МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Нислэл дэх Захиргааны хэргин анхан шатны шүүхин шүүгч Д.Ч******* даргалж, шүүгч Э.А*******, Г.Ц******* нарын бүрэлдэхүүнтэ тус шүүхин шүүх хуралдааны дөрөвдүгээр танхимд нээлттэгээр хисэн шүүх хуралдаанаар,

Нэхэмжлэгч: Б.У, Ч.Б, Д.Э*******, Э Э Энд Эм ХХК, Н ХХК, М ******* ХХК, Э ХХК, Хэ ХХК, Нью ХХК

Хариуцагч: Н*******,

Хариуцагчин итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Ш.Н, М.Ч*******,

Хариуцагч: Хууль зү, дотоод хэргин яам

Хариуцагчин итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Б.Э нарын хоорондын Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха хэм хэмжээни актыг, уг актыг хэм хэмжээни актын нэгдсэн нд бүртгэсэн бүртгэлиг хүчин *******дөр буд тооцуулах туха маргааныг хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Иргэдин төлөөлөгч О.Т******* /цахим/, нэхэмжлэгч, нэхэмжлэгч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.У, нэхэмжлэгч ******* ХХК-ин итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ё.П, нэхэмжлэгч нарын өмгөөлөгч Ж.Содндаржаа, нэхэмжлэгч М ******* ХХК, Н ХХК нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Б, нэхэмжлэгч НьюТур ХХК-ин төлөөлөгч Н.Г, хариуцагч Хууль зү, дотоод хэргин яамны итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Э, хариуцагч Нислэлин иргэдин төлөөлөгчдин хурлын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ш.Н, шүүх хуралдааны нарин бичгин даргаар З.Ө******* нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

Нэхэмжлэгч нар нэхэмжлэлин шаардлагаа: Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха тогтоолыг захиргааны хэм хэмжээни актын улсын нэгдсэн нгин 5671 дугаарт бүртгэсэн Хууль зү, дотоод хэргин яамны н үлдлиг илт хууль бус болохыг тогтоолгох, Нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха тогтоолын хоёрдугаар хавсралтаар батлагдн Газрын төлбөр тогтоох итгэлцүүрин тоон утгын 6 дугаар бүсин /1м.кв газарт ногдуулах газрын төлбөрин хэмжээ/ хэсгиг хүчингү болгуулах гэж нэмж тодруулн бана.

1.Монгол Улсын Засгин газраас 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин 182 дугаар тогтоолоор Газрын үнэлгээни торог, зэрэглэл / бүс/ суурь үнэлгээ, газрын төлбөрин хэмжээн тогтоох туха тогтоолыг баталж, тухан орон нутгин газрын төлбөрин хэмжээг иргэдин төлөөлөгчдин хурлаар шинэчлэн тогтоосон.

2. Захиргааны хэргин давж заалдах шатны шүүхин 2024 оны 12 дугаар рын 19-ны өдрин 221/ШШ2024/0044 дугаар шидвэрээр Монгол Улсын Засгин газрын 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин Газрын үнэлгээни торог, зэрэглэл (бүс), суурь үнэлгээ, газрын төлбөрин хэмжээг тогтоох туха 182 дугаар тогтоолын 2 дахь хэсэг дэх ...хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин хэмжээг түүни суурь үнэлгээни 0.1-1.0 хувь... бахаар тогтоосуга гэсэн хэсгиг дахин шинэ акт гаргах хүртэл 6 (зургаан) рын хугацаагаар түдгэлзүүлж шидвэрлэсэн бана.

3. Нэхэмжлэгч нар нэхэмжлэлин шаардлагын үндэслэлдээ:

Маргаан бүхи акт нь дараах үндэслэлээр хууль бус. Үүнд:

3.1. Н*******, татварын алба өөрсдин дураар иргэд төлөх болжгү газрын төлбөриг ногдуулж газраа ашиглах, эзэмших ямар ч болжгү нөхцөлд хүргээд багаа,

3.2. Хууль зү, дотоод хэргин яам хэм хэмжээни актыг шаардлага ханган гэж үзсэн нөхцөлд хэм хэмжээни актын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэж дугаар олгож, олон нитэд нитэлснээр тухан хэм хэмжээни акт хүчин *******дөр болж, нитээр дагаж мөрдөгдөх эрх зүн үр дагавар үүсэж багаа,

3.3. Захиргааны ерөнхи хуулин 62 дугаар зүлин 62.2 Нитин ашиг сонирхол, хүни эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хөндөх тохиолдолд захиргааны хэм хэмжээни актын төсөлд нитин наа бодлыг тусгах зорилгоор хэлэлцүүлэг зохион багуулж, оролцох болжоор хангах бөгөөд эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөх бүлгин хүрэ хэлэлцүүлэг заавал хинэ гэж заан хуулин зүл заалтуудыг тус тус зөрчиж, ямар ч уулзалт зохион багуулаагү эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж багаа иргэдин нал бодлыг авалгүгээр, нигэм эдин засгин хангалтта үндэслэл, судалгаа хиж чадаагү, эдин заг, нигмин харилцаанд үзүүлэх нөлөөлөл, үр дагаврыг урьдчилан судалж, тооцоолсон ямар ч ажиллагаа хигээгү, нөлөөллин шинжилгээг хуульд заасны дагуу хигээгү тул газрын төлбөрин үнэ үндэслэлгүгээр их хэмжээгээр нэмэгдсэн хууль бус тогтоол шидвэр гаргах үндэслэл болсон,

3.4. 2021 оны 12 дугаар рын 24-ни өдөр батлагдн Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын №12/39 тогтоол нь цар тахал, хөл хорионы үед батлагднаараа цаг үеэ олоогү, иргэдин мэдэх эрх халдн, хууль бус үлдэл болсон бөгөөд нөлөөллин шинжилгээг бодитоор хигээгү, эдин заг, нигмин харилцаанд үзүүлэх сөрөг нөлөөлөл, учрах үр дагаврыг урьдчилан судалж, тооцоолж хигээгү шидвэр гарснаас үүдэн газрын төлбөриг үндэслэлгүгээр их хэмжээгээр нэмэгдүүлсэн нь нэхэмжлэгч иргэд, кпаниудын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг ноцтогоор хохироож бана гэж,

3.5. Захиргааны ерөнхи хуулин 64 дүгээр зүлин 64.1-т Захиргааны хэм хэмжээни актыг хуулиар тусгалн эрх олгогдсон захиргааны багууллага батална гэж заан, 64.3-т Захиргааны хэм хэмжээни актыг Хууль зүн асуудал эрхэлсэн төрин захиргааны төв багууллага хянаж бүртгэнэ гэж,

3.6. Захиргааны ерөнхи хуулин 65 дугаар зүлин 65.1-т Хууль зүн асуудал эрхэлсэн төрин захиргааны төв багууллага захиргааны хэм хэмжээни актыг бүртгэхдээ энэ хуулин 60,61,62 дугаар зүлд заан шаардлагыг ханган эсэхиг хянаж, улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэнэ гэж,

3.7. Захиргааны ерөнхи хуулин 65 дугаар зүлин 65.2-д энэ хуулин 60,61,62 дугаар зүлд заан шаардлагыг хангаагү захиргааны хэм хэмжээни актыг улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэхгү гэж тус тус заан бана.

