МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС 

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг  шүүгч Б.Ууганзаяа даргалж, шүүх хуралдааны 05 дугаар танхимд нээлттэй хийсэн  шүүх хуралдаанаар, 

Нэхэмжлэгч: “М******* ш*******” ХХК /РД:*******/,  

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: О.Т******* /РД:*******/ Хариуцагч: Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч
Ц.Ц*******, Б.О******* нарын хооро “Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Ц.Ц*******,  Б.О******* нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн №НА-352  дугаар татварын нөхөн ногдуулалтын актын Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх  Маргаан тлах зөвлөлийн нөхөн төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн 442,449,226.88  төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгуулах” шаардлага бүхий захиргааны хэргийг  хянан хэлэлцэв.  

Шүүх хуралдаа: нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.Т*******,  хариуцагч Ц.Ц*******, Б.О*******, хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч  Ж.А*******, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.Баатарзориг нар оролцов. 

                                   ТОДОРХОЙЛОХ нь: 

Нэг. Нэхэмжлэлийн шаардлага:  

1.1. Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч  Ц.Ц*******, Б.О******* нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА 352 дугаар татварын нөхөн ногдуулалтын актын Нийслэлийн Татварын  газрын дэргэдэх Маргаан тлах зөвлөлийн нөхөн төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн  442,449,226.88 төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгуулах. 

Хоёр. Хэргийн үйл баримт, процессын түүхийн талаар: 

2.1. Татварын улсын байцаагч Ц.Ц*******, Б.О******* нарын 2024 оны 10  дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-352 дугаартай нөхөн ногдуулалтын актаар  “М******* ш*******” ХХК-ийн 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2022 оны 12  дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт,  төлөлтийн байдалд татварын хяналт хийж, 523,214,596.89 төгрөгийн нөхөн татвар,  208,401,111.28 төгрөгийн торгууль, 122,432,215.63 төгрөгийн алданги, нийт  854,047,923.8 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр шийдвэрлэжээ.  

2.2. Татварын газрын дэргэдэх татварын маргаан тлах зөвлөлийн 2025 оны  02 дугаар сарын 26-ны өдрийн 13 дугаар тогтоолоор татварын улсын байцаагч  нарын НА-352 дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгож,  2,713,182,095.41 төгрөгийн зөрчилд ногдуулсан 271,318,209.54 төгрөгийн нөхөн  татвар, 107,642,556.34 төгрөгийн торгууль, 63,488,461.00 төгрөгийн алданги, нийт  442,449,226.88 төгрөгийн төлбөрийг төлүүлэхээр өөрчилжээ.  

2.3. “М******* ш*******” ХХК-и Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн  татвар хяналт шалгалтын тгийн татварын улсын байцаагч Ц.Ц*******, Б.О******* нарт холбогдуулан Татварын улсын байцаагч Ц.Ц*******, Б.О******* нарын 2024  оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-352 дугаартай нөхөн ногдуулалтын  актын Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан тлах зөвлөлийн нөхөн  төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн 442,449,226.88 төгрөгийн торгуулийг хүчингүй  болгуулах” нэхэмжлэлийг 2025 оны 09 дүгээр сарын 04-ний өдөр гарган байх  бөгөөд 2025 оны 09 дүгээр сарын 11-ний өдрийн 5946 дугаартай шүүгчийн  захирамжаар захиргааны хэрэг үүсгэж, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулсан  байна.  

Гурав. Нэхэмжлэлийн үэслэл:  

3.1. Нэхэмжлэгчээс шүүхэд гарган нэхэмжлэлийн үэслэлдээ:  “...“М******* ш*******” ХХК нь 2019 о Шохойн чулууны ашиглалтын лицензийн  эрх авсан бөгөөд санхүүгийн эх үүсвэрээс шалтгаалан олборлолтын үйл ажиллагааг  явуулж чадахгүй байсан тул “М******* ш*******” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигч иргэн  Ц.Б нь 100 хувь хувьцааг өөр дээрээ шилжүүлэн авч хөрөнгө оруулж үйл  ажиллагааг тогтвортой авч явахаар харилцан тохиролцож О.Т*******ийн  эзэмшдэг 51 хувийн хувьцааг 2022 оны 06 дугаар сарын 22-ны өдөр Хувьцааны  эрхийн 31 хувийг иргэн Ц.Бт, 20 хувийн хувьцааг Ц.Бын хувьцаа  эзэмшдэг “У к э э” ХХК-д шилжүүлэн өгөхөөр  хувьцаа худалдах худалдан авах гэрээг байгуулсан. Чингэлтэй дүүргийн татварын  хэлтсээс компанийн эцсийн хувьцаа эзэмшигчийн эзэмшиж байсан хувьцааг  шилжүүлэх замаар ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх борлуулсны орлогод  аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль болон Нэмэгдсэн өртгийн  албан татварын тухай хуулийг зөрчсөн гэж “М******* ш*******” ХХК-ийг буруутгаж  байгаа нь үэслэлгүй.  

3.2. Манай байгууллага нь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг бусдад  худалдан борлуулаагүй, шилжүүлээгүй байхад татварын улсын байцаагч нар  үэслэлгүй актаар хууль ёсны эрх ашиг сонирхолд халдсан. Маргаан бүхий акт нь  хувьцаа шилжүүлэх ажиллагаа оролцоогүй, түүнээс ямар нэг орлого олоогүй  “М******* ш*******” ХХК-ийн эрх ашигт нөлөөлөх бус харин ч хувьцааг шилжүүлсэн  иргэн, шилжүүлэн авсан иргэн хуулийн этгээдэд хаах ёстой байсан гэж манай  байгууллагын зүгээс үзэж байгаа болно. 

