгт цугларч, бэхжүүлсэн нотлох баримтуудаар нотлогдон тогтоогдож байна.

Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд Байгалийн ургамлыг хууль бусаар бэлтгэх гэмт хэргийг тодорхойлохдоо; Зохих зөвшөөрөлгүйгээр, хуульд зааснаас өөр зорилгоор нэн ховор, ховор ургамал, тэдгээрийн үр, эрхтэнийг түүсэн, бэлтгэсэн, худалдсан, худалдан авсан, хадгалсан, тээвэрлэсэн, боловсруулсан идэвхитэй гэмт үйлдлийг гэмт хэрэг гэж тооцохоор хуульчилжээ.

Шүүгдэгч Д.Б нь ********* уулын дархан цаазат газарт орших ********* дүүргийн 14 дүгээр хороо ******************аманд 2024 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан 713.1 кг Сибирь хуш модны үр, идээ болох цайруулсан самрыг 17 ширхэг шуудайнд савлан зохих зөвшөөрөлгүйгээр түүж, бэлтгэж улмаар Х.Хийг дуудаж тээвэрлэсэн идэвхитэй үйлдэл нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд заасан гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний шинжийг хангасан байх бөгөөд шүүгдэгч нар өөрийн үйлдлийн үр дагаврыг ухамсарлаж гэм буруугийн санаатай хэлбэрээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор байгалийн ургамлыг хууль бусаар түүж, бэлтгэсэн, тээвэрлэсэн гэмт хэргийн объектив, субьектив талын шинжийг бүрэн хангаж байна.

 

4.Шүүгдэгч Х.Х нь Я.О, Х.Б, Д.Б нартай  бүлэглэж ********* уулын дархан цаазат газарт орших ********* дүүргийн 14 дүгээр хороо ******************аманд 2024 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан 713.1 кг Сибирь хуш модны үр, идээ болох цайруулсан самрыг 17 ширхэг шуудайнд савлан зохих зөвшөөрөлгүйгээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор түүж, бэлтгэсэн нэн ховор байгалийн ургамлыг тээвэрлэсэн болох нь:

