| Шүүх | Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх |
|---|---|
| Шүүгч | Д.Эрдэнэчимэг |
| Хэргийн индекс | 128/2025/0312/З |
| Дугаар | 128/ШШ2025/0333 |
| Огноо | 2025-05-09 |
| Маргааны төрөл | Татвар, |
Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн Шийдвэр
2025 оны 05 сарын 09 өдөр
Дугаар 128/ШШ2025/0333
2025 05 09 128/ШШ2025/0333
МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС
Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч Д.Эрдэнэчимэг далж, тус шүүхийн хуралдааны 2 дугаар танхимд хийсэн нээлттэй шүүх хуралдаанаар,
Нэхэмжлэгч: “А*******” /РД:*******/,
Хариуцагч: Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Д.О*******, Э.Ц******* нарын хооронд үүссэн мааныг хянан хэлэлцэв.
Шүүх хуралдаанд: нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Ө.С*******, хариуцагч А.Ц*******, хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М.Д, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн даар М.Алтантуул нар оролцов.
ТОДОРХОЙЛОХ нь:
Нэг.Нэхэмжлэлийн шаардлага:
1.1.“Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Д.О*******, Э.Ц******* нарын 2024 оны 7 дугаар сарын 05-ны өдрийн НА- дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах” гэж тодорхойлжээ.
Хоёр.Хэргийн үйл баримтын тухайд:
2.1.Хариуцагч Татварын улсын байцаагч Д.О*******, Э.Ц******* нар “цаашид /“Татварын улсын байцаагч нар” гэх/ нь “А*******” ХХК-ийн 2018 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2021 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд татварын хяналт шалгалт хийх ерөнхий удирдамж, ******* тоот томилолтоор /Эрсдэлд суурилсан төлөвлөгөөт бус-Иж бүрэн/ шалгалтыг 2024 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдрөөс 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдрийг дуусталх хугацаанд хийж, 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдрийн Татварын ногдуулалт, төлөлтийг шалгасан тухай №HA- дугаар нөхөн ногдуулалтын актаар нийт 660,401,438.68 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр тогтоон байна.
2.2.Тус хяналт, шалгалтаар нэхэмжлэгч компанид 387,818,181.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 136,318,783.74 төгрөгийн торгууль, 136,264,472.94 төгрөгийн алданги, нийт 660,401,438.68 төгрөгийг төлбөр ногдуулсан “Нөхөн ногдуулалтын акт”-ыг эс зөвшөөрч нэхэмжлэгчээс Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маан таслах зөвлөлд гомдол гасан бөгөөд тус зөвлөлийн 2025 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдрийн 08 дугаар тогтоолоор татварын улсын байцаагч нарын актыг хэвээр баталжээ.
2.3.Ингээд Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маан таслах зөвлөлийн 2025 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдрийн 08 дугаар тогтоолыг 2025 оны 03 дугаар сарын 08-ны өдөр гардан авч тус шүүхэд 2025 оны 04 дүгээр сарын 01-ний өдөр Татварын улсын байцаагч нарын нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулахаар нэхэмжлэл гасныг хүлээн авч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулсан.
Гурав.Хэргийн оролцогчдын тайлбар түүний үндэслэл:
3.1.Нэхэмжлэгч шүүхэд гасан нэхэмжлэлийн шаардлага, үндэслэлдээ:
"А*******" ХХК нь 2006 оно эхлэн 14 жилийн хугацаанд гын материал үйлдвэрлэлийн чиглэлээр үйл ажиллагааг явуулж байна. Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын хяналт шалгалтын тасгийн Татварын улсын байцаагч Т.Б, Ж.М нар нь манай компанийн 2018 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2021 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд хяналт шалгалт хийгээд 2022 оны 06 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА-24220000060 дугаар Нөхөн ногдуулалтын актаар 387,818,181.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 147,571,164.64 төгрөгийн торгууль, 158,938,503.07 төгрөгийн алданги, нийт 694,327,849.53 төгрөгийн төлбөр ногдуулсан. Үүнийг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй байсан тул шүүхэд нэхэмжлэл гасан бөгөөд Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 сарын 29-ний өдрийн 128/Ш2024/ дүгээр шийдвэрээр Хариуцагч нар нь дээрх зөрчлүүдийн торгууль, алдангийг ямар хуулийн ямар зүйл, заалтыг үндэслэн хэрхэн тооцож гасан талаар шүүхэд болон шүүх хуралдаан дээр тайлбарласан нотолж чадахгүй байх тул энэ нь шүүхийн шинжлэн судлах боломжо хэтэрсэн асуудал байх тул" гэж үзэн 2022 оны 06 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА-24220000060 дугаар Нөхөн ногдуулалтын актыг гурван сар хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлж, шүүхийн тогтоон хугацаанд шинэ акт гаагүй тохиолдолд хүчингүй болохоор шийдвэрлэсэн.
Гэтэл Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн Татварын улсын байцаагч Д.О*******, Э.Ц******* нар нь шүүхийн шийдвэрийн дагуу хуулийн хугацаанд захианы шинэ акт гаагүй атлаа 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдөр НА- дугаар Нөхөн ногдуулалтын акт гасан байна. Ийнхүү нөхөн ногдуулалтын акт гахдаа танилцуулаагүй, тайлбар баримт ч аваагүй, гардуулаагүй байдаг. Харин 2024 оны 07 дугаар сарын 24-ний өдөр татварын нэхэмжлэх ирсэн үед мэдсэн болно.
Үүнийг эс зөвшөөрч Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Татварын маан таслах зөвлөлд гомдол гахад Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх маан таслах зөвлөлийн 2025 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдрийн 08 дугаар тогтоолоор НА- дугаар Нөхөн ногдуулалтын актыг хэвээр үлдээсэн байдаг. Тус тогтоолыг шуудангаар явуулсныг 2025 оны 03 дугаар сарын 08-ны өдөр гардан аваад хуулийн хугацаанд энэхүү нэхэмжлэлийг гаж байгаа болно.
1.Шүүхийн шийдвэрээр заагдсан хугацаанд нөхөн ногдуулалтын акт гаагүй тухайд Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 сарын 29-ний өдрийн 128/ШШ2024/ дүгээр шийдвэрээр "Хариуцагч нар нь дээрх зөрчлүүдийн торгууль, алдангийг ямар хуулийн ямар зүйл, заалтыг үндэслэн хэрхэн тооцож гасан талаар шүүхэд болон шүүх хуралдаан дээр тайлбарласан нотолж чадахгүй байх тул энэ нь шүүхийн шинжлэн судлах боломжо хэтэрсэн асуудал" гэж үзэн 2022 оны 06 сарын 09-ний өдрийн НА-24220000060 дугаар Нөхөн ногдуулалтын актыг гурван сар хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлж, шүүхийн тогтоон хугацаанд шинэ акт гаагүй тохиолдолд хүчингүй болохоор шийдвэрлэсэн.
Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлд Хариуцагчийн эрх, үүргийг заасан бөгөөд 21.2.3-т "энэ хуулийн 20.2-т заасан үүрэг хүлээнэ", 20.2.5-д "шүүхийн шийдвэрийг хуульд заасан хугацаанд гардан авах", мөн хуулийн 108 дугаар зүйлийн 108.4-д "Шүүх хуралдаанд оролцсон хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч энэ хуулийн 108.3-т заасан хугацаа өнгөрснөөс хойш 14 хоногийн дотор шүүхэд хүрэлцэн ирж шүүхийн шийдвэрийг өөрөө гардан авна" гэж заасан. Тодруулбал, шүүхийн шийдвэр 14 хоногт багтаан бичгээр гарах бөгөөд түүнийг 14 хоногийн дотор гардан авах үүргийг хариуцагч хүлээхээр заасан.
Шүүх хурал 2024 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдөр болсон тул шүүхийн шийдвэр бичгээр 2024 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдөр гарна. Үүнээс гардан авах 14 хоногийн хугацааг тооцон үзвэл 2024 оны 02 дугаар сарын 26-ны өдөр эцсийн хугацаа болно. Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 108.5-д "Энэ хуулийн 108.4-т заасан хугацаанд гардан аваагүй нь гомдол гах хугацааг хуульд заасан журмын дагуу тоолоход саад болохгүй" гэж заасан. Тиймээс эцсийн хугацаа болох 2024 оны 02 дугаар сарын 26-ны өдрөөс давж заалдах гомдол гах 14 хоногийг тооцон үзэхэд 2024 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдөр давж заалдах гомдол гах хугацаа дуусаж байна.
Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн Татварын хяналт шалгалтын тасгийн Татварын улсын байцаагч Э.Ц*******, Д.О******* нар тайлбартаа "Тус шийдвэрийг Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүх нь 2024 оны 04 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 1/3372 тоот албан бичгээр татварын улсын байцаагч Т.Бд хүргүүлсэн. Шүүхийн шийдвэрийг хүлээн авсан даруй Татварын ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлагын газарт хүргүүлсний дагуу 2024 оны 05 дугаар сарын 31-ны өдөр хяналт шалгалт хийх ******* дугаар томилолт олгогдсон" гэж тайлбарлажээ. Э.Ц*******, Д.О******* нар нь шүүхийн шийдвэрийг хуульд заасан хугацаанд гардаж аваагүй байна.
Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 108 дугаар зүйлийн 108.6-д "... энэ хуулийн 108.4-д заасны дагуу хүрэлцэн ирж шүүхийн шийдвэрийг гардан аваагүй бол шүүх шүүхийн шийдвэрийг уг хугацаа өнгөрснөөс хойш долоо хоногийн дотор хэргийн оролцогчийн оршин суугаа оршин байгаа/ газар болон ажлын газрын аль нэг хаягаар баталгаат шуудангаар, эсхүл шүүхийн ажилтнаар хүргүүлнэ. гэж заасан. Тодруулбал, хугацаандаа шүүхийн шийдвэрийг гардан аваагүй тул хугацаа нь өнгөрсний дараа шүүх шийдвэрийг шуудангаар хүргүүлсэн буюу шуудангаас гардаж авснаар давж заалдах гомдол гах хугацааг шинээр тоолохгүй болно.
Үүнээс үзэхэд Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 сарын 29-ний өдрийн 128/ШШ2024/ дүгээр шийдвэр Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 110 дугаар зүйлийн 110.1.1, 114 дүгээр зүйлийн 114.1-д заасны дагуу 2024 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдөр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон байх бөгөөд шүүхийн шийдвэрийн дагуу 2024 оны 05 дугаар сарын 11-ний өдрийн дотор шинэ акт гахаар байна. Гэтэл шинэ актыг 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдөр гасан нь шүүхийн шийдвэрийн хугацааг хэтрүүлсэн буюу хүчингүй захианы акт байхаар байна.
2. Нөхөн татвар 387,818,181.82 төгрөгийн тухайд:
"А " ХХК нь 2017 оны 06 сараас нэр бүхий компаниудаас худалдан авалтыг хийж бүтээгдэхүүнийг борлуулсан. Гэтэл 2018 оны 05 сараас тухайн худалдан авалтын падаан зөрчилтэй буцаах шаардлагатай гэж Татварын ерөнхий газраас анхааруулга гарсан. Үүнтэй холбоотойгоор зөрчилтэй худалдан авалтуудын нэмэгдсэн өртгийн татварыг буцааж тайлагнасан. 2018 оны жилийн эцсээр буцаагдсан нэмэгдсэн өртгийн албан татварын талаар ярилцаж нэмэгдсэн өртгийн албан татваргүй худалдан авалт хийж бидний төлсөн татварыг буцааж өгөх, эсхүл нэмэгдсэн өртгийн албан татвар шивж баталгаажуулж өгөх шаардлага тавихад "С" ХХК-аас падаан шивэгдсэн. Энэхүү шивэгдсэн падаан нь Татварын ерөнхий газраас гасан зөрчилтэй гэх компаниудын жагсаалтад байхгүй, тайлан илгээхэд анхааруулга алдаа гараагүй, өнөөдрийг хүртэл ямар нэгэн зөрчилгүй байсан.
Гэтэл Татварын улсын байцаагч Д.О*******, Э.Ц******* нар нь зөвхөн "С" ХХК-ийг 2018 оны 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 дугаар сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангаар үйл ажиллагаа явуулаагүй “Х” тайлан, аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын 2 дугаар улирлын тайлангаар үйл ажиллагаа явуулаагүй “Х”, жилийн эцсийн тайлан ирүүлээгүйгээс үүдэн "А*******" ХХК-тай хамааралтай борлуулалт, худалдан авалтын мэдээлэл байхгүй гэж дүгнэн 2018 онд "С" ХХК-аас 2018 оны 12 сарын 31-ний өдөр нэмэгдсэн өртгийн албан татварын худалдан авалтын 88 ширхэг падаанаар 3,878,181,818.19 төгрөгийн худалдан авалтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн тайлангийн “Нэмэгдсэн өртгийн албан татвартай үнээр дотоодын зах зээлээс худалдан авсан бараа” хэсэгт тусган албан татвар ногдох орлого хасч, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулах орлогыг бууруулсан зөрчил хэмээн үзэж Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.5 "Албан татвар суутган төлөгч нь бэлтгэн нийлүүлэгчид албан татвар төлсөн нь нэхэмжлэл, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаан, нягтлан бодох бүртгэлийн бусад баримтад тусгагдаагүй бол уг албан татварыг хасаж тооцохгүй" гэж заасны дагуу нөхөн ногдуулалтын актаар 387,818,181.82 төгрөгийн нөхөн татвар тогтоон байна. Тодруулбал, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаан, нягтлан бодох бүртгэлийн бусад баримтад тусгагдсан бөгөөд Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.1, 16.1.1-ийн дагуу "С" ХХК татварыг төлөх, НӨАТ-ын тайлан гаж тайлагнах ёстой үүргээ гүйцэтгээгүй байхад "А " ХХК-ийг буруутгаж нөхөн татвар, торгууль, алданги ногдуулсан нь үндэслэлгүй хууль бус байсан.
3.Торгууль 136,318,783.92 төгрөгийн торгууль, 136,264,472.94 төгрөгийн алдангийн тухайд:
Нөхөн ногдуулалтын акт хууль бол түүнийг үндэслэн тогтоон торгууль, алданги ч хууль бус юм. Мөн Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн 11.19.1.2-т заасны дагуу торгууль, алданги ногдуулсан байна. Гэтэл Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн тайлбар хэсэгт "Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан торгуулийн хэмжээ нь төлөх татварын хэмжээний 10 хувиас хэтрэхгүй байна" гэж заасан. Гэтэл торгуулийн дүнг 10 хувиас хэтрүүлэн тооцсон байгаагаас харахад тооцооллын хувьд ч алдаатай болсон байна. Мөн ямар байдлаар өмнөх актын алдаа, тооцооллыг зассан талаар актад дурдагдаагүй байна.
Иймд дээрх тайлбар үндэслэлийг дүгнэн үзэж Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн Татварын улсын байцаагч Д.О*******, Э.Ц******* нарын 2024 оны 07 сарын 05-ны өдрийн НА- дугаар Нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгохоор шийдвэрлэж өгнө үү” гэжээ.
3.2.Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч шүүх хуралдаан дээр гасан дүгнэлтдээ:
“Асуулт хариултын үе шат болон нотлох баримт шинжлэн судлах шатад юу тодорхой болсон талаар товчхон байдлаар дүгнэж хэлье. “С" ХХК хий бичилт хийсэн гэдгийг тогтоон ямар нэгэн шийдвэр байхгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, байцаагчийн акт, шүүхийн шийдвэр прокурорын тогтоол байхгүй учир “С" ХХК-ийг хий бичилт хийсэн гэж үзэхгүй. Хий бичилт хийсэн гэж үзэхгүй учраас “А*******” ХХК-д хий бичилтийг үндэслээд Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.5-д зааснаар хасалт хийсэн гэж үзэх үндэслэл болохгүй. Тийм учир нэмэгдсэн өртгийн албан татварын нөхөн акт тогтоох үндэслэлгүй гэж үзэж байна. Мөн өмнөх шүүхийн шийдвэрийг шинжлэн судлах үе шатад уг шийдвэрийн тогтоох хэсэгт Татварын ерөнхий хууль /2008/-ийн 43 дугаар зүйлийн 3.5, Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль /2006/-ийн 26 дугаар зүйлийн 26.1.2, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хууль /2006/-ийн 16 дугаар зүйлийн 16.16-д заасныг тус тус баримтлаад тогтоох хэсгээр шийдвэрлэсэн. Эдгээр зүйл заалтуудыг барин акт гах ёстой байтал үүнийг баримтлаагүй нь харагдаж байна. Мөн асуулт хариултын үе шатад байцаагч нар 2015 онд батлагдсан Зөрчлийн тухай хуулиар хариуцлага ногдуулсан нь тодорхой болсон байна. 2015 оны Зөрчлийн тухай хуулийг legalinfo дээрээс харвал 11.19.1, 11.19.2 гэх заалт байхгүй байх бөгөөд 11.19.8 гээд заалт нь дуусаж байна.
Харин шинэ буюу 2017 оны Зөрчлийн тухай хуульд торгуулийн зохицуулалт байх бөгөөд үүнд 11.19 дүгээр зүйл байна. 11.19-д торгуулийн зохицуулалт байх бөгөөд торгуулийнх нь хувьд хоног тутамд татварын 0.1 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно гээд түүнийх доод талын тайлбар дээр торгуулийн хэмжээ 10 хувиас хэтрэхгүй гэдэг заалт байна. Тухайн үед хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байсан Татварын ерөнхий хуулийн зохицуулалтад торгуулийн зохицуулалт байхгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, хуралдааны явцад зааж чадаагүй.
Мөн торгуулийн асуудал дээр үндэслэл бүхий тайлбарыг хариуцагч талаас хэлж чадсангүй. Эцсийн байдлаар үзвэл 2008 оны Татварын ерөнхий хуулиар 10 хувиас илүү байдлаар торгох боломжгүй нөхцөл байдал үүссэн байна. Мөн шүүхийн шийдвэрийг гардаж авахаар шүүх дээр ирсэн, асууж тодруулсан, утсаар лавласан талаарх баримт байдаггүй. Харилцаа холбооны зохицуулах хорооно авч болох хэдий ч 6 сарын хугацаатай гардаг.