3.3. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн холбогдох  заалтууда үзэхэд тухайн татварын жилд албан татвар ногдох орлого олсон,  өөрөөр хэлбэл энэхүү маргааны үйл баримттай холбогдуулан авч үзвэл хувьцаа  болон ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг бусдад төлбөртэйгөөр худалдан  борлуулсан тохиолдолд эрх борлуулсны татвар төлөхөөр, мөн эрх борлуулсны  шилжүүлсэн орлогод татвар ногдуулж, суутган авч, төсөвт төлөх үүрэгтэй этгээдийг  “татвар төлөгч” гэж үзэхээр байна. Гэтэл Чингэлтэй дүүргийн татварын улсын  байцаагч нар Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд заан  компанийн хувьцаа шилжүүлэх замаар тус компанийн ашигт малтмал хайгуулын  тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлсэн буюу тусгай зөвшөөрөл худалдсан мэтээр  үэслэлгүй, дүгнэлт хийж маргаан бүхий актыг гарган. Хайгуулын тусгай  зөвшөөрлөө өөр этгээдэд шилжүүлсэн, эрх борлуулсан гэх үэслэлээр “М*******  ш*******” ХХК-д татвар ногдуулсан нь үэслэлгүй. Нөгөөтэйгүүр хувьцаа эзэмшигч  болон компани нь тусдаа бөгөөд Компанийн тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.2-т  “Компани нь хувьцаа эзэмшигчийн хүлээх үүргийг хариуцахгүй”, 9.3-т “хувьцаа  эзэмшигч нь компанийн хүлээх үүргийг хариуцахгүй бөгөөд өөрийн эзэмшиж буй  хувьцааны хэмжээгээр хариуцлага хүлээн” гэж заан байдаг. Тодруулбал дээрх  шохойн чулууны ордны тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлснийг бүртгэсэн эрх бүхий  байгууллагын шийдвэр гараагүй, уг хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн эзэмшигчийн  нэр өөрчлөгдөөгүй байхад актад дурдсан үэслэлүүдээр нөхөн ногдуулалтын акт  гаргныг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй юм. 

3.4. 2022 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр Компанийн хувьцаа худалдах  худалдан авах гэрээ, Эрх шилжүүлэх гэрээнүүдийг байгуулсан хэдий ч уг гэрээнүүд  нь хүчин төгөлдөр бус байх хэлцэл байсан тул Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйлийн  56.1.1, мөн хуулийн 56.1.2, 56.1.4, 56.1.8-т заан үэслэлүүдээр Чингэлтэй  дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүхэд нэхэмжлэл гаргны дагуу хариуцагч  нар нь нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрч улмаар Баянзүрх, Сүхбаатар,  Чингэлтэй дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 01  дүгээр сарын 17-ны өдрийн 191/ШШ2025/00 дугаар захирамжаар  О.Т*******ийн нэхэмжлэлтэй хариуцагч Ц.Б, “У к  э Э” ХХК нарт холбогдох Компанийн хувьцаа худалдах худалдан  авах гэрээг хүчин төгөлдөр бус хэлцэлд тооцсон шүүгчийн захирамж гаран улмаар  хуулийн хувьд хүчин төгөлдөр болоод байна.  

3.5. Ингэснээр маргаан бүхий актын үэслэл болсон гэрээ бүрэн хэрэгжсэн,  “М******* ш*******” ХХК-ийг эрх борлуулсан гэж үзэх хууль зүйн үэслэлгүй юм.  “М******* ш*******” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигч О.Т******* нь өөрийн 51 хувийн  хувьцааг шилжүүлж, хувьцаа эзэмшигчийг өөрчлөх замаар байгууллагын үйл  ажиллагааг өргөжүүлэх хүсэлтэй байсан боловч уг үр дү хүрээгүй буюу тэдний  хооро байгуулсан гэрээ хүчин төгөлдөр бус хэлцэл байсан болохыг шүүгчийн  захирамжаар тогтоосон. Улмаар нэхэмжлэгч компанийн 51 хувийн хувьцааг буцаан  шилжүүлэх буюу маргаан бүхий захиргааны акт гараха өмнөх байдалд буцаан  шилжүүлсэн захирамж гарсан байх тул эрх борлуулж орлого олсон гэж үзэж татвар,  торгууль ногдуулах хууль зүйн үэслэлгүй байна.  

3.6. Өөрөөр хэлбэл татвар ногдуулсан зүйл нь өөрөө анхнааа хууль  зөрчсөн, түүний дагуу байгуулсан гэрээ нь хүчин төгөлдөр бус хэлцэл бөгөөд  Иргэний хуульд заан хүчин төгөлдөр бус гэрээний дагуу шилжүүлсэн хувьцаа  Татварын ерөнхий хуулийн дагуу актаар татвар, торгууль ногдуулсан нь дагаад  хууль зүйн хувьд хүчин төгөлдөр бус гэж үзэх үэслэлийг бий болгож байгаа юм.  Тодруулбал хүчин төгөлдөр бус гэрээний дагуу авсан гэрээний зүйлийг буцаан  олгох буюу гэрээний талууд өгсөн авснаа буцааж гэрээ байгуулаха өмнөх анхны  байдалд орох буюу анх гэрээ байгуулсан 2022 оны 06 дугаар сарын 22-ны өдрөөс  өмнөхтэй ижил болсон тул дээрх хуулийн зохицуулалтын дагуу бусдад шилжүүлэх  замаар, эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх ... гэсэн маргаан бүхий актад дурдсан  үйлдлүүд хийгдээгүй, хүчин төгөлдөр бус хэлцлээс цаашид үр дагавар бий  болгохооргүй тул татвар ногдуулах хууль үэслэлгүй байна” гэжээ.  

