2025             12               01                                               2025/ШЦТ/157                        

 

 

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

                                                                               

Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын шүүхийн эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааныг тус шүүхийн Ерөнхий шүүгч Г................ даргалж,

 

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: Д...................,

Улсын яллагч: Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь Сум дундын прокурорын газрын хяналтын прокурор В..................... /томилолтоор/,

Шүүгдэгч Г.............. өмгөөлөгч М.Х,

Шүүгдэгч Ү.Н-ын өмгөөлөгч Х.Л,  

Шүүгдэгч Г.Б,

Шүүгдэгч Ү.Н нарыг оролцуулж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар:

 

********** ********** газрын хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаах ажиллагаанд хяналт тавих * хэлтсийн хяналтын прокуророос Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1, 1.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн М***** овогт Г********* Б*****, Х** овогт Ү************* Н********* нарт холбогдох ************* дугаартай эрүүгийн хэргийг 2025 оны 09 дүгээр сарын **-** өдөр хүлээн авч, хянан хэлэлцэв. 

 

Шүүгдэгч нарын биеийн байцаалт:

Монгол Улсын иргэн, 1976 оны 01 дүгээр сарын **-*** өдөр Өмнөговь а****** Д********** хотод төрсөн, 49 настай, эмэгтэй, дээд боловсролтой, нягтлан бодогч мэргэжилтэй, хэрэгт холбогдох үедээ Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргаар ажиллаж байсан, ам бүл 4, нөхөр 2 хүүхдийн хамт Өмнөговь а****** ********* сумын *-* баг Ц***** овоо **** суугийн *** тоотод оршин суух хаягтай, урьд ял шийтгүүлж байгаагүй, М***** ****** овогт Г********* Б***** /**:**********/,

Монгол Улсын иргэн, 1991 оны 02 дугаар сарын **-*** өдөр Өмнөговь а******

 ********* суманд төрсөн, 34 настай, эмэгтэй, дээд боловсролтой, газар зохион байгуулагч, эрх зүйч мэргэжилтэй, хэрэгт холбогдох үедээ Өмнөговь а****** ********* ***** газрын даамлаар ажиллаж байсан, ам бүл 5, нөхөр 3 хүүхдийн хамт, Өмнөговь а****** ********* сумын *-* баг Ц***** овоонд оршин суух хаягийн бүртгэлтэй боловч одоо Б******* дүүргийн **-* хороо ***-* байрны ** тоотод оршин суух хаягтай, урьд ял шийтгүүлж байгаагүй, Х** ****** овогт Ү************* Н********* /**:**********/,  

 

Холбогдсон хэргийн талаар /яллах дүгнэлтэд дурдсанаар/:

Шүүгдэгч Г.Б***** нь нийтийн албан тушаалтан буюу Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргаар ажиллаж байх хугацаандаа тус сумын газрын даамал Ү.Н************ үйлдлээрээ санаатай нэгдэн, бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж: Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* "энэ хуулийн 21.3.*-* зааснаас бусад газрыг сумын И******* Т************ Х****** баталсан тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу сумын хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах", мөн хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* "энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно", 38 дугаар зүйлийн 38.*-* "Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана" гэснийг тус тус зөрчиж,

Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын **-** өдрийн */*** дугаартай захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 40 жилийн хугацаатай 2,403,072 метр квадрат талбай бүхий газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгосон байхад "Э****** Тавантолгой" **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай албан бичгээр ирүүлсэн "Э****** Тавантолгой **-ийн уурхайн ахилт болон бусад бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөөний байршилтай давхацсан тохиолдолд талбайг чөлөөлөх нөхцөлтэйгөөр хүчингүй болсон 35,07 га газрыг туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах "*********" Х**-д хуулийн дагуу шилжүүлэн өгч шийдвэрлэж өгнө үү..." гэх хүсэлтийг үндэслэн, тус сумын ********* сумын газрын даамал Ү. Н********** "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" "Г**** ашиглуулах тухай" захирамж боловсруулах талаар хууль бус үүрэг чиглэл өгч, Улмаар Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 38 жилийн хугацаатай 2,501,586 метр квадрат газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгох, мөн өдрийн */** дүгээр "Г**** ашиглуулах тухай" захирамжаар "*********" Х**-д 351,507 метр квадрат бүхий

газрыг 5 жилийн хугацаагаар үйлдвэр барилга байгууламжийн зориулалтаар тус тус олгох шийдвэрийг гаргаж "*********" Х**-д давуу байдал бий болгож, төрд 2,284,795,500 төгрөгийн хохирол учруулсан,

             Шүүгдэгч Ү.Н********* нь нийтийн албан тушаалтан буюу Өмнөговь а****** ********* ***** газрын даамлаар ажиллаж байх хугацаандаа тус сумын Засаг дарга Г.Б******** үйлдлээрээ санаатай нэгдэн, бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж: Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* "энэ хуулийн 21.3.*-* зааснаас бусад газрыг сумын И******* Т************ Х****** баталсан тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу сумын хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах", мөн хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* "энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно", 38 дугаар зүйлийн 38.*-* "Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. "Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана" гэснийг тус тус зөрчиж Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын **-** өдрийн */*** дугаартай захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 40 жилийн хугацаатай 2,403,072 метр квадрат талбай бүхий газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгосон байхад "Э****** Тавантолгой" **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай албан бичгээр ирүүлсэн "Э****** Тавантолгой **-ийн уурхайн ахилт болон бусад бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөөний байршилтай давхацсан тохиолдолд талбайг чөлөөлөх нөхцөлтэйгөөр хүчингүй болсон 35,07 га газрыг туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах "*********" Х**-д хуулийн дагуу шилжүүлэн өгч шийдвэрлэж өгнө үү..." гэх хүсэлтийг үндэслэн Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг дарга Г.Б********* "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" "Г**** ашиглуулах тухай" захирамж боловсруулах хууль бус үүрэг чиглэл өгснийг хүлээн авч хуульд нийцээгүй захирамжийн төсөл боловсруулан, улмаар Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 38 жилийн хугацаатай 2,501,586 метр квадрат газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгох, мөн өдрийн */** дүгээр "Г**** ашиглуулах тухай" захирамжаар "*********" Х**-д 351,507 метр квадрат бүхий газрыг 5 жилийн хугацаагаар үйлдвэр барилга байгууламжийн зориулалтаар тус тус олгох шийдвэр гаргах боломжийг бий болгон "*********" Х**-д давуу байдал бий болгож, төрд 2,284,795,500 төгрөгийн хохирол учруулсан гэмт хэрэгт холбогджээ.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

                   ********** ********** газрын хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаах ажиллагаанд хяналт тавих * хэлтсийн хяналтын прокуророос Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1, 1.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн М***** овогт Г********* Б*****, Х** овогт Ү************* Н********* нарт холбогдох ************* дугаартай хэргийг хянан шийдвэрлэв.  

 

           Шүүхийн хэлэлцүүлэгт яллах болон өмгөөлөх талаас шинжлэн судлуулахаар санал болгосон болон тухайн хэрэгт хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цугларсан нотлох баримтуудыг тал бүрээс нь бүрэн, бодитой шинжлэн судлав. Үүнд:

             Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Г.Б***** мэдүүлэхдээ:

              Миний бие 2021 оны 12 дугаар сарын **-*** өдөр Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргын үүрэгт ажилд томилогдон 3 жилийн хугацаанд энэхүү албыг хашсан. Засаг даргын хуулиар хүлээсэн чиг үүрэг буюу төрийн чиг үүргийг хэрэгжүүлэх, өөрийн харьяа нутаг дэвсгэрийн иргэн, аж ахуй нэгжийн асуудлыг хуульд заасны шийдвэрлэх үүргийнхээ дагуу ажиллаж ирсэн. “Э****** тавантолгой”**-ийн зүгээс 2022 онд өөрийн эзэмшил газрыг өөрийн туслан гүйцэтгэгч компаниар шалгарсан “*********” Х**-д ашиглуулах тухай хүсэлтийг ирүүлсэн. “Э****** тавантолгой” ** нь төрийн өмчит компани тул ******* газрын урт болон дунд хугацааны бодлого, шийдвэрт тусгагдсан арга хэмжээнүүдийг хэрэгжүүлдэг компани юм. “Э****** тавантолгой” ** нь тухайн газраа Өмнөговь а****** ********* сумын И******* төлөөлөгчдийн 2019 оны хурлаар хэлэлцүүлж засаг даргы ахирамжийн дагуу эзэмшлээр авсан бөгөөд тухайн газраасаа “*********” Х**-д ашиглуулах хүсэлтийг ирүүлсэн. “*********” Х** нь 100 хувь гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани учир ****** ***** газар эзэмших эрх үүсэх боломжгүй. Тийм учраас “Э****** тавантолгой” **-ийн эзэмшлээр авсан газраас ашиглах байдлаар шийдвэрлэж өгнө үү гэх хүсэлтийг сумын засаг даргад ирүүлсэн. Үүний дагуу иргэн, аж ахуй нэгжийн хүсэлтийг ажлын ачааллаас хамаараад 21 хоногийн дотор шийдэх үүрэгтэй тул шийдвэрлэсэн. Ингэхдээ “*********” Х**-д ямар нэг байдлаар давуу байдал үүсгээгүй, ямар нэгэн шийдэлгүйгээр эс үйлдэхүй гаргаагүй бөгөөд тухайн хүсэлтийг хууль, дүрэм журмын дагуу гаргасан гэж бодож байгаа. “Э****** тавантолгой” **-ийн зүгээс газартай холбоотой баримталж байсан бодлого шийдвэрийг танилцуулбал, ******** аймаг болон “Э****** тавантолгой” **-ийн хооронд байгуулсан хамтын ажиллагааны гэрээнд “Э****** тавантолгой” **-ийн лицензтэй талбайд болон эзэмшлээр авсан газар дээр ********* сумын Засаг дарга шинээр эзэмшлээр газар олгохгүй, газрын бодлого тодорхойлох, зохион байгуулахгүй байх талаар тусгасан байдаг. Мөн Газрын харилцаа, геодези, зураг зүйн газрын дарга Э************ Өмнөговь а****** Газрын харилцаа, барилга хот байгуулалтын газарт ирүүлсэн албан бичигтээ бусдын эзэмшил газар, лицензтэй талбайд давхцал үүсгэн шинээр эзэмшлээр газар олгох, газрын дуудлага худалдаа, төсөл сонгон шалгаруулалт хийхгүй байх чиглэлийг ирүүлсэн тул Засаг даргын зүгээс уг чиглэлийг барьж ажилласан. Мөн “Э****** тавантолгой” **-ийн лицензтэй талбай дээр зарласан дуудлага худалдааг Өмнөговь а****** Засаг дарга өөрийн захирамжаар хүчингүй болгуулж байсан. “Э****** тавантолгой” **-ийн салбарын захирлаас ********* сумын Засаг даргад ирүүлсэн албан шаардлагадаа “манай компанийн лицензтэй талбай дээр газрын дуудлага худалдаа, төсөл сонгон шалгаруулалт явуулахгүй байх” талаар дурдаж хүргүүлж байсан. Энэ бүгдээс харахад “Э****** тавантолгой” **-ийн лицензтэй талбай дээр газрын дуудлага худалдаа зарлах ямар ч боломжгүй.Одоо ч гэсэн “Э****** тавантолгой” ** нь ********* сумын нутаг дэвсгэрт лиценз эзэмшдэг бөгөөд үүнийг газрын мэдээллийн санд кадастрын мэдээлэл рүү нь түгжээд газар олгохгүй явж байгаа. Тэгэхээр “Э****** тавантолгой” ** ирүүлсэн албан бичигтээ “Э****** тавантолгой” ** Бортээгийн ордод олборлолт, өрөмдлөг, тэсэлгээ, баяжуулах ажлыг гүйцэтгэгчээр шалгарсан “****” нэг талыг “Э****** тавантолгой” **-ийн зүгээс газраар хангах үүрэг хүлээсэн байдаг бөгөөд үүргийнхээ хүрээнд өөрсдийн эзэмшлээр авсан газраасаа гадаадын хөрөнгө оруулалттай компани учраас эзэмшлээр өгөхгүйгээр, зөвхөн ашиглах байдлаар 5 жилийн хугацаатай үйлдвэрлэлийн барилга байгууламжийн зориулалтаармашиглуулах хүсэлт ирүүлсэн байдаг. Энэ бүх үүрэг чиглэл, хууль дүрэм, гэрээнд заасныг үндэслэл болгон сумын засаг даргын зүгээс бусдын эзэмшил газар дээр дуудлага худалдаа зарлахгүй байх заалтын дагуу энэ асуудлыг шийдвэрлэсэн гэв.

             Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Ү.Н********* мэдүүлэхдээ:

              ********* сумын засаг даргын 2019 оны */*** дугаар захирамжаар “Э****** тавантолгой” **-д ********** мэргэжлийн дугаар бүхий 240,03 га газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар 30 жилийн хугацаатай эзэмшүүлсэн. ****** газрыг эзэмшүүлэхдээ ********* сумын И******* Т************ Х***** 2018 оны 12 дугаар сарын **-** өдрийн 4/7 дугаар тогтоолоор 2019 оны газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд ашигт малтмал олборлох зориулалтаар үйл ажиллагаа явуулах иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх газрын төлөвлөлтөд Ц*****-**** багийн нутаг дэвсгэр ******* газарт байршилтай 240,50 га газрыг уурхай хэлбэрийн газрын зориулалтаар эзэмшүүлэхээр батлагдсан. Сумын И******* Т*********** 2018 оны хурлаар 2019 оны газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд тус газар нь батлагдсан байдаг. Үүний дагуу тус газрыг 2019 онд эзэмшүүлэхдээ Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.3 дахь заалт буюу тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг үндэслэж “Э****** тавантолгой” **-д эзэмшүүлсэн байдаг. Г**** зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг ямар журмаар хийдэг гэхээр Газрын харилцаа, барилга, геодези зурагзүйн газрын даргын 2010 оны 497 дугаар тушаалаар батлагдсан сумын газар зохион байгуулалтын тухайн жилийн төлөвлөгөө боловсруулах аргачлалд заасны дагуу тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг боловсруулдаг. Тухайн аргачлалын 1 дүгээр бүлэг буюу бэлтгэл үе шатны А хэсгийн 5 дугаар зүйлд шинээр газар эзэмших, өмчлөх, ашиглах иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллага, малчдын бүлэг, нөхөрлөлөөс ирсэн өргөдөл, хүсэлтийг нэгтгэж сумын газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд тусгана гэж заасны дагуу тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд “Э****** тавантолгой” **-ийн 240,3 га газрыг 2019 оны газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд эзэмшүүлэхээр төлөвлөж оруулсан. Үүний дараа 2019 онд тус газрыг сумын тухайн жилийн төлөвлөгөөний дагуу сумын ***** ****** захирамжаар эзэмшүүлсэн байдаг. “Э****** тавантолгой” **-аас 2022 оны 02 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** албан тоотоор ********* сумын Засаг даргын 2019 оны */*** дугаар захирамжаар “Э****** тавантолгой” **-д эзэмшүүлсэн ********** нэгж талбарын дугаар бүхий 240.3 га уурхай хэлбэрийн зориулалтаар 40 жилийн хугацаатай эзэмшүүлсэн газраасаа 35,07 га газрыг хүчингүй болгуулаад, “Э****** тавантолгой” **-ийн ахилт болон бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөөний байршилтай давхацсан тохиолдолд талбайг чөлөөлөх нөхцөлтэйгөөр, мөн ******* газрын шинэ сэргэлтийн бодлогын хүрээнд Тавантолгой ордын Бортээгийн уурхайн хөрс хуулалт, өрөмдлөг тэсэлгээ, нүүрс олборлолт, нүүрс баяжуулалтын ажил гүйцэтгэх ажилд “****” түншлэлийн гишүүнээр оролцон ***-****/*** тоот гэрээ байгуулан туслан гүйцэтгэхээр ажиллаж байгаа “*********” Х** шийдвэрлэж өгнө үү гэсэн хүсэлтийг сумын Засаг дарга Г.Б****** хүргүүлсэн байсан. Тухайн хүсэлтийн хавсралтаар газар эзэмших эрхийн гэрээ, гэрчилгээ, газрын кадастрын мэргэжлийн байгууллага болох “*******, *******, ***** ****” компаниар хийлгэсэн “Э****** тавантолгой” **-ийн өөрийн эзэмшиж байгаа 240.3 га газраасаа 35 га болон 205 га газраар 2 хуваалгасан кадастрын зургийг хавсаргасан байсан. Мөн тухайн хүсэлтдээ “Э****** тавантолгой” **-аас 2022 оны 02 дугаар сарын **-*** өдрийн **/*** албан тоотоор “*********” Х**-д хариу албан бичгээ хавсаргасан байсан. ****** албан бичигт “...нүүрс баяжуулах үйлдвэр байгуулах 35 га газрыг өөрийн эзэмшлийн газраасаа хасуулсны үндсэн дээр Өмнөговь а****** ********* сумын ***** ****** захирамжаар танай компанийн нэр дээр газар ашиглах гэрээ, гэрчилгээг гаргана. М**** талаас уг газрыг танай компанийн нэр дээр газар ашиглах гэрээ, гэрчилгээг авч нүүрс баяжуулах үйлдвэрийн зориулалтаар ашиглахад татгалзах зүйлгүй бөгөөд орон нутгийн засаг захиргаатай уг асуудлаар бүрэн хамтарч дэмжлэг үзүүлж ажиллахаа үүгээр мэдэгдэж байна” гэсэн “Э****** тавантолгой” ** захирал Г********* гарын үсэгтэй албан бичгийг “*********” Х**-д хүргүүлсэн байсан. Мөн “*********” Х**-аас 2022 оны 02 дугаар сарын **-** өдрийн *** тоот албан бичигтээ”... “Э****** тавантолгой” **-ийн Бортээг уурхайн хөрс хуулалт, өрөмдлөг, тэсэлгээ, нүүрс олборлолт, нүүрс баяжуулалтын ажил гүйцэтгэх ажилд “****” түншлэлийн гишүүнээр оролцон *** ****/*** тоот гэрээ байгуулан баяжуулах үйлдвэр барьж байгуулахаар ажиллаж байна. Тус гэрээний дагуу “Э****** тавантолгой” **-аас баяжуулах үйлдвэрийн байршлыг өөрийн эзэмшиж байгаа ********* тоот нэгж талбарын дугаар бүхий эдэлбэр талбайгаас 35,07 га газрыг баяжуулах үйлдвэрийн зориулалтаар “*********” Х**-ийн нэр дээр захирамж гарган газар ашиглах гэрчилгээг олгож өгнө үү” гэсэн утгатай албан бичгийг ирүүлсэн. *** *** албан бичигтэй хамт “*********” Х**-ийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээний хуулбар, захирлын иргэний үнэмлэхийн хуулбар,мэргэжлийн байгууллагаар буюу “******* *******” компаниар хийлгэсэн кадастрын зургийг хавсаргаж ирүүлсэн байсан. “Э****** тавантолгой” **-аас ирүүлсэн тус хүсэлтийн дагуу “Э****** тавантолгой” **-ийн газрын талбайн хэмжээнд нь өөрчлөлт оруулж, 2019 онд эзэмшлээр авсан байсан 240 га газраас нь 205,15 га газрыг “Э****** тавантолгой” **-д хэвээр үлдээж, 35 га газрыг “*********” Х**-д 5 жилийн хугацаатай ашиглуулах тухай ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 02 сарын **-** өдрийн */** дугаар захирамжийн төслийг миний бие боловсруулсан байдаг. ** ****** захирамжийн төслийг боловсруулахдаа газрын даамлын албан тушаалынтодорхойлолтын 2 дугаар зорилтын **-* заасан Газрын тухай хууль болон Монгол ***** ****** газар өмчлүүлэх тухай хуулийг үндэслэн газар өмчлүүлэх, эзэмшүүлэх, ашиглуулах захирамжийн төслийг боловсруулах чиг үүрэг болон дээд албан тушаалтнаас ирүүлсэн чиг үүргийн дагуу тухайн захирамжийг төслийг боловсруулсан. Захирамжийн төсөл боловсруулсантай холбоотойгоор дарааххэдэн зүйлийг хэлэх гэсэн юм. “Э****** тавантолгой” **-аас ирүүлсэн албан хүсэлт нь тус газрыг ******* газрын шинэ сэргэлт бодлогын хүрээнд Тавантолгойн ордны Бортээгийн уурхайн хөрс хуулалт, өрөмдлөг, тэсэлгээ, нүүрс олборлолт, нүүрс баяжуулалтын ажил гүйцэтгэх ажилд “****” түншлэлийн гишүүнээр оролцон *** ****/*** тоот гэрээ байгуулан туслан гүйцэтгэгчээр ажиллаж байгаа “*********” Х**-д шийдвэрлэж өгнө үү гэсэн байдаг. Газрын тухай хууль болон Г**** ашиглуулах гэрчилгээ олгох журамд газар эзэмших эрхээс газрыг ашиглуулах эрх рүү шилжүүлэх нарийвчилсан зохицуулалт байдаггүй. Харин Газрын тухай хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.*-* Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана гэж заасан байдаг. “Э****** тавантолгой” ** аас ирүүлсэн хүсэлт нь газар эзэмших эрхээ шилжүүлж байгаатай адилхан процесс юм. Мөн Газрын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.*-* Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад олгоно гэж заасан байдаг. Гэтэл “Э****** тавантолгой” **-ийн хүсэлт гаргаад газар олгоочгээд байгаа “*********” Х** нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай учраас газар эзэмших эрх байхгүй. Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад олгоно гэж заасан болохоос газар ашиглуулах талаар дурдаагүй. Тийм учраас “*********” Х**-д газар эзэмшүүлэх захирамжийг гаргаагүй. Харин Газрын тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.*-* заасны дагуу миний бие газрыг ашиглуулах захирамжийн төсөл боловсруулсан. Газрын тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.*-* газар ашиглах тухай хүсэлт гаргах, түүнийг хянаж шийдвэрлэх, газар ашиглах гэрээний агуулгыг тогтоох, түүнийг байгуулахад энэ хуулийн 32, 33.1.2, 33.2, 33.5, 34.1-34.5, 34.6.1-34.6.8, 34.6.10, 34.6.11, 34.7-34.**-* заасан журмыг баримтална гэж заасан бөгөөд “Э****** тавантолгой” **-ийн өөрийнх нь хүсэлтээр хамтран ажиллах гэрээний дагуу эзэмшил газраас нь “*********” Х**-д 35.7 га газрыг ашиглуулах захирамжийг гаргасан. Шинжээчийн зүгээс “*********” Х** д олгох 35 га газрыг тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд тусгасан байх ёстой гэж үзсэн байна. Г**** зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн газрын 2020 оны 02 дугаар сарын **-*** өдрийн 40 дүгээр тушаалаар батлагдсан “Г**** зохион байгуулалт, хот төлөвлөлтийн систем ажиллуулах журам”-д зааснаар зөвхөн шинээр эзэмшүүлж, ашиглуулах газрыг төлөвлөдөг. Гэтэл “*********” Х**-д олгосон газар нь 2019 онд “Э****** тавантолгой” **-д буюу бусдын эзэмшил, ашиглалтад олгогдчихсон газар учраас тухайн систем өөрөө хүлээж авдаггүй. ****** газрыг шинээр дуудлага худалдаагаар олгоё, ашиглуулъя, эзэмшүүлье гээд төлөвлөхөөр систем нь өөрөө бусдын эзэмшил, ашиглалт дээр давхцалтай байна, ашиглалтын лицензийг авах хүсэлтэй байгаа бол хүсэлтийг хүлээж авах боломжгүй гэдэг байдлаар гарч ирдэг. Энэ нь Г**** зохион байгуулалт, геодези, зураг зүй зүйн газрын даргын 2020 оны 40 дүгээр тушаалаар тохируулга хийгдсэн байдаг гэв.

               Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Г.Б********* өмгөөлөгч М.Х********* гаргасан тайлбар, дүгнэлтдээ:

                Мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулахдаа Эрүүгийн хэрэг шийдвэрлэх тухай хуулийн 1.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар мөрдөгч, прокурор нотлох баримтыг тал бүрээс нь бүрэн бодитойгоор шалгаж хянасны үндсэн дээр хэргийн бодит байдлыг тогтоох үүрэгтэй. Хуульд заасан энэ үүргээ хэрэгжүүлснийхээ эцэст яллах дүгнэлт үйлдээд хэргийг шүүхэд шилжүүлэх ёстой. Гэтэл мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад цуглуулж, бэхжүүлсэн нотлох баримтуудаар шүүгдэгчийн албаны эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан гэмт хэргийн шинж тогтоогдохгүй байна. Х**** цугларсан нотлох баримтуудаар шүүгдэгчийн гэм буруутай эсэхийг хөтөлбөргүй тогтооход хүрэлцэхүйц хэмжээний нотлох баримтыг бүрдүүлэх ёстой. Гэтэл энэ баримтууд өнөөдрийн шүүх хуралдаанаар хэлэлцэж байгаа 4 хавтаст хэрэгт байхгүй байна. Харин мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулахдаа хууль зөрчсөн асуудал гарсан байна. Шүүгч, прокурор, мөрдөгч нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль болон бусад хуулийг чанд сахих ёстой. Гэтэл энэ байдал алдагдаад, хууль бусаар буюу хуульд заасан үндэслэл, журмыг зөрчсөн байна. шинжээч байх ёстой. Шинжээч томилохдоо шүүх шинжилгээний байгууллагаас бусад этгээдээр шинжилгээ хийлгэхдээ Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 27.4 дүгээр зүйлд зааснаар Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн 10 дугаар зүйлд заасан журмыг баримтлах ёстой. Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.*-* “Шинжилгээ хийх эрх бүхий бусад этгээд энэ хуулийн 8.*-* заасан жагсаалтад хамаарах шинжилгээг хийнэ”, 8.*-* “Шинжилгээ хийх эрх бүхий бусад этгээдээрхийлгэж болох шинжилгээний жагсаалтыг шинжилгээний байгууллагын саналыг үндэслэн хууль зүйн асуудал эрхэлсэн ******* газрын гишүүн батална” гэж тус тус заасны дагуу Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын 2023 оны 07 дугаар сарын **-** өдрийн */*** дугаар тушаалаар “Шинжилгээ хийх эрх бүхий бусад этгээдээр хийлгэж болох шинжилгээний жагсаалт”-ыг баталсан. Гэтэл энэ хэрэгт авагдсан шинжээч гээд байгаа хүмүүсийн дүгнэлтүүд тухайн жагсаалтад хамааралгүй. Учир нь Газрын тухай хуулийг зөрчсөн эсэхийг тогтоолгох асуултад хариулаад байгаа нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн хуулийг зөрчиж байгаа. Хууль хэрэглээ, хуулийн зүйл заалтыг тайлбарлахаар шинжээч томилохыг хориглоно гэсэн журмаа зөрчөөд байна. Мөн шинжээч нарын тусгай мэдлэг, ур чадвар нь хүрэхгүй байна. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.5 дугаар зүйлийг практикт зөв хэрэглэх талаар Улсын Дээд шүүхээс тайлбар гаргасан бөгөөд уг тайлбар дээр шинжээчийн дүгнэлт гэдэг бол шүүх, прокурор, мөрдөгчийн тавьсан асуудлын дагуу шинжлэх ухаан, техник, урлагийн үйлдвэрлэлийн салбарт эзэмшсэн тусгай мэдлэгийнхээ хүрээнд эрх бүхий байгууллага, этгээдээс томилсон мэргэжлийн байгууллага, мэргэжилтэн, мэргэшсэн ажилтны бичгээр гаргаж буй үнэлэмжийг ойлгоно,...шүүх, прокурор хэргийн бодит байдлыг тогтоох зорилгоор хууль тогтоомж хэрэглэх, түүний зүйл заалтыг тайлбарлахаас бусад асуудлаар шинжилгээ хийлгэж болно гэж тайлбарласан. Мөн тайлбарын 2.1 дэх хэсэгт техник, аюулгүй ажиллагааны дүрмүүд нь эрх зүйн хэм хэмжээ агуулаагүйн зэрэгцээ тусгай мэдлэгийн хүрээнд боловсруулагдсан байдаг тул барилгын үйлдвэрлэл, нягтлан бодох бүртгэл, замын хөдөлгөөний дүрэм зэрэг хөдөлмөр хамгаалал, аюулгүй ажиллагаа, чанарын стандартын шаардлагууд хангагдсан эсэх талаар шинжилгээ хийлгэнэ гэж заасан. Миний шинжлэн судалсан нотлох баримтад шинжээч нарын ур чадварыг тодорхойлсон баримт байгаа. Өөрөөр хэлбэл Хөдөө аж ахуйн их сургуулийг Газрын харилцаа, геодези инженерийн чиглэлээр төгссөн * албан хаагчийг шинжээчээр томилсон. Тэр хүмүүс нь Газрын тухай хуулийг тайлбарлаж, газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу газрыг олгох ёстой гэх зэргээ дүгнэлт гаргасан нь тусгай мэдлэггүй байна. Энэ нь тусгай мэдлэг биш. Энэ асуудлыг зөвхөн Монгол Улсын шүүхээр шийдэх ёстой. Тэр тусмаа нийтийн албан хаагч, захиргааны үйл ажиллагаатай холбоотой асуудлыг захиргааны дагнасан шүүх шийдэх ёстой байтал хууль зөрчсөн гэдэг дүгнэлтийг шинжээч нар гаргаж байгаа. Хуулийг өөрийн үзэмжээр үндэслэлээр тайлбарласан байна. Хууль хэрэглээний асуудлыг хэзээ ч шинжээч томилж шийдэхгүй. Улсын Дээд Шүүхийн2023 оны 04 дүгээр сарын **-*** өдрийн 16 тайлбарын 3 дахь хэсэгт энэ тайлбарт дурдсан үндэслэл, журмыг зөрчсөн мэдүүлэг гаргасан шинжээчийн дүгнэлтийг

          Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.1 дүгээр зүйлийн 7 дахь хэсэгт заасан “Энэ хуульд заасан үндэслэл, журмыг зөрчиж авсан..., мөн зүйлийн 14 дэх хэсэгт заасан нотлох баримтыг шинжлэн судлах явцад хэрэгт ач холбогдолтой, хамааралтай эсэхэд эргэлзэх үндэслэл байвал тухайн нотлох баримтыг шүүх, прокурорын шийдвэрийн үндэслэл болгохгүй гэж заасан. Энэ байдлыг шүүх анхаарч үзээсэй гэж хүсэж байна. Энэ эргэлзээ бүхий нөхцөл байдалд мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад прокурор хяналт тавьж тогтоох ёстой байтал тогтоогоогүй, эргэлзээтэй байдлаар оруулж ирсэн нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа хууль ёсны байх зарчим алдагдсан байна. Мөн 2 тэрбум төгрөгийн хохирлын асуудал яригдаж байна. Эрүүгийн хуульд зааснаар хохирол гэдэг нь гэмт хэргийн улмаас бусдын амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд шууд учирсан хор уршгийг ойлгодог. Гэтэл бусдын эзэмшилд байгаа газрыг хэрвээ дуудлага худалдаагаар худалдбал газрын суурийн үнэлгээ 2 тэрбум байна гэдгийг шинжээч нар гаргаж байгаа. Энэ хүмүүс үнэхээр шинжилгээ хийх ур чадваргүй байсан юм байна. Дээрээс үнэлгээг ингэж тогтоолгох нь буруу байсан байна.Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад эргэлзээгүй тогтоох ёстой байсан. Тэгэхээр 2 тэрбум төгрөгийн хохирол учраагүй байна гэж үзэж байна. Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад мөрдөн байцаах албаны дарга нь өөрөө хууль зөрчиж шалгажээ. Бид нар шүүгдэгч нарын гэм буруутай эсэх асуудлыг өнөөдөр л шийдэх гэж байхад мөрдөн байцаах албаны дарга нь жилийн өмнө “хууль зөрчсөн нь тогтоогдсон байх тул захирамжийг хүчингүй болгоно уу” гэсэн албан бичгийг дээд шатын Засаг дарга руу явуулсан. *** ** албаны эрх мэдлээ хэтрүүлсэн үйлдэл байна. Мөн дээд шатны засаг дарга нь хууль ёсны шийдвэрийг хүлээж авах ёстой байтал тэгээгүй, захирамжийг хүчингүй болгоод явчихсан. ***** *** захирамж нь яллах дүгнэлтийн үндэслэл болоод ороод ирчихсэн. ****** захирамж хүчин төгөлдөр болоогүй байгаа. Захиргааны хэргийн шүүх дээр түдгэлзчихсэн байна гэдэг чинь тухайн захирамж хүчингүй болоогүй байгаа гэсэн үг. Х**** төгөлдөр болоогүй захирамжийг гэм буруугийн нотлох баримтаар шинжлэн судлуулж байгаа нь буруу гэж үзэхээр байна. Энэ гэмт хэргийн гэм буруугийн асуудлыг шийдэхэд хангалттай, хүрэлцэхүйц цуглаагүй байна. Яллах дүгнэлтийн үндэслэл болгоод байгаа гол нотлох баримт нь шинжээчийн дүгнэлт гэж яваад байгаа. Газрын тухай хуулийг зөрчсөн гэж шинжээч нар ч хууль тайлбарлаж байна. Өнөөдөр улсын яллагч ч гэсэн Газрын тухай хуулийг өөрийн үзэмжээр тайлбарлаад байгаа нь буруу юм. Хэргийн бодит байдлыг тогтоохдоо яллах болон цагаатгах, хөнгөрүүлэх нөхцөл байдлуудыг нотлох баримтын хүрээнд эргэлзээгүй тогтоох ёстой. Гэтэл хэрэгт гэм бурууг тогтоох хэмжээний, хүрэлцэхүйц нотлох баримт авагдаагүйбайна. Ганцхан яллах дүгнэлт болон дээд шатны засаг даргын захирамж байна. Бусдын гэм буруугийн асуудал дээр хуулв тайлбарлаад ярилцаад байх шиг байна. Газрын тухай хууль дээр ашигт малтмал олборлохтой асуудлыг А**** малтмалын тухай хуулиар зохицуулна гэж заасан байгаа. Тухайлбал, Газрын тухай хуулийн 2 дугаар зүйлийн 2.*-* “Газрын хэвлий...ашиглах, хамгаалахтай холбогдсон харилцааг зохих хууль тогтоомжоор зохицуулна” гэж, Газрын хэвлийн тухайхуулийн 10 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт “Газрын хэвлийд ашигт малтмалынхайгуул хийх, ашигт малтмал олборлохтой холбогдсон харилцааг А**** малтмалын тухай хуулиар зохицуулна” гэж тус тус заасан. “****” түншлэлийн хүрээнд ашиглуулах гээд байгаа болон “*********” Х**-ийн ашиглах гээд байгаа газар нь ашигт малтмал олборлохтой холбоотой юм. А**** малтмалын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.*-* зааснаар "ашигт малтмал ашиглах" гэж газрын гадаргуу, түүний хэвлий, хүдрийн овоолго, хаягдал, байгалийн уснаас ашигт малтмал ялганавах, олборлох, түүний ашигт агуулгыг нэмэгдүүлэх, баяжуулах, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, борлуулах болон түүнтэй холбогдсон бусад үйл ажиллагааг ойлгоно гэж заачихсан. *** газар олголтын харилцааг А**** малтмалын тухай хуулиараа зохицуулах байтал шинжээчийн дүгнэлтэд хөтлөгдөж явж болохгүй. Өмнө хэлсэнчлэн нотлох баримтын хүрээнд байх ёстой. Иймд миний үйлчлүүлэгч Г.Б***** нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлд заасан гэмт хэрэг үйлдээгүй юм. Албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, бусдад давуу байдал бий болгосон үйлдэл тогтоогдохгүй байх тул гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр цагаатгаж өгнө үү гэв.

