МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

Дундговь аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн шүүгч Б.Төрболд даргалж тус шүүхийн “А” танхимд нээлттэй хийсэн хуралдаанд

Нарийн бичгийн дарга *******  

Улсын яллагч *******   

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч *******                            

Шүүгдэгч ******* нарыг оролцан Дундговь аймгийн прокурорын  газрын  хяналтын прокуророос Эрүүгийн хийн Тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн *******д холбогдох эрүүгийн 0239 дугаартай хэргийг 2025 оны 08 дугаар сарын сарын 22-ны өдөр хүлээн авч хэлэлцэв.

 

Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт:

Монгол Улсын иргэн, *******,*******,*******,*******,, “” ХХК-ийн захирал ажилтай,,,,,, Регистрийн дугаар:

 

Холбогдсон хэргийн талаар: /Яллах дүгнэлтэд дурдсанаар/

Шүүгдэгч ******* нь Дундговь аймгийн сум 5 дугаар багийн нутаг “ ” гэх газарт нөхөн сэргээлт хийх үедээ буюу оны 11 дүгээр сараас оны 04 дүгээр сарын 19-ний өдрийн хооронд тусгай зөвшөөрөлгүйгээр гар хийцийн шигшүүр ашиглан хь бусаар ашигт малтмал боловсралт, ашиглалт явж, улмаар УНУ улсын дугаартай “Beiben North Benz” маркийн автомашин ( АЧ улсын дугаартай ачаатай), ГСА улсын дугаартай “Beiben North Benz” маркийн автомашин ( АЧ улсын дугаартай ачаатай), УН улсын дугаартай “ZL50F-II” маркийн ковшид тус тус ачиж, байгаль орчинд 8,550,000 төгрөгийн хохирол учрсан гэмт хэрэгт холбогджээ.

Шүүх хуралдаанаар хэлэлцэгдсэн, хэрэгт цугларсан яллах болон цагаатгах нотлох баримтуудыг шинжлэн хэлэлцээд 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

Нэг. Шүүгдэгчийг гэм буруутайд тооцох талаар:

Шүүгдэгч нь хь бусаар ашигт малтмал ашигласан, олборлосон үйл баримт хэрэгт авагдсан шүүх хуралдаанаар хэлэлцэгдсэн дараах нотлох баримтуудаар тогтоогдож байна. Үүнд:

1. Шүүгдэгч ******* нь шүүхийн хэлэлцүүлэгт өгсөн мэдүүлэгтээ: “Мэдүүлэг өмнө өгсөн дахин өгөх шаардлага байхгүй, гэм буруугаа бүгдийг нь хүлээн зөвшөөрч байгаа...” гэв. /Хуралдааны тэмдэглэлд/

2. Хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч “Гэмт хэргийн улмаас байгаль орчинд учирсан шинжээчийн дүгнэлтэд тусгасан хохирлыг мөн тээврийн хэрэгсэл гэмт хэрэг үйлдэхэд ашигласан багаж зэвсгийн үнэлгээ зэргийг сумын нэрийн өмнөөс нэхэмжилж байна. Уг төлбөрийг манай сумын тоот байгаль хамгаалах сангийн дансанд тушааж өгөхийг хүсэж байна. ... Шинжээчийн дүгнэлтэд тусгагдсан экологи-эдийн засгийн хохирлын үнэлгээг нэхэмжилж байна” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 36-38-р хуудас/

3. Хохирогчийн хь ёсны төлөөлөгч “Дундговь аймгийн сумын 5 дугаар багийн нутаг гэх газарт 2022 оны 08 сард санагдаж байна "" ХХК нь Дундговь аймгийн сумтай нөхөн сэргээлтийн гэрээ байгж ажилсан. Тухайн нөхөн сэргээлт хийсэн " " гэх газар нь одоогоор хүчинтэй байгаа дугаартай ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлтэй манай " " ХХК-ны талбайд хамаардаг газар юм. ... Би энэ хэргийн талаар " " ХХК-ны удирдлагуудад танилцахад энэ хэрэгтэй холбоотой ямар нэгэн нэхэмжлэл гаргахгүй гэснийг итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн хувьд уламжилж байна...” гэх мэдүүлэг /1-р хх-ийн 44-45, 47-р хуудас/