3.7. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөс шүүх хуралдаа гарган  нэмэлт тайлбартаа: “...Хариуцагч нара тухайн компанитай холбоотой бусад  зүйлсийг бодитоор харахгүйгээр цаан дээрх баримтыг хийсвэрээр дүгнэсэн. Иймд  татварын улсын байцаагч нар хүн гэдэг талааа хараад, миний оро иймд нөхцөл  байдалд хүрсэн бол яах байсан гэдгийг бодож үзээсэй. Монгол Улс татвар  төлөгчдийнхөө мөнгөөр та бүгдийн цалинжуулаад явдаг. Тийм учра аливаа  зүйлийг үнэн зөвөөр, бодитой, хүнлэг тала нь хармаар байна” гэв. 

Дөрөв. Хариуцагчийн хариу тайлбар, татгалзал: 

4.1. Хариуцагча шүүхэд бичгээр ирүүлсэн хариу тайлбар, татгалзалдаа:  “...2022 о 2,518,963,873.5 төгрөгийн компанийн эцсийн эзэмшигч /51 хувийн  хувьцаа эзэмшиг О.Т/-ийн эзэмшиж байсан хувьцааг шилжүүлэх замаар  ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх борлуулсны орлогод албан татвар  ногдуулсныг тусгай зөвшөөрлийг бусдад худалдан борлуулаагүй, шилжүүлээгүй  мөн түүнчлэн ямар нэгэн орлого олоогүй гэж үзсэн нь Аж ахуй нэгжийн орлогын  албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1, 30 дугаар зүйлийн 30.1-д  “Эцсийн эзэмшигч” гэж Татварын ерөнхий хуулийн 6.1.48-д заныг ойлгоно  /Татварын ерөнхий хууль /2019 он/-ийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.48-д “эцсийн эзэмшигч”  гэж ашигт малтмал, газрын тос, цацраг идэвхт ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл,  газар эзэмших, ашиглах эрх эзэмшигч этгээдийн 30 болон түүнээс дээш хувийн хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийг өөрөө, эсхүл нэг болон түүнээс дээш  үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдээр төлөөлүүлэн эзэмшдэг,  саналын эрхийг төлөөлүүлэн хэрэгжүүлдэг, эсхүл ногдол ашгийг хүлээн авах эрхтэй  этгээдийг/, 7дугаар зүйлийн 7.4-д “Албан татвар төлөгчийн дараах орлогод албан  татвар ногдоно”, 7.4.3-т “хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний орлого”, 10 дугаар  зүйлийн 10.1-д “Хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний орлогод дараах орлого хамаарна” 10.1.2-т “Төрийн байгууллага олгосон эрх борлуулсан, шилжүүлсний  орлого”, 18 дугаар зүйлийн 18.8, 30.2-т “Эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байгаа  хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийг борлуулах, шилжүүлэх замаар хууль  тогтоомжийн дагуу олгосон газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг  идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай  зөвшөөрлийг бүрэн буюу хэсэгчлэн борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон  орлогын тухайн эрх эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн энэ хуулийн 10.1.2-т заан орлогод  оршино”, 30.4-т “Энэ хуулийн 30.3-т заны дагуу тодорхойлсон албан татвар  ногдуулах орлогын суури эцсийн эзэмшигчийн борлуулсан, шилжүүлсэн хувьцаа,  хувь оролцоо, саналын эрхээс эрх эзэмшигчийн хувьцаа хамаарах хэмжээгээр  тухайн эрхийн үнэлгээнээс хувь тэнцүүлэн тооцож, албан татвар ногдуулах орлогыг  эцэслэн тодорхойлно”, 30.6-т “Энэ хуулийн 30.4-т заан орлогод албан татвар  ногдуулах журам, газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт  малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох,  татварын ногдлыг тодорхойлох аргачлалыг тус тус санхүү, төсвийн уудал  эрхэлсэн Згийн газрын гишүүн батална”, 30.7-т “Энэ хуулийн 30.1-д заан эцсийн  эзэмшигч нь Монгол Улсад байрладаг албан татвар төлөгч бол тухайн эцсийн  эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхээ борлуулсан, шилжүүлсний  орлого болон энэ хуулийн 30.3, 30.4, 30.5, 30.6-д заны дагуу тооцсон эрх  борлуулсан, шилжүүлсний орлогын зөвхөн аль өөр дүнтэй орлогод холбогдох  албан татварыг ногдуулна. Бага дүнтэй орлогыг албан татвара чөлөөлнө”, 30.10- т Энэ хуулийн 30.4-т заны дагуу тодорхойлсон албан татвар ногдуулах орлогод  дараах хувь хэмжээгээр албан татвар ногдуулна” гэж тус тус заан. Ашигт  малтмалын тухай хуулийн 49 дүгээр зүйлийн 49.2-т “Хайгуулын тусгай зөвшөөрөл  эзэмшигч нь эрэл, хайгуулын талаархи анхдагч материал, тайлан зэрэг мэдээллийг  холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу худалдаж зохих албан татвар төлсөн нь  баримтаар нотлогдсон тохиолдолд түүний эзэмшилд байсан тусгай зөвшөөрлийг  худалдан авагчид нь шилжүүлж болно” гэж заан нь албан татварыг төлүүлэх  харилцааг хуулиар зохицуулж өгсөн байна. Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар  тушаалаар батлагдсан аргачлалын дагуу тооцсон тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ нь  эрсдэл болон цаг хугацаагаар үнэ цэнийг харгалзан тооцсон м урсгалын  өнөөгийн үнэ цэнэ болдог тул хайгуулын тусгай зөвшөөрөл шилжүүлснийг орлогод  албан татварыг ногдуулсныг үэслэлгүй гэж үзэх боломжгүй юм.  