Акт гарч байх хугацаанд татвар төлөгч компанийн зүгээс маан дээрээ дурдаад явж байсан. Үүнийг нотлох үүргийг хариуцагч өөрөө хариуцах ёстой. Сүүлд албан байгууллагаас өгсөн баримт нь үүнийг нотлохгүй гэж үзэж байна. Монгол Улсын Улсын Дээд шүүхийн 2023 оны 04 дүгээр сарын 13-ны өдрийн 18 дугаар тогтоолоор энэ асуудлыг тодорхой болгочихсон байгаа. Шүүх хэрэгт цугларсан нотлох баримтын хүрээнд хэргийг шийдвэрлэнэ гэж үзэж байгаа бөгөөд нотлох баримтын хүрээнд шүүхийн шийдвэрийг хуулийн хугацаанд гардаж авсан талаарх баримт байдаггүй. Магадгүй шүүхийн буруутай үйл ажиллагааны улмаас хугацаа хойшилсон бол гардан авах хугацааг өөрөөр тоолж болохоор зохицуулсан. Гэтэл хариуцагч талаас түүнийг нотолж, тогтоож чадахгүй байна.
Шүүхийн шийдвэрийн дагуу шалгалтын хугацаа дээр мааны үйл баримт нь 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр тасалбар болно гээд шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсэг дээр заасан байсан. Шийдвэрийн 10 дугаар хэсэг дээр 2019 оны цалин, хөдөлмөрийн хөлстэй адилтгах орлого гээд заасан байгаа. Магадгүй шалгалтын хугацаанд 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөс хойших хугацааны зөрчил илрээд тэр нь хөөн хэлэлцэх хугацаанд хамаарч байгаа бол шинэ акт гана. Яг маж байгаа өмнөх актаа гах хугацаанд энэ хугацаа хамаарахгүй гэж харж байна. Өөрөөр хэлбэл, нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнд шинэ акт гах ёстой байсан. Одоогийн маж байгаа асуудал бол 2021 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр тасалбар болгон болоод өмнөх гарсан шүүхийн шийдвэрийн хүрээнээс хэтэрсэн асуудал болж байгаа юм. Тооцооллын хувьд 39 сая төгрөгөөр буурсан мэт харагдаад байгаа боловч 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр тасалбар болгоно гэж үзвэл 2 жилийн хугацааны 100 орчим сая төгрөгийн татварын зөрүү үүсэх нөхцөл байдалтай байна гэж харж байна. Тийм учир тооцооллын зөрүү гарч байна. Мөн тооцооллын хувьд алдаатай байна. Иймд нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж өгнө үү” гэв.
3.3.Хариуцагч нар шүүхэд бичгээр гасан хариу тайлбартаа:
“Шүүхийн шийдвэрээр заасан хугацаанд нөхөн ногдуулалтын акт гаагүй
гэх гомдлын тухайд:
"А*******” ХХК-ийн 2018 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс-2021 оны 12 дугаар 3 сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын татвар ногдуулалт, төлөлтийн байдалд Эрсдэлд суурилсан-иж бүрэн хяналт шалгалтыг татварын улсын байцаагч Т.Б, Ж.М нар хийж 2022 оны 06 дугаар сарын 09-ны өдрийн НА-24220000060 дугаартай нөхөн ногдуулалтын актаар 387,818,181.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 147,571,164.64 төгрөгийн торгууль, 158,938,503.07 төгрөгийн алданги нийт 694,327,849.53 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр акт тогтоон байдаг.
Нөхөн ногдуулалтын актыг эс зөвшөөрч Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхэд гомдол гасны дагуу шүүх тухайн мааныг хэлэлцээд 2024 оны 01 сарын 29-ний өдрийн 128/ШШ2024/ дугаар шийдвэрээр нөхөн ногдуулалтын актыг 3 сарын хугацаагаар түдгэлзүүлэхээр шийдвэрлэсэн. Хариуцагч нар нь Шүүхийн шийдвэрийг гардан авахаар шүүхэд биечлэн очсон боловч шүүхийн шийдвэр гараагүй гэх шалтгаанаар хариуцагч болон хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарт гардуулаагүй тул Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн даргын 2024 оны 04 дүгээр сарын 09-ны өдрийн 1/1573 дугаар гомдол гах тухай албан бичгийг Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн Тамгын газарт хүргүүлсэн. Дээрх албан бичгийн дагуу шийдвэрийг Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүх нь 2024 оны 04 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 1/3372 тоот албан бичгээр татварын улсын байцаагч Т.Бд хүргүүлсэн байдаг. Шүүхийн шийдвэрийг хүлээн авсан даруй Татварын ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлагын газарт хүргүүлсний дагуу 2024 оны 05 дугаар сарын 31-ны өдөр хяналт шалгалт хийх ******* дугаар томилолт олгогдсон.
Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 110 дугаар зүйл Шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болох, 110.1-д “Анхан шатны шүүхийн шийдвэр дараах тохиолдолд хуулийн хүчин төгөлдөр болно", 110.1.1-д “энэ хуулийн 114.1-д заасан хугацаанд давж заалдах гомдол гаагүй”, 114.1-д “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол анхан шатны журмаар хэрэг хянан шийдвэрлээд гасан шүүхийн шийдвэрийг гардан авснаас хойш хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч 14 хоногийн дотор давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гах эрхтэй" гэж заасны дагуу шүүхийн шийдвэрийг хэргийн оролцогч гардаж авсан буюу 2024 оны 04 дүгээр сарын 18-ны өдрөөс хойш 14 хоногийг тоолон 2024 оны 5 дугаар сарын 02-ны өдөр шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болсон гэж үзэхээр байгаа бөгөөд энэ өдрөөс 3 сарын хугацаа тоологдохоор байна. Иймд татвар төлөгчийн шүүхийн шийдвэрийн заасан хугацаанд шинэ акт гаагүй гэх гомдол үндэслэлгүй байна.
2."С" ХХК-аас худалдан авсан нэмэгдсэн өртгийн албан татварын худалдан авалтын падаантай холбоотой гомдлын тухайд:
"А*******" ХХК нь 5122309 тоот регистрийн дугаартай “С" ХХК-аас 3,878,181,818.19 төгрөгийн үнийн дүнтэй хий бичилт бүхий нэмэгдсэн өртгийн албан татварын худалдан авалтын 88 ширхэг падаан шивүүлэн авч 2018 оны 12 дугаар нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланд тусгаж төсөвт төлөх албан татвараа бууруулсан зөрчилд 387,818,181.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 116,345,454.55 төгрөгийн торгууль, 77,563,636.36 төгрөгийн алданги нийт 581,727,272.73 төгрөгийн төлбөр ногдуулсан "С" ХХК нь 2018 оны 2 дугаар улирлын аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайлан, 2018 оны 1-8 саруудад нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангуудаар үйл ажиллагаа явуулаагүй гэж "Х" тайлан ирүүлсэн. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын жилийн эцсийн тайлан, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын 9-12 саруудын тайланг татварын албанд ирүүлээгүй, дээрх худалдан авалтын мэдээлэл нь "С" ХХК-ийн нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангийн мэдээлэл, и-баримтын мэдээлэлд байхгүй байгаа нь татварын удирдлагын нэгдсэн системийн мэдээллээр нотлогддог болно.
Хяналт шалгалтаар "А*******" ХХК-нь "С" ХХК-аас бодитоор бараа материал, ажил үйлчилгээ авсан нь нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны баримт, болон бусад холбогдох баримтуудаар нотлогдоогүй тул нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.5-д "Албан татвар суутган төлөгч нь бэлтгэн нийлүүлэгчид албан татвар төлсөн нь нэхэмжлэл, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаан, нягтлан бодох бүртгэлийн бусад баримтад тусгагдаагүй бол уг албан татварыг хасаж тооцохгүй" гэж заасны дагуу шийдвэрлэсэн. Тус компани нь бодит худалдан авалт хийсэн эсэхийг нотлох анхан шатны баримт болон бусад баримтыг татварын хяналт шалгалтуудын явц, Маан таслах зөвлөл, анхан шатны шүүхэд ирүүлээгүй болно.
Захианы хэргийн шүүхэд 2022 оны 06 дугаар сарын 09-ны өдрийн НА- 24220000060 дугаартай нөхөн ногдуулалтын актын гомдлыг хянан шийдвэрлэх явцад шүүхийн санаачилгаар “А*******” ХХК-ийн 2018-2021 оны татварын хяналт шалгалтын явцад ирүүлэх байсан гэх нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны баримт гаргуулах шүүчгийн захирамж гарсан боловч татвар төлөгч нь ирүүлэх баримт байхгүй талаар тайлбар хийснийг тэмдэглэж байна.
