2025 02 12 192/ШШ2025/01240

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч Г.Нямсүрэн даргалж, тус шүүхийн танхимд хийсэн шүүх хуралдаанаар:

Нэхэмжлэгч: Хан-Уул дүүрэг, ******* дугаар хороо, *******илчдын гудамж, ******* ******* ахуйг дэмжих сан өөрийн байранд байрлах, ******* ******* ******* корпораци ХХК /рд:*******/

Хариуцагч: Сонгинохайрхан дүүрэг, 20 дугаар хороо, товчооны зам 65 тоот хаягт байрлах, ******* ХХК /рд:5685982/

Нэхэмжлэлийн шаардлага: 82,*******12,000 төгрөг гаргуулах тухай

Шүүх хуралдааны оролцогчид: нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Г.Сувд-Эрдэнэ, хариуцагчийн төлөөлөгч Ж.Чинзориг

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: Х.Нямгэрэл нарыг оролцуулан хянан хэлэлцэв.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нэхэмжлэгчийн шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлээ дэмжин, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: ******* ******* ахуйг дэмжих сан нь 202*******.07.05-ны өдрийн ******* дүгээр тогтоолоор татан буугд******* хөрөнгө өр авлагыг ******* ******* ******* корпораци ТӨХХК болсон бөгөөд эрх залгамжлан авагч юм. ******* ******* ******* корпораци ТӨХХК нь газар тариалан, мал ******* ******* салбарыг дэмжих чиглэлээр үйл *******иллагаа явуулдаг юм. Засгийн газрын бодлого, нийт хүн амын хүнсний нөөцийг бүрдүүлэхэд анхаарч иргэн, ах ахуй нэгжтэй урт хугацааны таатай зээлийн нөхцөлийг дэмждэг. ******* ХХК нь тус дэмжлэгт хамрагдсан бөгөөд өнөөг хүртэл зээлээ төлөөгүй байгаа бөгөөд 2024.11.05-ны өдрийн тооцооны үлдэгдлээр хугацаа хэтэрсэн өр нийт 1*******2,605,100 төгрөг гэж анх нэхэмжлэл гаргасан. Үүнд 2016.05.21-ний өдөр ХӨ-Үр-2016-156 дугаартай 2016 оны хаврын тариалалтад шаардагдах үрийн буудайг зээлээр олгох гэрээгээр 44,010,000 төгрөгийг хүүгүй, 2016.11.*******0-ны дотор төлж барагдуулахаар, 2016.05.21-ний өдөр *******/*******6 дугаартай 2016 оны хаврын тариалалтад олгох ургамал хамгааллын бодисын дамжуулан зээлдүүлэх зээлийн гэрээгээр 1,010,000 төгрөгийг хүүгүй, 2016.11.25-ны дотор төлж барагдуулахаар, 2016.05.17-ны өдөр ТШ-2016/80 дугаартай 2016 оны хаврын тариалалтад дизелийн түлш олгох зээлийн гэрээгээр 5,280,000 төгрөгийг хүүгүй, 2016.11.25-ны дотор төлж барагдуулахаар 2016.12.2*******-ны өдөр Хүнсний улаан буудай худалдах, худалдан авахаар, 2014.07.24-ний өдөр УШ-2014/48 дугаартай 2014 оны уринш боловсруулалтад дизелийн түлш олгох зээлийн гэрээгээр 4,575,000 төгрөгийг хүүгүй, 2014.11.25-ны дотор төлж барагдуулахаар тус тус гэрээнүүдийг байгуулсан. Эдгээр 4 гэрээний нийлбэр 54,875,000 төгрөг. Гэрээнд зааснаар алданги тооцвол үндсэн үнийн дүнгээс хэтэрч байх тул Иргэний хуулийн 2*******2 дугаар зүйлийн 2*******2.4-т заасныг баримтлан анзыг 50 хувиар тооцоход 27,4*******7,500 төгрөг, нийт 82,*******12,000 төгрөгийг нэхэмжилж байна. Гаргасан нэхэмжлэлээс 50,292,600 төгрөгөөр бууруулж байна гэв.