3.8. Хэм хэмжээни актыг төслиг боловсруулж батлахад Захиргааны ерөнхи хуульд заасны дагуу Нөлөөллин шинжилгээг хихээр заан бөгөөд хэрэв нөлөөллин шинжилгээг зохих ёсоор хигээгү нөхцөлд Хууль зү, дотоод хэргин яам бүртгэхгү бах үүрэгтэ бөгөөд нөлөөллин шинжилгээ хих наривчилн журмыг "Хууль зү, Дотоод Хэргин Сад"-ын 2018 оны 07 дугаар рын 25-ны өдрин А/147 дугаар тушаал, түүни хавсралт 1-р "Захиргааны хэм хэмжээни актын төсөл бэлтгэх явцад Нөлөөллин шинжилгээ хих аргачлал"-ыг баталн бана.

3.9. Гэтэл Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12 дугаар рын 24-ни өдрин 12/39 дугаар тогтоолыг Хууль зү дотоод хэргин яам хянаж бүртгэхдээ Захиргааны ерөнхи хууль болон "Хууль зү, Дотоод Хэргин Сад"-ын 2018 оны 07 дугаар рын 25-ны өдрин А/147 дугаар тушаал, түүни хавсралт 1-р "Захиргааны хэм хэмжээни төсөл бэлтгэх явцад Нөлөөллин шинжилгээ хих аргачлал"-ын дагуу хигдсэн эсэх, нөлөөллин шинжилгээг хэлбэрин төди хиж гүцэтгэсэн эсэхиг хангалтта хянаж шалгаагү гэж үзэж бана.

3.10. Хууль зү, дотоод хэргин яам нь Захиргааны ерөнхи хуулин 66 дугаар зүлин 66.3.2-т захиргааны хэм хэмжээни акт бүхэлдээ, эсхүл түүни аль нэг заалт энэ хуулин 60, 61, 62 дугаар зүлд заан шаардлагыг хангаагү тохиолдолд уг зөрчлиг арилгуулах туха тодорхо үндэслэл, талбар бүхи дүгнэлт гаргаж, бичгээр, эсхүл энэ хуулин 66.2-т заан цахим хэлбэрээр хүргүүлэх гэж заасныг зөрчиж, шууд улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэсэн нь өөрөө хууль бус үлдэл бөгөөд нэхэмжлэгч иргэд, аж ахун нэгжүүдин эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн гэж нэхэмжлэгч нараас талбарлан маргаж бана

4. Газрын төлбөрин туха хуулин 6 дугаар зүлин 3 дахь хэсэгт Эзэмшиж, ашиглаж багаа хот, тосгон, буд суурины газрын суурь үнэлгэ тогтоосон газрын төлбөриг инженерин хангамж, ашиглалтын зориулалт, баршил, багаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл болон ногоон бүсиг хамгаалах шаардлагыг харгалзан тооцсон итгэлцүүрээр энэ хуулин 7 дугаар зүлин 1 дэх хэсгин 3-т заан хязгаарт багтаан өсгөж, бууруулж болно. Итгэлцүүриг хэрэглэх газрын зааг, хязгаар, итгэлцүүрин тоон утгыг амаг, н*******, улсын зэрэглэлтэ хотын Зөвлөл тогтооно." гэж заасны дагуу Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дүгээр Газрын үнэлгээни зэрэглэл /бүс/-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг шинэчлэн тогтоох туха" тогтоолоор зөвхөн итгэлцүүрин тоон утгыг хуульд заан 0,1-1,0 хувин хооронд тогтоосон бана.

5. Улсын Их Хурлаас 2021 оны 07 дугаар рын 07-ны өдрин хуулиар Газрын төлбөрин туха хуулин 6 дугаар зүлин 6.3 дахь хэсэгт .. Итгэлцүүриг хэрэглэх газрын зааг, хязгаар, итгэлцүүрин тоон утгыг амаг, н******* тогтооно гэсэн өөрчлөлт оруулн бөгөөд 2022 оны 01 дүгээр рын 01-ни өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөхөөр заасныг хэрэгжүүлэх хүрэ Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12 дугаар рын 24-ни өдрин Газрын үнэлгээни зэрэглэл /бүс/-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг шинэчлэн тогтоох туха" 12/39 дүгээр тогтоол батлагдн бана.

6. Захиргааны ерөнхи хуулин 64 дүгээр зүлин 64.3 дахь хэсэгт "Захиргааны хэм хэмжээни актыг хууль зүн асуудал эрхэлсэн төрин захиргааны төв багууллага хянаж, бүртгэнэ. гэж, мөн хуулин 65 дугаар зүлин 65.1 дэх хэсэгт Хууль зүн асуудал эрхэлсэн төрин захиргааны төв багууллага захиргааны хэм хэмжээни актыг бүртгэхдээ энэ хуулин 60, 61, 62 дугаар зүлд заан шаардлагыг ханган эсэхиг хянаж, улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэнэ." гэж, мөн хуулин 67 дугаар зүлин 67.1-д "Хууль зүн асуудал эрхэлсэн төрин захиргааны төв багууллага улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэсэн захиргааны хэм хэмжээни актыг бүртгэсэн өдрөөс хош 10 өдрин дотор "Захиргааны хэм хэмжээни актын эмхэтгэл"-д нитлүүлнэ." гэсни дагуу "Захиргааны хэм хэмжээни актын эмхэтгэл"-ин 2022 оны 01 дүгээр рын 19-ни өдрин 2 дугаарт нитлэгдсэнээр хүчин *******дөр болсон бана.

7. Нэгдсэн нд бүртгэлтэ шидвэриг болон бүртгэлиг хүчингү болгох эрх хэмжээг Захиргааны ерөнхи хуулин Захиргааны ерөнхи хуулин 68 дугаар зүлин 68.1 дэх хэсэгт Захиргааны хэм хэмжээни актад нэмэлт, өөрчлөлт оруулн болон хүчингү болсонд тооцсон тохиолдолд уг шидвэриг энэ хуулин 65 дугаар зүлд заан журмын дагуу хянан улсын нэгдсэн бүртгэлд хөдөлгөөн хиж, "Захиргааны хэм хэмжээни актын эмхэтгэл"-д нитэлнэ, мөн зүлин 68.2 дахь хэсэгт Улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэгдсэн захиргааны хэм хэмжээни акт эрх зүн зөрчилтэн улмаас энэ хуульд заан журмын дагуу хүчингү болсон бол хуулиар тусгалан эрх олгогдсон захиргааны багууллага энэ туха албан бичгиг хүчингү болгосон захиргааны хэм хэмжээни актын хуулбарын хамт хууль зүн асуудал эрхэлсэн төрин захиргааны төв багууллагад ажлын гурван өдөрт багтаан хүргүүлнэ гэж зааснаар тухан шидвэриг баталж, бүртгүүлсэн захиргааны багууллага хэрэгжүүлэх, энэ хүрэ нэгдсэн бүртгэлд өөрчлөлт, хөдөлгөөн хигдэх ажиллагаа юм.

8. Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12 дугаар рын 24-ни өдрин Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха" 12/39 дүгээр тогтоолыг Захиргааны ерөнхи хуульд заан журмын дагуу бүртгэсэн үлдлиг хүчингү болгох үндэслэлгү бах тул маргаад бу актын зүл заалтыг хүчингү болгох, захиргааны хэм хэмжээни актын улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэсэн үлдлиг хүчингү болгох болжгү, хуулин үндэслэлгү гэж хариуцагч Хууль зү, дотоод хэргин яамны итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөс талбарлан марган.