            -Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Ү.Н********** өмгөөлөгч Х.Л******** гаргасан тайлбар, дүгнэлтдээ:

             Прокурорын зүгээс Г.Б*****, Ү.Н********* нарыг Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан гэмт хэргийг үйлдсэн гэж үзэж яллах дүгнэлт үйлдсэн бөгөөд ингэхдээ 1 дүгээр хавтаст хэргийн **-* талд авагдсан Г**** зохионбайгуулалт, геодези, зураг зүйн газрын 2023 оны 12 дугаар сарын **-** өдрийн бүрэлдэхүүнтэй шинжээчийн дүгнэлтийг гол нотлох баримтаар тооцож, яллах дүгнэлтээ дурдсан байдаг. Шинжээчийн дүгнэлтийг хэрэгт ач холбогдолтой нотлох баримт гэж үзэхийн тулд шинжээч томилсон мөрдөгчийн тогтоол хууль зүйн үндэслэлтэй эсэхэд дүгнэлт өгөх нь зүйтэй. Өөрөөр хэлбэл 1 дүгээр хавтаст хэргийн 32 дахь талд авагдсан мөрдөгчийн 2023 оны 11 дүгээр сарын **-** өдрийн шүүх шинжилгээний байгууллагаас гадуур шинжээч томилох тогтоолоор Э******, Т************, Э******** нарыг шинжээчээр томилсон байдаг. Мөрдөгчийн тогтоолын үйлдэхдээ Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 27.4 дүгээр зүйлийн 1, 2, 3 дахь хэсгийг удирдлага болгон тогтоосон байдаг. Гэтэл Эрүүгийн хэрэг хянаншийдвэрлэх тухай хуулийн 27.4 дүгээр зүйлд 1, 2 дахь хэсэгтэй болохоос биш 3 дахь хэсэг гэж байхгүй. Анхнаасаа мөрдөгч тогтоол үйлдэхдээ хууль зүйн үндэслэлгүй тогтоол үйлдсэн үйл баримт байна. Мөн мөрдөгчийн тогтоолд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 27.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг удирдлага болгосон байдаг. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 27.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Шинжилгээ хийлгэхэд хэд хэдэн салбарын тусгай мэдлэг шаардлагатай гэж үзвэл шүүх, прокурор, мөрдөгчийн шийдвэрээр шинжилгээг ижил, эсхүл өөр өөр мэргэжлийн шинжээчдээс бүрдсэн багаар хийлгэж болно” гэж заасан. Өөрөөр хэлбэл мэргэжлийн шинжээчдээс бүрдсэн багаар хийлгэж болно гэж заасан бөгөөд тус хэрэгт дүгнэлт гаргасан 3 этгээдийг мэргэжлийн шинжээчдээс бүрдсэн баг гэж үзэх боломжгүй. М********* шинжээч  гэдгийг нотолсон бичгийн нотлох баримт хэргийн материалд байдаггүй. Мөн хуулийн 27.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт “Шинжилгээг шинжилгээний байгууллагаас бусад этгээдээр хийлгэхэд Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн 10 дугаар зүйлд заасан журмыг баримтална” гэж заасан байдаг. Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.2 дахь хэсэгт “Шинжилгээ хийлгэх эрх бүхий этгээд энэ хуулийн 8.*-* заасан этгээдэд шинжилгээ хийлгэх санал тавьж, хувийн баримт бичиг, тусгай мэдлэг, мэргэжил, чадварыг нотолсон баримт бичиг, шинжилгээ хийж, дүгнэлт гаргахаас татгалзах үндэслэл, шинжээчээр ажиллахыг зөвшөөрч байгаа эсэхийг урьдчилан тодруулж, баримтжуулна” гэж заасан. Хэргийн материал авагдсан нотлох баримтуудаас үзэхэд нэр бүхий 3 шинжээчийн тусгай мэдлэг, мэргэжил чадварыг нотолсон баримт байхгүйг дурдах нь зүйтэй. Дээрх байдлаар шинжээч томилсон нь Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.8 дахь хэсэгт заасан буюу “Энэ зүйлд заасан журмыг зөрчиж шинжээч томилохыг хориглоно” гэж заасныг зөрчсөн гэж үзэж байна. Мөрдөгчийн зүгээс шинжээч нараас асуусан асуулт болон шинжээч нарын гаргасан дүгнэлт нь бүгд нэг ижил буюу хуулийг тайлбарлах байдлаар асууж, хариулсан байна. Тодруулбал, мөрдөгчийн зүгээс асуусан асуултдаа “*********” Х**-д 35 га газрын 5 жилийн хугацаагаар ашиглах гэрчилгээ олгосон нь Газрын тухай хуульд заасны дагуу олгогдсон эсэх, хууль зөрчсөн эсэх зэргээр асуулт асууж, шинжээч нарын зүгээс хууль зөрчсөн эсэхтэй холбоотой дүгнэлтийг гаргасан байдаг. Уг шинжээчийн дүгнэлт нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 27.1 дүгээр зүйлийн 6 дахь  хэсэгт “Хууль тогтоомж хэрэглэх, түүний зүйл, хэсэг, заалтыг тайлбарлуулахаар шинжилгээ хийлгэхийг хориглоно” гэсэн заалттай зөрчилдөж байгаа учраас шинжээчийн дүгнэлтийг нотлох баримтыг үнэлэх, нотолбол зохих байдлыг тогтоосон гэж үзэх боломжгүй. Миний үйлчлүүлэгч Ү.Н********** гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүй тодорхойгүй харагдаж байна. Эрүүгийн хуульд тодорхойлогдсон гэмт хэргийн бүх шинжийг агуулж буй үйлдэл хийсэн хүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэдэг бөгөөд эрүүгийн эрх зүйн онол болон практикт гэмт хэргийн шинж гэдэг нь тодорхой нийгэмд аюултай үйлдлийг гэмт хэрэг гэж тодорхойлж заасан ба Эрүүгийн хуульд заасан объектив болон субьектив шинжүүдийн нэгдлийг ойлгодог. Э***** 2 шинжийн аль аль нь хангагдсан тохиолдолд гэмт хэрэгт тооцох учиртай. Ү.Н********** 2023 оны 02 дугаар сарын **

**  өдрийн */** дугаартай “Г**** ашиглуулах” тухай захирамжийн төслийг боловсруулсан үйлдэл нь Эрүүгийн хуульд заасан объектив болон субьектив шинжийн аль алийг нь хангахгүй гэж үзэж байгаа. Миний үйлчлүүлэгч Ү.Н**********

хувьд газрын даамлын ажлын байрны тодорхойлолтод заасан чиг үүргийг хэрэгжүүлж ажилласан болохоос биш хэн нэгэн иргэн, хуулийн этгээдтэй холбогдож өөрт болон бусдад давуу байдал бий болгох зорилгоор тухайн захирамжийн төслийг бэлдэж, тухайн үед хамт ажиллаж байсан Г.Б***** даргатай үйлдлээрээ үгсэн хуйвалдаж захирамжийн төслийг бэлдье гэсэн сэдэл санаа зорилго огт байгаагүйг дурдах нь зүйтэй байна. Мөн хэргийн материалд энэ талаар ямар ч бичгийн нотлох баримт болон гэрчийн мэдүүлэг байдаггүй. Мөн “Э****** тавантолгой” ** болон “*********” Х**-ийн холбогдох ажилтан, удирдах албан тушаалтантай тухайн захирамжийг гаргаж өгөхдөө өөрт нь шан харамж өгөх талаар ярьсан, хэн нэгэнд давуу байдал бий болгох санаа зорилго байхгүй болохыг дурдах нь зүйтэй. Уг үйлдлийг нотолсон бичгийн нотлох баримт болон гэрчийн мэдүүлэг хэргийн материалд байдаггүй. Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлд заасан гэмт хэрэг гэж үзэхдээ шууд шалтгаант холбоотой гэж үзэж байгаа нь учир дутагдалтай. Өөрөөр хэлбэл прокурорын яллах дүгнэлтэд дурдагдаад байгаа 2022 оны 02 сарын **-** өдрийн “Г**** ашиглуулах” тухай захирамж нь Газрын тухай хууль болон холбогдох хууль, дүрмийг зөрчсөн гэж үзэж байгаа бол Эрүүгийн хуулийн тухайн зүйл хэсэгтэй нийцэхгүй гэж үзэж байна. Зөвхөн Газрын тухай хуулийн холбогдох заалтыг зөрчиж байгаа тохиолдолд холбогдох захиргааны байгууллага, шүүхийн шийдэх асуудал юм. Ямар нэг байдлаар эрх мэдлээ давуулан ашигласан зүйл байхгүй гэж үзэж байгаа. Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлд заасан нь гэмт хэрэг нь хэлбэрийн шинжтэй буюу нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, эсхүл зориуд хэрэгжүүлэхгүй байх, өөртөө эсхүл бусад давуу байдал бий болгосон үйлдэл, эс үйлдэхүйг төгссөн гэмт хэрэгт тооцохоор хуульчилсан байдаг. Ү.Н********** хувьд “Г**** ашиглуулах тухай” захирамжийг гаргах бүрэн эрх байхгүй болохыг шүүх онцгой онцгойлон анхаарч үзнэ үү гэж хэлмээр байна. Прокурорын яллах дүгнэлтэд дурдаад байгаа тухайн захирамжийн төслийг боловсруулж, засаг дарга Г.Б******** үйлдлээрээ санаатай нэгдсэн гэх үйл баримт үндэслэлгүй гэж үзэж байгаа. Ү.Н********** хувьд газрын даамлын ажлын байрны тодорхойлолтод заасан чиг үүргийнхээ хүрээнд ажилласан бөгөөд өөртөө болон бусдад давуу байдал бий болгосон зүйл байхгүй. Тухайн гэмт хэргийн субьектив шинжийн хувьд хуулиар хүлээсэн чиг үүрэг, бүрэн эрхээ урвуулан ашиглаж, өөртөө давуу байдал олж авах, бусдад давуу байдал бий болгох зорилгод үндэслэсэн гэм буруугийн санаатай буюу шууд санаатай хэлбэрээр үйлдэгдэхээр хуульчилсан байдаг. Прокурорын зүгээс Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан нотолбол зохих байдлыг бүрэн гүйцэт, хангалттай тогтоогоогүй гэж үзэж байна. Ү.Н********* нь өөртөө болон бусдад давуу байдал бий болгохоор зорьсон ашигт байдал юу байсныг нотлоогүй. Үүнийг хөдөлбөргүй тогтоогдсон нотлох баримт байхгүй гэж үзэж байна. Энэ гэмт хэргийн субъектив талын үндсэн шинж нь гэм буруугийн санаатай хэлбэр буюу шууд болон шууд бус санаагаар илэрдэг. Харин сэдэлтийн хувьд шунахай болон хувийн хүсэл сонирхол байснаар тогтоогдох бөгөөд энэ нь гэмт хэргийн санааг тодорхойлж, улмаар албан тушаалын байдлаа урвуулсан үйлдэл, эс үйлдэхүй, түүний үр дагавар буюу албан тушаалтны бий болгосон хууль бус давуу байдал, үр дагавар болон бусдад учирсан хохирол, хор уршгийн хоорондын шалтгаант холбоогоор илэрдэг үндсэн шинжтэй. Гэтэл өнөөдөр прокурорын зүгээс “төрд 2 тэрбум төгрөгийн хохирол учруулсан” гэж байгаа боловчиг тухайн хохирлыг хэрхэн тооцсон болон хохиролтой холбоотой тусгай мэдлэг бүхий шинжээч томилсон нотлох баримт бол байдаггүй. Мөн прокурорын яллах дүгнэлтэд дурдснаар болон шүүхийн хэлэлцүүлэгт тайлбарлахдаа тухайн захирамж нь хүчингүй болчихсон учир хохирол байхгүй гэж тайлбарладаг. Ү.Н********** үйлдэл нь Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлд заасан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, өөрт болон бусдад давуу байдал бий болгосон гэх үйл баримт тогтоогдохгүй байх тул гэм буруугүй гэж цагаатгаж өгнө үү. Прокурорын зүгээс Ү.Н*********, Г.Б***** нарын үйлдэл нь зөвхөн шинжээчийн дүгнэлтэд тогтоогдоогүй, 18 төрлийн нотлох баримтаар тогтоогдож байгаа гэж тайлбарлаж байна. Гэтэл яг ямар 18 төрлийн нотлох баримт байгааг нэмэлт тайлбартаа дурдсангүй. Хэргийн материалд энэ хүмүүсийг буруутгаж байгаа нотлох баримт нь шинжээчийн дүгнэлт болон гэрчийн мэдүүлгүүд байгаа. Гэрчийн мэдүүлэг нь хэрэгт ямар ч ач холбогдолгүй. Яллах дүгнэлтэд миний үйлчлүүлэгч Ү.Н********** Г.Б******** үйлдлээрээ нэгдсэн гэж дурдаад байгаа боловч мөрдөн байцаах ажиллагааны явцад шүүгдэгч нар хэрхэн, яаж үйлдлээрээ нэгдсэнийг шалгаж тогтоогоогүй. Үйлдлээрээ нэгдэнэ гэдэг нь ямар зүйлийг нуух, далдлах үйлдэлд хамтран оролцсон байх ёстой. О***** хувьд гэмт хэргийн гол шинж нь нэгдсэн байх ёстой. Гэтэл Ү.Н********** хувьд тухайн захирамжийн төслийг боловсруулахдаа дээд албан тушаалтаны өгсөн үүрэг даалгавар буюу захирамжийн төслийг бэлд гэсний дагуу бэлдэж, холбогдох хууль тогтоомж болон ажлын байрны тодорхойлолтод заасан чиглэлийнхээ дагуу л ажилласан байдаг. Гэм буруу нь нэг талаасаа гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдэд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болдог бол нөгөө талаасаа нотлогдоогүй бол гэм буруугүй гэсэн зарчмыг хэрэглэх нь зүйтэй. Хэргийн материалд авагдсан нотлох баримтаар Г.Б***** болон Ү.Н********* нарын үйлдэл нь Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлд заасан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэргийг үйлдсэн гэх үйл баримт тогтоогдохгүй байгаа учраас цагаатгаж шийдвэрлэж өгнө үү гэх саналаа дэмжиж байна гэв.