4. Иргэний нэхэмжлэгч “... Би тухайн жоншийг ачихдаа зөвшөөрөлтэй гэж бодоод л тээвэрлэж явсан. Би тухайн үед өөрийн эзэмшлийн ГСА улсын дугаартай Норд бенз маркийн тээврийн хэрэгслээр тээвэрлэж явсан...” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 50-р хуудас/

5. Иргэний нэхэмжлэгч өгсөн “ оны 04 дүгээр сарын дунд үеэр танил дүү утсаар ярихад машин чинь байвал ачаанд явах уу гэхээр нь тухайн үед ажилгүй сул зогсож байсан болохоор таван төгрөг нь хэрэг болно гэж бодоод жолооч авна гэсэн зар тавиад улмаар гэх жолоочтой танилцаад ачаанд явсан. Тухайн үед нь би яг юу ачихыг нь асгүй руу машинаа жолоочтойгоо хамт явсан. Тэгээд явсны маргааш билүү нөгөөдөр нь жолооч над руу утсаар яриад машиныг ачиж явсан ачаатай нь Дундговь аймгийн сумд цагдаа саатлаа гэж хэлсэн. ... Дээрх онд үйлдвэрлэсэн 2011 оны 12 сарын 08-ны өдөр Монгол улсад орж ирсэн УНУ улсын дугаартай өөрөө бгагч Хово машин, онд үйлдвэрлэсэн оны 02 сарын 01-ний өдөр Монгол улсад орж ирсэн АЧ улсын дугаартай чиргүүл зэрэг нь " " ХХК-н нэр дээр бүртгэлтэй боловч миний өөрийн эзэмшил өмчлөлийн тээврийн хэрэгсэл, чиргүүл байгаа юм...” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 56-р хуудас/

6. Иргэний нэхэмжлэгч өгсөн “ УН улсын дугаартай СЕМ-ийн 50 ковш /SEM ZL50-F/ маркийн ковш буюу авто ачигчийг миний танил дүү ******* нь оны 04 юм уу 05 дугаар сард санагдаж байна надтай ирж заад нэг газар нөхөн сэргээлтийн ажил хийж байгаа юм зун болтол ковшоо өгч байгаач дүү нь түрээс мөнгийг нь сүүлд өгнө гэж хэлээд аваад явсан. Тэгээд тухайн ковшийг сүүлд буюу сая наадмын дараа надад авчирч өгсөн...” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 63-р хуудас/

7. Гэрч “Өнөөдөр захирал шороо шигшдэг шигшүүр дээр жоохон шороо шигшчих гэж хэлсэн болохоор бага зэрэг шороо шигшсэн. ... Өчигдөр шөнө 2 чиргүүлтэй Хово, 1 шаланзанд шигшсэн жонш шороо ачсан...” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 66-67-р хуудас/

8. Гэрч “ ковш оператор нийх талаар надад үүрэг өгсний дагуу энэ талбайд ковшийн оператороор ажиллаж байна. Уг талбай дээр байгаа жоншны шороон овоолгыг шигших, тараах, ачих зэрэг ажлуудыг хийсэн. Намайг энд байх хугацаанд 2 удаа шигшсэн жоншны агамжтай хүдрийг машинд ачиж тээвэрлэн авч явсан...” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 69-70-р хуудас/