9. Нэхэмжлэгч нарын өмгөөлөгч шүүх хуралдаанд гарн талбартаа: Энэ хэм хэмжээни актын маргаан Хууль зү, дотоод хэргин яамны нэгдсэн бүртгэлд бүргэсэн үлдлиг илт хууль бус гэж тодорхолсон. Шалтгаан нь гэвэл Хууль зү, дотоод хэргин яам Захиргааны ерөнхи хуулин 59, 60, 61, 62 дугаар зүлд заан шаардлагыг хангаж бавал хэм хэмжээни актын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэх ёсто. Тэгтэл үндсэн шаардлага буюу хуулин 59 дүгээр зүлин 59.1-д багаа эрх хэмжээ олгогдсон захиргааны багууллага, албан тушаалтан хэмжээни актыг батлах ёсто. Гэтэл мана маргаан бүхи хэм хэмжээни актад эрх хэмжээ олгогдсон, олгогдоогү эсэх дээр маргаж орж ирж багаа. Яагаад маргаанта болж багаа вэ гэхээр Газрын төлбөрин туха хуулин 6 дугаар зүлин 6.3, 7 дугаар зүлин 7.2 гэсэн хоёр заалт багаа. Энэ хоёр заалтын аль нь газрын хувь хэмжээг тогтоохоор заан юм бэ гэдэг дээр маргаж багаа. Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар хэмжээни акт Газрын төлбөрин туха хуулин 6 дугаар зүлин 6.3-т заасныг барьж газрын төлбөриг тогтоосон. Мана зүгээс хуулин 6 дугаар зүлин 6.3-т заан заалт нь газрын төлбөрин хувь хэмжээг тогтоох хууль зүн эрх олгосон заалт биш үзэж багаа. Хууль дээр маш тодорхо заан багаа. Мана үндэслэл бол Газрын төлбөрин туха хуулин 7 дугаар зүлин 7.2, Татварын ерөнхи хуулин 8 дугаар зүлин 8.2-т заан заалт багаа. Татварын ерөнхи хууль ерөнхи бадлаар Улсын Их Хурлаас эрх олгосон тохиолдол, Улсын Их Хурал өөрөө татварын хувь хэмжээг тогтоох, зарим тохиолдолд татварын хувь хэмжээг тогтоох эрхиг дараах багууллагуудад шилжүүлдэг Нэгдүгээрт Засгин газарт хоёр дугаарт амаг, нислэл, сум, дүүргин Иргэдин төлөөлөгчдин хурал, гуравдугаарт хотын зөвлөл гэдэг субъектүүдэд татварын хувь хэмжээг тогтоох эрхиг шилжүүлдэг. Татварын ерөнхи хуулин 8 дугаар зүлин 8.1 2-т аль аль татвар, 7 дугаар зүлин 7.2-т татварын жагалтууд бадаг. Энэ хуулин 8 дугаар зүлин 8.2-т Засгин газар заан 7.2.18 буюу газрын төлбөрин хувь хэмжээг тогтооно гэж заан бадаг. Хуулин 8 дугаар зүлин 8.3-т амаг, нислэлин иргэдин төлөөлөгчин хурал эрх олгосны дагуу тогтоох, татварын төрлүүдиг заан бадаг. Дараа нь хотын зөвлөл тогтоох төрлүүдиг гээд ангилал заан бадаг. Наривчилн хууль буюу Газрын төлбөрин туха хуулин 7 дугаар зүлин 7.2-т Засгин газар газрын төлбөрин хэмжээг тогтооно гэж заан бадаг. Энэ 2 заалт дээр газрын төлбөриг Засгин газар тогтооно гэж маш тодорхо буюу 1997 онд тогтоосон. 1997 онд Засгин газар 152 гэдэг тогтоол гарч газрын төлбөрин хувь хэмжээг тухалан тодорхолж бан 2018 онд 1997 оны тогтоолоо шинэчлэн гаргахдаа мана Засгин газар газрын төлбөрин хувь хэмжээг тухалан тогтоогоогүгээс болж энэ маргаан 2019 оноос хош өнөөдриг хүртэл иргэдин хурлуудта холбоото маргаанууд явж бана. Яагаад энэ дээр асуудал үүссэн бэ гэхээр хуулин 7 дугаар зүлин 7.2-т заан заалтыг үг бүрчлэн наривчлан уншиж үзвэл Газрын төлбөрин хувь хэмжээг тогтоохдоо яаж тогтоох юм бэ? Энэ зүлин 1 дэх хэсэгт заан хязгаарт багтаан газрын үнэлгээ ашиглах зориулалтыг харгалзан хөдөө аж ахун үнэлгээни торог, хот тосгон буд суурин газрын үнэлгээни зэрэглэл тус бүрээр гэсэн бадаг. Үнэлгээни зэрэглэл гэдэг нь 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин Засгин газрын 182 дугаар тогтоолын 3 дугаар хавсралт дээр суурь газрын үнэлгээни хавсралтаар батлагдн, үнэлгээни ангиллыг 16 төрлин үнэлгээни зэрэглэлтэ бана гээд Засгин газар өөрөө үнэлгээни зэрэглэлээ тогтоож өгсөн. Газрын төлбөрин туха хуулин 5 дугаар зүлин 5.1, 5.3-д заасны дагуу Засгин газрын үнэлгээни зэрэглэл, газрын суурь үниг тогтоох тусдаа заалт бадаг. Энэнээс дамжиж дараагин Газрын төлбөрин туха хуульд заасны дагуу Засгин газарт ямар эрх олгож багаа вэ гэвэл газрын төлбөриг тухалан тогтоох эрх олгож багаа. Энэ үүргээ хэрэгжүүлээгү бана. Энэ үүргээ хэрэгжүүлээгү гэдэг маргаан нь 2024 оноос эхлээд Засгин газарт холбогдуулж нэхэмжлэл гарган 9 багууллага, иргэн, хуулин этгээдүүд Засгин газарт холбогдуулж нэхэмжлэлин шаардлага гарган. Нэхэмжлэлин шаардлага дээр 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин тогтоолын 2 дугаар зүл заалт дээр газрын төлбөриг тогтоосон гэдэг талбарыг Засгин газрын төлөөлөгч болон Газар зохион багуулалт, геодези, зураг зүн ерөнхи газраас талбар хидэг. Бидни зүгээс нэхэмжлэлин шаардлага хот суурин газрыг 01-1 хувиар интервалин хооронд тогтоолоо гэдэг үг бол Газрын төлбөрин хуулин 7 дугаар зүлин 7.2-т заасныг зөрчсөн гэдэг үндэслэлээр марган. Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчин Хурлын итгэлцүүр гэдэг зүл ингэж хөдөлснөөс болж дунджаар нэхэмжлэгч нар дээр 7 дахин газрын төлбөр шууд өссөн. Энэ үндэслэлиг судалж явахаар эцсин эцэстээ эрх зүн үндэслэлин хувьд маргаанта багаа. Та нар татварын харилцаанаас залсхих гэж бана гэх асуудал ярьж бана. Үүн дээр татвараас залсхих зүл бахгү. Яагаад гэвэл энэ нь гэрээгээр маш олон зүлээр газрын төлбөрин харилцааг зохицуулж өгсөн. Үндсэн хуульд заасны дагуу бид нар татвар төлөх үүрэгтэ. Гэхдээ хуулиар тогтоосон, Хууль зүн ямар ч асуудалгү процессоор явн хуульд үндэслэж заан татварыг тогтоох, төлөх үүрэгтэ. Бид нар үндэслэлгү татварыг төлөхгү. Бид нар гэрэ заан бүх үүрэг, шаардлага, төлбөрөө төлөөд явж багаа. Им өндөр үүсгэсэн хэм хэмжээни акт нь өөрөө хууль зүн үндэслэлин хувьд асуудалта бана гэв.