Мөн Баянгол дүүргийн Татварын хэлтсээс “Х ” ХХК-ийн татвар ногдуулалт, төлөлтийн байдалд хяналт шалгалт хийж тус компани нь “С" ХХК-аас хий бичилт бүхий нэмэгдсэн өртгийн албан татварын худалдан авалт авч 2018 оны 12 сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланд тусгаж төсөвт төлөх албан татвараа бууруулсан бөгөөд залруулга хийгээгүй нь гэмт хэргийн шижтэй байж болзошгүй гэж танилцуулга бичин цагдаагийн байгууллагад хүргүүлсэн байна. Дээрх асуудлаар цагдаагийн байгууллага мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулаад, Нийслэлийн прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 18.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлүүлэхээр хүргүүлснийг шүүх хүлээн авч хэлэлцээд Баянгол дүүргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 10 дугаар сарын 19-ны өдрийн 2022/ШЦТ/781 дугаар шийтгэх тогтоол гарсан байна. Тус тогтоолоор "С" ХХК-нь үйл ажиллагаа явуулдаггүй, хий бичилт бүхий падааны бичилт хийдэг болохыг дурдсан байна. Иймд татвар төлөгчийн гасан гомдол нь үндэслэлгүй байна.
3.Торгууль алданги нь үндэслэлгүй хууль бус байна гэх гомдлын тухайд:
"А*******" ХХК нь 2018-2021 онуудад нийт 161,962,872.70 төгрөгийн нэмэгдсэн өртгийн албан татвар, 2018-2021 онуудад нийт 37,770,421.02 төгрөгийн цалин хөдөлмөрийн хөлс, тэдгээртэй, адилтгах орлого шууд бус орлого суутгасан албан татварыг хугацаандаа төлөөгүй зөрчил илэрсэн бөгөөд тухайн хугацаанд хамаарах хууль тогтоомжийн хүрээнд алданги, торгууль ногдуулж шийдвэрлэсэн. Зөрчлийн тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.19.1-д “Татварыг хуулиар тогтоон хугацаанд нь төлөөгүй бол хүн, хуулийн этгээдийг хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд төлөгдөөгүй татварын 0.1 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно" мөн Тайлбар: "Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан торгуулийн хэмжээ нь төлөх татварын хэмжээний 10 хувиас хэтрэхгүй байна" гэж заасны дагуу шийдвэрлэсэн.
Өмнөх нөхөн ногдуулалтын актаар хугацаанд нь төлөөгүй татварт торгууль ногдуулахдаа нөхөн татварын 10 хувиас хэтрүүлсэн буюу нийт 31,225,710.10 төгрөгийн торгууль ногдуулсныг залруулж зөрчлийн тухай хуулийн 11.19.1, тайлбар хэсгийг үндэслэн хугацаанд нь төлөөгүй нөхөн татварын 10 хувь буюу нийт 19,973,329.40 төгрөгийн торгууль ногдуулсан бөгөөд татвар төлөгчийн 10 хувиас хэтрүүлэн тооцсон гэсэн гомдол нь үндэслэлгүй байна.
Иймд татварын улсын байцаагчийн НА-2424000147 дугаартай татварын нөхөн ногдуулалтын актаар ногдуулсан төлбөрийг хэвээр үлдээж өгнө үү” гэжээ.
3.4.Хариуцагч шүүх хуралдаан дээр гасан дүгнэлтдээ:
“Хий бичилттэй падаантай холбоотой асуудлыг нэлээдгүй ярьж байна. Гэхдээ хий бичилттэй компанийг заавал хууль шүүхийн байгууллагаар тогтоны үндсэн дээр хяналт шалгалтын акт тавих ёстой гэж тайлбарлаж байна. Монгол Улсад нийтдээ 500-600 мянган аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаа явуулж байгаа бөгөөд тухайн аж ахуй нэгжийг тус бүрээр нь цагдаагийн байгууллага шалгаж тогтоох боломж байхгүй. Татварын хяналт шалгалт гэдэг нь Татварын хууль тогтоомжийн хэрэгжилт үнэн зөв байна уу гэдэгт хяналт тавьдаг хамгийн том субъект юм. Хий бичилт нь зайлшгүй тогтоогдох шаардлагатай эсэхээс үл хамааран хяналт шалгалтын явцад тогтоогдсон асуудал. Нэхэмжлэгч компаниас анхан шатны баримт болон бусад баримт гаж өгөөгүй гэдэг нь хэлэлцүүлгийн явцад нотлогдож байгаа бөгөөд энэ нь бодитой худалдан авалт биш юм. Тийм учраас Татварын байцаагчийн акт зөв гэж үзэж байна. 2008 оны Татварын ерөнхий хуульд хяналт шалгалтын хариуцлагын заалт байдаг байсан. 2017 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрөөс хойш Зөрчлийн тухай хуулиар хяналт шалгалтын хариуцлага үйлчлээд, энэ нь 2019 оны 03 дугаар сарын 22-ний өдрийн Татварын ерөнхий хуулийн шинэчилсэн найруулгаар хүчингүй болсон. Маан бүхий үйл явдал нь 2018, 2019 оны асуудал учир тухайн үед мөрдөгдөж байсан Зөрчлийн тухай хуулиар шийдэгдэх ёстой. Үүнийг хэрхэн буцаан хэрэглэхийг Татварын ерөнхий хуулийг дагаж мөрдөх тухай хуулиар зохицуулсан байгаа. Тийм учраас эрх зүйн байдал дээрдүүлсэн хууль буюу 2019 оны Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дэх заалтыг хэрэглэсэн.
Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч энэ заалт байхгүй гэж тайлбарлаж байна. Гэхдээ энэ заалт байгаа бөгөөд хэзээ ч байхгүй заалтаар хариуцлага ногдуулахгүй. 2008 он болон 2006 оны заалт шүүхийн тогтоолд байна гэж тайлбарлаж байна. Гэтэл энэ нь хариуцлагын заалт биш зөрчлийн заалт. Хугацаа хэтэрсэн гэдэгт тайлбар хэлэхэд шүүхийн шийдвэр албажиж гарахгүй байна гэдэг гомдлыг 04 дүгээр сарын 09-ний өдөр гасны дагуу шүүхээс 04 дүгээр сарын 18-ны өдөр гаад мэдэгдэхгүйгээр хүргүүлсэн байдаг. Шүүх хуралдааны явцад С.Ганбат шүүгчийн туслахыг гэрчээр асуусан бөгөөд тухайн шүүгчийн туслах хэлэхдээ шүүхийн шийдвэр албажиж гарсны дараагаар шууд системд хөрвүүлэлт хийдэг бөгөөд системд байгаагаар 04 дүгээр сарын 18-ны өөр тухайн шийдвэр албажиж гарсан байна гэж тайлбарлаж байна. Мөн 2021 оны зөрчилд татвар ногдуулах ёсгүй байсан талаар нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч тайлбарлаж байна. Гэтэл өмнөх шүүхийн асуудал нь 2019-2021 оны татварын төлөлтөд хяналт шалгалт хийх байсан. Тухайн үеийн байцаагч нарын алдаатай үйл ажиллагааг засаад дараагийн байцаагч нь хяналт шалгалтаар акт тогтоон. Гол агуулга нь торгууль хэтэрсэн заалтыг үнэн зөв болгоод, дахин шинэ акт гаад ир гэдэг зүйл байгаа. Өөрөөр хэлбэл, 2021 оны зөрчлийн хөөн хэлэлцэх хугацаа 4 жилээр тооцохоор 2025 онд дуусахаар байгаа бөгөөд хөөн хэлэлцэх хугацаа нь дуусаагүй байгаа. Тийм учраас байцаагчийн үйлдсэн нөхөн ногдуулалтын акт нь хуульд нийцсэн учраас хэвээр үлдээж өгнө үү” гэжээ.
3.5.Хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч шүүх хуралдаан дээр гасан дүгнэлтдээ:
“Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай 104 дүгээр зүйлд заасны дагуу хугацаа хэтэрсэн тул хүчингүйд тооцохоор байна гэж тайлбарлаж байна. 2024 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдрийн шүүхийн шийдвэрээр маан бүхий актыг 3 сарын хугацаагаар түдгэлзүүлсэн байдаг. Түдгэлзүүлсэн хугацаатай холбоотойгоор байцаагч нар удаа дараа Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхэд хандсан байдаг. Шүүхийн шийдвэрийг гардуулж өгөөгүйгээс шалтгаалаад Улсын байцаагчаас гомдол гаад тухайн гомдлын дагуу Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн Тамгын газраас 2024 оны 04 дүгээр сарын 19-ний өдрийн 2/317 дугаартай албан бичиг ирүүлсэн байдаг.
Үүнд шүүхийн шийдвэрийг хариуцагчид 2024 оны 04 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 1/3372 дугаартай албан бичгээр хүргүүлсэн байна гэсэн байсан. Үүнийг харахад Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 108 дугаар зүйлийн 108.8-д заасан Шүүхийн буруутай үйл ажиллагааны улмаас энэ хуулийн 108.4-т заасан хугацаа өнгөрсөн тохиолдолд энэ хуулийн 108.5 дахь хэсэг хамаарахгүй. Энэ тохиолдолд шийдвэрийг энэ хуулийн 108.6-д заасан журмын дагуу хүргүүлж, хугацааг энэ хуулийн 108.6-д заасны дагуу тоолно гэх заалтад хамаарна гэж үзэж байна. Мөн гардан авсан өдрөөс хойш шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр гэж үзнэ. Татварын ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлагын газарт Татварын улсын байцаагч нар шүүхийн шийдвэрийг хүргүүлээд, Татварын ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлагын газраас 2024 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдөр шинээр томилолт үүсгэсэн. Тухайн томилолтын дагуу татварын улсын байцаагчид хяналт шалгалтын актаа үйлдэж эцсийн дүгнэлтээ гасан бөгөөд 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдөр актаа баталгаажуулсан байдаг. Ийм учраас хугацаа хэтэрсэн зүйл байхгүй.