9. Гэрч Б.гийн “... Дундговь аймгийн Гурвансайхан суманд ирээд цаашаа газар мэдэхгүй зогсож байтал над руу залгаад араас чинь ГСА улсын дугаартай Норд очно хамт нэг газраас юм ачна гэсэн. Тэгээд зогсож байтал тухайн машин ирээд жолооч Пүрэвдорж гэх ахтай танилцаад бид 2 хамт хөдөлсөн. Гурвансайхан сумын ертөнцийн зүгээр баруун урагшаа ойролцоогоор 30 гаран км “Морьт” гэх жоншны уурхайд орой 20 цагийн үед ирээд жоншоо ачаад замдаа Дундговь аймгийн сум руу орж ирэхэд цагдаа саатсан. ... Толгой нь УНУ, чиргүүл нь АЧ дугаартай /хово/, эзэмшлийнх...” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 74-75-р хуудас/

10. Гэрч “... оны 04 сарын 18-ны өдөр залгаад жонш тээврийн ажил байна, та явах уу гэхээр нь гарал үүсэл, бичиг баримт асуудалгүй юу гэхэд бүгд асуудалгүй гэсэн. Тэгээд тай ярьж уурхайн замыг нь мэдээд замд 1 машин байгаа хамт явчих гэхээр нь хамт явсан. Морьт гэх жоншны уурхайд ирээд 20 цагийн үед жоншоо ачаад Говьсүмбэр аймаг руу 2-аа хөдөлсөн. Тэгээд замдаа 1 хоночхоод сум руу ортол цагдаа зогсоогоод саатсан юм. Толгой нь ГСА, чиргүүл нь 68-19 АЧ дугаартай, /норд бенз/ миний өөрийн эзэмшлийнх...” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 77-78-р хуудас/

11. Гэрч “... Орхон гэх операторчин намайг шороо тараагаад өгөөч гэхээр нь туслаад жолоодсон, надад операторын үнэмлэх байхгүй. Жонштой чулуун овоолгуудыг Орхон ковшоороо шигшсэн...” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 72-р хуудас/

12. Гэрч “... Би Хэрэг бүртгэлтийн дугаартай хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа явж байхдаа Шүүх шинжилгээний байглагаас гадуур шинжилгээ хийлгэхээр оны 05 дугаар сарын 06-ны өдөр байгаль орчны үнэлгээ, зөвлөгөөний " " ХХК-д оны 06 дугаар сарын 03-ны өдөр болон оны 09 дүгээр сарын 10-ны өдөр "-" ХХК-д шинжээч томилж дүгнэлт гаргсан. Анх шинжээч томилсон тогтоолыг өгөхдөө шинжээч нараас тусгай мэдлэг, мэргэжил, чадварыг нотолсон баримт бичиг, шинжээчээр оролцж болохгүй үндэслэл байгаа эсэхийг шалгаж, шинжээчээр ажиллахыг зөвшөөрч байгаа эсэхийг урьдчилан тодрсан тухай тэмдэглэлийг шинжээч нарт танилцж өөрсдөөр нь бөглүүлж гарын үсэг зурсан, мөн эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 9.1, 9.2, 10.11, 115, 16.3, 16.5, 25.1, 27.1, 27.6 дугаар зүйлүүдэд заасан шинжээчийн эрх, үүргийг тайлбарлан өгч хь сансан баталгаа авсан боловч миний бие тухайн баталгаануудыг хэрэгт хавсаргахаа мартсан байна лээ. Харин одоо тухайн баримт бичгүүдийг гарган өгч хэрэгт хавсаргах хүсэлтэй байна. Эдгээр баримтуудыг тухайн цаг хугацаанд авсан бөгөөд миний сейфэнд хадгалагдаж байсан...” гэх мэдүүлэг, /2 хх-ийн 49-50-р хуудас/