10. Хариуцагч нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч шүүхэд бичгээр гарн талбартаа: Газрын төлбөрин туха хуулин 7 дугаар зүлин 2 дахь хэсэгт заасны дагуу Засгин газрын 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин 182 дугаар Газрын үнэлгээни торог, зэрэглэл (бүс), суурь үнэлгээ, газрын төлбөрин хэмжээг тогтоох тогтоох туха тогтоолын 2-т ...хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин хэмжээг түүни суурь үнэлгээни 0.1-1.0 хувь, бахаар газрын төлбөрин хэмжээг тогтоосон.

11. Газрын төлбөрин туха хуулин 6 дугаар зүлин 3 дахь хэсэгт 2021 оны 07 дугаар рын 07-ны өдөр орсон өөрчлөлтөөр Эзэмшиж, ашиглаж багаа хот, тосгон, буд суурины газрын суурь үнэлгэ тогтоосон газрын төлбөриг инженерин хангамж, ашиглалтын зориулалт, баршил, багаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл болон ногоон бүсиг хамгаалах шаардлагыг харгалзан тооцсон итгэлцүүрээр энэ хуулин 7 дугаар зүлин 1 дэх хэсгин 3-т заан хязгаарт багтаан өсгөж, бууруулж болно. Итгэлцүүриг хэрэглэх газрын зааг, хязгаар, итгэлцүүрин тоон утгыг сум, дүүргин амаг, н******* тогтооно гэж өөрчлөлт орсон. Үүни дагуу Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12 дугаар рын 24-ни өдрин 12/39 дүгээр тогтоол батлагдаж Дүүргин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын "Газрын үнэлгээни зэрэглэл /бүс/-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг шинэчлэн тогтоох туха" тогтоолууд хүчингү болсон бана.

12. Газрын үнэлгээни зэрэглэл /бус/-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг шинэчлэн тогтоох туха тогтоолууд нь Газрын төлбөрин туха хуулин 6 дугаар зүлин 3 дахь хэсэг, Засгин газрын 2018 оны 182 дугаар тогтоолоор батлагдн газрын төлбөрин хэмжэ багтаан иргэдин Төлөөлөгчдин Хурал өөрт хуулиар олгогдсон эрх хэмжээни хүрэ газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утгыг тогтоосон.

13. Мөн тус тогтоолын хоёрдугаар хавсралтаар газрын төлбөр тогтоох итгэлцүүрин тоон утгыг газар эзэмшигч, ашиглагчид олгжто, тодорхо балгах зорилгоор газрын суурь үниг итгэлцүүрин тоон утгаар тооцоход 1 м.кв газрын жилин төлбөр хэд болох тооцооллыг илэрхилсэн бана.

14. Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын тогтоолыг хэлэлцүүлэхээс өмнө Захиргааны ерөнхи хуульд заасны дагуу цахимаар хэлэлцүүлэг зохион багуулн бөгөөд нислэлин хэмжэ нит газар эзэмшигч ашиглагч иргэн хуулин этгээдин эрх ашиг сонирхлыг хамгаалах налыг тусгах зорилгоор цахимаар нал авч ирүүлсэн налын хүрэ болжит налуудыг тусган ажиллан бана.

15. Алсын хараа-2050 Монгол улсын урт хугацааны хөгжлин бодлогын хүрэ 2021-2030 онд хэрэгжүүлэх үл ажиллагааны 9 дүгээр бүлгин 9.2.10-т О, усны нд газар эзэмшиж, ашиглаж багаа иргэн, аж ахун нэгжин газрын төлбөриг эрс нэмэгдүүлж, экосистемин үлчилгээни зарцуулна төлбөр авах замаар о, усны нд газар эзэмших сонирхлыг хязгаарлах, хуримтлагдн орлогыг ус, он нөөциг хамгаалах төслүүдэд зарцуулна гэж заасны дагуу дүүргүүдин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2018. 2019, 2020 оны тогтоолоор тусга хамгаалалтта газар нутаг, он болон усны хамгаалалтыг 6 дугаар зэрэгnan зэрэглэл буд хамааруулан худалдаа, бүх төрлин үлчилгээни зориулалтта газарт 1 м.кв газрын төлбөриг жилд 470-960 төгрөгин хооронд харилцан адилгү баталн бан. Имд нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дүгээр тогтоолоор ижил нөхцөлд ижил төлбөр зарчмаар бүсчлэлиг шинэчлэн 470-960 төгрөгин хооронд бан төлбөрин хэмжээг 480 төгрөгөөр баталн бана.

16. Нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12 дугаар рын 24-ни өдрин 12/39 дүгээр тогтоолоор нислэлин хэмжэ газрын нэгдмэл нгин ангиллын он болон ун н бүхи газруудыг нитэд нь багаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл болон ногоон бүсиг хамгаалах шаардлагыг харгалзан газрын үнэлгээни 6 дугаар зэрэглэл (бүс)-д хамааруулн болно гэжээ

17. Хариуцагч Хууль зү, дотоодын хэргин яамны итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Э шүүх хуралдаанд гарган талбартаа: Захиргааны ерөнхи хуульд заан үндэслэлүүд бадаг. Үүниг дурдахад 60, 61, 62-т заан шаардлагыг ханган эсэхиг хянаж улсын бүртгэлд бүртгэнэ гэж багаа. Хуулин 60 дугаар зүлд заан 9 үзүүлэлт бадаг. Ганц хуудас юм ирсэн гэж хэлж бана. Хууль болон нөлөөллин шинжилгээгээр танилцуулга, хариулах бадлаар бичиж танилцуулга ирүүлнэ гэсэн бадаг. Танилцуулга нь 1-2 хуудас баж болно. Ганцхан хуудас юм ирүүлсэн бана гэж хэлж бана. Захиргааны ерөнхи хуулин 61 дүгээр зүлин 61.4-д Захиргааны хэм хэмжээни актын төслиг бэлтгэх явцад нөлөөллин шинжилгээг энэ хуулин 61.6-д заан аргачлалын дагуу хиж, түүнд дараах нөхцөл бадлыг тусгаж, танилцуулга бэлтгэнэ гэж заан бадаг. Нөлөөллин шинжилгээни танилцуулгаа ирүүлсэн. Агуулга руу нь буюу тухан эрх бүхи багууллагын ерөнхи эрх олгосон заалтыг харна. Энэ нь хуульчлагдн багаа. Захиргааны ерөнхи хуулин 61 дүгээр зүлин 61.1-д тухан актын төслиг хэн бэлтгэж, зохион багуулах вэ гэхээр тэр актыг батлан гаргах эрх бүхи багууллага энэ үл ажиллагааг зохион багуулах ёсто гэв.

17. Иргэдин төлөөлөгч О.Т******* дүгнэлтдээ: Нэхэмжлэгч нарын нэхэмжлэлин шаардлага үндэслэлтэ бана гэж үзэж бана гэв.

ҮНДЭСЛЭХ нь:

Хуульд заан журмын дагуу хэрэгт авагдн, шүүх хуралдаанаар хэлэлцэгдсэн нотлох баримтуудыг үнэлээд, иргэдин төлөөлөгчин дүгнэлтиг харгалзан нэхэмжлэлин шаардлагаас нэхэмжлэгч нарын маргах эрхин хүрээгээр зарим шаардлагыг хангаж, үлдэх шаардлагыг хэрэгсэхгү болгож шидвэрлэлээ.