Хий бичилтийн падааныг худалдан авалт хийсэн мэтээр тайлагнаад улсад төлөх татвараа бууруулсан, төлөх татвараасаа хасаж тайлагнасан үйлдэлд нь татвар ногдуулсан Татварын улсын байцаагчаас 2021 оны 07 дугаар сарын 08-ны өдрийн актыг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” гэв.
ҮНДЭСЛЭХ НЬ:
Нэг.Мааны зүйл, эрх зүйн харилцааны төрөл:
1.1.Энэ хэрэгт “татварын нөхөн ногдуулалтын актад холбогдох үйл баримт”-ыг хянан хэлэлцэгдсэн болно.
Хоёр.Шүүхэд тогтоогдсон үйл баримтын талаар:
2.1.Өмнө нь Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн Татварын улсын байцаагч Т.Б, Ж.М нар нь “А*******” ХХК-ийн 2018 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2021 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд хяналт шалгалт явуулаад, 2022 оны 06 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА-2422000060 дугаарын Нөхөн ногдуулалтын актаар 378,818,181.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 147,571,164.64 төгрөгийн торгууль, 158,938,503.07 төгрөгийн алданги, нийт 694,327,849.53 төгрөгийг төлүүлэхээр акт тогтоожээ.
2.2.Энэ актыг эс зөвшөөрч нэхэмжлэгч “А*******” ХХК-иас шүүхэд нэхэмжлэл гасныг Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 29-ны өдрийн 128/ШШ2024/ дугаар шийдвэрээр “Хариуцагч нар нь дээрх зөрчлүүдийн торгууль, алдангийг ямар хуулийн ямар зүйл, заалтыг үндэслэн хэрхэн тооцож гасан талаар шүүхэд болон шүүх хуралдаан дээр тайлбарлан нотолж чадахгүй байх тул энэ нь шүүхийн шинжлэн судлах боломжо хэтэрсэн асуудал байх тул захианы байгууллагаас дахин шинэ акт гах хүртэл маан бүхий захианы актыг 3 /гурав/ сарын хугацаагаар түдгэлзүүлж шийдвэрлэжээ.
2.3.Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсээс 2024 оны 04 дүгээр сарын 09-ний өдрийн 1/1573 дугаартай албан бичгээр тус шүүхийн Тамгын газарт хандан, дээрх шүүхийн шийдвэрийг гардуулахгүй байгаа талаарх гомдлыг гасан байна. /ХХ-ийн 70 дахь тал/
2.4.Ингээд Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 04 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 1/3372, 1/3373 дугаар албан бичгээр шүүхийн шийдвэрийг хариуцагч Татварын улсын байцаагч нарт тус тус хүргүүлж, мөн шүүхийн Тамгын хэлтсийн 2024 оны 04 дүгээр сарын 19-ний өдрийн 2/317 дугаар албан бичгээр “шүүхийн шийдвэрийг гардуулчихсан байна” гэсэн тайлбарыг хүргүүлж байжээ./ХХ-ийн 71 дэх хуудасны арын нүүрт/
2.5.Эндээс үзвэл Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүх нь гасан шийдвэрээ бичгээр албажуулаагүй 65 хоногийн хугацааг хэтрүүлсэн байсан бөгөөд хариуцагчаас гомдол гасны дараа шүүхийн шийдвэрийг бичгээр гаж, хариуцагч нарт албан бичгээр хүргүүлсэн байгаа тул нэхэмжлэгчийн “хариуцагч хуульд заасан хугацааны дотор шүүхийн шийдвэрийг ирж гардаж аваагүй, татварын нөхөн ногдуулалтын актыг шинээр гах хөөн хэлэлцэх хугацаа хэтрүүлсэн” гэх тайлбар нотлогдохгүй байна.
2.6.Тодруулбал, хариуцагч Татварын улсын байцаагч нар нь шүүхийн шийдвэрийг хуульд заасан хугацаанд ирж гардан авах үүргээ зөрчөөгүй, шүүхийн шийдвэр хуульд заасан хугацаанд бичгээр албажиж гараагүй нь шүүхийн буруутай үйл ажиллагаа байсан ба шүүхийн шийдвэрийг талууд гардан авсан хугацаанаас хойш нэхэмжлэгч болон хариуцагч нараас дээрх шийдвэрт давж заалдах журмаар гомдол гаагүй тул уг шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болсон гэдэг нь Хавтаст хэргийн шийдвэр гардуулсан баримтаас тогтоогдож байна.
2.7.Улмаар, Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсээс дээрх Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдрийн 128/ШШ2024/ дугаар шийдвэрийг биелүүлж, шинээр 2024 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдөр Татварын хяналт шалгалт хийх ******* дугаартай томилолт олгож, уг томилолтоор анх Татварын улсын байцаагч П.О*******, Д.Хал******* нарыг томилж, энэ томилсон байцаагч нарыг мөн өдрөө өөрчилж, Татварын улсын байцаагч Д.О*******, Э.Ц******* нарыг томилсон байна. /ХХ-ийн 55 дахь хуудас/
2.8.Шинээр акт гах ажиллагааг эхлүүлсэн Татварын улсын байцаагч Д.О*******, Э.Ц******* нар /цаашид “Татварын улсын байцаагч нар” гэх/ нь хяналт шалгалтынхаа хүрээнд, хяналт шалгалтын томилолт үүссэнийг татварын албанд бүртгэлтэй утсаар нь мэдэгдэж, Татварын хяналт шалгалтын ажлын карт /ХХ-ийн 56 дахь хуудас/, “А*******” ХХК-д хандан нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны баримт ирүүлэхийг шаардсан албан бичгийг хүргүүлсэн /ХХ-ийн 60 дугаар хуудасны арын нүүрт/, Баримт бичгийн хүсэлт гэх албан бичиг үйлдсэн /ХХ-ийн 61 дэх тал/ “А*******” ХХК-ийн хяналт шалгалтын ажлын чанарын баталгаажуулалтын хуудас /ХХ-ийн 58 дахь хуудасны арын нүүр, 59 дэх тал/,зөвлөмж /ХХ-ийн 58 дахь тал/ зэрэг баримт үйлдээд 2024 оны 08 дугаар сарын 23-ны өдрийн актыг гардаж аваагүйтэй холбоотой Ярилцлагын тэмдэглэл /ХХ-ийн 57 дахь тал/ зэргийг үйлдэж, нөхөн ногдуулалтын актыг хуулийн хугацаанд баталгаат шуудангаар хүргүүлсэн байна.
2.9.Ингээд Татварын улсын байцаагч нар шүүхийн шийдвэрийг биелүүлж, шинэ акт болох 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдрийн НА- дугаартай актаар тус компанид 4,114,130,357.94 төгрөгийн зөрчилд 387,818,181.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 136,318,783.92 төгрөгийн торгууль, 136,264,472.94 төгрөгийн алданги, нийт 660,401,438.68 төлбөрийг төлүүлэхээр шийдвэрлэжээ. /ХХ-ийн 11-20 дахь тал/
2.10.Өмнөх актаар 4,525,254,353.02 төгрөгийн зөрчил илрүүлж, 387,818,181.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 147,571,164.64 төгрөгийн торгууль, 158,938,503.07 төгрөгийн алданги, нийт 694,327,849.53 төгрөгийн төлбөр, ногдуулсан байгааг Татварын улсын байцаагч нарын шүүхийн шийдвэрийг биелүүлж шинээр гасан актаараа торгуулийн хэмжээг 11,252,380.72 төгрөгөөр, алдангийг 22,674,030.13 төгрөгөөр багасгасан байна.
2.11.Маж буй актаар “А ” ХХК-ийг:
2.11.1.“С” ХХК-иас 88 ширхэг 3,878,181,818.19 төгрөгийн үнийн дүнтэй хий бичилт бүхий нэмэгдсэн өртгийн албан татварын худалдан авалт авч, 2018 оны 12 дугаар сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланд тусгаж, төсөвт төлөх нэмэгдсэн өртгийн албан татвараа бууруулсан нь гэж;
2.11.2.2018-2021 онуудад нийт 161,962,872.70 төгрөгийн Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангаар ногдуулсан татварыг хуульд заасан хугацаанд төсөвт төлөөгүй гэж;
2.11.3.2018-2021 онуудад 36,215,246.03 төгрөгийн цалин хөлс, тэдгээртэй адилтгах орлогоо шууд бус орлого суутгасан албан татварын тайлангаар ногдуулсан албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй гэж;
2.11.4.2020-2021 онуудад нийт 37,770,421.02 төгрөгийн цалин хөлс, тэдгээртэй адилтгах орлогоо шууд бус орлого суутгасан албан татварын тайлангаар ногдуулсан албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй зөрчил гасан гэж үзээд дээр нөхөн татвар, торгууль, алдангийг ногдуулсан болох нь татварын актын задаа хүснэгтээр тогтоогдож байна.