13. Байгаль орчны үнэлгээ, зөвлөгөөний “ ” ХХК-ийн оны 07 дугаар сарын 16-ны өдрийн 15 дугаартай “... Дээрх үйл ажиллагааны нөлөөгөөр байгаль орчинд учрсан экологи-эдийн засгийн хохирлын үнэлгээ нь нийт 8,550,000 төгрөг болж байна. ГСА, УНУ улсын дугаартай 2 тээврийн хэрэгсэлд ачиж яваад хураагдсан болон солбицол бүхий талбайд овоолсон чулаг нь жоншны агамж бүхий шороо байна. Зах зээлийн үнэлгээ 1 тонн нь 57.000 төгрөг байна. ... Шороо нийт 150 тонн байна. ...” гэх шинжээчийн дүгнэлт, /1 хх-ийн 84-95, 2 хх-ийн 35-38-р хуудас/

14. “ ” ХХК-ийн оны 06 дугаар сарын 10-ны өдрийн 01/18 дугаартай “... Хово /Howo ZZ 3257-N3847A/ маркийн УНУ улсын дугаартай ачааны автомашин 16.000.000,  ММЗ /MMZ/ маркийн АЧ улсын дугаартай чиргүүл 10.000.000 төгрөгөөр үнэлэв, нийт 26.000.000” гэх техникийн үнэлгээний тайлан, /1 хх-ийн 96-104-р хуудас/

15. “ ” ХХК-ийн оны 09 дүгээр сарын 25-ны өдрийн 01/30 дугаартай “... SEM Zl 50F-II загварын шар өнгийн авто ачигч /50 ковш/ УН улсын дугаартай, 12.000.000 төгрөг” гэх техникийн үнэлгээний тайлан, /1 хх-ийн 110-118-р хуудас/

16. “ ” ХХК-ийн оны 06 дугаар сарын 10-ны өдрийн 01/18 дугаартай “... Бейбен Норд Бенз /Beiben North Benz/ маркийн ГСА улсын дугаартай ачааны автомашин 17.000.000, Стайер /Steyr/ маркийн АЧ улсын дугаартай чиргүүл 10.000.000 төгрөгөөр, нийт 27.000.000 үнэлэв” гэх техникийн үнэлгээний тайлан, /1 хх-ийн 96-104-р хуудас/

17. Ашигт малтмал, газрын тосны газрын оны 08 дугаар сарын 01-ний өдрийн 10/3233 дугаартай албан бичиг, /1 хх-ийн 123-р тал/

18. Улсын бүртгэлийн ерөнхий газрын оны 07 дугаар сарын 26-ны өдрийн 4/9551 дугаартай албан бичиг, /1 хх-ийн 125-р тал/

19. Дундговь аймгийн сумын засаг даргын тамгын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч оны 10 дугаар сарын 15-ны өдрийн 02/265 дугаартай албан бичиг, /1 хх-ийн 136-182-р тал/

20. оны 04 дүгээр сарын 19-ний өдрийн хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэл, тээврийн хэрэгсэлд үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт, /1 хх-ийн 10-21-р тал/

21. Яллагдагч *******ын “Би “” ХХК-г төрлийн эгч 2018 онд өөрийн нэр дээр шилжүүлэн авсан. 2022 оны 08 сарын 08-ны өдөр Дундговь аймгийн сумын засаг дарга “Эвдэгдсэн газар техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлт хийх ажлын гэрээ” байган тус сумын нутаг “ ус” гэх газарт “ хайрхан ” компанийн ашиглалтын талбайд эвдэгдсэн 5.2 га талбайд техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлт хийж оны 06 сард хүлээлгэж өгсөн. ... Энэ хугацаанд талбайд жоншны агамжтай чулуу, шорооны овоолгууд байсан. Тэгэхээр нь овоолгуудыг шигшээд шороог нь ялгаад жоншны агамжтай чулуунуудыг худалдан борлах зорилгоор ГСА, УНУ улсын дугаартай тээврийн хэрэгслүүдэд ачаад Говьсүмбэр аймаг руу тээвэрлүүлсэн боловч суманд цагдаад саатагдсан. Манайх нөхөн сэргээлт хийх тусгай зөвшөөрөлгүй. ... Жонш тээвэрлүүлэх гэсэн 2 машиныг жолоочтой нь түрээсэлсэн байсан. ... Ковшийн жолоочоор Орхонт, Тэмүүжин нар ажилласан. ... Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байна” гэх мэдүүлэг, /1 хх-ийн 228-230-р хуудас/