4.2. 2022 о Компанийн эцсийн эзэмшигч /51 хувийн хувьцаа эзэмшигч  О.Т*******/-ийн эзэмшиж байсан хувьцааг шилжүүлсэн гэрээг 2025 оны 01  дүгээр сарын 17-ны өдрийн Шүүгчийн захирамжаар “хүчин төгөлдөр бус, хэлцэлд  тооцсон” тул албан татвар ногдуулах үэслэлгүй хэмээн буруутган нь гэрээг  буцаах болсон шалтгаан, цаашдын үр дагаварт дээрх нөхөн ногдуулалтын актаар  төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн албан татвар бодитоор нөлөөлснөөс Татварын Ерөнхий  хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.23-т “татвар төлөхөөс зугтах” гэж татвар төлөгч татвар  төлөхгүй байх, төлөх татварын хэмжээг бууруулах, эсхүл нуух зорилгоор татварын  хууль тогтоомж зөрчих үйлдэл, эс үйлдэхүй” гэж заан заалтын дагуу санаатай  үйлдэл гэж үзэж байна.  

4.3 Компанийн тухай хуулийн 9.2-т занаар “компани хувьцаа эзэмшигчийн  хүлээх үүргийг хариуцахгүй гэх заалт нь тус хуулийн 13.3-д занаар “Компанийг  нэгээс дээш этгээд үүсгэн байгуулах тохиолдолд үүсгэн байгуулагчид нь компани  үүсгэн байгуулах талаар хамтран ажиллах гэрээ байгуулж болох бөгөөд уг гэрээ үүсгэн байгуулагчдын хамтран ажиллах журам, үүсгэн байгуулагч тус бүрийн хүлээх  үүрэг, тэдгээрийн худалдан авах хувьцаа болон бусад үнэт цаны ангилал, төрөл  тус бүрийн тоо, үнэ, худалдан авах хугацаа зэрэг шаардлагатай гэж үзсэн бусад  уудлыг тусгана” гэж заан заалтад хамаарах бөгөөд Аж ахуйн нэгжийн орлогын  албан татварын тухай хуулийн 1.1-д занаар энэ хуулийн зорилт нь аж ахуйн  нэгжийн орлогын албан татвар ногдуулах, уг албан татварыг төсөвт төлөх,  тайлагнахтай холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршдог.  

4.4. Тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлснийг бүртгэсэн эрх бүхий байгууллагын  шийдвэр гараагүй, хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн нэр өөрчлөгдөөгүй  байхад нөхөн ногдуулалтын акт гарган гэх гомдол нь 2022 оны 07 дугаар сарын  08- Хуулийн этгээдийн Улсын бүртгэлийн байгууллагад эцсийн эзэмшигчийн  өөрчлөлтийг бүртгүүлснээр хангагдаж байна. 2022 оны 06 дугаар сарын 29-ний  өдрийн Хувьцаа болон эрх шилжүүлсэн гэрээг хүчин төгөлдөр бус, хэлцэл байсан  учир 2025 оны 01 дүгээр сарын 17- хэлцлээ буцааж шүүгчийн захирамжаар хүчин  төгөлдөр болсон гэж үзэж байгаа нь Хуулийн этгээдийн Улсын бүртгэлийн  байгууллагад Татварын ерөнхий хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.4-д занаар татвар  төлөгч өөрөө татварын бүртгэл мэдээллийн са 7 хоногийн дотор бүртгүүлэх  үүрэгтэйг заан байдаг байхад өөрчлөлт хийгдээгүй байна” гэжээ.  

4.5. Хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөс шүүх хуралдаа гарган  нэмэлт тайлбартаа: “...нэхэмжлэгч компанийн 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний  өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татвар  ногдуулалт, төлөлтийн байдалт татварын хяналт шалгалт хийсэн. Гэтэл 2025 оны 01  дүгээр сарын 01 дүгээр сарын 17-ны өдрийн шүүгчийн захирамжаар хувьцаа  худалдах, худалдан авах гэрээнүүдийг хүчин төгөлдөр бусад тооцуулсан нь  өрөөсгөл гэж үзэж байна. Учир нь нэгэнт хяналт шалгалтын ажил дуусаад хүчин  төгөлдөр захиргааны акт гарсан байхад дараа нь нэхэмжлэгч компанийн 2 хувьцаа  эзэмшигч маань хувьцаатай холбоотой уудлаа шийдвэрлэж байгаа нь маргаан  бүхий нөхөн ногдуулалтын акттай холбоогүй гэж үзэж байна” гэв.  

ҮНДЭСЛЭХ нь: 

1. Нэхэмжлэгч “М******* ш*******” ХХК-и Чингэлтэй дүүргийн Татварын  хэлтсийн татварын улсын байцаагч Ц.Ц*******, Б.О******* нарт холбогдуулан  “Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Ц.Ц*******,  Б.О******* нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн №НА-352  дугаар татварын нөхөн ногдуулалтын актын Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх  Маргаан тлах зөвлөлийн нөхөн төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн 442,449,226.88  төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгуулах” шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг тус  шүүхэд гаргажээ. 

2. Шүүх хэрэгт хуульд заан журмын дагуу цуглуулсан нотлох баримт,  нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлага, түүний үэслэл болон нэхэмжлэгч,  хариуцагч талын бичгээр болон шүүх хуралдаа гарган тайлбар зэрэгт дүгнэлт  өгч нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв. 