мөрдөн байцаалтад хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Б.О*******н өгсөн:  “...Би ****** онд Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийг олон улсын бизнесийн удирдлага мэргэжлээр суралцаж төгссөн. Байгаль орчин, уур амьсгал өөрчлөлийн яамны харьяа ****************** 2024 оны 08 дугаар сарын 12-ны өдрөөс ажилд орсон. Түүнээс хойш уг газарт мэргэжилтнээр ажиллаж байгаа. Засгийн газрын Тусгай сангийн тухай хуулийн 7.2.3 дахь хэсэгт иргэн, аж ахуй нэгж, байгууллагаас байгаль орчин болон байгалийн нөөц баялагт учруулсан хохирлын нөхөн төлбөрийн орлогыг Байгаль орчин уур амьсгалын санд тушаахаар зохицуулсан байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны сайдын 2019 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдрийн А/146 дугаартай журам батлах тушаал байдаг. Уг журмын 8.2 дахь хэсэгт Хүрээлэн буй орчны эсрэг гэмт хэрэг болон захиргааны журмаар олсон, Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн 12.1.5-д "байгаль хамгаалах журмын эсрэг гэмт хэрэг, зөрчил үйлдэхэд ашиглаж, хураалгасан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмжийг борлуулсны орлого", 12.1.6-д заасны дагуу хууль бусаар бэлтгэж хураалгасан байгалийн баялгийг борлуулсны орлогыг тус тус Төрийн сан банкны Байгаль орчин, уур амьсгалын сангийн 100900013040 тоот дансанд төвлөрүүлнэ гэж заасан байдаг. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол болон гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан зэвсэг, тээврийн хэрэгсэл, унаа хөсөг, тоног төхөөрөмж борлуулсны орлого зэргийг манай дансанд тушаах ёстой байдаг. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын 2023 оны 09 дүгээр сарын 13-ны өдрийн А/450 дугаар тушаалын хавсралтаар баталсан Ойн дагалт баялгийг хамгаалах, зохистой ашиглах журамд зааснаар хуш модны үр идээ болох самрыг тухайн жилийн 10 дугаар сарын 20-ны өдрөөс дараа оны 02 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэлх хугацаанд үйлдвэрлэлийн болон ахуйн зориулалтаар бэлтгэх боломжтой. Гэвч тухайн жилд бүс нутгийн хуш модны самрын ургацын байдалд дүн шинжилгээ, судалгаанд үндэслэн төрийн захиргааны төв байгууллага буюу Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны сайдын тушаалаар хуш модны самрыг бэлтгэх эсэхийг тогтоож өгдөг. Нийслэлийн ногоон бүсээс хувь хүн ахуйн хэрэгцээнд самар бэлтгэхийг хориглосон учраас Ойн дагалт баялаг бэлтгэх зөвшөөрлийг олгохгүй байгаа. Байгалын ургамлын тухай хуульд "Ховор ургамлын жагсаалтыг Засгийн газар батална" гэж заасан бөгөөд Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д Сибирь хуш нь багтсан байдаг. Энэ ургамал нь Монгол оронд ургадаг бөгөөд өөр төрөл зүйлийн хуш мод Монгол орон ургадаггүй. Уг ургамлын үр идээ болох хуш модны самар нь ч мөн адил Монгол Улсын Засгийн газрын 1995 оны 153 дугаар тогтоолын хавсралтаар баталсан "Ховор ургамлын жагсаалт"-д багтсан. Хуш модны самрын үнэлгээг 2022 оны 12 сарын 22-ны өдрийн А/603 дугаартай тушаалаар Нэн ховор, ховор, зарим элбэг ургамлын экологи эдийн засгийн үнэлгээг тооцохоор журамлаж өгсөн байна. Би Нийслэлийн шүүх шинжилгээний газрын Байгалийн ухааны шинжилгээний хэлтсийн Хүрээлэн буй орчны шинжилгээ, үнэлгээ лабораторийн шинжээч цагдаагийн дэслэгч ***********2024 оны 10 дугаар сарын 04-ний өдрийн 3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлттэй танилцлаа надад дүгнэлттэй холбоотой санал хүсэлт байхгүй байна. "Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 49 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсгийн 3-р заалтад зааснаар ургамлын аймагт учирсан хохирлыг экологи эдийн засгийн үнэлгээг тав дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээгээр хохирлын нөхөн төлбөрийг нэхэмжилнэ. Тийм болохоор 352,677,400 (гурван зуун тавин хоёр сая зургаан зуун далан долоон мянга дөрвөн зуу) төгрөгийг нэхэмжилж байна...” гэх мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 88-90 дүгээр хуудас/,

 

Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн 2024 оны 10 дугаар сарын 04-ны өдрийн №3016 дугаартай шинжээчийн дүгнэлтээр “...1. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour-ны цайруулсан самар байна. Самар нь ургамлын үржлийн эрхтэн буюу үр. 2. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь Засгийн газрын 1995 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн 153 дугаар тогтоолын хавсралтын "Ховор ургамлын жагсаалт"-д орсон ургамал. 3. Шинжилгээнд ирүүлсэн Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour -ийн үрийн түүсэн цаг хугацааг тодорхойлох боломжгүй. 4. Сибирь нарс (Хуш)-Pinus sibirica Du Tour нь уулын тайгын бүслүүрийн дээд хэсгээр ургадаг. Хөвсгөл, Хэнтий, Хангай, Монгол Алтай гэсэн ургамал-газарзүйн тойрогт тархдаг. Таримал эсвэл байгалийн зэрлэг ургамал болохыг тогтоох боломжгүй. 5. Шинжилгээнд ирсэн үрийн дундаж чийг нь 21-23.1%-тай байх тул нойтон байна. 6. Хуш модны самрыг MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу 1 жил хадгална. Стандартын шаардлага хангасан газар хадгалаагүй тохиолдолд чанар, жинд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 7. MNS 5786:2007, MNS 5364:2004 стандартын дагуу хадгалаагүй тохиолдолд жин, хэмжээнд өөрчлөлт орох боломжтой. Хугацааг тогтоох боломжгүй. 8. Экологи-эдийн засгийн үнэлгээ 70,535,480 төгрөг, байгаль орчинд учруулсан хохирлын нөхөн төлбөр 352,677,400 төгрөг байна...” гэх дүгнэлт, / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 110-115 дугаар хуудас/,

-Эд зүйлд үзлэг хийсэн тухай тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /1 дүгээр хавтаст хэргийн 56-61 дүгээр хуудас/, 

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн “******************” маркийн авто машины” хөрөнгийн үнэлгээний тайлан / 1 дүгээр хавтаст хэргийн 127-129 дүгээр хуудас/,

-Хас үнэлгээ ХХК-ийн 713.1 кг цайруулсан самарны үнэлгээ /1 дүгээр хавтаст хэргийн 137-140 дүгээр хуудас/ зэрэг хэрэгт цугларч, бэхжүүлсэн нотлох баримтуудаар нотлогдон тогтоогдож байна.

Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд Байгалийн ургамлыг хууль бусаар бэлтгэх гэмт хэргийг тодорхойлохдоо; Зохих зөвшөөрөлгүйгээр, хуульд зааснаас өөр зорилгоор нэн ховор, ховор ургамал, тэдгээрийн үр, эрхтэнийг түүсэн, бэлтгэсэн, худалдсан, худалдан авсан, хадгалсан, тээвэрлэсэн, боловсруулсан идэвхитэй гэмт үйлдлийг гэмт хэрэг гэж тооцохоор хуульчилжээ.

Шүүгдэгч Х.Х нь зохих зөвшөөрөлгүйгээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор хууль бусаар түүж, бэлтгэсэн нэн ховор байгалийн ургамлыг тээвэрлэсэн идэвхитэй үйлдэл нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд заасан гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний шинжийг хангасан байх бөгөөд шүүгдэгч нар өөрийн үйлдлийн үр дагаврыг ухамсарлаж гэм буруугийн санаатай хэлбэрээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор байгалийн ургамлыг хууль бусаар түүж, бэлтгэсэн, тээвэрлэсэн гэмт хэргийн объектив, субьектив талын шинжийг бүрэн хангаж байна.

 

Иймд шүүгдэгч Х.Б, Д.Б, Я.О нарыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар зохих зөвшөөрөлгүйгээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор нэн ховор байгалийн ургамлыг хууль бусаар түүж, бэлтгэсэн, тээвэрлэсэн, шүүгдэгч Х.Хийг зохих зөвшөөрөлгүйгээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор хууль бусаар түүж, бэлтгэсэн нэн ховор байгалийн ургамлыг тээвэрлэсэн гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцох хууль зүйн үндэслэлтэй юм.       

 

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Х.Б, Д.Б, Я.О, Х.Х нар нь гэм буруугаа сайн дураар хүлээн зөвшөөрсөн болно.  

 

Хохирлын талаар     

Сибирь Хуш - Pinus sibirica нь ойн дагалт баялагт хамаарах бөгөөд Ойн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.4-д ойн дагалт баялгийн нөөцийн нөхөн төлбөрийн хэмжээг тухайн үеийн зах зээлийн үнэлгээгээр тогтооно гэж заажээ.

Хавтаст хэрэгт авагдсан баримтаар Хас үнэлгээ ХХК-ийн 2024 оны 11 дүгээр сарын 27-ны 2245 дугаартай үнэлгээгээр 713 кг цайруулсан самарны зах зээлийн нийт үнэлгээг 3,565,000 төгрөгөөр тогтоосон байна. /1 дүгээр хавтаст хэргийн 137-139 дүгээр хуудас/. 

Шүүгдэгч Х.Б, Д.Б, Я.О нар нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар зохих зөвшөөрөлгүйгээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор нэн ховор байгалийн ургамлыг хууль бусаар түүж, бэлтгэсэн, тээвэрлэсэн гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцогдсон тул Ойн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.4-д заасны дагуу Ойн санд учруулсан шууд хохирлын төлбөрт 3,565,000 төгрөгийг хувь тэнцүүлэн гаргуулж Байгаль орчин уур амьсгалын санд олгуулах нь зүйтэй.

 

Мөн шүүгдэгч Х.Б, Д.Б, Я.О, Х.Х нарын гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан “******************” маркийн авто машины” хөрөнгийн үнэлгээний тайлан нь Хас үнэлгээний тайлангаар 6,000,000 төгрөгөөр үнэлэгдсэн болох /1 дүгээр хавтаст хэргийн 127-129 дүгээр хуудас/-д авагдсан байна.