Шүүгдэгч *******д холбогдох хэрэгт авагдсан шинжээчийн дүгнэлтүүдийг хэрэгт хувийн сонирхолгүй, нарийн мэргэшсэн, гаргасан дүгнэлтийнхээ хариуцлагыг хүлээх чадвар бүхий шинжээч нар өөрсдийн тусгай мэдлэгийн хүрээнд гаргасан ба уг дүгнэлтүүд нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хь, Шүүхийн шинжилгээний тухай хьд заасан үндэслэл журмын дагуу гарсан дүгнэлтүүдэд эргэлзээ төрүүлэхээр нөхцөл байдал тогтоогдоогүй болно.

Энэ хэрэгт Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 16.2 дугаар зүйлд заасан нотолбол зохих байдлуудыг хангалттай шалгаж тодрсан, мөрдөн байцаалтын явцад оролцогчийн хиар хамгаалагдсан эрхийг хассан, хязгаарласан, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хьд заасан шаардлагыг зөрчсөн гэх ноцтой зөрчил тогтоогдоогүй гэж үзлээ.

Шүүхийн хэлэлцүүлгээр судлагдсан дээрх баримтуудыг эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хьд заасан үндэслэл журмын дагуу цуглж бэхжүүлсэн байх тул шүүх нотлох баримтаар үнэлж шийдвэрлэсэн болно.

 

Хавтаст хэрэгт цугларсан болон шинжлэн судалсан баримтуудаар дараах үйл баримт тогтоогдож байна.

Шүүгдэгч ******* нь 2018 онд “барилгын засвар, засал чимэглэл, гадаад худалдаа” гэсэн 2 чиглэлээр үйл ажиллагаа явах “” ХХК-н захирлаар ажиллаж эхэлсэн ба техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлт хийх эрхийг зохих төрийн байглага, албан тушаалтнаас аваагүй боловч Дундговь аймгийн сумын засаг дарга 2022 оны 08 дугаар сарын 01-ний өдөр Дундговь аймгийн сумын 5 дугаар багийн нутаг дэвсгэр " ус" гэх газарт “Эвдэрсэн газарт техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлт хийх” ажлын гэрээ байгсан байна.

Ийнхүү нөхөн сэргээлтийн ажлыг хийх явцдаа уг талбайд байсан жоншны агамж бүхий шорооноос гар хийцийн шигшүүр ашиглан ердийн малтмал буюу 150 тонн “жонш” шигшин авч оны 04 дүгээр сарын 19-ний өдөр SEM Zl 50F-II загварын УН улсын дугаартай шар өнгийн авто ачигчаар /50 ковш/ “Хово” маркийн УНУ улсын дугаартай, / АЧ улсын дугаартай чиргүүлтэй/, Норд Бенз маркийн ГСА улсын дугаартай, / АЧ улсын дугаартай чиргүүлтэй/ тээврийн хэрэгслүүдэд ачиж, улмаар уг тээврийн хэрэгслүүдэд ачсан жоншийг Дундговь аймгийн Баянжаргалын сумын нутаг дэвсгэрт цагдаагийн албан хаагч саатах хүртэлх хугацаанд тээвэрлүүлсэн үйл баримт тогтоогдов.

Шүүгдэгчийн дээрх хь бусаар шигшин авсан гэх 150 тонн чулуу нь ердийн ашигт малтмал буюу “жонш” болох нь Байгаль орчны үнэлгээ, зөвлөгөөний “ ” ХХК-ийн оны 07 дугаар сарын 16-ны өдрийн 15 дугаартай дүгнэлтээр хөдөлбөргүй тогтоогдов.