1. Нэхэмжлэгч Б.У нь нислэлин Хан-Уул дүүргин Заг даргын 2014 оны А/253 дугаар захирамжаар тус дүүргин 12 дугаар хорооны нутаг дэвсгэр Сонгинын амралтын баруун талд 13248 м.кв талба бүхи газрыг амралт сувиллын зориулалтаар,

2. Нэхэмжлэгч Д.Э******* нь Багаль орчин, ногоон хөгжил, аялал жуулчлалын дын 2016 оны 07 дугаар рын 07-ны өдрин А/220 дугаар тушаалаар Улаанбаатар Баянзүрх дүүргин Богдхан уулын дархан цаазат газрын Төрхурахын ам нэртэ газарт 4.0 га газар аялал жуулчлалын зориулалтаар,

3. Нэхэмжлэгч Ч.Б нь Тусга хамгаалалтта нутаг дэвсгэрт газар ашиглах 2016/210 дугаар гэрчилгээгээр Баянзүрх дүүргин нутагт орших, Богдхан уулын дархан цаазат газарт барлах, Залаатын баруун лаа нэртэ газрын 3.0 га талбаг аялал жуулчлалын зориулалтаар,

4. Нэхэмжлэгч ******* ХХК нь Багаль орчин, аялал жуулчлалын дын 2020 оны А/104 дүгээр тушаалаар Богдхан уулын дархан цаазат газрын хязгаарлалтын бүсэд Залаатын зүүн богинын аманд 1,6 га газрыг аялал жуулчлалын зориулалтаар,

5. Нэхэмжлэгч Нью ХХК нь Богдхан уулын дархан цаазат газрын хязгаарлалтын бүсэд Бага тэнгэрин аманд 62 га газрыг аялал жуулчлалын зориулалтаар,

6. Нэхэмжлэгч Э ХХК нь Улаанбаатар Баянзүрх дүүргин Богдхан уулын дархан цаазат газрын Төрхурахын ам нэртэ газарт 1.2 га газар аялал жуулчлалын зориулалтаар,

7. Нэхэмжлэгч Хэ ХХК нь Багаль орчин, ногоон хөгжил, аялал жуулчлалын дын 2016 оны А/179 дугаар тушаалаар Богдхан уулын дархан цаазат газрын хязгаарлалтын бүсэд Залаатын зүүн богинын аманд 6.42 га газрыг аялал жуулчлалын зориулалтаар,

8. Нэхэмжлэгч Н Са ХХК нь Багаль орчин, аялал жуулчлалын дын 2023 оны А/287 дугаар тушаалаар Баянзүрх дүүргин Богдхан уулын дархан цаазат газрын Төрхурахын ам нэртэ газарт 44452.2 м.кв газар аялал жуулчлалын зориулалтаар,

9. Нэхэмжлэгч М ******* ХХК нь Тусга хамгаалалтта нутаг дэвсгэрт газар ашиглах №2009/910 дугаар гэрчилгээгээр Баянзүрх дүүргин нутагт орших, Богдхан уулын дархан цаазат газарт барлах, Төр хурахын ам нэртэ газрын 2.0 га талбаг аялал жуулчлалын зориулалтаар газар ашиглах эрхтэ аж ахун нэгжүүд бана.

10. Нэхэмжлэгч нарын Нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха тогтоолын хоёрдугаар хавсралтаар батлагдн Газрын төлбөр тогтоох итгэлцүүрин тоон утгын 6 дугаар бүсин /1м.кв газарт ногдуулах газрын төлбөрин хэмжээ/ хэсгиг хүчингү болгуулах-ыг хүссэн шаардлагын тухад:

11. Монгол Улсын Засгин газрын 2018 оны 182 дугаар тогтоолоор газрын үнэлгээни торог, зэрэглэл (бүс), суурь үнэлгээ, газрын төлбөрин хэмжээг шинэчлэн тогтоосон, үүнд 3 дугаар хавсралтаар нислэлин 6 дүүргин газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс), 1 га газрын суурь үнэлгээг тогтоосон, уг хавсралтын талбарт аялал жуулчлалын үлчилгээни зориулалтта газар худалдаа, бүх төрлин үлчилгээ гэсэн газар ашиглах зориулалтад хамаарахаар зааж, нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 тогтоолоор Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха тогтоолын хоёрдугаар хавсралтаар батлагдн Газрын төлбөр тогтоох итгэлцүүрин тоон утгын 6 дугаар бүсин /1м.кв газарт ногдуулах газрын төлбөрин хэмжээ/ хэсгиг тогтоосон бана.

12. Газрын төлбөрин туха хуулин 5 дугаар зүлин 1, 2-т Газрын суурь үнэлгээг хот, тосгон, буд суурины газрын зэрэглэл, баршил, инженерин хангамж, нигэм, эдин засгин болон инженер, геологи, багаль орчны нөхцөл, ашиглах зориулалт, газар зүн баршил, газрын үржил шим, өгөөжөөс үүсэх ялгаварт орлого зэргиг харгалзан торог бүрээр Засгин газар тогтоох-оор, 3-т Газрын нэгдмэл нг багаль, нутаг дэвсгэрин цогцолбор нөхцөлөөр хуваан үнэлгээни торог, хот, тосгон, буд суурины газрын үнэлгээни зэрэглэлиг Засгин газар тогтоох-оор, 6 дугаар зүлин 1 дэх хэсгин 3-т Газрын төлбөр тооцох үзүүлэлтин нэгжиг ... нэг га газрын суурь үнэлгээни хувиар тооцож тодорхолох-оор, 3 дахь хэсэгт Эзэмшиж, ашиглаж багаа хот, тосгон, буд суурины газрын суурь үнэлгэ тогтоосон газрын төлбөриг инженерин хангамж, ашиглалтын зориулалт, баршил, багаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл болон ногоон бүсиг хамгаалах шаардлагыг харгалзан тооцсон итгэлцүүрээр хуульд заан хязгаарт багтаан өсгөж, бууруулж болохоор, итгэлцүүриг хэрэглэх газрын зааг, хязгаар, итгэлцүүрин тоон утгыг сум, дүүргин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурал тогтоох-оор /энэ заалтад 2021 оны 07 дугаар рын 07-ны өдрин хуулиар өөрчлөлт орсноор 2022 оны 01 дүгээр рын 01-ни өдрөөс Итгэлцүүриг хэрэглэх газрын зааг, хязгаар, итгэлцүүрин тоон утгыг амаг н******* тогтоохоор болсон/, 7 дугаар зүлин 1 дэх хэсгин 3-т Газрын төлбөриг түүни суурь үнэлгээнээс дээрх үзүүлэлтээр эзэмшиж, ашиглаж багаа хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин 0,1-1,0 хувь хязгаарт багтаан хувь, хэмжээгээр тогтоох-оор, 7.2-т Газрын төлбөрин хэмжээг дээрх хязгаарт багтаан газрын үнэлгээ, ашиглах зориулалтыг харгалзан хот, тосгон, буд суурины газрын үнэлгээни зэрэглэл тус бүрээр Засгин газар тогтоох-оор тус тус хуульчилнта холбоотогоор нислэлин иргэдин төлөөлөгчдин Хурлаас 2021 оны 12 дугаар рын 24-ни өдрин 12/39 дугаар тогтоолоор дахин шинэчлэн баталжээ.