3. Маргаан бүхий Чингэлтэй дүүргийн татварын хэлтсийн Татварын улсын  байцаагч Ц.Ц*******, Б.О******* нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн  №НА352 дугаар татварын нөхөн ногдуулалтын актаар “...2022 о  2,518,963,873.5 төгрөгийн компанийн эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байсан  хувьцааг шилжүүлэх замаар ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх борлуулсны  орлогод албан татварыг ногдуулж төлөөгүй нь Аж ахуй нэгжийн орлогын албан  татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1, 7 дугаар зүйлийн 7.4, 7.4.3, 10 дугаар  зүйлийн 10.1, 10.1.2, 18 дугаар зүйлийн 18.8, 30 дугаар зүйлийн 30.1, 30.2, 30.4, 30.6, 30.7, 30.10, 30.11, Татварын ерөнхий хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.48-д заныг ...  2022 о 2,518,963,873.5 төгрөгийн компанийн эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж  байсан хувьцааг шилжүүлэх замаар Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх борлуулсны орлогод албан татварыг ногдуулж төлөөгүй нь Нэмэгдсэн өртгийн албан  татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.2, 7.2.1, 9 дүгээр зүйлийн 9.1.3-д заныг  ... 2022 о 88,472,747.32 төгрөгийн хөдлөх хөрөнгө борлуулсны орлогод албан  татварыг ногдуулж төлөөгүй нь Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай  хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.1, 10.1.4-д заныг ... 2022 о 88,472,747.32  төгрөгийн хөдлөх хөрөнгө борлуулсны борлуулалтын орлогод нэмэгдсэн өртгийн  албан татвар ногдуулж тайлагнаагүй нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай  хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-д заныг ... 2021 о 13,818,181.81 төгрөгийн  хайгуулын ажлын зардалд төлсөн албан татварыг төсөвт төлөх албан татварын нийт  дүнгээс хч тооцсон зөрчил нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн  14 дүгээр зүйлийн 14.6, 14.6.5-д заныг тус тус зөрчиж татварын хяналт  шалгалтаар нийт 5,232,145,968.91 төгрөгийн зөрчил илэрсэн гэж үзэж нийт ...  523,214,596.89 төгрөгийн нөхөн татвар, 208,401,111.28 төгрөгийн торгууль,  122,432,215.63 төгрөгийн алданги, нийт 854,047,923.8 төгрөгийн төлбөр  төлүүлэхээр акт тогтоосон байна. 

3.1. Энэхүү актыг тогтоосон хяналт шалгалтыг Татварын хяналт шалгалт хийх  ерөнхий удирдамж болон Татварын хяналт шалгалт хийх 352420 дугаартай  томилолтод үэслэн 2024 оны 02 дугаар сарын 29-ний өдрөөс 09 дүгээр сарын 30- ны өдрийг дуусталх хугацаа хийж гүйцэтгэжээ.  

3.2. Дээрх нөхөн ногдуулалт, төлөлтийг шалган тухай актыг эс зөвшөөрч  Нийслэлийн татварын газрын дэргэдэх маргаан тлах зөвлөлд гомдол гаргахад  2025 оны 02 дугаар сарын 26-ны өдрийн маргаан тлах зөвлөлийн 13 дугаар тогтоолоор “... 2022 о компаний эцсийн эзэмшигч эзэмшиж байсан хувьцаагаа  шилжүүлэх замаар ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх борлуулсны орлогод  нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулж суутган төлөөгүй 2,518,963,873.50  төгрөгийн зөрчилд 251,896,387.35 төгрөгийн нөхөн татвар, 100,758,554.94 төгрөгийн  торгууль, 58,943,754.63 төгрөгийн алданги, нийт 411,598,696.92 төгрөгийн төлбөр  ногдуулсныг хүчингүй болгох нь зүйтэй” гэж дүгнэж, Нэмэгдсэн өртгийн албан  татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1, 7.2, 7.2.1, 11 дүгээр зүйлийн 11.1, 16  дугаар зүйлийн 16.1.1, Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 5  дугаар зүйлийн 5.1, 7 дугаар зүйлийн 7.4, 7.4.3, 10 дугаар зүйлийн 10.1, 10.1.2, 18  дугаар зүйлийн 18.8, 30 дугаар зүйлийн 30.1, 30.2, 30.4, 30.6 дахь хэсгийг тус тус баримтлан 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн №НА352 тоот  татварын нөхөн ногдуулалтын актаар 5,232,145,968.91 төгрөгийн зөрчилд  523,214,596.89 төгрөгийн нөхөн татвар, 208,401,111.28 төгрөгийн торгууль,  122,432,215.63 төгрөгийн алданги, нийт 854,047,923.8 төгрөгийн төлбөр  ногдуулсна эрх борлуулсны нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулаагүй  2,518,963,873.50 төгрөгийн зөрчилд 251,896,387.35 төгрөгийн нөхөн татвар,  100,758,554.94 төгрөгийн торгууль, 58,943,754.63 төгрөгийн алданги, нийт  411,598,696.92 төгрөгийн төлбөрийг хүчингүй болгож, 2,713,182,095.41 төгрөгийн  зөрчилд ногдуулсан 271,318,209.54 төгрөгийн нөхөн татвар, 107,642,556.34  төгрөгийн торгууль, 63,488,461.00 төгрөгийн алданги, нийт 442,449,226.88 төгрөгийн  төлбөрийг төлүүлэхээр өөрчилж” шийдвэрлэсэн байна. 

4. Нэхэмжлэгчээс маргаан бүхий актыг эс зөвшөөрч гарган нэхэмжлэлдээ “... Манай байгууллага нь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг бусдад худалдан  борлуулаагүй, шилжүүлээгүй. Чингэлтэй дүүргийн татварын улсын байцаагч нар Аж  ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд компаний хувьцаа шилжүүлэх  замаар тус компаний ашигт малтмал хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлсэн  буюу тусгай зөвшөөрөл худалдсан мэтээр үэслэлгүй, дүгнэлт хийж маргаан бүхий  актыг гарган ... 2022 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр компаний хувьцаа худалдан  авах гэрээ, эрх шилжүүлэх гэрээнүүдийг байгуулсан хэдий ч гэрээнүүд нь хүчин  төгөлдөр бус хэлцэл байсан тул Чингэлтэй дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны  шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 01 дүгээр сарын 17-ны өдрийн   дугаар захирамжаар гэрээг хүчин төгөлдөр бус хэлцэлд тооцсон. Ингэснээр маргаан  бүхий актын үэслэл болсон гэрээ бүрэн хэрэгжсэн, “М х ш*******” ХХК-г эрх  борлуулсан гэж үзэх хууль зүйн үэслэлгүй” гэж, 