             -Шүүхийн хэлэлцүүлэгт улсын яллагч В.Төгсбаяр гаргасан тайлбар, дүгнэлтдээ:

              ******** аймаг Х****** сумын Сум дундын прокурорын хяналтын прокурор В.Төгсбаяр би, Монгол Улсын Прокурорын тухай хуулийн 17, 19 дүгээр зүйл, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.7, 35.24 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг тус тус удирдлага болгон Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1, 1.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн М***** овогт Г********* Б*****, Х** овогт Ү************* Н********* нарт холбогдох ************* дугаартай хэргийн шүүх хуралдаанд улсын яллагчаар оролцон дүгнэлт гаргаж байна. Х****** хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудыг бид бүхэн сая шинжлэн судаллаа. Мөн шүүхийн хэлэлцүүлгийн шатанд асуулт хариултаар тодруулж асуулаа. Х***** цугларсан нотлох баримтуудаар Өмнөговь а****** ********* сумын засаг дарга Г.Б*****, тус сумын газрын даамал Ү.Н********* нар бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж Авлигын эсрэг хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.3, 7.1.*-* заасан албаны эрх мэдэл буюу албан тушаалын байдлаа урвуулах, хэтрүүлэх, ****** албаны тухай хуулийн 39 дүгээр зүйлийн 39.1.1, 39.1.2, 39.1.3, 39.1.4 дэх хэсэг, Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.3 дахь хэсэг, 38 дугаар зүйлийн 38.*-* заасныг тус тус зөрчиж “*********” Х**-д 35,07 га газрыг ашиглуулах захирамж гарган шилжүүлж, Монгол Улсад 2,284,795,500 төгрөгийн хохирол учруулсан гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь тогтоогдож байна. Иймд шүүгдэгч нарыг Эрүүгийн хуулийн Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1, 1.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцуулах саналыг шүүх хуралдаанд улсын яллагчийн зүгээс оруулж байна. Яллаж буй гол үндэслэл буюу Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* “...энэ хуулийн 21.3.*-* зааснаас бусад газрыг...” гэж, 21.3.*-* “а****** иргэдийн Т************ Х****** баталсан газар зохион байгуулалтын ерөнхий төлөвлөгөөний дагуу а****** төвийн инженерийн шугам, сүлжээ бүхий газруудад газар эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэнэ. Угасуудлыг шийдвэрлэхэд тухайн сумын Засаг даргын саналыг авсан байна” гэж заасан. Энэ дурдсанаас бусад газрыг Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* зааснаар “...сумын И******* Т************ Х****** баталсан тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу сумын хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах” гэж заасан. Ингэж зохион байгуулахдаа дуудлага худалдаа явуулахэсвэл төсөл сонгон шалгаруулах хэлбэрээр зохион байгуулна гэж заасан. “Э****** тавантолгой” **-ийн эзэмшлийн 240,03 га газар нь эзэмших эрхийн гэрчилгээтэй газар юм. Тухайн аж ахуйн нэгж байгууллага нь өөрөө энэ газрыг эзэмшлээсээ хасуулъя гээд татгалзчихсан. Энэ тохиолдолд төрийн байгууллагад хандана. Төрийн байгууллагад хандахдаа энэ газраас энэ хэсгийг ашиглахаа болилоо, эзэмшихээ болилоо гээд татгалзаж байгаа тохиолдолд энэ чинь Монгол Улсын Үндсэн хуулиар төрийн өмч шүү дээ. *** газрыг хэн нэгэн компанид өгөх эсэх асуудлыг төрийг төлөөлж засаг дарга шийднэ гээд Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* заасан. Ингэж шилжүүлж байгаа тохиолдолд дуудлага худалдаа явуулах, эсвэл төсөл сонгон шалгаруулдаг журмаараа явуулна. Гэтэл шууд өөрөө мэдээд “*********” Х**-д ашиглуулах захирамж гаргаж байгаа нь Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* заасан заалтыг зөрччихсөн байгаа бөгөөд энэ нь шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоогдсон байгаа. Шинжээчийн дүгнэлт хууль ёсны дагуу гарсан байна. М********* хүмүүст эрх, үүргийг нь сануулаад дүгнэлт гарсан байна. Тухайн шинжээчийн дүгнэлттэй холбоотойгоор хэргийн оролцогч нар гомдол гаргаагүй. Х***** цугларсан нотлох баримтуудад хууль зүйн дүгнэлт хийж үзвэл шүүгдэгч нар нь хуульд заасан эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа хэтрүүлэн ашиглаж ****** ***** газрыг 100 хувийн гадаадын хөрөнгө оруулалттай компанид хууль бусаар ашиглуулахаар шийдвэр гаргаж өгсөн байна. Үүний улмаас Монгол Улсын төрд 2,284,795,500 төгрөг хохирол учирсан бөгөөд энэ төлбөр төлөгдөөгүй байна. Мөн түүнчлэн Захиргааны хэргийн шүүх дээр энэ асуудал түдгэлзчихсэн явж байгаа болох нь нотлогдож тогтоогдсон байна. Иймд Эрүүгийн хуулийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь нотлогдож байх тул гэм буруутайд тооцуулах хууль зүйн үндэслэлтэй байна. Нэгдүгээрт, хэрэг хяналт тавьсан хяналтын прокуророос яллах дүгнэлт үйлдэхдээ ганцхан шинжээчийн дүгнэлтийг нотлох баримт болгоогүй гэдгийг дурдах нь зүйтэй. Өөрөөр хэлбэл яллах дүгнэлт дээр хавтаст хэрэгт авагдсан нийт 18 төрлийн нотлох баримтуудыг жагсааж бичсэн байгаа. Эдгээр нотлох баримтуудыг шүүхийн  хэлэлцүүлэг эхлэхээс өмнө нэг бүрчлэн уншиж тэмдэглүүлсэн байгаа. Хоёрдугаарт, бид бүхэн өнөөдөр шүүгдэгч нарыг Газрын тухай хууль зөрчсөн эсэх асуудлыг ярихаас илүү бусдад яаж давуу байдал бий болгосон болон албан тушаалын байдлаа хэтрүүлсэн эсэх асуудлыг ярих нь зүйтэй болов уу гэж бодож байна. Хэрвээ Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* заасныг хэрэгжүүлж ажилласан бол яах ёстой байсан гэхээр тухайн аж ахуйн нэгж байгууллага өөрийнхөө эзэмшлийн газраас татгалзаад, өрөөл бусдад шилжүүлэх тухай асуудлыг ярьж байгаа тохиолдолд хуульд заасны дагуу дуудлага худалдаа, төсөл сонгон шалгаруулах журмаар явах байсан. Хэрвээ дуудлага худалдаа явуулсан бол Монгол Улсад 2 тэрбум төгрөгийн хохирол учрах нь битгий хэл ****** *** газра дуудлага худалдаанд оруулснаараа Монгол Улсын төсөвт хэчнээн хэмжээний ашиг орлого орох ёстой байсныг бид таашгүй. Энэ бол зөвхөн суурь үнэлгээгээр нь гаргасан хохирлын хэмжээ юм. Гуравдугаарт, яаж давуу байдал бий болгосон гэхээр Газрын тухай хуулиар эрх шилжүүлэх асуудал нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллагын хооронд явагдана гээд заачихсан. Зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж буюу байгууллагын хооронд явагдах ёстой. Ингэхдээ дуудлага худалдаа зарлах, эсвэл төсөл сонгон шалгаруулах байдлаар шийднэ. Гэтэл энэ журмаар шийдэхгүйгээр, гадаадын 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай компанид газраа май гээд өгчхөж байгаа шүү дээ. Монгол Улсын Үндсэн хуульд зааснаар газар бол Монгол Улсын төрийн өмч шүү дээ. ***** *********** газрын харилцааны асуудлыг энэ хуулиар шийдээрэй гээд Газрын тухай хуулийг баталсан. ГэтэлГазрын тухай хуулийг хууль биш гэж үзэж байгаа юм шиг өөрөө дур мэдээд Монгол Улсын иргэн, хуулийн этгээдийн хооронд хийгдэх ёстой асуудлыг гадаадын 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай “*********” гэх компанид давуу  байдлаар өгөөд байгаа чинь хууль бус гэж дүгнээд байгаа юм. Ингэж болох юм уу? Энэ хуулийг хэрэгжүүлэхгүй юм бол Монгол Улсын Их Х****** Газрын тухай хуулийг баталж яах юм. Хэн дуртай нь улсынхаа газрын гадаадын хөрөнгөд оруулалттай компани өгөөд байх юм бол Монгол Улсад төр гэдэг юм хэрэгтэй юм уу? Ийм байдлаар гадаадын хөрөнгө оруулалттай компанид давуу байдал үүсгэж ****** ***** газрыг өгөөд байгаа үйлдэл чинь хууль бус юм. Тийм учраас гэм буруутай гэж үзэж

байна гэв.

-Гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээлэл хүлээн авсан тэмдэглэл /1 дүгээр хавтаст хэргийн 13 дахь тал/,

- Мөрдөн шалгах ажиллагаанд гэрч Ч.Д************ өгсөн мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 15 дахь тал/,

- Мөрдөн шалгах ажиллагаанд гэрч Л.Д************ өгсөн мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 23-24 дэх тал/,

-Г**** зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн газрын Хуульч, хяналт шинжилгээ үнэлгээний хэлтсийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч Д.Э******, мэргэжилтэн Д.Т************, ********* хэлтсийн ахлах мэргэжилтэн А.Э******** нарын 2023 оны 12 дугаар сарын **-** өдрийн ****/** дугаартай шинжээчийн дүгнэлт /1 дүгээр хавтаст хэргийн 38-42 дахь тал/,

- Өмнөговь а****** Засаг даргын 2024 оны 1 дүгээр сарын **-** өдрийн */** дугаартай “Хууль бус шийдвэрийг хүчингүй болгох тухай” захирамж, “********** сумын Засаг даргын 2022 оны 02 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай захирамжийг хүчингүй болгох тухай” /******* хавтаст хэргийн 48 дахь тал/,

-“Э****** Тавантолгой" **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын захирал Л.Д************ гарган өгсөн баримт бичгийн хуулбар /1 дүгээр хавтаст хэргийн 54-60 дахь тал/,

-Э****** тавантолгой” **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын “Ү********* техникийн газрын дарга Л.Д************ 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай “Х***** гаргах тухай” албан бичиг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 61 дэх тал/,

-Аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ “Э****** тавантолгой” **-д 240,3072 м.кв газрыг 40 жилийн хугацаатай эзэмшүүлэх” гэрчилгээ, газар эзэмших гэрээ” /1 дүгээр хавтаст хэргийн 63-67 дахь тал/,

-Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргын 2022 оны 2 сарын **-** өдрийн */** дугаартай ****** талбайн хэмжээ өөрчлөх захирамж /1 дүгээр хавтаст хэргийн 70-71 дэх тал/,

-Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргын 2022 оны 2 сарын **-** өдрийн */** дугаартай “Г**** ашиглуулах тухай” ********/* дүгээр хавтаст хэргийн 72-73 дахь тал/,

-Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай “Г**** эзэмшүүлэх тухай” захирамж /1 дүгээр хавтаст хэргийн 74 дэх тал/,

-“*********” Х**-ийн ********** нэгж талбарын дугаар бүхий газрын хувийн хэргийн хуулбар /1 дүгээр хавтаст хэргийн ***-*** дэх тал/,-Мөрдөн шалгах ажиллагаанд Ү.Н********** яллагдагчаар өгсөн мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн ***-*** дахь тал/,

- Мөрдөн шалгах ажиллагаанд Г.Б********* яллагдагчаар өгсөн мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 215, ***-*** дахь тал/,-

Мөрдөн шалгах ажиллагаанд хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Б.Б********* өгсөн мэдүүлэг /2 дугаар хавтаст хэргийн 18-19 дэх тал/,-Мөрдөн шалгах ажиллагаанд шинжээч Д.Т*************** ********/* дугаархавтаст хэргийн 24 дэх тал/,-  Мөрдөн шалгах ажиллагаанд шинжээч А.Э********** ********/* дугаар хавтаст хэргийн 29-30 дахь тал/,-Мөрдөн шалгах ажиллагаанд гэрч З.М*********** ********/* дугаар хавтаст хэргийн 31-32 дахь тал/,

-Мөрдөн шалгах ажиллагаанд гэрч П.З********** ********/* дугаар хавтаст хэргийн 34 дэх тал/,-“Э****** тавантолгой” **-ийн 2022 оны 2 дугаар сарын **-*** өдрийн **/***дугаартай “*********” Х**-д хүргүүлсэн албан бичиг /3 дугаар хавтаст хэргийн 106 дахь тал/,

-*********” Х**-ийн 2022 оны 1 дүгээр сарын **-** өдрийн 64 дугаартай “Э****** тавантолгой” **-д хүргүүлсэн албан бичиг /3 дугаар хавтаст хэргийн 107 дахь тал/,

-Шүүгдэгч Г.Б********* эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас /3 дугаар хавтаст хэргийн 218 дахь тал/,

- Шүүгдэгч Ү.Н********** эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгахуудас /3 дугаар хавтаст хэргийн 219 дэх тал/ зэрэг бичгийн нотлох баримтууд болно.