2.12.Нэхэмжлэгч “А*******” ХХК нь "С" ХХК-ийг татварыг төлөх, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлан гаж тайлагнах ёстой үүргээ гүйцэтгээгүй байхад "А*******" ХХК-ийг буруутгаж нөхөн татвар, торгууль, алданги ногдуулсан нь үндэслэлгүй гэж масан, харин шүүхэд 2024 оны 07 сарын 05-ны өдөр НА- дугаар Нөхөн ногдуулалтын актыг гахдаа танилцуулаагүй, тайлбар баримт ч аваагүй, гардуулаагүй гэдэгтэй маагүй болно.
2.13.Мөн нэхэмжлэгч “А ” ХХК нь дээрх 88 ширхэг падаануудын хуурамч бичилт биш, манайх худалдан авалт хийсэн гэж тайлбарлаж байгаа боловч худалдан авалт хийснээ нотлох төлбөрийн нэхэмжлэл, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын, орлого, зарлагын баримт, ерөнхий журнал, бүртгэлийн данс зэрэг нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны баримт байхгүй гэж шүүхэд тайлбарлаж байна. /Шүүх хуралдааны тэмдэглэлд/
2.14.Хариуцагч нараас ”С” ХХК-ийн гэх 88 ширхэг 3,878,181,818.19 төгрөгийн үнийн дүнтэй нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаанаар ажил гүйлгээний худалдан авалтын хуурамч бичилт хийсэн болохыг Татварын албаны Эрсдэлийн удирдлагын газрын хяналтаар тогтоожээ.
2.15.Нэхэмжлэгч “А*******” ХХК нь 2018 оны 12 дугаар сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайландаа ”С” ХХК-иас нийт 3,878,181,818.19 төгрөгийн үнэ бүхий худалдан авалтын 88 ширхэг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаанаар дотоодын зах зээлээс бараа худалдан авсан гэж бичиж, нэмэгдсэн өртгийг албан татварыг 387,818,181,81 төгрөгөөр бууруулан тооцож тайлагнажээ.
2.16.Харин 2018-2021 оны Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангаар ногдуулсан татварыг төлөөгүй гэдэгтэй маагүй.
2.17.Мөн 2018-2021 оны цалин хөлс, тэдгээртэй адилтгах орлогоо шууд бус орлого суутгасан албан татварын тайлангаар ногдуулсан албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй гэдэгтэй маагүй, харин эдгээр зөрчил ногдуулсан алдангийг хууль буруу хэрэглэж илүү тооцсон гэж масан.
2.18.Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгчөөс Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 29-ны өдрийн 128/ШШ2024/ дугаар шийдвэрийг биелүүлж Татварын улсын байцаагчаас 3 сарын дотор шинэ акт гах ёстой байхад уг хугацаандаа актыг гаагүй тул өмнөх акт хүчингүй болсон үр дагавар үүссэн, 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдөр НА- дугаартай шинэ акт гасан нь татварын хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан байсан гэж масан зэрэг үйл баримтууд шүүхэд тогтоогдлоо.
Гурав.Маан бүхий актыг хянасан, шүүхээс хууль хэрэглэсэн, үйл баримтыг дүгнэсэн үндэслэлийн тухайд:
3.2.Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.13-д “нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаан" гэж тухайн төлбөр тооцоо хийснийг нотлох он, сар, өдөр, дахин давтагдашгүй төлбөрийн дугаар, албан татвар суутган төлөгчийн буюу худалдаа эрхлэгч, худалдан авагч албан татвар суутган төлөгчийн нэр, хаяг, татвар төлөгчийн дугаар, худалдаа хийгдсэн бараа, ажил, үйлчилгээний нэр, код, тоо хэмжээ, үнэ, төлбөр тооцооны болон татварын дүн зэрэг мэдээллийг агуулсан зориулалтын тоног төхөөрөмжөөс гасан цаасан болон цахим баримтыг” гэж, 4.1.14-т “төлбөрийн баримт" гэж тухайн төлбөр тооцоо хийгдсэнийг нотлох он, сар, өдөр, дахин давтагдашгүй төлбөрийн дугаар бүхий нэгдсэн системээр баталгаажсан, албан татвар суутган төлөгч буюу худалдаа эрхлэгчийг таних тэмдэг бүхий нэр, хаяг, татвар төлөгчийн дугаар, худалдаа хийгдсэн бараа, ажил, үйлчилгээний нэр, код, тоо хэмжээ, үнэ, төлбөр тооцооны болон татварын дүн зэрэг мэдээллийг агуулсан зориулалтын тоног төхөөрөмжөөс гасан цаасан болон цахим баримтыг” гэж, 4.1.15-д “дахин давтагдашгүй төлбөрийн дугаар" гэж худалдаа, үйлчилгээ эрхлэгч албан татвар суутган төлөгчийн татвар төлөгчийн дугаар, салбар, төлөөлөгчийн газартай бол салбарын дугаар, төлбөр тооцооны он, сар, өдөр, төлбөр тооцооны дэс дугаарыг дунд нь ямар нэг тэмдэгт хэрэглэлгүйгээр үргэлжлүүлэн тоон утгаар илэрхийлсэн дугаарыг” ойлгохоор тус тус хуульчилжээ.
3.3.Нэхэмжлэгч "А*******" ХХК нь 5122309 регистрийн дугаартай "С" ХХК-аас нийт 3,878,181,818.19 төгрөгийн дүн бүхий 88 ширхэг, дугаар бүхий нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падааныг 2018 оны 12 дугаар сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланд "Дотоодын зах зээлээс худалдан авсан бараа, ажил, үйлчилгээний дүн" хэсэгт тайлагнаж, худалдан авсан бараа, ажил үйлчилгээнд төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварын дүн болох 387,818,181.81 төгрөгөөр төсөвт төлөх албан татварыг бууруулсан тайланг татварын цахим системээр тайлагнажээ.
3.4.Гэвч Татварын хяналт шалгалтаар “А*******” ХХК нь ”С” ХХК-иас 3,878,181,818.19 төгрөгийн үнийн дүнтэй 88 ширхэг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаанаар худалдан авалт хийсэн бол үүнийгээ Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1, 14 дүгээр зүйлийн 14.3, 14.4-т заасан нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны нотлох баримт, үүний дотор төлбөрийн баримт, бараа хүлээн авсан акт, агуулахын жагсаалт зэрэг санхүүгийн баримтаар нотлох ёстой байхад ийм баримтыг татварын хяналт шалгалтын шатанд гаж өгөөгүй, шүүхэд ийм баримт байхгүй гэж тайлбарлаж байгаа тул нэхэмжлэгч нь 88 ширхэг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаанаар ”С” ХХК-аас худалдан авалт хийж, үүндээ нэмэгдсэн өртгийн албан татвар төлсөн гэдэг нь нотлогдохгүй байна.
3.5.Өөрөөр хэлбэл, “А*******” ХХК нь ”С” ХХК-тай хийсэн гэх 3,878,181,818.19 төгрөгийн үнийн дүнтэй 88 ширхэг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаанаар худалдан авалтаа бодитой хийгдсэн гэдгээ нотолж чадаагүй, энэ талаарх нэг ч нотлох баримтыг шүүхэд гаж өгөөгүй тул нэхэмжлэгчийн “... ”С” ХХК татварыг төлөх, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланг гаж, тайлагнах ёстой байхад үүргээ гүйцэтгээгүй байхад “А ” ХХК-ийг буруутгаж, нөхөн татвар ногдуулсан нь үндэслэлгүй” гэх, “хий бичилттэй компанийг заавал хууль шүүхийн байгууллагаар тогтоны үндсэн дээр хяналт шалгалтын акт тавих ёстой” гэх тайлбаруудыг шүүх үндэслэл бүхий гэж үзэхгүй.
3.6.Учир нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.1-д “Хувь хүн, хуулийн этгээдийн албан татвар суутган төлөгчөөр бүртгүүлснээс хойшхи хугацаанд энэ хуулийн 7, 8, 11 дүгээр зүйлд заасны дагуу төлсөн доор дурдсан албан татварыг түүний төсөвт төлөх албан татвараас хасч тооцно” гэж, мөн зүйлийн 14.1.1-д “Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт үйлдвэрлэл, үйлчилгээний зориулалтаар худалдан авсан бараа, ажил, үйлчилгээнд төлсөн” гэж, мөн зүйлийн 14.5-д “Албан татвар суутган төлөгч нь бэлтгэн нийлүүлэгчид албан татвар төлсөн нь нэхэмжлэл, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаан, нягтлан бодох бүртгэлийн бусад баримтад тусгагдаагүй бол уг албан татварыг хасаж тооцохгүй” гэж тус тус заасан.
3.7.Тодруулбал, хуулийн дээрх заалтын дагуу нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаан нь дангаараа нэмэгдсэн өртгийн албан татвар төлснийг нотлох баримт болж чадахгүй, худалдан авагч нь бэлтгэн нийлүүлэгчид нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг төлсөн нь төлбөрийн нэхэмжлэл, төлбөрийн гүйлгээ гарсныг нотлох мөнгөн хөрөнгийн тайлан болон бусад санхүүгийн баримтаар нотлогдсон байхыг шаардаж байх бөгөөд тэр тохиолдолд тухайн худалдан авалтад төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг хасаж тооцохоор хуульчилжээ.