13. Нэхэмжлэгч нараас нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дүгээр тогтоолоор Богдхан уулын дархан цаазат газрын хязгаарлалтын бүс дэх аялал жуулчлалын зориулалтаар аж ахун нэгжид ашиглах эрх олгогдсон газрыг газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин 6 дугаар бүсэд оруулахдаа, уг бүсин итгэлцүүрин хувь хэмжээг тогтоохдоо Захиргааны ерөнхи хуулин 61 дүгээр зүлин 61.4, 61.5-д заан нөлөөллин шинжилгээг зохих журмын дагуу хигээгүгээс үндэслэл бүхи тогтоол гаргаагү гэж марган.

14. Н******* нь Захиргааны ерөнхи хуулин 61 дүгээр зүлин 61.4-т зааснаар захиргааны хэм хэмжээни актын төслиг бэлтгэх явцад тухан захиргааны хэм хэмжээни актын эдин заг, нигмин харилцаанд үзүүлэх нөлөөлөл, үр дагаврыг урьдчилан судалж, тооцоолсон нөлөөллин шинжилгээг Хууль зү, дотоод хэргин яамнаас баталн аргачлалын дагуу хих ёсто бөгөөд нөлөөллин шинжилгэ дээрх хэсгин 61.4.1-61.4.6-д заан акт гаргах үндэслэл, шаардлага, зорилт, актын ерөнхи бүтэц, зохицуулах харилцаа, хамрах хүрээ, акт гарсны дараа эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь аливаа бадлаар хөндөгдөх бүлгиг тодорхолох, хүни эрх, эрх чөлөө, өрсөлдөөниг хязгаарлан, эдин заг, нигмин харилцаанд болон буд үл ажиллагаанд ад хориг учруулн, аливаа хүнд суртал, авлига гарах нөхцөл болж бүрдүүлсэн баж болзошгү зохицуулалт агуулж багаа эсэх, тухан асуудлыг зохицуулж багаа хүчин *******дөр хууль, захиргааны хэм хэмжээни акт багаа эсэх, актыг хэрэгжүүлэхэд шаардлагата хүни нөөц, техник, эдин засгин тооцоо зэрэг нөхцөл бадлыг тусгаж, танилцуулга бэлтгэхээр бана.

15. Нөлөөллин шинжилгээг Хууль зү, дотоод хэргин дын 2018 оны А/147 дугаар тушаалаар баталн Захиргааны хэм хэмжээни актыг батлан гаргахад олон нитин оролцоог хангах, эерэг болон сөрөг талуудыг харьцуулан судалж, шидвэрин эдин заг, нигмин амьдралд үзүүлэх нөлөөлөл, үр дагаврыг урьдчилан тооцсоны үндсэн дээр тухан харилцааг зохицуулах үр дүнтэ зохицуулалт бүхи зорилгодоо ницсэн, бодит нөхцөлд тохирсон, үндэслэл бүхи шидвэр гаргах нөхцөлиг тодорхолох зорилго бүхи Захиргааны хэм хэмжээни актын төсөл бэлтгэх явцад нөлөөллин шинжилгээ хих аргачлалын дагуу хинэ.

16. Дээрхээс дүгнэвэл, хэм хэмжээни актын төслиг бэлтгэх явцад эхлээд эдин заг, нигмин харилцаанд үзүүлэх нөлөөлөл, үр дагаврыг урьдчилан судалж, тооцоолсон нөлөөллин шинжилгээг хиж, энэ шинжилгээгээр тухан шидвэриг гаргах залшгү шаардлагата нь /нөлөөллин шинжилгээг эрх бүхи этгээд танилцаж/ тогтоогдсон тохиолдолд нал авч, хэлэлцүүлэг зохион багуулж, уг налуудыг тогтоолын төсөлд хэрхэн тусгаснаа танилцуулн мэдээлэл бэлтгэж, тогтоолын төслиг батлуулахаар Хуралд оруулахаар бана.

17. Маргаанд хамаарах нутаг дэвсгэрт үл ажиллагаа явуулж бу аж ахун нэгж, иргэдин төлөөлөл 3 иргэниг оролцуулан 14 аж ахун нэгж багууллага хэлэлцүүлгин явцад болон цахимаар нал гарган гэж Нөлөөллин шинжилгэ дурдн боловч хариуцагчиг Захиргааны ерөнхи хуулин 62 дугаар зүлин 62.2-т Нитин ашиг сонирхол, хүни эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хөндөх тохиолдолд захиргааны хэм хэмжээни актын төсөлд нитин наа бодлыг тусгах зорилгоор хэлэлцүүлэг зохион багуулж, оролцох болжоор хангах бөгөөд эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөх бүлгин хүрэ хэлэлцүүлэг заавал хинэ гэж заасныг биелүүлсэн гэж үзэхээргү бана.

18. Мөн Давж заалдах шатны шүүхин 2024 оны 12 дугаар 19-ны өдрин 221/ШШ2024/44 дугаар шидвэрээр Засгин газраас хот, тосгон, буд суурины газрын суурь үнэлгэ тогтоосон газрын төлбөриг тодорхо, олгжто, ялгамжта тогтоож өгснөөр амаг, н******* тухан тогтоосон итгэлцүүриг үндэслэн нутаг дэвсгэринхээ инженерин хангамж, ашиглалтын зориулалт, баршил, багаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл болон ногоон бүсиг хамгаалах шаардлагыг харгалзан хуульд заан хязгаарт багтаан уг итгэлцүүриг хэрэглэх газрын зааг, хязгаар болон тоон утгыг тогтоохоор хуульчилн бахад маргаан бүхи 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин 182 дугаар тогтоолд хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин хэмжээг түүни суурь үнэлгээни 0.1-1.0 хувь бахаар тодорхо бус тогтоосны улмаас амаг, н******* Засгин газраас тогтоосон хувь хэмжээнээс бус хуульд заан энэ хувь хэмжээнээс шууд тооцон газрын төлбөрин итгэлцүүриг тогтоох нөхцөл бадал үүссэн нь Газрын төлбөрин туха хуулин зорилт, мөн хуулин холбогдох заалт болон Татварын ерөнхи хуульд заанта ницэхгү бана гэж дүгнэж, Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шидвэрлэх туха хуулин 106 дугаар зүлин 106.3.11-д шүүх хэргин нөхцөл бадлыг цаашид тодруулах шаардлагата гэж үзсэн бөгөөд нэмж тодруулах зүлин цар хүрээ шүүхин шинжлэн судлах болжоос хэтэрсэн гэж үзвэл захиргааны багууллагаас дахин шинэ акт гаргах хүртэл захиргааны актыг зургаан р хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлэх гэж заасны дагуу Засгин газраас дахин шинэ акт гаргах хүртэл Засгин газрын маргаан бүхи 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин Газрын үнэлгээни торог, зэрэглэл (бүс), суурь үнэлгээ, газрын төлбөрин хэмжээг тогтоох туха 182 дугаар тогтоолын 2 дахь хэсэг дэх ...хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин хэмжээг түүни суурь үнэлгээни 0.1-1.0 хувь... бахаар тогтоосуга хэсгиг зургаан рын хугацаагаар түдгэлзүүлэхээр шидвэрлэж, Инхүү Засгин газрын 182 дугаар тогтоолын холбогдох хэсгиг түдгэлзүүлж шидвэрлэсэн тул Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шидвэрлэх туха хуулин 107 дугаар зүлин 107.6-д Энэ хуулин 106.3.11-д заан шидвэриг гарган бөгөөд шүүхээс тогтоосон хугацаанд захиргааны багууллага шинэ акт гаргаагү бол уг маргаан бүхи актыг хүчингү болгох талаар тогтоох хэсэгт тусгана гэж заасны дагуу дээрх зургаан рын хугацаанд хариуцагч дахин шинэ акт гаргаагү тохиолдолд Засгин газрын 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин Газрын үнэлгээни торог, зэрэглэл (бүс), суурь үнэлгээ, газрын төлбөрин хэмжээг тогтоох туха 182 дугаар тогтоолын 2 дахь хэсэг дэх ...хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин хэмжээг түүни суурь үнэлгээни 0.1-1.0 хувь... бахаар тогтоосуга хэсэг хүчингү болохыг тэмдэглэж шидвэрлэсэн бана.