                 Нэг. Ш********** гэм буруугийн тухайд:

                 1.1. Шүүхээс тогтоосон нөхцөл байдал, үйл баримт.

              Шүүх хэргийн бодит байдлыг тогтоох зарчмын дагуу талуудын мэтгэлцээний үндсэн дээр шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судалсан нотлох баримтыг дүгнэвэл. Шүүгдэгч Г.Б***** нь нийтийн албан тушаалтан буюу Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргаар ажиллаж  байх хугацаандаа тус сумын газрын даамал Ү.Н************ үйлдлээрээ санаатай нэгдэн, бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж:

     Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* "энэ хуулийн 21.3.*-* зааснаас бусад газрыг сумын И******Т************ Х****** баталсан тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу сумын хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах", мөн хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* "энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно", 38 дугаар зүйлийн 38.*-* "Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана" гэснийг тус тус зөрчиж,

Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын **-** өдрийн */*** дугаартай захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 40 жилийн хугацаатай 2,403,072 метр квадрат талбай бүхий газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгосон байхад "Э****** Тавантолгой" **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай албан бичгээр ирүүлсэн "Э****** Тавантолгой **-ийн уурхайн ахилт болон бусад бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөөний байршилтай давхацсан тохиолдолд талбайг чөлөөлөх нөхцөлтэйгөөр хүчингүй болсон 35,07 га газрыг туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах "*********" Х**-д хуулийн дагуу шилжүүлэн өгч шийдвэрлэж өгнө үү..." гэх хүсэлтийг үндэслэн, тус сумын ********* сумын газрын даамал Ү. Н********** "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" "Г**** ашиглуулах тухай" захирамж боловсруулах талаар хууль бус үүрэг чиглэл өгч, Улмаар Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 38 жилийн хугацаатай 2,501,586 метр квадрат газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгох, мөн өдрийн */** дүгээр "Г**** ашиглуулах тухай" захирамжаар "*********" Х**-д 351,507 метр квадрат бүхий газрыг 5 жилийн хугацаагаар үйлдвэр барилга байгууламжийн зориулалтаар тус тус олгох шийдвэрийг гаргаж "*********" Х**-д давуу байдал бий болгож, төрд 2,284,795,500 төгрөгийн хохирол учруулсан,

Шүүгдэгч Ү.Н********* нь нийтийн албан тушаалтан буюу Өмнөговь а****** ********* ***** газрын даамлаар ажиллаж байх хугацаандаа тус сумын Засаг дарга Г.Б******** үйлдлээрээ санаатай нэгдэн, бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албантушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж: Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* "энэ хуулийн 21.3.*-* зааснаас бусад газрыг сумын И******* Т************ Х****** баталсан тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу сумын хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах", мөн хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* "энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно", 38 дугаар зүйлийн 38.*-* "Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. "Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана" гэснийг тус тус зөрчиж

Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын **-** өдрийн */*** дугаартай захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 40 жилийн хугацаатай 2,403,072 метр квадрат талбай бүхий газрыг уурхайн эдэлбэр газрынзориулалтаар олгосон байхад "Э****** Тавантолгой" **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай албан бичгээр ирүүлсэн "Э****** Тавантолгой **-ийн уурхайн ахилт болон бусад бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөөний байршилтай давхацсан тохиолдолд талбайг чөлөөлөх нөхцөлтэйгөөр хүчингүй болсон 35,07 га газрыг туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах "*********" Х**-д хуулийн дагуу шилжүүлэн өгч шийдвэрлэж өгнө үү..." гэх хүсэлтийг үндэслэн Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг дарга Г.Б********* "******талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" "Г**** ашиглуулах тухай" захирамж боловсруулах хууль бус үүрэг чиглэл өгснийг хүлээн авч хуульд нийцээгүй захирамжийн төсөл боловсруулан, улмаар Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 38 жилийн хугацаатай 2,501,586 метр квадрат газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгох, мөн өдрийн */** дүгээр "Г**** ашиглуулах тухай" захирамжаар "*********" Х**-д 351,507 метр квадрат бүхийгазрыг 5 жилийн хугацаагаар үйлдвэр барилга байгууламжийн зориулалтаар тус тус олгох шийдвэр гаргах боломжийг бий болгон "*********" Х**-д давуу байдал бий болгож, төрд 2,284,795,500 төгрөгийн хохирол учруулсан гэмт хэргийг тус тус үйлдсэн хэргийн нөхцөл байдал буюу хэргийн үйл баримт нотлогдон тогтоогдсон болно.

                  1.2. Нотлох баримтын үнэлгээ.

                  Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судалсан нотлох баримтуудаар дээр дурдсан хэргийн нөхцөл байдал эргэлзээгүй тогтоогдсон болно. Үүнд:-Мөрдөн шалгах ажиллагаанд гэрч Ч.Д************ “...***-ын Хэвлэл мэдээлэл, цахим бодлогын газрын дарга Ц.Ч********* нь өөрийн төрсөн дүү Ц.Л******** байгуулсан “*********” Х**-д “Э****** таван толгой”-**-ийн талбай дээр 300 га газрыг ашиглахаар хууль бусаар захирамжийг ********* сумын Засаг даргаар гаргуулсан үйлдлийг шалгуулах хүсэлтэй байна...” гэх мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 15 дахь тал/,

              -Мөрдөн шалгах ажиллагаанд гэрч Л.Д************ өгсөн "...“Э****** Тавантолгой” ** нь Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын **-** өдрийн */*** дугаар захирамжаар тус сумын *-* баг Бор тээг гэх газарт 240 га газрыг уурхайн эдэлбэр зориулалтаар 40 жилийн хугацаатай эзэмшсэн... Тухайн өдөр буюу 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдөр “Э****** Тавантолгой” **-ийнтөв оффисын Уул, уурхайн технологийн газрын хэлтсийн дарга У********* нь Өмнөговь а****** ********* суманд ирж надтай уулзахдаа “Хуурай баяжмалын үйлдвэрийн газрын асуудлыг шийдэх томилолтоор явж байна. Газрын асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд яаралтай албан бичиг гаргах хэрэгтэй байна. ******** захирал уурхайд байхгүй байгаа учир, чамаас өөр албан бланктай хүн байхгүй байна. Яаралтай гаргаж өг” гээд албан бичгийн бичвэр төслийг миний мэйл хаяг руу явуулсан. Тухайн үед салбарын захирал Н.Э********* уурхайд байхгүй байсан юм. ****** албан бичгийн төсөл нь У********* даргын мэйл хаягаас миний мэйл хаяг руу  2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн 11 цаг 11 минутад ирсэн ба Уул, уурхайн технологийн газар нь салбарыг хариуцдаг, салбарт үүрэг даалгавар өгдөг салбарын дээд шатны газар учраас албан бичгийг нь гаргасан. Мөн 2022 оны 2 дугаар сарын**-*** өдрийн Э****** Тавантолгой” **-ийн салбарын шуурхай хурлаас Өмнөговь а****** ********* сумын Бортээгийн уурхайн Хуурай баяжуулах үйлдвэрт газар ашиглуулах асуудлыг салбарын Захиргаа, бүтээн байгуулалт хөгжлийн газрын дарга Ж.А******** 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдөр шийдвэрлэх талаар үүрэг, даалгавар өгсөн байсан. Албан бичгийн төслөөр 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** Д******** албан бичиг гаргасан ба албан бичгийн хавсралт болох "... хүчингүй болгох газрын кадастр, үлдсэн газрын кадастр...” зэрэг байгаагүй. ****** албан бичгийг гаргаж миний бие У********** өгсөн ба У********* тухайн газрын асуудлыг хөөцөлдсөн... Улсын Их Х***** 2018 оны 6 дугаар сарын **-*** өдрийн 73 дугаар “Тавантолгойн нүүрсний ордын үйл ажиллагааг эрчимжүүлэх талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” тогтоолоор “Э****** Тавантолгой” **-ийн Өмнөговь а****** ********* сумын эзэмшиж буй тусгай зөвшөөрлийн хэмжээнд нөөц тогтоосон газрыг стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордод хамааруулсан гэдгийг мэдээгүй. Энэ талаар би судалж үзээгүй, “*********” Х**-д газар олгох асуудлыг “Э****** Тавантолгой” **-ийн Уул уурхайн технологийн газар хариуцсан ба тухайн үед 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдөр У********* даргын хэлснээр тухайн албан бичгийг гаргасан. Түүний дараа 2023 оны 2 дугаар сарын **-** өдөр У************* мэйл хаягаас миний мэйл хаяг руу ирсэн ба Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай захирамжаар манай компанийн эзэмшил газрыг 205,1586 метр квадрат буюу 240 га газар ********** га газар болгосон захирамж, захирамжийн хавсралт, тус сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай “Г**** ашиглуулах тухай” захирамж, хавсралтыг ирүүлсэн байсан. Мөн мэйлээр тус сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай ‘Тазар эзэмшүүлэх тухай” захирамж ирүүлсэн байсан...” гэх мэдүүлэг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 23-24 дэх тал/,- Г**** зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн газрын 2023 оны 12 дугаар сарын **-** өдрийн ****/** дугаартай “...Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* “Энэ хуулийн 21.3.*-* зааснаас бусад газрыг сумын И******* Т************ Х****** баталсан тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуусумын хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах”, мөн хуулийн 33.1,*-* “энэ хуулийн 33.1.1-д зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг тухайн шатны Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно” гэж заасан байдаг. Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн “газар ашиглуулах тухай” */** дүгээр захирамжаар “*********” Х**-д 35,1507 м.кв талбайтай газрыг ашиглуулахаар шийдвэрлэсэн байна. Газрын кадастрын мэдээллийн сангийн 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн архивын мэдээлэлд нэгж талбайн ********** дугаар бүхий 35,1507 м.кв талбайтай газрыг “*********” Х** ийн нэр дээр ашиглах эрхээр бүртгэсэн байх бөгөөд 2023 оны 12 дугаар сарын ** ** өдрийн мэдээлэл хүртэл өөрчлөлт ороогүй байна. Г**** зохион байгуулалт, хот төлөвлөлтийн цахим системээс “*********” Х**-д олгосон 35,1507 м.кв талбайтай газрын байршлаар Өмнөговь а****** ********* сумын 2022 оны тухайн жилийн Г**** зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд уг байршил тусгагдаагүй байна. Газрын биржийн цахим системээс Өмнөговь а****** ********* сумын 2022 оны дуудлага худалдааны мэдээллээс үзэхэд “*********” Х**-д олгосон 351507 м.кв талбайтай газарт дуудлага худалдаа болон төсөл сонгон шалгаруулалт явуулаагүй байх бөгөөд мөн газрын хувийн хэрэгт дуудлага худалдаа явуулсан материал авагдаагүй байна. ****** суурь үнэлгээ 2,284,795,500 төгрөг, Газрын тухай хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.*-* “Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана” гэж заасан...” гэх шинжээчийн дүгнэлт /1 дүгээр хавтаст хэргийн 39-42 дахь тал/,

           -Өмнөговь а****** Засаг даргын 2024 оны 1 дүгээр сарын **-** өдрийн */** дугаартай “Хууль бус шийдвэрийг хүчингүй болгох тухай” захирамж, "********** сумын Засаг даргын 2022 оны 02 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай захирамжийг хүчингүй болгох тухай” /1 дүгээр хавтаст хэргийн 48 дахь тал/,-“Э****** Тавантолгой" **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын захирал Л.Д************ гарган өгсөн баримт бичгийн хуулбар /1 дүгээр хавтаст хэргийн 54-60 дахь тал/,

                -“Э****** Тавантолгой” **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын “Ү********* техникийн газрын дарга Л.Д************ 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай “Х***** гаргах тухай” албан бичиг /1 дүгээр хавтаст хэргийн 61 дэх тал/,

                 - ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ “Э****** Тавантолгой” **-д 240,3072 м.кв газрыг 40 жилийн хугацаатай эзэмшүүлэх” гэрчилгээ, газар эзэмших гэрээ” /1 дүгээр хавтаст хэргийн 63-67 дахь тал/,