Ашигт малтмалын тухай хийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.6 дахь хэсэгт “Ашигт малтмал хайх" гэж эрдсийн хуримтлалын байршил, тоо хэмжээг нарийвчлан тогтоох зорилгоор газрын гадаргуу, түүний хэвлийд геологи, хайгын судалгаа хийж, түүний нөөц, баялгийг ашиглах боломжийг судлан техник, эдийн засгийн үнэлгээ хийхийг” хэлнэ гээд, мөн хийн 4.1.7 дахь хэсэгт “Ашигт малтмал ашиглах" гэж газрын гадаргуу, түүний хэвлий, хүдрийн овоолго, хаягдал, байгалийн уснаас ашигт малтмал ялган авах, олборлох, түүний ашигт аггыг нэмэгдүүлэх, баяжах, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, борлах болон түүнтэй холбогдсон бусад үйл ажиллагааг” хэлнэ, мөн хийн 4.1.15 дахь хэсэгт “Хайгын тусгай зөвшөөрөл" гэж энэ хийн дагуу ашигт малтмал эрэх, хайх эрх олгосон баримт бичгийг” хэлнэ, мөн хийн 3.1 дэх хэсэгт “Энэ хиар ус, газрын тос, байгалийн хий, цацраг идэвхт болон түгээмэл тархацтай ашигт малтмалаас бусад төрлийн ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглахтай холбогдсон харилцааг зохицна” гэжээ.

Түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын тухай хийн 4 дэх хэсгийн 4.1.1 дэх хэсэгт “Түгээмэл тархацтай ашигт малтмал" гэж зам, барилгын материалын зориулалтаар ашиглах боломжтой, элбэг тархалт бүхий элс, хайрга, тоосгоны шавар, хүрмэн, боржин, дайрганы зориулалттай барилгын чулууны хуримтлалыг” гэжээ.

Дээрх хьд заасан зохицалт болон түүнчлэн хэрэгт авагдсан дүгнэлт, бусад гэрчүүдийн мэдүүлгүүд, нотлох баримтуудаар *******ын зохих зөвшөөрөлгүйгээр 150 тонн ашигт малтмал буюу “жонш”-ийг гар аргаар шигшин авч бусдад худалдан борлахаар тээврийн хэрэгсэлд ачиж тээвэрлэсэн үйлдэл нь Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэргийн шинжийг хангаж байна.

Ашигт малтмалын тухай хьд “Ашигт малтмал ашиглах” гэдэгт газрын гадаргуу, түүний хэвлий, хүдрийн овоолго, хаягдал, байгалийн уснаас ашигт малтмал ялган авах, олборлох, түүний ашигт аггыг нэмэгдүүлэх, баяжах, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, борлах болон түүнтэй холбогдсон бусад үйл ажиллагааг” хэлнэ гэж заасан байх ба ******* нь нөхөн сэргээлтийн ажил хийх явцдаа жоншны агамж бүхий шорооноос 150 тонн жоншийг гар аргаар, ямар ч зөвшөөрөлгүйгээр шигшин авч тээврийн хэрэгсэлд ачиж борлахаар тээвэрлэсэн нь гэмт хэргийн шинжийг шууд хангасан үйлдэл гэж шүүхээс дүгнэв.

Иймд шүүгдэгч *******ыг Эрүүгийн хийн тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал ашигласан” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцов.

 

Хохирлын талаар:

Шүүгдэгч *******ын тусгай зөвшөөрөлгүйгээр, хь бусаар шигшсэн 150 тонн “жонш” нь Байгаль орчны үнэлгээ, зөвлөгөөний “ ” ХХК-ийн оны 07 дугаар сарын 16-ны өдрийн 15 дугаартай дүгнэлтээр 8.550.000 /найман сая таван зуун тавин мянга/ төгрөгөөр тогтоогдсон ба шүүгдэгч нь уг хохирлыг 2025 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдөр нөхөн төлсөн болох нь 1 хавтаст хэргийн 242 дугаар хуудсанд авагдсан байх тул түүнийг бусдад төлөх хохиролгүй гэж үзэв.