3.8.Иймд “А*******” ХХК болон ”С” ХХК хоёрын худалдан авалт бодитой байсан бол энэ нь санхүүгийн баримтаар нотлогдож байх ёстой байхад ийм баримтыг байхгүй байгаа нь уг худалдан авалтыг бодитой хийгдсэн гэж үзэхгүй учраас “А*******” ХХК-д Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.1-д заасны дагуу бодитой хийгээгүй бараанд нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хасалт хийх үндэслэлгүй юм.
3.9.Өөрөөр хэлбэл, “А*******” ХХК-ийг ”С” ХХК-иас 3,878,181,818.19 төгрөгийн үнийн дүнтэй худалдан авалтын 88 ширхэг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падааныг бичүүлэн /шивүүлэн/ 2018 оны 12 дугаар сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайландаа тусгаж, төсөвт төлөх татвараа бууруулсан нь зөрчил гэж үзсэн Татварын улсын байцаагч нарын актын дүгнэлт хууль зүйн үндэслэлтэй болно.
3.10.Нэхэмжлэгч “А*******” ХХК нь 2018-2021 онуудад нийт 161,962,872.70 төгрөгийг Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангаар ногдуулсан татварыг хуульд заасан хугацаанд төсөвт төлөөгүй, 2018-2021 онуудад 36,215,246.03 төгрөгийн цалин хөлс, тэдгээртэй адилтгах орлогоо шууд бус орлого суутгасан албан татварын тайлангаар ногдуулсан албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй, 2020-2021 онуудад нийт 37,770,421.02 төгрөгийн цалин хөлс, тэдгээртэй адилтгах орлогоо шууд бус орлого суутгасан албан татварын тайлангаар ногдуулсан албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй гэдгээ зөвшөөрсөн.
3.11.Харин Татварын улсын байцаагч нар торгуулийн дүнг 10 хувиас хэтрүүлэн тооцсон, алдангийг тооцохдоо эрх зүйн байдлыг дордуулсан хуулийг баримталсан гэсэн нотлогдохгүй байна.
3.12.Тухайлбал, "А*******" ХХК нь нэмэгдсэн өртгийн албан татварын төлөлтийн эхний үлдэгдэл 2018 онд 517,043,408.19 төгрөгийн дутуу, 2019 онд 103,689,556.76 төгрөгийн дутуу, 2020 онд 163,289, 160.87 төгрөгийн дутуу, 2021 онд 162,786,381.95 төгрөгийн дутуу байх бөгөөд уг ногдлыг тайлант хугацаанд төлөөгүй байна.
3.13.Татварын ерөнхий хуулийн /2008 оны/ 43 дугаар зүйлийн 43.5-д "Татварын тайлан тушаах, төлөх хугацааг тухайн төрлийн татварын хуулиар тогтоох ба татвар төлөх, тайлагнах эцсийн хугацаа адил байна" гэж, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.1-д "Албан татвар суутган төлөгч нь борлуулсан бараа, ажил, үйлчилгээнд ногдох албан татварыг доор дурдсан журмаар дараа сарын 10-ны өдрийн дотор төрийн сангийн нэгдсэн дансанд шилжүүлж, баталсан маягтын дагуу тайлангаа харьяалах татварын албанд тушаана" гэж, мөн зүйлийн 16.1.1-д “Тухайн сард борлуулсан бараа, ажил, үйлчилгээнд ногдох албан татварыг албан татвар суутган төлөгч төсөвт төлнө” гэж, 60 дугаар зүйлийн 60.1-д "Хуулиар тогтоон хугацаанд төлөөгүй ... татварт алданги тооцно", мөн зүйлийн 60.3.1-д “энэ хуулийн 43.5, 43.6-д заасан буюу татвар төлөгч өөрөө тодорхойлон төлөх ёстой өдрөөс эхлэн түүнийг төлөх хүртэлх хоногийн тоогоор" гэж, 74 дүгээр зүйлийн 74.1-д "Хуульд заасны дагуу нөхөн төлүүлэх болон хугацаанд нь төлөөгүй татварт алданги тооцох бөгөөд уг алдангийн хэмжээ нь нөхөн төлүүлэх татварын үнийн дүнгийн 20 хувиас хэтрэхээргүй байна" тус тус заажээ.
3.14.Энэхүү хууль нь Улсын Их Хурлаас 2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдөр батлагдсан Татварын ерөнхий хууль /Шинэчилсэн найруулга/ хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс буюу 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн хүчингүй болсон байна.
3.15.Иймд уг хуулийг маан бүхий татварын актад хамрагдсан 2018 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2019 оны 13 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуустал хугацааны татвар ногдуулалт, төлөлт, түүнд холбогдох бусад торгууль алданги ногдуулах харилцаанд хэрэглэгдэнэ.
3.16.Татварын ерөнхий хуулийн /2019 оны/ 73 дугаар зүйлийн 73.1-д “Татвар төлөгчийн хуулиар тогтоон хугацаанд төлөөгүй татварт, эсхүл татварын албаны үндэслэлгүй илүү хураасан татварт тус тус алданги тооцох бөгөөд тухайн татварын жилд мөрдөх алдангийн хэмжээг санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн тухайн татварын жилийн 1 дүгээр сард багтаан ... тогтооно", мөн зүйлийн 73.2.1-д "татварын хууль тогтоомжид заасны дагуу тухайн татварыг төлбөл зохих өдрөөс түүнийг төлсөн өдрийг хүртэлх хоногийн тоогоор" гэж хуульчилжээ.
3.17.Мөн Зөрчлийн тухай хуулийн /2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдрийн шинэчилсэн найруулга/ 11.19 дүгээр зүйлийн 1-д “Татварыг хуулиар тогтоон хугацаанд нь төлөөгүй бол хүн, хуулийн этгээдийг хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд төлөгдөөгүй татварын 0.1 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно" гээд нэмэлт тайлбар болгож “Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан торгуулийн хэмжээ нь төлөх татварын хэмжээний 10 хувиас хэтрэхгүй байна” гэжээ.
3.18.Эдгээр хуулийн заалтыг хэрэглэн хариуцагч Татварын улсын байцаагч нар нь Татварын улсын байцаагчид 2018-2019 оныг дуусталх хугацаанд төлөөгүй өрийн үлдэгдэлд саатуулсан хоногоор тооцоход 116,871,689.47 төгрөгийн алданги ногдуулахаар тооцож, тухайн онд хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байсан Татварын ерөнхий хуулийн 74.1 дэх заалтаар 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаарх төлөөгүй өрийн үлдэгдэл болох 163,457,294.70 төгрөгийн 20 хувиас хэтрүүлэхгүйгээр 32,691,458.94 төгрөгийн алданги ногдуулсан нь хууль зөрчөөгүй байна.
3.19.Мөн 2020-2021 онд төлөөгүй татварын үлдэгдэлд Татварын алданги, торгуулиас чөлөөлөх тухай хуулийн үйлчлэлд хамааруулж 2020 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2021 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд ногдуулах татварын алданги, торгуулиас чөлөөлж 2020 онд 31 хоног, 2021 онд 185 хоног саатуулснаар тооцож нийт 15,481,222.76 төгрөгийн алданги ногдуулсан болох нь хариуцагчийн тайлбараар тогтоогдож байгаа нь хариуцагчийн энэхүү шийдвэрт нь хууль зүйн зөрчил байхгүй байна.
3.21.Нэхэмжлэгч “А ” ХХК нь цалин, хөдөлмөрийн хөлс, тэдгээртэй адилтгах орлого суутгасан татварыг 2018 онд 12,314,953. 12 төгрөг, 2019 онд 23,017,113.26 төгрөг, 2020 онд 30,417,869.88 төгрөг, 2021 онд 30,417,869.88 төгрөгийг татварын тайлант хугацаанд төлөөгүй байна.
3.22.Татварын ерөнхий хуулийн /2008 оны/ 43 дугаар зүйлийн 43.5-д "Татварын тайлан тушаах, төлөх хугацааг тухайн төрлийн татварын хуулиар тогтоох ба татвар төлөх, тайлагнах эцсийн хугацаа адил байна", Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль /2006/-ийн 26 дугаар зүйлийн 26.3-т Суутгагч нь албан татвар төлөгчийн орлого суутган авсан албан татварыг энэ хуулийн 26.1.6-д зааснаас бусад тохиолдолд дараа сарын 10-ны өдрийн дотор холбогдох төсөвт шилжүүлнэ" гэжээ.
3.23.Татварын ерөнхий хуулийн /2019 оны/ 29 дүгээр зүйлийн 29.2-т "Татварын тайлан тушаах, татвар төлөх хугацааг тухайн төрлийн татварын хуулиар тогтоох бөгөөд хуульд өөрөөр заагаагүй бол татвар төлөх, тайлагнах хугацаа адил байна", Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль /2019 он/-ийн 27 дугаар зүйлийн 27.2.Албан татвар төлөгч энэ хуулийн 15.1, 15.6, 16.1.1, 17.1.2, 17.1.3-т заасны дагуу тодорхойлсон орлогод ногдуулсан албан татварын тайланг дараа оны 02 дугаар сарын 15-ны өдрийн дотор өссөн дүнгээр гаж, харьяа татварын албанд хүргүүлнэ гэж тогтоон байна.