2. Хариуцагчийн шүүхэд ирүүлсэн хариу тайлбарыг дэмжин, хариуцагчийн төлөөлөгч шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Эдгээр 4 гэрээ байгуулсан нь үнэн. Гэхдээ үнийн дүн зөрж байна. Нэгт, 2014.07.24-ний өдөр УШ-2014/48 тоот гэрээний 4,890,00б0 төгрөгийг төлж, үлдэгдэл 44,010,000 төгрөгийг 2016.11.*******0-ны дотор төлөхөөр, хоёрт, 2016.05.21-ний өдөр *******/*******6 дугаартай ургамал хамгааллын бодист зориулж 1,010,000 төгрөгийн зээлээс урьдчилгаа төлбөрт *******0*******,000 төгрөгийг төлж үлдэгдэл 707,000 төгрөгийг 2016.11.25-ны дотор төлөхөөр, гуравт 2016.05.17-ны өдөр ТШ-2016/80 дугаартай гэрээг шатахууны зориулалтаар 5,280,000 төгрөгийн зээлийг урьдчилгаа төлбөрт 2,850,000 төгрөгийг төлж үлдэгдэл 2,4*******0,000 төгрөгийг 2016.11.25-ны дотор төлөхөөр тус тус гэрээ байгуулсан. Бид нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн хариуцагчид холбогдуулан гаргасан биелүүлээгүй үүргийн үнийн дүнг 88,40*******,400 төгрөг гэж тооцон үүн дээр анз 44,201,700 төгрөгийг нэмэгдүүлэн тооцож нийт 1*******2,605,100 төгрөгийг гаргуулахаар гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагын дүн буруу байна. Сая хэлснээр тооцвол 49,4*******4,500 төгрөг болно. Үүнийг Иргэний хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.2.1-д заасанчлан гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хугацаа нь дууссан гэж үзэж зөвшөөрөхгүй байна. Иймд нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэж өгнө үү гэв.

*******. Нэхэмжлэгчээс 2024.10.22-ны өдрийн итгэмжлэл, Хүнс, хөдөө ******* ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайдын 2020.04.24-ний өдрийн 2-1*******4 дугаар тушаал, ******* ******* ахуйг дэмжих сангийн *******лын албыг татан буулгах тухай Засгийн газрын тогтоол, ******* ******* ахуйг дэмжих сангийн *******лын алба байгуулах, орон тооны хязгаарыг батлах тухай Засгийн газрын 2020.01.08-ны өдрийн 16 дугаар тогтоол, Үрийн буудай олгох зөвшөөрлийн хуудас, мөнгөн шилжүүлгийн баримт, 2016 оны хаврын тариалалтад шаардагдах үрийн буудайг зээлээр олгох 2016.05.21-ний өдрийн ХӨ-Үр-2016-156 дугаар гэрээ, ******* ХХК-ийн ******* ахуй нэгж, байгууллагын газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ, улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, 2016 оны хаврын тариалалтад олгох ургамал хамгааллын бодисын дамжуулан зээлдүүлэх 2016.05.21-ний өдрийн *******/*******6 дугаар гэрээ, 2016 оны хаврын тариалалтад дизелийн түлш олгох 2016.05.17-ны өдрийн ТШ-2016/80 дугаар гэрээ, 2016.12.2*******-ны өдрийн Хүнсний Улаанбуудай худалдах худалдан авах гэрээ, 2014 оны уринш боловсруулалтад дизелийн түлш олгох 2014.07.24-ний өдрийн УШ-2014/48 дугаар гэрээ, хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн мэдээлэл, ******* ******* ******* корпораци ХХК-ийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, ******* ******* ******* корпораци Төрийн өмчит хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанийн дүрэм, Эн Ди Жи партнерс ХХК-ийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, Хүнсний Улаанбуудай худалдах худалдан авах 2016.12.2*******-ны өдрийн гэрээ, харилцагчийн товчоо,

4. Хариуцагчаас хариу тайлбар гаргасан байна.

Шүүх хуралдаанаар хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудыг шинжлэн судлаад

ҮНДЭСЛЭХ нь:

1. Нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлтэй.