                      -Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай ‘****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай” захирамж /1 дүгээр хавтаст хэргийн 70-71 дэх тал/,

                       -Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай “Г**** ашиглуулах тухай” захирамж /1 дүгээр хавтаст хэргийн 72-73 дахь тал/,

                     -Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай “Г**** эзэмшүүлэх тухай” ********/* дүгээр хавтаст хэргийн 74 дэх тал/,

                          -“*********” Х**-ийн ********** нэгж талбарын дугаар бүхий газрын хувийн хэргийн хуулбар /1 дүгээр хавтаст хэргийн ***-*** дахь тал/,

                  -Мөрдөн шалгах ажиллагаанд шинжээч Д.Т*************** өгсөн “...Газрын тухай хуулийн дагуу олгох ёстой. Газрын тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* “Энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно” гэсний дагуу төсөл шалгаруулалт, дуудлага худалдаа явуулах байсан ба мөн хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.*-* “Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөнхэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана” гэж заасан байдаг. Газрын тухай хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.*-* газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. Гэхдээ энэ нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллагын хооронд явагдана гэж заасан байдаг. “Э****** Тавантолгой” ** нь төрийн өмчит хувьцаат компани учир гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжид газрын гэрчилгээг шилжүүлэх хуулийн зохицуулалт байхгүй учир дуудлага, худалдаа, төсөл сонгон шалгаруулалт явуулах зарчмаар шийдвэрлэх боломжтой...” гэх мэдүүлэг /2 дугаар хавтаст хэргийн 24 дэх тал/,

                        -Мөрдөн шалгах ажиллагаанд шинжээч А.Э********** өгсөн “...Газрын тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* “Энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл  шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно” гэсний дагуу төсөл сонгон шалгаруулалт, дуудлага худалдаа явуулах зарчмаар “*********” Х**-д газар олгох байсан. “Э****** тавантолгой” **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай хүсэлтийг хүлээн авсан дарай сумын Засаг дарга, газрын даамал зэрэг эрх бүхий албан тушаалтнууд нь Газрын тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.2 дахь хэсэгт заасны дагуу дуудлага худалдаа, төсөл сонгон шалгаруулалт явуулах зарчмаар шийдвэрлэх байсан...” гэх мэдүүлэг / 2 дугаар хавтаст хэргийн 27-28 дахь тал/,

                 -Мөрдөн шалгах ажиллагаанд гэрч З.М*********** өгсөн “...Би Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай захирамжаар “*********” Х**-д тус сумын * дугаар баг Ц***** овоо гэх газар 351507 м.кв газрыг “үйлдвэрийн барилга, байгууламж, бусад газар”-ын зориулалтаар 5 жилийн хугацаагаар газар ашиглах гэрчилгээ олгосон асуудлын талаар захирамж гаргах үед мэдээгүй. Өнгөрсөн жил З******** дарга намайг өрөөндөө дуудаад “******* ********* сум ороод ирье. Б***** дарга бид хоёроос зөвлөгөө авья гэж байна” гэхээр нь З******** даргын хамт Өмнөговь а****** ********* сум орсон. Тэгээд бид хоёр Б***** дарга болон газрын даамал Буд нарын хамт сумын Засаг даргын өрөөнд нь “*********” Х**-ийн нэгж талбарын хувийн хэргийг үзэж байгаад анх би тус компанид газар олгосон талаар мэдсэн. Тэгээд бид нар газрын хувийн хэргийг нь үзээд “Э****** тавантолгой” **-ийн өөрийн эзэмшлийн газраас 35 га газрыг “*********” Х**-д шилжүүлэх хүсэлт ирүүлж, тэгээд тухайн хүсэлтийн дагуу тус компанид газар ашиглуулах шийдвэр гаргасан байна гэж хэлсэн ба өөр нарийн зүйлийн талаар Б***** хэлээгүй. “********* Х**-д газар олгосон асуудал телевизээр явсан талаар ********* сумын Засаг дарга Г.Б***** сонсоод л нэлээд сандарсан байдалтай З******** даргыг ирээч гэсэн юм байна лээ. Бид хоёрын зүгээс “*********” Х**-д олгосон газар нь ямар нэгэн асуудал байхгүй гэж хэлсэн зүйл байхгүй...” гэх мэдүүлэг /2 дугаар хавтаст хэргийн 31-32 дахь тал/

                   -Мөрдөн шалгах ажиллагаанд гэрч П.З********** өгсөн “...М******** бид хоёр “*********” Х**-ийн газрын хувийн хэргийг Б***** хайлгаж байгаад үзэхэд “Э****** тавантолгой” ** нь өөрийн эзэмшил талбайгаас “*********” Х**-д 35 га газрыг шилжүүлэх албан бичиг байсан ба М******** бил хоёр ямар учраас “Э******тавантолгой” ** нь өөрийнхөө газар дээр өөрсдийн баяжуулах үйлдвэрийн барилга байгууламжийг бариулах боломжтой байтал тухайн газрыг “*********” Х**-ийн нэрдээр шилжүүлэх албан бичиг хүргүүлж, тус компанид газар олгосон эсэх асуудлын талаар Н*********** утасдаж асуусан. Гэтэл “Э***** тавантолгой” ** нь ******* газрын тогтоол, шийдвэртэй ажлыг удаашрууллаа гэсэн шахалт ирсэн учраас тэгж л шийдсэн” гэж хэлсэн...” гэх ********/* дугаар хавтаст хэргийн 34 дэх тал/,

 

             -“Э****** тавантолгой” **-ийн 2022 оны 2 дугаар сарын **-*** өдрийн **/*** дугаартай “*********” Х**-д хүргүүлсэн албан бичиг /3 дугаар хавтаст хэргийн 106 дахь тал/,-*********" Х**-ийн 2022 оны 1 дүгээр сарын **-** өдрийн 64 дугаартай “Э****** Тавантолгой” **-д хүргүүлсэн албан бичиг /3 дугаар хавтаст хэргийн 107 дахь тал/,

              -Мөрдөгчийн 2025 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн “Х**** бүртгэлтийн ********* дугаартай хэрэгт үзлэг хийсэн тэмдэглэл” /4 дүгээр хавтаст хэргийн 7-53 дахь тал/ зэрэг болно.

 

                     Дээрх дурдсан нотлох баримтуудыг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цуглуулж, бэхжүүлсэн байх бөгөөд эдгээр нь өөр хоорондоо агуулгын зөрөөгүй, энэ хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой, хэргийн бодит байдлыг бүрэн тогтоож хэргийг эцэслэн шийдвэрлэхэд хүрэлцээтэй байх тул шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болгон шүүхээс үнэлэв.

 

                             1.3. О********** эрхийн хэрэгжилт.

                    Мөрдөн шалгах ажиллагаагаар хэргийн бодит байдал буюу болж өнгөрсөн үйл явдлыг хуульд заасан арга хэрэгслээр сэргээн тогтоосон байх бөгөөд хэргийн оролцогч нарын хуулиар хамгаалагдсан эрхийг хасаж буюу хязгаарлах байдлаар шүүхээс үндэслэл бүхий шийдвэр гаргахад нөлөөлөхүйц эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн нөхцөл байдал тогтоогдоогүй болно.

                Шүүгдэгч Г.Б*****, Ү.Н******** нар нь өмгөөлөгчөөс хууль зүйн туслалцаа авах эрхээ эдэлж, өмгөөлөгчийн хамтаар шүүх хуралдаанд оролцсон болно.

                             1.4. Хууль зүйн дүгнэлт.

                            Шүүгдэгч Г.Б***** нь нийтийн албан тушаалтан буюу Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргаар, шүүгдэгч Ү.Н********* нь нийтийн албан тушаалтан буюу Өмнөговь а****** ********* ***** газрын даамлаар ажиллаж байсан болох нь хэрэгт авагдсан баримтуудаар тус тус тогтоогдож байна. Шүүгдэгч Г.Б*****, Ү.Н********* нарын хашиж байсан албан тушаал нь ******* албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн 4 дүгээр зүйл, Авлигын эсрэг хуулийн 4.1 дүгээр зүйлийн 4.1.*-* “төрийн улс төрийн, захиргааны, тусгай албаны удирдах болон гүйцэтгэх албан тушаалтан”-д хамаарагдах ба тэрээр төрийн тусгай албаны гүйцэтгэх албан тушаалтан буюу нийтийн албан тушаалтан мөн байна. ******* албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, бусдад болон өөртөө давуу байдал бий болгосон үйлдэл, эс үйлдэхүй хийсэн тохиолдолд эрүүгийн хариуцлага оногдуулахаар хуульчилсан, хохирол хор, уршиг арилсан эсэхээс үл хамаарах хэлбэрийн бүрэлдэхүүнтэй гэмт хэрэг юм. ******* албан тушаалтан болох Г.Б***** нь Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргаар ажиллаж байх хугацаандаа тус сумын газрын даамал Ү.Н************ үйлдлээрээ санаатай нэгдэн, бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан,  ******* албан тушаалтан болох Ү.Н********* нь нийтийн албан тушаалтан буюу Өмнөговь а****** ********* ***** газрын даамлаар ажиллаж байх хугацаандаа тус сумын Засаг дарга Г.Б******** үйлдлээрээ санаатай нэгдэн, бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж их хэмжээний хохирол учруулсан гэмт хэргийн шинжийг бүрэн хангаж байна.

Газрын тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* “Энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно” гэсний дагуу төсөл шалгаруулалт, дуудлага худалдаа явуулах ёстой байтал "Э****** Тавантолгой" **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай албан бичгээр ирүүлсэн "Э****** Тавантолгой *-ийн уурхайн ахилт болон бусад бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөөний байршилтай давхацсан тохиолдолд талбайг чөлөөлөх нөхцөлтэйгөөр хүчингүй болсон 35,07 га газрыг туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах "*********" Х**-д хуулийн дагуу шилжүүлэн өгч шийдвэрлэж өгнө үү..." гэх хүсэлтийг үндэслэн, тус сумын ********* сумын газрын даамал Ү. Н********** "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" "Г**** ашиглуулах тухай" захирамж боловсруулах талаар хууль бус үүрэг чиглэл өгч, Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 38 жилийн хугацаатай 2,501,586 метр квадрат газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгох, мөн өдрийн */** дүгээр "Г**** ашиглуулах тухай" захирамжаар "*********" Х**-д 351,507 метр квадрат бүхий газрыг 5 жилийн хугацаагаар үйлдвэр барилга байгууламжийн зориулалтаар тус тус олгох шийдвэрийг гаргаж "*********" Х**-д давуу байдал бий болгож, төрд 2,284,795,500 төгрөгийн хохирол учруулсан байна.  *** ******* албан тушаалтан болох Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргаар ажиллаж байсан Г.Б*****, тус сумын газрын даамал Ү.Н********* нар үйлдлээрээ санаатай нэгдэн, бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* "энэ хуулийн 21.3.*-* зааснаас бусад газрыг сумын И******* Т************ Х****** баталсан тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу сумын хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах", мөн хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* "энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно", 38 дугаарзүйлийн 38.*-* "Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. "Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана" гэснийг тус тус зөрчсөн байна.

********** ********** газрын хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаах ажиллагаанд хяналт тавих * хэлтсийн хяналтын прокуророос Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн  1.8 дугаар зүйлийн 1, 1.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийн зүйлчлэл тохирсон байна.

 

Иймээс, шүүгдэгч Г.Б*****, Ү.Н********* нарыг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1, 1.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэг, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан “******* албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж их хэмжээний хохирол учруулсан” гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцож, тэдгээрт Эрүүгийн хуульд заасан эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэлтэй гэж шүүх дүгнэв.

            1.5. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршгийн талаар. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан гэмт хэргийн улмаас хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгө, бусад эрх, эрх чөлөө, нийтийн болон үндэсний ашиг сонирхол, аюулгүй байдалд шууд учирсан үр дагаврыг гэмт хэргийн хохиролд тооцно”, 2 дахь хэсэгт “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан гэмт хэрэг үйлдэж хохирол учруулсны улмаас үүссэн үр дагаврыг гэмт хэргийн хор уршигт тооцно” гэж заасан.