3.24.Зөрчлийн тухай хуулийн /2019 оны/ 03 дугаар сарын 22-ны өдрийн шинэчилсэн найруулга/ 11.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Татварыг хуулиар тогтоон хугацаанд нь төлөөгүй бол хүн, хуулийн этгээдийг хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд төлөгдөөгүй татварын 0.1 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно” гээд, тайлбартаа “Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан торгуулийн хэмжээ нь төлөх татварын хэмжээний 10 хувиас хэтрэхгүй байна” гэж заажээ.
3.25.Хуулийн уг заалтын дагуу хариуцагч Татварын улсын байцаагч нар нь “А*******” ХХК-ийн 2021 оны жилийн эцсийн байдлаар хугацаандаа төлөөгүй цалин, хөдөлмөрийн хөлс, тэдгээртэй адилтгах орлого суутгасан /хүн амын орлогын албан татвар/ татварын өрийн үлдэгдэл 37,770,421.02 төгрөгийн 10 хувиас хэтрүүлэлгүйгээр 3,777,042.10 төгрөгийн торгууль ногдуулсан хууль зөрчөөгүй байна.
3.26.Мөн үүнтэйгээ уялдуулан татвар суутган төлөгчийн 2018-2019 онд нийт 36,215,246.03 төгрөгийн татварын өрийг хуулийн хугацаанд төлөөгүй саатуулсан 730 хоногт 9,670,952.99 төгрөгийн алданги ногдуулахаар тооцсон боловч эрх зүйн байдлыг нь дээрдүүлсэн хуулийг хэрэглэн Татварын ерөнхий хууль /2008 он/-ийн 74.1-д заасан 20 хувийн хязгаараас хэтрүүлэлгүйгээр 7,243,049.21 төгрөгийн алданги ногдуулсан байна.
3.27.Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн 1-д “Татварыг хуулиар тогтоон хугацаанд нь төлөөгүй бол хүн, хуулийн этгээдийг хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд төлөгдөөгүй татварын 0.1 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно” гэжээ. Хуулийн энэ хэсгийг “Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан торгуулийн хэмжээ нь төлөх татварын хэмжээний 10 хувиас хэтрэхгүй байна” гэж тайлбарлажээ. /Хуулийн энэ зүйлийг 2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан боно/
3.28.Хариуцагч Татварын улсын байцаагч нар нь дээрх хуулийг хэрэглэхдээ, дээрдүүлсэн хуулийг хэрэглэх зарчмыг баримталсан бөгөөд нэхэмжлэгчид ногдуулсан торгуулийг 10 хувиас хэтрүүлээгүй гэж тайлбарласан бөгөөд энэ нь уг актаар тогтоон торгуулийн хэмжээгээр үндэслэл бүхий гэдэг нь нотлогдлоо.
3.29.Түүнчлэн Татварын улсын байцаагч нар нь “А ” ХХК-ийн 2020-2021 онд төлөөгүй татварын үлдэгдэлд Татварын алданги, торгуулиас чөлөөлөх тухай хуулийн үйлчлэлд хамааруулж 2020 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2021 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд ногдуулах татварын алданги, торгуулиас чөлөөлж 2020 онд 31 хоног, 2021 онд 185 хоног саатуулснаар тооцож нийт 3,285,105.67 төгрөгийн алданги ногдуулсан талаар Татварын маан таслах зөвлөл дүгнэсэн байгаа бөгөөд энэ талаар талууд махгүй байгаа тул энэ талаар шүүх дахин дүгнэлт өгөх шаардлага үүсээгүй гэж үзлээ.
3.30.Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгчийн гасан Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 29-ны өдрийн 128/ШШ2024/ дугаар шийдвэрийг биелүүлж Татварын улсын байцаагчаас 3 сарын дотор шинэ акт гах ёстой байхад уг хугацаандаа актыг гаагүй тул өмнөх акт хүчингүй болсон үр дагавар үүссэн, 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдөр НА- дугаартай шинэ акт гасан нь татварын хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан гэж маж байгаа нь үндэслэлгүй байна.
3.31.Тодруулбал, Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн буруутай үйл ажиллагаанаас шүүх шийдвэрээ гардуулаагүй болох нь тус шүүхийн 2024 оны 04 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 1/3372, 1/3373 дугаар албан бичгээр тогтоогдож байгаа бөгөөд Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 110 дугаар зүйлийн 110.1, 110.1.1, 114.1-д заасны дагуу шүүхийн шийдвэрийг “гардан” авснаас хойш 14 хоногийн дотор давж заалдах гомдол гах гомдол гаагүй тохиолдолд шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болох хуулийн зохицуулалттай юм.
3.32.Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүх шийдвэрээ 2024 оны 04 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 1/3372, 1/3373 дугаар албан бичгээр гардуулсан болох нь нотлогдсон бөгөөд уг хугацаанаас хойш 14 хоногийн дотор хэргийн оролцогч нь давж заалдах журмаар гомдол гаагүй тул шүүхийн шийдвэр нь хариуцагч Татварын улсын байцаагч нарын хувьд 2024 оны 05 дугаар сарын 02-ны өдрөөс хүчин төгөлдөр болсон гэж үзнэ.
3.33.Иймд Нийслэл дэх Захианы хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 29-ны өдрийн 128/ШШ2024/ дугаар шийдвэрээр Татварын улсын байцаагчаас дахин шинэ акт гах хүртэл түүний гасан 2022 оны 06 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА-2422000060 дугаарын Нөхөн ногдуулалтын актыг түдгэлзүүлсэн 3 сарын хугацааг 2024 оны 05 дугаар сарын 02-ны өдрөөс тоолох тул уг хугацаа нь 2024 оны 08 дугаар сарын 01-ний өдрөөр дуусгавар болж, Татварын улсын байцаагчаас шинэ акт гаагүй тохиолдолд НА-2422000060 дугаартай Нөхөн ногдуулалтын акт хүчингүй болох, татварын акт шинээр гах хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусгавар болох үр дагавар үүсэх байжээ.
3.34.Гэвч Татварын улсын байцаагч нар нь шүүхийн тогтоон 3 сарын хугацааны дотор буюу 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдөр Нөхөн ногдуулалтын НА- дугаартай шинэ актыг гасан байгаа тул татварын акт гах хөөн хэлэлцэх хугацаа хэтрээгүй, шүүхэд маантай байсан хугацаа нь энэхүү хөөн хэлэлцэх хугацааг тасалдуулсан байна.
3.35.Энэхүү хууль зүйн үндэслэлээр нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгчийн гарсан тайлбар, үндэслэл нь няцаагдаж байна.
3.36.Дээрхийг нэгтгэн дүгнэвэл Татварын улсын байцаагч нарыг акт нь 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдрийн НА- дугаар нөхөн ногдуулалтын актаар 4,114,130,357.94 төгрөгийн зөрчилд 387,818,181.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 136,318,783.92 төгрөгийн торгууль, 136,264,472.94 төгрөгийн алданги, нийт 660,401,438.68 төгрөгийн төлбөр ногдуулсан нь хууль тогтоомж зөрчөөгүй бөгөөд уг актын улмаас нэхэмжлэгчийн хууль ёсны эрх, ашиг сонирхол хөндөгдсөн нөхцөл байдал нотлогдоогүй тул нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.
Дөрөв.Анхан шатны шүүхэд нотлох баримт цуглуулсан, үнэлсэн талаар:
4.1.Шүүх нь хуульд заасан журмын дагуу цуглуулж, бэхжүүлсэн буюу маан бүхий актын үндэслэл болсон нотлох баримтад дүгнэлт хийж, мааныг шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж үзсэн ба нотлох баримтыг үнэлэх нь хэргийг хянан шийдвэрлэсэн анхан шатны шүүхийн шүүгчийн дотоод итгэл, эрх хэмжээнд хамаарах болно.
Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3, 106.3.14 дэх хэсэг, заалтуудыг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:
1.Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.3, 14.4, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.1, 14.1.1, 14.5, 60 дугаар зүйлийн 60.1, 60.3.1, 74 дүгээр зүйлийн 74.1, Татварын ерөнхий хуулийн /2008 оны/ 43 дугаар зүйлийн 43.5, Татварын ерөнхий хуулийн /2019 оны/ 73 дугаар зүйлийн 73.1, 73.2.1, Зөрчлийн тухай хуулийн /2019 оны/ 03 дугаар сарын 22-ны өдрийн шинэчилсэн найруулга/ 11.19 дүгээр зүйлийн 1, Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн /2006 оны/ 26 дугаар зүйлийн 26.3 дахь хэсэг, заалтуудыг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч “А*******” ХХК-ийн гасан “Татварын улсын байцаагчийн 2024 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдрийн НА- дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах” шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгугай.
2.Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.1-д заасныг баримтлан, нэхэмжлэгч “А ” ХХК-ийн улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.
3.Захианы хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 114 дүгээр зүйлийн 114.1-т заасны дагуу хэргийн оролцогчид, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шийдвэр гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор давж заалдах журмаар гомдол гах эрхтэй болохыг дурдсугай.
ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ Д.ЭРДЭНЭЧИМЭГ