4.1. Харин хариуцагч тала “... Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар  тушаалаар батлагдсан аргачлалын дагуу тооцсон тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ нь  эрсдэл болон цаг хугацааны үнэ цэнийг харгалзан тооцсон м урсгалын  өнөөгийн үнэ цэнэ болдог тул хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлсний орлогод  албан татварыг ногдуулсныг үэслэлгүй гэж үзэх боломжгүй ... Компаний эцсийн  эзэмшигчийн эзэмшиж байсан хувьцааг шилжүүлсэн гэрээг 2025 оны 01 дүгээр  сарын 17-ны өдрийн шүүгчийн захирамжаар “хүчин төгөлдөр бус хэлцэлд тооцсон”  тул албан татвар тооцох үэслэлгүй гэж буруутган нь гэрээг буцаах болсон  шалтгаан, цаашдын үр дагаварт дээрх нөхөн ногдуулалтын актаар төлүүлэхээр  шийдвэрлэсэн албан татвар бодитоор нөлөөлсөн … 2022 оны 07 дугаар сарын 08- ны өдөр хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн байгууллагад эцсийн эзэмшигчийн  өөрчлөлтийг бүртгүүлсэн байсан ...” гэж татгалзлын үэслэлээ тайлбарлан  маргана. 

5. Хэрэгт авагдсан баримтууда үзэхэд нэхэмжлэгч “М******* ш*******”  ХХК-д 2010 оны 06 дугаар сарын 03-ны өдөр улсын бүртгэлийн 000195101 дугаар  бүхий гэрчилгээг олгож, гадаад худалдаа, ашигт малтмалын хайгуул, ашигт малтмал  ашиглалт, автомашинаар ачаа тээвэрлэх чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг,  Дорноговь аймгийн Даланжаргалан сумын нутагт орших Өлзийт нэртэй газарт  100.38, 515.05 гектар талбай бүхий уурхайн талбайд ашигт малтмал ашиглалтын  МV-021404, MV-021405 дугаартай, тус сумын Бурхант нэртэй газар 254.56 гектар  талбайг хамарсан хайгуулын талбайд ашигт малтмалын МV-019783 дугаартай  тусгай зөвшөөрлүүдийг эзэмшдэг байх бөгөөд “М******* ш*******” ХХК-ийн 51  хувийн хувьцаа эзэмшигч байсан О.Т******* нь 2022 оны 06 дугаар сарын 29- ний өдөр хувьцаа худалдан худалдан авах, эрх шилжүүлэх гэрээг Ц.Б,  “У к э э” ХХК нартай тус тус байгуулж, “М*******  ш*******” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигчдийн 2022 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдрийн  10 дугаар шийдвэрээр “... 31 хувийн хувьцааг Ц.Бт хувьцаа худалдах,  худалдан авах гэрээ, эрх шилжүүлэх гэрээний үсэн дээр, ... 20 хувийн энгийн  хувьцааг “У к э э” ХХК-д хувьцаа худалдах,  худалдан авах гэрээ, эрх шилжүүлэх гэрээний үсэн дээр тус тус шилжүүлэхээр  шийдвэрлэж, улмаар компаний хувьцаа эзэмшигч нь Ц.Т******* нь өөрийн  хувьцааны 31 хувийг Ц.Бт, 20 хувийг “У к э  э” ХХК-д шилжүүлэх өргөдлийг хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлд  гаргаж, 2022 оны 07 дугаар сарын 08-ны өдөр эцсийн өмчлөгчөөр Ц.Быг,  мөн өдөр хувьцаа эзэмшигч, гишүүнээр “У к э э”  ХХК-г бүртгэсэн үйл баримт тогтоогдож байна. 

5.1. Татварын ерөнхий хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.48-д “эцсийн эзэмшигч”  гэж ашигт малтмал, газрын тос, цацраг идэвхт ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл,  газар эзэмших, ашиглах эрх эзэмшигч этгээдийн 30 болон түүнээс дээш хувийн  хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийг өөрөө, эсхүл нэг болон түүнээс дээш  үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдээр төлөөлүүлэн эзэмшдэг,  саналын эрхийг төлөөлүүлэн хэрэгжүүлдэг, эсхүл ногдол ашгийг хүлээн авах эрхтэй  этгээдийг”, 82 дугаар зүйлийн 82.1-д “Татвар төлөгч нь татвар төлөхгүй байх, төлөх  татварын хэмжээг бууруулах, эсхүл татвар ногдох зүйлийг нуух зорилгоор татвар  ногдуулаагүй буюу татварын ногдлыг бууруулсан бол татварын улсын байцаагч  татварыг нөхөн төлүүлж, дараах хэмжээгээр торгоно”, 82.1.1-д “төлбөл зохих  татварын дүнг 50 хүртэл хувиар бууруулсан бол нөхөн төлөх татварын дүнгийн 30  хувиар”, Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн  5.1-д “Тухайн татварын жилд албан татвар ногдох орлого олсон, эсхүл орлого олоогүй боловч хуульд заны дагуу албан татвар төлөх үүрэг бүхий аж ахуйн нэгж  нь албан татвар төлөгч байна”, 7 дугаар зүйлийн 7.4.3-д “хөрөнгө борлуулсан,  шилжүүлсний орлого”, 10 дугаар зүйлийн 10.1-д “Хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний  орлогод дараах орлого хамаарна” гээд 10.1.2-д “төрийн байгууллага олгосон эрх  борлуулсан, шилжүүлсний орлого” тус тус заан. 