19. Үүнээс үзвэл Засгин газрын 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин Газрын үнэлгээни торог, зэрэглэл (бүс), суурь үнэлгээ, газрын төлбөрин хэмжээг тогтоох туха 182 дугаар тогтоолын 2 дахь хэсэг дэх ...хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин хэмжээг түүни суурь үнэлгээни 0.1-1.0 хувь... бахаар тогтоосон хэм хэмжээни актын зохицуулалтыг хууль зөрчсөн гэх үндэслэлээр түдгэлзүүлж, хугацаа тогтоосон бах бөгөөд захиргааны багууллагаас шүүхээс заан хугацаанд дахин шинэ акт гаргаагү тул Засгин газрын дээрх тогтоолын холбогдох хэсэг хүчингү болсон бана.

20. Шүүхээс хүчингү хугацаа тогтоож түдгэлзүүлсэн Засгин газрын 2018 оны 182 дугаар тогтоолын холбогдох заалтыг буюу ...хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин хэмжээг түүни суурь үнэлгээни 0.1-1.0 хувь... бахаар тогтоосон хэм хэмжээни актын зохицуулалтыг үндэслэн нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха тогтоолын хоёрдугаар хавсралтаар батлагдн Газрын төлбөр тогтоох итгэлцүүрин тоон утгын 6 дугаар бүсин /1м.кв газарт ногдуулах газрын төлбөрин хэмжээ/ хэсгиг хууль журамд ницсэн гэж үзэхээргү бана.

21. Татварын ерөнхи хуулин 7 дугаар зүлин 7.2-т Монгол Улсын татвар нь доор дурдн төрөлтэ бана гээд 7.2.18-д газрын төлбөр гэж, мөн хуулин 8 дугаар зүлин 8.2-т Энэ хуулин 7.2.2, 7.2.3, 7.2.4, 7.2.6, 7.2.10, 7.2.11, 7.2.18, 7.2.25, 7.2.27-д заан татварын хувь, хэмжээг тухан татварын харилцааг зохицуулн хуульд Улсын Их Хурлаас тусгалан эрх олгосон тохиолдолд тогтоосон хязгаарт багтаан Засгин газар тогтоож болно гэж тус тус заан бах бөгөөд хуулин энэ хэсэгт 2024 оны 06 дугаар рын 05-ны өдрин хуулиар өөрчлөлт оруулж, улмаар 2025 оны 06 дугаар рын 01-ни өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөхөөр, Газрын төлбөрин туха хуулин 6 дугаар зүлд Газрын төлбөр тооцох үзүүлэлт, тэдгээриг тодорхолох талаар тусгаж өгсөн бах бөгөөд мөн зүлин 3 дахь хэсэгт Эзэмшиж, ашиглаж багаа хот, тосгон, буд суурины газрын суурь үнэлгэ тогтоосон газрын төлбөриг инженерин хангамж, ашиглалтын зориулалт, баршил, багаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл болон ногоон бүсиг хамгаалах шаардлагыг харгалзан тооцсон итгэлцүүрээр энэ хуулин 7 дугаар зүлин 1 дэх хэсгин З-т заан хязгаарт багтаан өсгөж, бууруулж болно. Итгэлцүүриг хэрэглэх газрын зааг, хязгаар, итгэлцүүрин тоон утгыг сум, дүүргин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурал тогтооно (Хуулин энэ заалтад 2021 оны 07 дугаар рын 07-ны өдөр өөрчлөлт орохоос өмнө) гэж, 7 дугаар зүлин 7.1-д Газрын төлбөриг түүни суурь үнэлгээнээс энэ хуулин 6 дугаар зүлд заан үзүүлэлтээр дараах хязгаарт багтаан хувь, хэмжээгээр тогтооно гээд 3-д эзэмшиж, ашиглаж багаа хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин хязгаар 0,1-1,0 хувь, 7.2-т Газрын төлбөрин хэмжээг энэ зүлин 1 дэх хэсэгт заан хязгаарт багтаан газрын үнэлгээ, ашиглах зориулалтыг харгалзан хөдөө аж ахун газрын үнэлгээни торог, хот, тосгон, буд суурины газрын үнэлгээни зэрэглэл тус бүрээр Засгин газар тогтооно гэж тус тус заажээ.

22. Гэтэл хариуцагчаас маргаан бүхи 2021 оны 12/39 дугаар тогтоолыг гаргахдаа хуульд заан 0,1-1,0 хувь гэсэн хуулин заалтаар газрын суурь үнэлгээни хувиг шууд тогтоож газрын үнэлгээ, ашиглалт, зориулалт, зэрэглэл зэргиг харгалзан газрын төлбөрин хувь, хэмжээг үндэслэлтэ тогтоох дээрх хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлээгү гэж үзэхээр бана.

23. Имд Маргаан бүхи нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар тогтоолын Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха тогтоолын хоёрдугаар хавсралтаар батлагдн Газрын төлбөр тогтоох итгэлцүүрин тоон утгын 6 дугаар бүсин /1м.кв газарт ногдуулах газрын төлбөрин хэмжээ/ хэсэг нь Засгин газрын 2018 оны 06 дугаар рын 20-ны өдрин 182 дугаар тогтоолд хот, тосгон, буд суурины нэг га газрын төлбөрин хэмжээг түүни суурь үнэлгээни 0.1-1.0 хувь бахаар тодорхо бус тогтоосны улмаас хүчингү болсон бөгөөд н******* Засгин газраас тогтоосон хувь хэмжээнээс бус хуульд заан хувь хэмжээнээс шууд тооцон газрын төлбөрин итгэлцүүриг тогтоох нөхцөл бадал үүссэн нь нэхэмжлэгч нарын эрх хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн болох нь тогтоогдож бах тул хүчингү болгох нь зүтэ гэж үзлээ.

24. Нэхэмжлэгч нарын нэхэмжлэлин Нислэлин Иргэдин төлөөлөгчдин хурлын 2021 оны 12/39 дугаар Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха туха тогтоолыг захиргааны хэм хэмжээни актын улсын нэгдсэн нгин 5671 дугаарт бүртгэсэн Хууль зү, дотоод хэргин яамны бүртгэсэн үлдлиг илт хууль бус болохыг тогтоолгох-ын хүссэн шаардлагын тухад:

25. Захиргааны ерөнхи хуулин 59 дүгээр зүлин 59.1-д Захиргааны хэм хэмжээни акт гэж хуулиар тусгалан эрх олгогдсон захиргааны багууллагаас нитээр заавал дагаж мөрдүүлэхээр гарган, гадагш чиглэсэн, үлчлэл нь банга давтагдах шинжтэ шидвэриг олгох-оор, 65 дугаар зүлин 65.1-д Хууль зүн асуудал эрхэлсэн төрин захиргааны төв багууллага захиргааны хэм хэмжээни актыг бүртгэхдээ энэ хуулин 60, 61, 62 дугаар зүлд заан шаардлагыг ханган эсэхиг хянаж, улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэх-ээр тус тус заажээ.