 

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.5 дугаар зүйлийн 2,3 дахь хэсэгт заасны дагуу гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан тээврийн хэрэгслийн үнэлгээний дүн болох 6,000,000 төгрөгийг нийт шүүгдэгч Х.Б, Д.Б, Я.О, Х.Х нараас хувь тэнцүүлэн гаргуулж Улсын орлогод олгуулахаар шийдвэрлэлээ.

 

Иймд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.5 дугаар зүйлийн 1, 2 дахь хэсэгт заасныг журамлан шүүгдэгч Х.Боос 1,500,000 төгрөг, Д.Боос 1,500,000 төгрөг, Я.Огаас 1,500,000 төгрөг, Х.Хоос 1,500,000 төгрөгийг гаргуулж нийт 6,000,000 төгрөгийг Улсын орлогод

Шүүгдэгч Х.Боос 1,218,667 төгрөг, Д.Боос 1,218,667 төгрөг, Я.Огаас 1,218,667 төгрөгийг нийт 3,565,000 төгрөгийг Байгаль орчин уур амьсгалын санд тус тус гаргуулж олгохоор шийдвэрлэлээ. 

 

               Хоёр: Эрүүгийн хариуцлага оногдуулах талаарх шүүхийн дүгнэлт:

 

               Улсын яллагч шүүхийн хэлэлцүүлэгт: “...Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн  3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Д.Бт 2 жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн нутаг дэвсгэрээс гарахгүй байх зорчих эрх хязгаарлах ял, шүүгдэгч Х.Бид 2 жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн нутаг дэвсгэрээс гарахгүй байх зорчих эрх хязгаарлах ял, шүүгдэгч Я.Од 2 жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн нутаг дэвсгэрээс гарахгүй байх зорчих эрх хязгаарлах ял, шүүгдэгч Х.Х****д 2 жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн нутаг дэвсгэрээс гарахгүй байх зорчих эрх хязгаарлах ял оногдуулах...” гэх дүгнэлт,

 

               Шүүгдэгч нарын өмгөөлөгч Д.Хандармаа шүүхийн хэлэлцүүлэгт: “...Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлд заасан гэмт хэрэг нь 1-5 жилийн хугацаагаар зорчих эрх хязгаарлах, торгох ял, хорих ял оногдуулах санкцтай гэмт хэрэг. Миний үйлчлүүлэгч нар хувийн байдлын хувьд бага насны хүүхэдтэй, амьдралаа авч явах гээд хичээж байгаа. Х.Б, Д.Б, Я.О нарт 1 жилийн хугацаагаар зорчих эрх хязгаарлах ял оногдуулж өгнө үү. Х.Хийн хувьд Өмнөговь аймагт 14 хоногоор ростороор ажилладаг бөгөөд ажил хөдөлмөр эрхэлдэг орлого олдог байдлыг харгалзан ял оногдуулахад биелүүлэх боломжтой тул 5400 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 5.400.000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулж өгнө үү гэж хүсэж байна...” гэх дүгнэлтүүдийг тус тус гаргав.

 

               Шүүхээс шүүгдэгч нарт эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ Эрүүгийн хуулийн хууль ёсны, шударга ёсны, гэм буруугийн зарчмыг баримтлан гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагын хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь харгалзан эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэлтэй байна. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Х.Бид 1 жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн бүсчлэлээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял, шүүгдэгч Д.Бт Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 1 жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн бүсчлэлээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял, шүүгдэгч Я.Од Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 1 жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн бүсчлэлээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял, шүүгдэгч Х.Хид Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 5,400 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний 5,400,000 төгрөгөөр торгох ял тус тус оногдуулж шийдвэрлэлээ.

 

Шүүгдэгч нар энэ хэрэгт цагдан хоригдсон хоноггүй, эд мөрийн баримтаар бэхжүүлэн ирүүлсэн 1 ширхэг сиди-г хэрэгт хавсарган үлдээж, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 21.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3 дахь заалтад зааснаар хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан “Цагдаагийн ерөнхий газрын харьяа Экологийн цагдаагийн албаны эд мөрийн баримт хадгалах өрөөнд хадгалагдаж байгаа 713 кг хуш модны үр, идээ самарыг” шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болмогц зохих байгууллагад шилжүүлэхийг Нийслэлийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад даалгав.