 

                    Хоёр. Шүүгдэгчид эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх талаар:

            Шүүгдэгч *******ыг Эрүүгийн хийн Тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсон тул Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 1.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Энэ хьд заасан гэмт хэрэг үйлдсэн нь шүүхээр тогтоогдсон гэм буруутай хүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ” гэж заасныг баримтлан түүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх нь зүйтэй.

            Шүүгдэгчид эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 6.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Шүүх гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд энэ хийн ерөнхий ангид заасан үндэслэл, журмын дагуу тусгай ангид заасан төрөл, хэмжээний дотор эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ” гэж,  мөн зүйлийн 2 дахь хэсэгт “Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхэд гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь харгалзан үзнэ” гэж тус тус заасныг үндэслэв.

Шүүгдэгчид эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхэд Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 6.6 дугаар зүйлд заасан хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй ба учирсан хохирлыг нөхөн төлснийг Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1.2 дахь хэсэгт зааснаар хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцов.

Шүүгдэгчийн гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, хувийн байдлыг харгалзан үзэж түүнийг нийгмээс тусгаарлаж хорих ял оногдалгүйгээр, түүнд 6000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр буюу 6.000.000 /найман сая/ төгрөгөөр торгож, уг торгийг 2 жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэх нь Эрүүгийн хийн 1.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Эрүүгийн хариуцлага нь тухайн хүн хийн этгээдийн үйлдсэн гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, гэм буруугийн хэлбэрт тохирсон байна” гэсэн шударга ёсны зарчимд нийцнэ гэж үзэв.

 

Гэмт хэрэг үйлдэхэд ашигласан тээврийн хэрэгсэл, ашигласан эд зүйлсийн талаар:

Шүүгдэгч ******* нь “” ХХК-н захирлаар ажиллаж байхдаа гар хийцийн шигшүүр ашиглан ердийн малтмал буюу 150 тонн “жонш” шигшин авч бусдын эзэмшлийн буюу иргэн SEM Zl 50F-II загварын УН улсын дугаартай авто ачигчийг , Г.Орхонт нараар ажиллж /50 ковш/ жолоодон явсан Норд Бенз маркийн ГСА улсын дугаартай, / АЧ улсын дугаартай чиргүүлтэй/, Б.гийн жолоодон явсан “Хово” маркийн УНУ улсын дугаартай, / АЧ улсын дугаартай чиргүүлтэй/, тээврийн хэрэгслүүдэд ачсан буюу гэмт хэрэг үйлдэхдээ уг машин механизмуудыг ашигласан байна.

Дээрх машин механизмууд нь *******ын өмчлөлийнх биш болох нь хэрэгт авагдсан тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээ бусад баримтаар тогтоогдож байх ба тэрээр эзэмшигч нартай нь түрээсийн гэрээ байган ашиглажээ.

Уг ашигласан тээврийн хэрэгслүүдийг мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад үнэлүүлэхэд Хово /Howo ZZ 3257-N3847A/ маркийн УНУ улсын дугаартай ачааны автомашин 16.000.000,  ММЗ /MMZ/ маркийн АЧ улсын дугаартай чиргүүл 10.000.000, SEM Zl 50F-II загварын шар өнгийн авто ачигч /50 ковш/ УН улсын дугаартай, 12.000.000, Бейбен Норд Бенз /Beiben North Benz/ маркийн ГСА улсын дугаартай ачааны автомашин 17.000.000, Стайер /Steyr/ маркийн АЧ улсын дугаартай чиргүүл 10.000.000 төгрөгөөр буюу нийт 65.000.000 /жаран таван сая/ төгрөгөөр үнэлэгдсэн байна.

Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 7.5 дугаар зүйлд зааснаар гэмт хэрэг үйлдэхэд ашигласан тээврийн хэрэгсэл бусдын өмчлөлд байсан тохиолдолд түүний үнийг гаргна гэж заасан тул шүүгдэгчийн гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан нийт тээврийн хэрэгслүүдийн үнэ болох 65.000.000 /жаран таван сая/ төгрөгийг түүнээс гаргж улсын орлого болгохоор шийдвэрлэв.

 

Бусад асуудлын талаар:

Шүүгдэгч энэ хэргийн улмаас цагдан хоригдоогүй, хэрэгт битүүмжилсэн хөрөнгөгүй, шүүгдэгчээс гаргах эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй болохыг тус тус дурдаж, шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол түүнд урд авсан “хувийн баталгаа гаргах” таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үлдээлээ.

Хэргийн мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад шүүгдэгч нь хь бусаар жонш олборлосон буюу ашигласан гэх боловч уг 150 тонн жонш хураан авсан, ямарваа нэгэн байдлаар битүүмжилсэн тогтоол хэрэгт авагдаагүй, түүнчлэн улсын яллагчаас энэ талаар санал гаргаагүй тул шүүх уг 150 тонн жоншны талаар ямарваа нэгэн шийдвэр гаргаагүй болохыг жич дурдав.

 

            Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хийн 36.1, 36.2 дугаар зүйлийн 1, 2, 3, 4 дэх хэсэг, 36.6, 36.7, 36.8 дугаар зүйлд тус тус заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 

            1. Шүүгдэгч овогт ыг Эрүүгийн хийн Тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал ашигласан” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.

            2. Эрүүгийн хийн Тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч овогт д 6000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр буюу 6.000.000 /зургаан сая/ төгрөгөөр торгох ял оногдж шийтгэсүгэй.

            3. Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч ******* нь шүүхээс оногдсан торгох ялыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсноос хойш 2 жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосугай.

            4. Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч ******* нь шүүхээс оногдсан торгох ялыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялын 15 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгийг 1 хоногоор тооцож хорих ялаар сольдог болохыг мэдэгдсүгэй.

            5. Эрүүгийн хийн ерөнхий ангийн 7.5 дугаар зүйлд зааснаар шүүгдэгч *******аас гэмт хэрэг үйлдэхдээ ашигласан тээврийн хэрэгсэл, механизмуудын үнэ болох / Хово /Howo ZZ 3257-N3847A/ маркийн УНУ улсын дугаартай ачааны автомашин 16.000.000 төгрөг,  ММЗ /MMZ/ маркийн АЧ улсын дугаартай чиргүүл 10.000.000 төгрөг, SEM Zl 50F-II загварын шар өнгийн авто ачигч /50 ковш/ УН улсын дугаартай, 12.000.000 төгрөг, Бейбен Норд Бенз /Beiben North Benz/ маркийн ГСА улсын дугаартай ачааны автомашин 17.000.000 төгрөг, Стайер /Steyr/ маркийн АЧ улсын дугаартай чиргүүл 10.000.000 төгрөгөөр буюу нийт 65.000.000 /жаран таван сая/ төгрөгийг гаргж улсын орлого болгосугай.  

            6. Шүүгдэгч ******* энэ хэргийн улмаас цагдан хоригдоогүй, хэрэгт битүүмжилсэн хөрөнгөгүй, түүнээс гаргах эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй болохыг дурдаж шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгчид урьд авсан “Хувийн баталгаа гаргах” таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр  үргэлжлүүлсүгэй.

            7. Шийтгэх тогтоол уншиж сонсгосноор хүчинтэй болох бөгөөд шүүгдэгч, хохирогч, тэдгээрийн өмгөөлөгч шийтгэх тогтоолыг гардан авснаас эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор Дундговь аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах, улсын яллагч түүний дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй болохыг тус тус дурдсугай.

 

 

 

 

 ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                     Б.ТӨРБОЛД