26. Хэрэгт авагдн баримтаас үзэхэд, нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар тогтоолыг Хууль зү, дотоод хэргин яам 5671 дугаарт бүртгэж, Захиргааны хэм хэмжээни актын эмхэтгэлин 2022 оны 01 дүгээр рын 19-ни өдрин 2 дугаарт нитэлсэн нь Захиргааны ерөнхи хуулин 67 дугаар зүлин 67.1, 67.2 дахь хэсэгт заанта ницсэн, үүни улмаас нэхэмжлэгч нарын эрх, хууль ёсны сонирхол зөрчигдсөн гэж үзэхээргү бана.

27. Тодруулбал, Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шидвэрлэх туха хуулин 52 дугаар зүлин 52.5.6-д захиргааны хэм хэмжээни актыг хүчингү болгох, хүчин *******дөр бус болохыг тогтоолгох нэхэмжлэлин хувьд хүн, хуулин этгээдин ямар эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол хэрхэн зөрчигдсөн, эсхүл зөрчигдөж болзошгү болон ямар хуульта зөрчилдсөн, 106 дугаар зүлин 106.3.8-д захиргааны хэм хэмжээни акт хууль бус бөгөөд түүни улмаас нэхэмжлэгчин эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь зөрчигдсөн, эсхүл зөрчигдөж болзошгү нь тогтоогдсон бол түүниг хүчингү болгох, эсхүл хүчин *******дөр бус болохыг тогтоох гэж тус тус заан бөгөөд Захиргааны хэм хэмжээни актыг эрх бүхи багууллагаас хуульд заан журмын дагуу бүртгэж, нитлэгдсэн нь нэхэмжлэгч нарын ямар эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол хэрхэн зөрчигдөж, нэхэмжлэгчид ямар сөрөг үр дагавар үүссэн болох нь тодорхогү бана.

28. Хариуцагч Захиргааны багууллага нь нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар тогтоолыг Захиргааны ерөнхи хуулин 60,61, 62 дугаар зүлд заан шаардлагыг ханган гэж үзэж 65 дугаар зүлин 65.1-т Хууль зүн асуудал эрхэлсэн төрин захиргааны төв багууллага захиргааны хэм хэмжээни актыг бүртгэхдээ энэ хуулин 60, 61, 62 дугаар зүлд заан шаардлагыг ханган эсэхиг хянаж, улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэнэ гэж заасны дагуу бүртгэлд бүртгэсэн бана.

29. Мөн Захиргааны ерөнхи хуулин 68 дугаар зүлин 68.1-т Захиргааны хэм хэмжээни актад нэмэлт, өөрчлөлт оруулн болон хүчингү болсонд тооцсон тохиолдолд уг шидвэриг энэ хуулин 65 дугаар зүлд заан журмын дагуу хянан улсын нэгдсэн бүртгэлд хөдөлгөөн хиж, "Захиргааны хэм хэмжээни актын эмхэтгэл"-д нитэлнэ гэж заасныг тухан тохиолдолд холбогдуулан талбарлавал нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар тогтоолын Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха тогтоолын хоёрдугаар хавсралтаар батлагдн Газрын төлбөр тогтоох итгэлцүүрин тоон утгын 6 дугаар бүсин /1м.кв газарт ногдуулах газрын төлбөрин хэмжээ/ хэсгиг шүүхээс хүчингү болгож багаа тул бүртгэгдсэн хэм хэмжээни актын улсын нэгдсэн бүртгэлд хөдөлгөөн хиж хүчингү болсон холбогдох хэсгиг бүртгэж нитлэх болжто бана.

30. Имд, нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар тогтоолыг улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэсэн Хууль Зү, Дотоод хэргин яамны үлдлиг Захиргааны ерөнхи хуулин 47 дугаар зүлд зааснаар илт хууль бус болохыг тогтоох үндэслэл тогтоогдохгү бана.

31. Шүүх нэхэмжлэгч нарын нэхэмжлэлин шаардлагын хүрэ хэрэг хянан шидвэрлэх ажиллагаа явуулж шидвэр гаргадаг бөгөөд нэхэмжлэгч нар нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар тогтоолто бүхэлд нь маргаагү холбогдох хэсгиг хүчингү болгуулахаар маргаж багаа энэ тохиолдолд Хууль зү, дотоод хэргин яамны улсын бүртгэлин нэгдсэн бүртгэлд бүртгэсэн үлдлиг бүхэлд нь илт хууль бус болохыг тогтоох болжгү юм.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шидвэрлэх туха хуулин 106 дугаар зүлин 106.1, 106.2, 106.3.1, 106.3.13-т заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Захиргааны ерөнхи хуулин 59 дүгээр зүлин 59.1, 61 дүгээр зүлин 61.4, 68 дугаар зүлин 68.1, Газрын төлбөрин туха хуулин 7 дугаар зүлин 1 дэх хэсгин 3 дах хэсэгт заасныг баримтлан Б.У нарын нэхэмжлэлтэ Нислэлин иргэдин төлөөлөгчдин Хурал, Хууль зү, дотоод хэргин яаманд тус тус холбогдох хэргин нэхэмжлэлин шаардлагуудаас Нислэлин Иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлын 2021 оны 12/39 дугаар Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха тогтоолын хоёрдугаар хавсралтаар батлагдн Газрын төлбөр тогтоох итгэлцүүрин тоон утгын 6 дугаар бүсин /1м.кв газарт ногдуулах газрын төлбөрин хэмжээ/ хэсгиг хүчингү болгуулах шаардлагыг хангаж, нэхэмжлэлин үлдэх шаардлага Нислэлин Иргэдин төлөөлөгчдин хурлын 2021 оны 12/39 дугаар Газрын үнэлгээни зэрэглэл (бүс)-ин газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрин тоон утга, түүниг хэрэглэх зааг, хязгаарыг тогтоох туха туха тогтоолыг захиргааны хэм хэмжээни актын улсын нэгдсэн нгин 5671 дугаарт бүртгэсэн Хууль зү, дотоод хэргин яамны бүртгэсэн үлдлиг илт хууль бус болохыг тогтоолгохыг хүссэн шаардлагыг хэрэгсэхгү болгосуга.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шидвэрлэх туха хуулин 48 дугаар зүлин 48.1, Улсын тэмдэгтин хураамжин туха хуулин 7 дугаар зүлин 7.1.2-т заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгчээс улсын тэмдэгтин хураамжид төлсөн 70200 төгрөгиг орон нутгин төсвин орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагч нислэлин иргэдин Төлөөлөгчдин Хурлаас 35100 төгрөгиг гаргуулж нэхэмжлэгчид олгосуга.

Захиргааны хэрэг хянан шидвэрлэх туха хуулин 114 дүгээр зүлин 114.1-д заасны дагуу хэргин оролцогчид, тэдгээрин итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь шидвэриг эс зөвшөөрвөл шидвэриг гардан авн өдрөөс хош 14 хоногин дотор давж заалдах журмаар гдол гаргах эрхтэ.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ Д.ЧАНЦАЛНЯМ

ШҮҮГЧ Э.АЗБАЯР

ШҮҮГЧ Г.ЦЭРЭНДЭЖИД