              Тухайн гэмт хэргийн улмаас газрын суурь үнэлгээ 2,284,795,500 төгрөгийн хохирол учирсан байна. Өмнөговь а****** Засаг даргын 2024 оны 01 дүгээр сарын **-** өдрийн */** дугаартай захирамжаар хууль зөрчиж шийдвэрлэсэн ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 02 дугаар сарын **-** өдрийн */** дүгээр захирамжийг хүчингүйд тооцож шийдвэрлэсэн байна. /*-* хавтаст хэргийн 48 дахь тал/,

                  **** ********* сумын Засаг даргын */** дүгээр захирамжийг дээд шатны буюу а****** ***** ****** захирамжаар хүчингүйд тооцож шийдвэрлэсэн байх тул шүүгдэгч нарыг бусдад төлөх төлбөргүй гэж үзэв.

             Шүүгдэгч Г.Б*****, Ү.Н********* нар нь бусдад төлөх төлбөргүй хэдий ч тэрээр төрийн албанд хууль дээдлэх, шударга ёсыг хангах, нийтийн ашиг сонирхлыг хамгаалж ажиллах зарчмыг ноцтой зөрчиж, төрд, төрийн албан хаагчид итгэх олон нийтийн итгэлийг алдагдуулсан хор уршгийг учруулсан гэж шүүхээс дүгнэв.

               Хоёр. Эрүүгийн хариуцлагын тухайд:

              Шүүгдэгч Г.Б***** нь нийтийн албан тушаалтан буюу Өмнөговь а****** ********* сумын засаг даргаар ажиллаж байх хугацаандаа тус сумын газрын даамал Ү. Н************ үйлдлээрээ санаатай нэгдэн, бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж: Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* "энэ хуулийн 21.3.*-*зааснаас бусад газрыг сумын И******* Т************ Х****** баталсан тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу сумын хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах", мөн хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* "энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно", 38 дугаар зүйлийн 38.*-* "Г**** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана" гэснийг тус тус зөрчиж,

Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын **-** өдрийн */*** дугаартай захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 40 жилийн хугацаатай 2,403,072 метр квадрат талбай бүхий газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгосон байхад "Э****** Тавантолгой" **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай албан бичгээр ирүүлсэн "Э****** Тавантолгой **-ийн уурхайн ахилт болон бусад бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөөний байршилтай давхацсан тохиолдолд талбайг чөлөөлөх нөхцөлтэйгөөр хүчингүй болсон 35,07 га газрыг туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах "*********" Х**-д хуулийн дагуу шилжүүлэн өгч шийдвэрлэж өгнө үү..." гэх хүсэлтийг үндэслэн, тус сумын ********* сумын газрын даамал Ү. Н********** "******талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" "Г**** ашиглуулах тухай" захирамж боловсруулахталаар хууль бус үүрэг чиглэл өгч,

Улмаар Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 38 жилийн хугацаатай 2,501,586 метр квадрат газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгох, мөн өдрийн */** дүгээр "Г**** ашиглуулах тухай" захирамжаар "*********" Х**-д 351,507 метр квадрат бүхий газрыг 5 жилийн хугацаагаар үйлдвэр барилга байгууламжийн зориулалтаар тус тус олгох шийдвэрийг гаргаж "*********" Х**-д давуу байдал бий болгож, төрд 2,284,795,500 төгрөгийн хохирол учруулсан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутай болох нь нотлогдон тогтоогдсон тул түүнд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 1.9 дүгээр зүйлийн 2, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар ял шийтгэх үндэслэлтэй байна.

Шүүгдэгч Ү.Н********* нь нийтийн албан тушаалтан буюу Өмнөговь а****** ********* ***** газрын даамлаар ажиллаж байх хугацаандаа тус сумын Засаг дарга Г.Б******** үйлдлээрээ санаатай нэгдэн, бүлэглэж албан үүрэг, бүрэн эрх, албан

тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж: Газрын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4.*-* "энэ хуулийн 21.3.*-* зааснаас бусад газрыг сумын И******* Т************ Х****** баталсан тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөний дагуу сумын хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах", мөн хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.*-* "энэ хуулийн 33.1.*-* зааснаас бусад зориулалтаар болон энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.*-* заасан хэмжээнээс илүү газар эзэмших хүсэлт гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг аймаг, сум, нийслэлийн Засаг дарга дуудлага худалдаа, төсөл шалгаруулах зарчмаар шийдвэрлэнэ. Төсөл шалгаруулах, дуудлага худалдаа явуулах журмыг ******* газар тогтооно", 38 дугаар зүйлийн 38.*-* "Г*** эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. "Э***** гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана" гэснийг тус тус зөрчиж

Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын **-** өдрийн */*** дугаартай захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 40 жилийн хугацаатай 2,403,072 метр квадрат талбай бүхий газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгосон байхад "Э****** Тавантолгой" **-ийн Өмнөговь а****** ********* сум дахь салбарын 2022 оны 2 дугаар сарын **-** өдрийн **/*/** дугаартай албан бичгээр ирүүлсэн "Э****** Тавантолгой **-ийн уурхайн ахилт болон бусад бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөөний байршилтай давхацсан тохиолдолд талбайг чөлөөлөх нөхцөлтэйгөөр хүчингүй болсон 35,07 га газрыг туслан гүйцэтгэгчээр ажиллах "*********" Х**-д хуулийн дагуу шилжүүлэн өгч шийдвэрлэж өгнө үү..." гэх хүсэлтийг үндэслэн Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг дарга Г.Б********* "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" "Г**** ашиглуулах тухай" захирамж боловсруулах хууль бус үүрэг чиглэл өгснийг хүлээн авч хуульд нийцээгүй захирамжийн төсөл боловсруулан, улмаар Өмнөговь а****** ********* сумын Засаг даргын 2022 оны 2дугаар сарын **-** өдрийн */** дугаартай "****** талбайн хэмжээ өөрчлөх тухай" захирамжаар "Э****** Тавантолгой" **-д 38 жилийн хугацаатай 2,501,586 метр квадрат газрыг уурхайн эдэлбэр газрын зориулалтаар олгох, мөн өдрийн */** дүгээр "Г**** ашиглуулах тухай" захирамжаар "*********" Х**-д 351,507 метр квадрат бүхий газрыг 5 жилийн хугацаагаар үйлдвэр барилга байгууламжийн зориулалтаар тус тус олгох шийдвэр гаргах боломжийг бий болгон "*********" Х**-д давуу байдал бий болгож, төрд 2,284,795,500 төгрөгийн хохирол учруулсан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутай болох нь нотлогдон тогтоогдсон тул түүнд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 1.9 дүгээр зүйлийн 2, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар ял шийтгэх үндэслэлтэй байна.

           Улсын яллагчаас шүүгдэгчид оногдуулбал зохих эрүүгийн хариуцлагын талаар “шүүгдэгч Г.Б*****, Ү.Н********* нарт нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2жилийн хугацаагаар хасаж, 2 жил 6 сарын хугацаагаар хорих ял оногдуулах” саналыг,

       Шүүгдэгч Г.Б********* өмгөөлөгч шүүгдэгчид оногдуулбал зохих эрүүгийн хариуцлагын талаар “Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлд заасан зохицуулалт үйлчилнэ. Тийм учраас Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан гэмт хэрэгт 5,400 нэгжээс 27,000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох эсхүл 1 жилээс 5 жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл 1 жилээс 5 жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэх санкцтай. Анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн байдал болон албаны чиг үүргээ хэрэгжүүлсэн, гэмт хэрэг үйлдэх санаа зорилго агуулгаагүй байсан зэргийг харгалзан эрүүгийн хариуцлагын хөнгөн ял шийтгэл оногдуулж өгнө үү” гэх саналыг,

             Шүүгдэгч Ү.Н********** өмгөөлөгч шүүгдэгчид оногдуулбал зохих эрүүгийн хариуцлагын талаар “Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлд 2022 оны 12 дугаар сарын **-** өдөр нэмэлт өөрчлөлт орсон. Тухайн үед үйлчилж байсан хууль буюу 2015 оны Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлд зааснаар эрүүгийн хариуцлага оногдуулж өгнө үү. Миний үйлчлүүлэгчийн хувьд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.6 дугаар зүйлд заасан эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал байхгүй. Анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдлыг харгалзан эрүүгийн хариуцлага оногдуулж өгнө үү” гэх саналыг тус тус гаргасан. Шүүхээс шүүгдэгч Г.Б***** нь урьд эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй болох нь эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудсаар тогтоогдож байх тул тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэнийг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.* зааснаар эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцож, мөн шүүгдэгчийн гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, шүүгдэгчийн хувийн байдал, гэм буруугийн шинжийг харгалзан Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 1.9 дүгээр зүйлийн 2, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар нийтийн албанд ажиллах эрхийг 2 /хоёр/ жилийн хугацаагаар хасаж 25,000 /хорин таван мянганэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 25,000,000 /хорин таван сая/ төгрөгөөр торгох ял,

                      Шүүгдэгч Ү.Н********* нь урьд эрүүгийн хариуцлага хүлээж байгаагүй болох нь эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудсаар тогтоогдож байх тул тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэнийг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.*-* зааснаар эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцож, мөн шүүгдэгчийн гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, шүүгдэгчийн хувийн байдал, гэм буруугийн шинжийг харгалзан Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 1.9 дүгээр зүйлийн 2, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар нийтийн албанд томилогдох эрхийг 2 /хоёр/ жилийн хугацаагаар хасаж 25,000 /хорин таван мянга/ нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 25,000,000 /хорин таван сая/ төгрөгөөр торгох ялаар тус тус шийтгэж, цалин хөлс, орлого олох боломжийг харгалзан тэдэнд оногдуулсан торгох ялыг 1 /нэг/ жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоов.

                 Шүүгдэгч нарт эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.6 дугаар зүйлд заасан эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй болно.

 

---

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.2 дугаар зүйлийн 1, 2, 3, 4 дэх хэсэг, 36.6, 36.7, 36.8, 36.10, 37.1 дүгээр зүйлүүдэд заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

          1. Шүүгдэгч М***** овогт Г********* Б****** Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 1.9 дүгээр зүйлийн 2, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан “******* албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж их хэмжээний хохирол учруулсан” гэмт хэргийг бүлэглэж гэм буруутайд,-

           Шүүгдэгч Х** овогт Ү************* Н********** Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 1.9 дүгээр зүйлийн 2, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан “******* албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж их хэмжээний хохирол учруулсан” гэмт хэргийг бүлэглэж үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцсугай.

               2. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 1.9 дүгээр зүйлийн 2, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Г.Б********* нийтийн албанд томилогдох эрхийг 2 /хоёр/ жилийн хугацаагаар хасаж 25,000 /хорин таван мянга/ нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 25,000,000 /хорин таван сая/ төгрөгөөр торгох ял,-  Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 1.9 дүгээр зүйлийн 2, 3.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэг, 3.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ү.Н********** нийтийн албанд томилогдох эрхийг 2 /хоёр/ жилийн хугацаагаар хасаж 25,000 /хорин таван мянга/ нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 25,000,000 /хорин таван сая/ төгрөгөөр торгох ял тус тус шийтгэсүгэй.

               3. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Г.Б*****, Ү.Н********* нарт оногдуулсан 25,000,000 төгрөгөөр торгох ялыг 1 /нэг/ жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосугай.

             4. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар торгох ялыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялын арван таван нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгийг нэг хоногоор тооцож хорих ялаар солихыг шүүгдэгч Г.Б*****, Ү.Н********* нарт сануулсугай.

                5. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Г.Б*****, Ү.Н********* нарт оногдуулсан нийтийн албанд томилогдох эрх хасах ялыг торгох ял оногдуулсан үеэс эхлэн тоолсугай.

               6. Энэ хэрэгт битүүмжилсэн эд хөрөнгөгүй, мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад гарсан зардалгүй, шүүгдэгч нар нь цагдан хоригдсон, баривчлагдсан хоноггүй, шүүгдэгч нар нь бусдад төлөх төлбөргүй болохыг тус тус дурдсугай.

            7. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 21.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1, 36.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.8 дахь заалтад зааснаар 5 / тав/ ширхэг **-г эрүүгийн хэрэгт хавсарган үлдээсүгэй.

            8. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар тогтоол уншиж сонсгосноор хүчинтэй болох бөгөөд шүүгдэгч Г.Б*****, Ү.Н********* нарт урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болтол хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

            9. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 38.1, 38.2 дугаар зүйлд зааснаар шүүгдэгч, хохирогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрвөл гардан авсан эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор Өмнөговь а****** Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах, улсын яллагч, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих, иргэний нэхэмжлэгч, иргэний хариуцагч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч шийтгэх тогтоолын иргэний нэхэмжлэлтэй холбогдох хэсэгт гомдол гаргах эрхтэй болохыг дурдсугай.

 

 

 

 

 

  ДАРГАЛАГЧ, ЕРӨНХИЙ ШҮҮГЧ                                    Г.***************************