2. Нэхэмжлэгч гэрээний үүрэгт нийт 82,*******12,000 төгрөг гаргуулахаар шаард*******, үндэслэлээ талуудын хооронд байгуулсан 4 удаагийн гэрээний үндсэн төлбөрт 54,875,000 төгрөг, алдангид 27,4*******7,500 төгрөг гаргуулна гэжээ.

Шүүхэд ирүүлсэн нэхэмжлэлд нийт 1*******2,605,100 төгрөг гаргуулахаар шаардсан боловч шүүх хуралдаан дээр нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нэхэмжлэлийн шаардлагын хэмжээг 50,292,600 төгрөгөөр бууруулжээ.

*******. Хариуцагч нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь эс зөвшөөрч, гэрээний үүрэг шаардах гурван жилийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусгавар болсон хэмээн марг*******ээ.

4. Шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэг, хэрэгт авагдсан баримтаар дараах үйл баримт тогтоогдож байна. Үүнд:

4.1. Талууд дараах гэрээ байгуулжээ:

- 2014.07.24-ний өдөр УШ-2014/48 дугаар 2014 оны уринш боловсруулалтад дизелийн түлш олгох зээлийн гэрээ байгуулж, гэрээгээр нэхэмжлэгч 4,575,000 төгрөгийн түлшийг олгож, хариуцагч үлдэгдэл 2,287,500 төгрөгийг 2014.11.25-ны өдрийн дотор төлөхөөр,

- 2016.05.17-ны өдөр ТҮ-2016/80 дугаар 2016 оны хаврын тариалалтад дизелийн түлш олгох зээлийн гэрээ байгуулж, гэрээгээр нэхэмжлэгч 5,280,000 төгрөгийн түлшийг олгож, хариуцагч үлдэгдэл 2,4*******0,000 төгрөгийг 2016.11.25-ны өдрийн дотор төлөхөөр,

- 2016.05.21-ний өдөр ХӨ-Үр-2016-156 дугаар 2016 оны хаврын тариалалтад шаардагдах үрийн буудайг зээлээр олгох гэрээ байгуулж, нэхэмжлэгч 48,900,000 төгрөгийн буудайг олгож, хариуцагч үлдэгдэл 44,010,000 төгрөгийг 2016.11.*******0-ны өдрийн дотор төлөхөөр,

- 2016.05.21-ний өдөр УБХ-ХӨ-2016/*******6 дугаар 2016 оны хаврын тариалалтад олгох ургамал хамгааллын бодисын дамжуулан зээлүүлэх зээлийн гэрээ байгуулж, нэхэмжлэгч 1,010,000 төгрөгийн ургамал хамгааллын бодис олгож, хариуцагч үлдэгдэл 707,000 төгрөгийг 2016.11.25-ны өдрийн дотор төлөхөөр тус тус тохирчээ.

4.2. Талууд эдгээр гэрээнд гарын үсэг зурсан, гэрээ ёсоор бараа бүтээгдэхүүнийг нийлүүлсэн, хүлээн авсан, гэрээнд заасан урьдчилгаа төлбөрт нийт 10,**************0,500 төгрөгийг хариуцагч төлсөн, мөн үлдэгдэл төлбөрт нийт 49,4*******4,500 төгрөгийг хариуцагч төлөөгүй үйл баримтын талаар маргаагүй тул эдгээр факт тогтоогдсон гэж үзнэ.

4.*******. Монгол Улсын Засгийн газрын 2020.07.08-ны өдрийн 16 дугаар тогтоолоор Тариалан эрхлэлтийг дэмжих сангийн санхүүгийн тайланд бүртгэлтэй хөрөнгө, өглөг, авлагыг ******* ******* ахуйг дэмжих санд шилжүүлж, Монгол Улсын Засгийн газрын 202*******.07.05-ны өдрийн тогтоолоор ******* ******* ахуйг дэмжих санг татан буулг*******, түүний хөрөнгө, өр төлбөр, авлагыг ******* ******* ******* корпораци төрийн өмчит хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанид шилжүүлсэн нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.4-т зааснаар нийтэд илэрхий үйл баримт гэж үзнэ.