5.2. Дээрх хуулийн зохицуулалтууда үзэхэд ашиг малтмалын тусгай  зөвшөөрөл эзэмших, ашиглах эрх эзэмшигч 30 болон түүнээс дээш хувийн хувьцаа,  хувь оролцоо, саналыг эрхийг эзэмшиж, төлөөлүүлэн хэрэгжүүлдэг, ногдол ашгийг  хүлээн авах эрхтэй этгээдийг эцсийн эзэмшигч гэхээр байх бөгөөд аж ахуй нэгжийн  орлогын албан татвар төлөгч нь хуульд заны дагуу албан татвар төлөх үүрэгтэй  төдийгүй эрх борлуулсан, шилжүүлсэн тохиолдолд албан татвар ногдуулах хуулийн  зохицуулалттай бөгөөд үү төрийн байгууллага олгосон эрх борлуулсан,  шилжүүлсний орлого хамаарахаар байна. 

5.3. Хэрэгт авагдсан баримтуудаар “М******* ш*******” ХХК-ийн 51 хувийн  хувьцаа эзэмшигч байсан О.Т******* нь 2022 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр  хувьцаа худалдан худалдан авах, эрх шилжүүлэх гэрээг тус тус Ц.Б,  “У к э э” ХХК нартай байгуулж, “М******* ш*******”  ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигчдийн 2022 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдрийн 10 дугаар  шийдвэрээр “... 31 хувийн хувьцааг Ц.Бт хувьцаа худалдах, худалдан авах  гэрээ, эрх шилжүүлэх гэрээний үсэн дээр, ... 20 хувийн энгийн хувьцааг  “У к э э” ХХК-д хувьцаа худалдах, худалдан авах  гэрээ, эрх шилжүүлэх гэрээний үсэн дээр тус тус шилжүүлэхээр шийдвэрлэж,  2022 оны 07 дугаар сарын 08-ны өдөр нэхэмжлэгч компаний эцсийн өмчлөгчөөр  Ц.Быг, мөн өдөр хувьцаа эзэмшигч, гишүүнээр “У К Э  э” ХХК-г бүртгэсэн байгаа энэ тохиолдолд Чингэлтэй дүүргийн  татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч нарын компаний эцсийн эзэмшигч нь  эзэмшиж байсан хувьцааг шилжүүлэх замаар ашигт малтмалын тусгай  зөвшөөрлийн эрх борлуулсны орлогод албан татвар ногдуулж төлөөгүй нь Аж ахуй  нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн холбогдох хуулийн заалтуудыг  зөрчсөн гэж дүгнэж, маргаан бүхий Чингэлтэй дүүргийн татварын хэлтсийн Татварын  улсын байцаагч Ц.Ц*******, Б.О******* нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний  өдрийн №НА352 тоот татварын нөхөн ногдуулалтын акт тогтоож шийдвэрлэсэн нь үэслэл бүхий болжээ. 

5.4. Тодруулбал, энэ талаарх нэхэмжлэгчийн “... тусгай зөвшөөрлийг  шилжүүлснийг бүртгэсэн эрх бүхий байгууллагын шийдвэр гараагүй” гэх тайлбарыг  хүлээн авах боломжгүй байна. 

5.5. Ийнхүү Чингэлтэй дүүргийн татварын хэлтсийн Татварын улсын байцаагч  Ц.Ц*******, Б.О******* нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн  №НА352 тоот татварын нөхөн ногдуулалтын акт гарсны дараа буюу 2024  оны 12 дугаар сарын 02-ны өдөр О.Т*******өөс Ц.Б, “У  к э э” ХХК-д холбогдуулан Чингэлтэй дүүргийн иргэний  хэргийн анхан шатны шүүхэд нэхэмжлэл гаргныг 2025 оны 01 дүгээр сарын 17-ны  өдрийн Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны  тойргийн шүүхийн шүүгчийн 00 дугаар захирамжаар зохигчийн эвлэрлийг  баталж, хэргийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн нь уг нөхөн ногдуулалтыг актыг  хүчингүй болгох үэслэлд хамаарахгүй, энэ талаар хариуцагч нарын тайлбарыг  хүлээн авах үэслэлтэй. 

5.6. Өөрөөр хэлбэл, иргэний хэргийн хариуцагч болох Ц.Б,  “У к э э” ХХК нар нь нэхэмжлэлийн шаардлагыг  хүлээн зөвшөөрч, талуудын хооро байгуулагдсан дээрх хувьцааны эрх шилжүүлэх  гэрээний дагуу хувьцааг буцаан шилжүүлэхэд худалдан авагч нь тухайн цаг үед  төлсөн гэрээ заан төлбөрийг О.Т******* нь буцаан шилжүүлэн өгснийг  иргэн Ц.Б шилжүүлсэн авсан 31 хувийн хувьцаа буюу 31 ширхэг хувьцааг, “У к э э” ХХК нь шилжүүлэн авсан 20 хувийн буюу  20 ширхэг хувьцааг нийт 51 ширхэг хувьцааг буцаан шилжүүлэн өгөхөөр  тохиролцсон эвлэрлийн гэрээг Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн иргэний  хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн шүүгчийн захирамжаар баталсан, энэхүү  эвлэрэл баталсан захирамжийн үр дагавар нь зохигчдын эвлэрлийг баталсан  агуулгатай байх тул уг үэслэлээр нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг  хангах боломжгүй байна. 