 

Монгол Улсын Шүүхийн тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.2, 36.3, 36.6, 36.7, 36.8, 36.10, 36.13, 37.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгүүдэд заасныг тус тус удирдлага болгон

 

 

                                                 ТОГТООХ нь:

 

            1. Шүүгдэгч А********** овогт Д************ Б*********, А******* овогт Х****** Б*******, Б****** овогт Я********н О******* нарыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар зохих зөвшөөрөлгүйгээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор нэн ховор байгалийн ургамлыг түүсэн, бэлтгэсэн, тээвэрлэсэн гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд,

            шүүгдэгч А********* овогт Х**********н Х*********ийг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар зохих зөвшөөрөлгүйгээр хуульд зааснаас өөр зорилгоор түүж, бэлтгэсэн нэн ховор байгалийн ургамлыг тээвэрлэсэн гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцсугай.   

 

2. Шүүгдэгч Д.Б-т Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 1 /нэг/ жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн бүсчлэлээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял,

шүүгдэгч Х.Б-д Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 1 /нэг/ жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн бүсчлэлээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял,

шүүгдэгч Я.О-д Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 1 /нэг/ жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн бүсчлэлээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял,

шүүгдэгч Х.Х-д Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 5,400 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний 5,400,000 төгрөгөөр торгох ял тус тус шийтгэсүгэй.

 

3. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.5 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Д.Б-т Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 1 /нэг/ жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн бүсчлэлээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял,

шүүгдэгч Х.Б-д Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 1 /нэг/ жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн бүсчлэлээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ял,

шүүгдэгч Я.О-д Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 1 /нэг/ жилийн хугацаагаар Сонгинохайрхан дүүргийн бүсчлэлээс гарахгүй байх зорчих эрхийг хязгаарлах ялуудыг биелүүлээгүй бол зорчих эрхийг хязгаарлах ялын 1 /нэг/ хоногийг хорих ялын 1 /нэг/ хоногоор тооцож хорих ялаар,

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Х.Х-д Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 5,400 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний 5,400,000 төгрөгөөр торгох ялыг 3 сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоож, энэ хугацаанд биелүүлээгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгийг 1 /нэг/ хоногоор тооцож хорих ялаар солихыг тус тус дурдсугай.

 

4. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.5 дугаар зүйлийн 1, 2 дахь хэсэгт заасныг баримтлан шүүгдэгч Х.Б-оос 1,500,000 төгрөг, Д.Б-оос 1,500,000 төгрөг, Я.О-гаас 1,500,000 төгрөг, Х.Х-оос 1,500,000 төгрөгийг гаргуулж, нийт 6,000,000 төгрөгийг Улсын орлого болгосугай.  

 

5. Ойн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.4-д заасныг баримтлан шүүгдэгч Х.Б, Д.Б, Я.О нараас тус тус бүр 3,565,000 төгрөгийг хувь тэнцүүлэн гаргуулж Байгаль орчин, уур амьсгалын санд тус тус олгосугай.

 

6. Шүүгдэгч Х.Б, Д.Б, Я.О, Х.Х нар хэрэгт цагдан хоригдсон хоноггүй, эд мөрийн баримтаар бэхжүүлэн ирүүлсэн 1 ширхэг Сиди-г хэрэгт хавсарган үлдээж, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 21.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3 дахь заалтад зааснаар хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан “Цагдаагийн ерөнхий газрын харьяа Экологийн цагдаагийн албаны эд мөрийн баримт хадгалах өрөөнд хадгалагдаж байгаа 713 кг хуш модны үр, идээ самарыг” шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болмогц зохих байгууллагад шилжүүлэхийг Нийслэлийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад даалгасугай.   

 

7. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүхийн шийдвэр уншиж сонсгосноор хүчин төгөлдөр болох бөгөөд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 38.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шийтгэх тогтоолд давж заалдах гомдол гаргах, эсэргүүцэл бичих эрх бүхий этгээд тогтоолыг гардуулснаас хойш 14 хоногийн дотор Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах,  эсэргүүцэл бичих эрхтэйг дурдсугай.

 

8. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар анхан шатны шүүхийн шийдвэрт гомдол, эсэргүүцэл гаргасан тохиолдолд шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийг түдгэлзүүлж, тогтоол хүчин төгөлдөр болтол Х.Б, Д.Б, Я.О, Х.Х нарт авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                             Ц.МӨНХ-ЭРДЭНЭ