5. Хэрэгт цугларсан баримт, талуудын мэтгэлцээнээс үзвэл үүргийн гүйцэтгэл шаардах хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан эсэх нь маргааны зүйл болжээ.

6. Эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр Тариалан эрхлэлтийг дэмжих сан-ийн эрх, үүрэг ******* ******* ******* корпораци ТӨХХК-д шилжсэн байх тул нэхэмжлэл гаргах эрхтэй.

7. Талууд 2014 оны уринш боловсруулалтад дизелийн түлш олгох зээлийн гэрээ, 2016 оны хаврын тариалалтад дизелийн түлш олгох зээлийн гэрээ, 2016 оны хаврын тариалалтад шаардагдах үрийн буудайг зээлээр олгох гэрээ, 2016 оны хаврын тариалалтад олгох ургамал хамгааллын бодисын дамжуулан зээлүүлэх зээлийн гэрээ нэртэй гэрээ үйлдэн, хүсэл зоригоо илэрхийлж, гол нөхцөлийг тохирсон, хоёр тал гарын үсгээ зурж баталга*******уулсан байх тул талуудын хооронд Иргэний хуулийн 4******* дугаар зүйлийн 4*******.2.1, 196 дугаар зүйлийн 196.1.2-т нийцсэн хүчин төгөлдөр хэлцэл байгуулагдсан гэж үзнэ.

8. Нэхэмжлэгч хариуцагчид бараа бүтээгдэхүүн шилжүүлэх, хариуцагч үнийг мөнгөөр болон хүнсний буудайгаар төлөхөөр тохирсноос үзвэл талуудын хооронд Иргэний хуулийн 24******* дугаар зүйлийн 24*******.1-т заасан худалдах, худалдан авах гэрээний харилцаа үүсжээ. Талуудын байгуулсан гэрээг хэдийгээр зээлийн гэрээ гэж нэрлэсэн боловч мөнгө, эсвэл төрлийн шинжээр тодорхойлогдох хөрөнгийг буцаан төлөхөөр тохироогүй тул зээлийн гэрээний шинжийг агуулаагүй, мөн гэрээний үнийг дараа төлөхөөр тохирсон боловч хүү тохироогүй тул зээлээр худалдах, худалдан авах гэрээ биш юм. Талууд гэрээнд заасан үүргээ биелүүлэх үүрэгтэй, үүргийн биелэлтийг үүрэг гүйцэтгэгчээс үүрэг гүйцэтгүүлэгч шаардах эрхтэй.

9. Иргэний хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.1-т хуульд хөөн хэлэлцэх хугацаа хамаарахгүйгээр зааснаас бусад тохиолдолд аливаа этгээдээс ямар нэг үйлдэл хийх, эсвэл хийхгүй байхыг шаардах эрх хөөн хэлэлцэх хугацаатай байна гээд тус хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.2.1-т гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацааг гурван жилээр тогтоожээ.

10. Хөөн хэлэлцэх хугацааг шаардах эрх үүссэн үеэс эхлэн тоолох бөгөөд шаардах эрх нь эрх зөрчигдсөн, эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн, эсхүл мэдэх ёстой байсан үеэс үүсдэг. Эдгээр гэрээний тохиолдолд талууд гэрээний төлбөрийг буцаан төлөх хугацаа дууссанаас хойш гурван жил өнгөрсөн эсэхийг тооцох учиртай.

11. 2014.07.24-ний өдрийн УШ-2014/48 дугаар гэрээний хувьд 2014.11.25-ны өдөр, 2016.05.17-ны өдрийн ТҮ-2016/80 дугаар гэрээний хувьд 2016.11.25-ны өдөр, 2016.05.21-ний өдрийн ХӨ-Үр-2016-156 дугаар гэрээний хувьд 2016.11.*******0-ны өдөр, 2016.05.21-ний өдрийн УБХ-ХӨ-2016/*******6 дугаар гэрээний хувьд 2016.11.25-ны өдрийн дотор тус тус төлөхөөр тохирсон нь Иргэний хуулийн 208 дугаар зүйлийн 208.1-т заасны дагуу талууд үүрэг гүйцэтгэх буюу төлбөр төлөх хугацааг тодорхой цаг хугацаагаар тогтоож гэрээндээ тусг*******ээ. Уг хугацаанаас хойш гурван жилийн хугацааг тооцвол нэхэмжлэл гаргасан 2024.12.04-ний өдрийн байдлаар хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн гэж үзнэ.