5.7. Түүнчлэн, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 18  дугаар зүйлийн 18.8-д “Газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын хайгуулын  болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, татварын ногдлыг  тодорхойлоход энэ хуулийн 30.6-д заан аргачлалыг баримтална”, 30 дугаар  зүйлийн 30.1-д “Эцсийн эзэмшигч" гэж Татварын ерөнхий хуулийн 6.1.48-д заныг  ойлгоно”, 30.2-д “Эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байгаа хувьцаа, хувь оролцоо,  саналын эрхийг борлуулах, шилжүүлэх замаар Монгол Улсын хууль тогтоомжийн  дагуу олгосон газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт  малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг бүрэн  буюу хэсэгчлэн борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон орлогыг тухайн эрх  эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн энэ хуулийн 10.1.2-т заан орлогод тооцно”, 30.4-д “Энэ  хуулийн 30.3-т заны дагуу тодорхойлсон албан татвар ногдуулах орлогын суури  эцсийн эзэмшигчийн борлуулсан, шилжүүлсэн хувьцаа, хувь оролцоо, саналын  эрхээс эрх эзэмшигчийн хувьцаа хамаарах хэмжээгээр тухайн эрхийн үнэлгээнээс  хувь тэнцүүлэн тооцож, албан татвар ногдуулах орлогыг эцэслэн тодорхойлно”,  30.6-д “Энэ хуулийн 30.4-т заан орлогод албан татвар ногдуулах журам, газар  эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны  хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, татварын ногдлыг  тодорхойлох аргачлалыг тус тус санхүү, төсвийн уудал эрхэлсэн Згийн газрын  гишүүн батална”, 30.7-д “Энэ хуулийн 30.1-д заан эцсийн эзэмшигч нь Монгол  Улсад байрладаг албан татвар төлөгч бол тухайн эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь  оролцоо, саналын эрхээ борлуулсан, шилжүүлсний орлого болон энэ хуулийн 30.3,  30.4, 30.5, 30.6-д заны дагуу тооцсон эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлогын  зөвхөн аль өөр дүнтэй орлогод холбогдох албан татварыг ногдуулна. Бага дүнтэй  орлогыг албан татвара чөлөөлнө” гэж, Сангийн сайдын 2019 оны 12 дугаар сарын  31-ний өдрийн 302 дугаар тушаалаар батлагдсан Ашигт малтмал, цацраг идэвхт  ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ,  тооцох, татварын ногдлыг тодорхойлох аргачлалын 1.1-д “Энэхүү аргачлалын  зорилго нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 18.8, 30.6-д  заан эцсийн эзэмшигч, хуулийн этгээдийн ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт  малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл  борлуулсан, шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах үнэлгээ тооцох,  татварын ногдлыг тодорхойлоход оршино”, 7.1-д “Энэ аргаар тооцсон тусгай  зөвшөөрлийн үнэлгээ нь эрсдэл болон цаг хугацааны үнэ цэнийг харгалзан тооцсон  м урсгалын өнөөгийн үнэ цэнэ байна” гэж тус тус заан. 

5.8. Дээрх хууль журамд заны дагуу эрх борлуулсны орлогод  2,713,182,095.41 төгрөгийн зөрчилд ногдуулсан 271,318,209.54 төгрөгийн нөхөн  татвар, 107,642,556.34 төгрөгийн торгууль, 63,488,461.00 төгрөгийн алданги, нийт  442,449,226.88 төгрөгийн төлбөрийг төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн нь үэслэлтэй  байх тул нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн шүүх хуралдаа гарган “…  шохойн чулууны ордны нөөцийг харгалзан үзэлгүй, ирээдүйд бий болох үнэ цэнээр  тооцож өөр дүнгээр акт тогтоосон” гэх тайлбарыг хүлээн авах үэслэлгүй байна. 

5.9. Иймд дээрх үэслэлээр нэхэмжлэгч “М******* ш*******” ХХК-ийн  маргаан бүхий “Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч  Ц.Ц*******, Б.О******* нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн №НА 352 дугаар татварын нөхөн ногдуулалтын актын Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан тлах зөвлөлийн нөхөн төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн  442,449,226.88 төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгуулах” шаардлага бүхий  нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв. 

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 47 дугаар зүйлийн  47.1-д “нөхөн төлүүлэх шүүхийн зардлыг нэхэмжлэл бүрэн хангагдсан тохиолдолд  хариуцагчаар, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон тохиолдолд нэхэмжлэгчээр  нөхөн төлүүлнэ” гэж заан тул нэхэмжлэгчээс мөн хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.1-д занаар урьдчилан төлсөн тэмдэгтийн хураамжийн төлбөрийг төсвийн орлогод  хэвээр үлдээж шийдвэрлэв. 

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар  зүйлийн 106.1, 106.3, 106.3.14-д заныг тус тус удирдлага болгон 

                                           ТОГТООХ нь: 

1. Татварын ерөнхий хуулийн 82 дугаар зүйлийн 82.1.1, Аж ахуйн нэгжийн  орлогын албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1, 7 дугаар зүйлийн 7.4,  7.4.3, 10 дугаар зүйлийн 10.1, 30 дугаар зүйлийн 30.1, 30.2, 30.6-д заныг тус тус  баримтлан “М******* ш*******” ХХК-и Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн  татварын улсын байцаагч Ц.Ц*******, Б.О******* нарт холбогдуулан гарган “...  Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Ц.Ц*******,  Б.О******* нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн №НА-352  дугаар татварын нөхөн ногдуулалтын актын Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх  Маргаан тлах зөвлөлийн нөхөн төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн 442,449,226.88  төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгуулах” шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг бүхэлд нь  хэрэгсэхгүй болгосугай. 

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар  зүйлийн 48.1-д занаар нэхэмжлэгчээс улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан  төлсөн 70.200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй. 

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 114 дүгээр  зүйлийн 114.1-д занаар хэргийн оролцогчид, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь  шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл гардан авсна хойш 14 хоногийн дотор Захиргааны  хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй. 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ Б.УУГАНЗАЯА