Энэ хугацаанд хөөн хэлэлцэх хугацаа түр зогссон, тасалдсан талаар ямар нэг баримт хэрэгт авагдаагүй.

12. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.2.2, *******8 дугаар зүйлийн *******8.1-д зааснаар хэргийн оролцогч нь шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлага, түүнийг үгүйсгэх, татгалзах үндэслэл, тайлбар түүнтэй холбоотой баримтыг өөрөө нотлох, нотлох баримтыг цуглуулах, гарг******* өгөх үүрэгтэй.

1*******. Иргэний хуулийн 82 дугаар зүйлийн 82.1-т хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн бол үүрэг гүйцэтгэгч үүрэг гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй гэж зааснаар талуудын хооронд байгуулсан гэрээний үүргийг шаардах эрхээ нэхэмжлэгч алдсан, хариуцагч үүрэг гүйцэтгэхээс татгалзах эрхтэй гэж үзнэ.

14. Иймд хариуцагч ******* ХХК-аас 82,*******12,000 төгрөг гаргуулах тухай нэхэмжлэгч ******* ******* ******* корпораци ТӨХХК-ийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгон шийдвэрлэв.

15. Нэхэмжлэгч ******* ******* ******* корпораци ТӨХХК нэхэмжлэл гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамж төлөөгүй ба Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.*******-т зааснаар төсвийн байгууллагын нэхэмжлэл гэх үндэслэлээр хураамжаас чөлөөлөгдөнө гэжээ.

Төсвийн тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.*******4-т "төсвийн байгууллага" гэж баталсан төсвийн дагуу төрийн чиг үүрэгт хамаарах *******ил, үйлчилгээг хэрэгжүүлдэг, Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуульд заасны дагуу улсын бүртгэлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагад бүртгүүлсэн төрийн болон орон нутгийн өмчит, ашгийн төлөө бус хуулийн этгээдийг хэлэхээр тодорхойлсон ба харин Монгол Улсын Засгийн газрын 2021 оны *******94 дүгээр тогтоолын хавсралтаар баталсан ******* ******* ******* корпораци төрийн өмчит хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанийн дүрэм-ийн 1.*******-т зааснаар тус компани нь ашгийн төлөө хуулийн этгээд байна. ******* ******* ******* корпораци ТӨХХК нь төсвийн байгууллага биш учир улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгдөхгүй.

16. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 57 дугаар зүйлийн 57.*******, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-т тус тус зааснаар нэхэмжлэгчээс 569,510 төгрөгийг гаргуулан улсын төсөвт оруулах нь зүйтэй.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 115 дугаар зүйлийн 115.2.*******, 116, 118 дугаар зүйлд заасныг тус тус удирдлага болгон

ТОГТООХ нь:

 1. Иргэний хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.2.1, 82 дугаар зүйлийн 82.1-т заасныг хариуцагч ******* ХХК-аас 82,*******12,000 төгрөг гаргуулах тухай нэхэмжлэгч ******* ******* ******* корпораци ТӨХХК-ийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосугай.

2. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 57 дугаар зүйлийн 57.*******, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-т тус тус зааснаар нэхэмжлэгчээс 569,510 төгрөгийг гаргуулан улсын төсөвт оруулсугай.

*******. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 120 дугаар зүйлийн 120.2-д зааснаар шийдвэр танилцуулан сонсгомогц  хүчинтэй болох бөгөөд зохигч, гуравдагч этгээд, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч шийдвэрийг гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гарг******* болох ба хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.4, 119.7-д зааснаар шийдвэрийг гардан аваагүй нь гомдол гаргах хугацааг хуульд заасан журмын дагуу тоолоход саад болохгүйг тай