МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч А.Ганзориг даргалж, тус шүүхийн 2 дугаар танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар,

Нэхэмжлэгч: “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК  /РД:5565545/,                 

Хариуцагч: Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Т.Бат-Өлзий, Ч.Лхамрагчаа нарт холбогдох нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгохтой холбоотой захиргааны хэргийн маргааныг хянан хэлэлцэв.                        

Шүүх хуралдаанд: нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ж.Эрдэнэбүрэн, нэхэмжлэгчийн  итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн өмгөөлөгч Р.Лхагвабаяр, хариуцагч Т.Бат-Өлзий, Ч.Лхамрагчаа, хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ж.Ариунзул, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга З.Өлзийдүүрэн нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

Нэг.Нэхэмжлэлийн шаардлага:

1.1.Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагчийн 2024 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн НА-35240000108 дугаар актыг хүчингүй болгуулах.

Хоёр.Хэргийн үйл баримт, процессын түүхийн талаар:

2.1.“Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь мод, модон эдлэлийн үйлдвэрлэл, гадаад худалдааны чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхлэх үндсэн чиглэлтэй компани байна. Компанийн 85 хувийн хувьцааг Г.Ганзориг эзэмшдэг ба 15 хувийн хувьцааг Л.Нарангэрэл эзэмшдэг байсан.

2.2.Нэхэмжлэгч компанийн 15 хувийн хувьцаа эзэмшигч Л.Нарангэрэлээс 2024 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдрөөр огноолон Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтэст “...“Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь буйдан борлуулсан орлогоо хаан банк 5040058117, 5040039353 Ц.Туяа (Г.Ганзоригийн эхнэр), хаан банк пос 5001335450, хас банк пос 5001335450  болон бэлэн гэсэн хэлбэрээр авч байсан бөгөөд 2020 оны эхний улирлын борлуулалтын орлого л гэхэд 516,504,159 төгрөг, 3 дугаар улирал 708,129,660 төгрөг, сүүлийн улирал 479,613,587 төгрөг байна. Гэтэл 2020 оны борлуулалтын орлогыг тайландаа 458,964,003 төгрөг гэж тайлагнасан байна. Өөрөөр хэлбэл 2 тэрбум орчим борлуулалтын орлоготой байхад түүнийг 4 дахин багасгаж тайлагнасан төдий хэмжээгээр татварт ногдох орлогыг нуун дарагдуулсан болохыг мэдлээ... Иймд Татварын ерөнхий хууль, Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хууль, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийг ноцтой зөрчиж татвар төлөхөөс санаатайгаар зайлсхийсэн буруутай үйлдлийг шалгаж, компанийн санхүү эдийн засгийн үйл ажиллагааг хуульд нийцүүлэх үүднээс ... Улаанбаатарбуйдан ХХК-ийн сүүлийн 4 жилийн санхүүгийн болон татварын тайланд хяналт шалгалт хийж холбогдох арга хэмжээг авч өгнө үү” гэх мэдээллийг гаргасан байна.

2.3.Мэдээллийн дагуу хяналт шалгалт хийх ерөнхий удирдамж, татварын хяналт шалгалт хийх 3524201145 тоот томилолтын дагуу Чингэлтэй дүүргийн татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Т.Бат-Өлзий, Ч.Лхамрагчаа нар тус компанийн 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд эрсдэлд суурилсан төлөвлөгөөт бус иж бүрэн хяналт шалгалтыг 2024 оны 02 дугаар сарын 29-ний өдрөөс 2024 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийг дуустал хугацаанд хийжээ.

2.4.Улмаар маргаан бүхий Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Т.Бат-Өлзий, Ч.Лхамрагчаа нарын 2024 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн НА-35240000108 дугаартай Нөхөн ногдуулалтын актаар 2020 онд 382,205,826.00 төгрөг, 2021 онд 478,140,684.00 төгрөг, 2022 онд 407,842,272.00 төгрөг нийт 1,268,188,782.00 төгрөгийн татвар ногдуулах орлогыг дутуу тайлагнасан зөрчил, 2020 онд 382,205,826.00 төгрөг, 2021 онд 478,140,684.00 төгрөг, 2022 онд 407,842,272.00 төгрөг нийт 1,268,188,782.00 төгрөгийн үндсэн үйл ажиллагааны орлогыг нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулж, тайлагнаагүй зөрчилд холбогдуулж нийт 2,536,377,564.06 төгрөгийн зөрчилд 253,637,756.4 төгрөгийн нөхөн татвар, 114,136,990.3 төгрөгийн торгууль, 92,023,143.26 төгрөгийн алданги, нийт 459,797,889.96 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр тогтоожээ.

2.5.Нэхэмжлэгчээс Нийслэлийн татварын газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлд маргаан бүхий Нөхөн ногдуулалтын актыг эс зөвшөөрч гомдол гаргасан бөгөөд тус зөвлөлийн 2025 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдрийн 07 дугаар тогтоолоор НА-35240000108 дугаартай Нөхөн ногдуулалтын актыг хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн байна.

2.6.Нэхэмжлэгч маргаан таслах зөвлөлийн 2025 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдрийн 07 дугаар тогтоолыг эс зөвшөөрч тус шүүхэд 2025 оны 03 дугаар сарын 26-ны өдөр нэхэмжлэл гаргасан.                                                                             

2.7.Нэхэмжлэгчийн зүгээс “хариуцагч нар татвар төлөгч субъектээ зөв тодорхойлоогүй. Компанийн үүсгэн байгуулагч харилцах дансны хамтран эзэмшигч байснаар дансаар хийгдсэн гүйлгээ “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-нд хамаарч, татвар ногдох үндэслэл болохгүй. Татварын улсын байцаагч нь иргэн Ц.Туяагийн хувийн дансны гүйлгээг “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-нд хамаатуулан борлуулалтын орлого дутуу тусгасан гэж акт тогтоосон хуульд нийцэхгүй. Иргэний хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.1-д заасны дагуу “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь компанид хамаарах орлогыг тайлагнаж, татварын ногдуулалт хийж, төлөх үүрэг хүлээх бөгөөд үүсгэн байгуулагчийн татвар төлөх болон тайлагнах үүргийг хүлээхгүй. “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь өөрийн үйл ажиллагаанаас орсон орлогоо бүрэн тайлагнасан бөгөөд аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайланд тусгасан. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.2-т заасны дагуу нэхэмжлэгч нь нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутган төлөгч болно. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар, Нэмэгдсэн өртгийн орлогын албан татварын тайлангийн үзүүлэлтүүд хоорондоо зөрүүгүй байх, борлуулалтын орлого нь и-баримтаар баталгаажсан байх ба татварын алба хянаж хүлээж авдаг бөгөөд 2020, 2021, 2022 оны тайлан хүлээн авсан. Хариуцагч нар татварын хяналт шалгалт хийхдээ холбогдох хяналт шалгалтын журмыг зөрчсөн, хувь хүний мэдээллийг хууль зөрчиж авсан, компанийн үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг тооцож үзсэн ч татварын улсын байцаагч нарын акт тавьсан шиг хэмжээний буйдан үйлдвэрлэх боломжгүй, компанийн нийт хөрөнгийн үнэлгээтэй дүйцэхүйц акт тавьсан нь бодит байдалд нийцэхгүй” гэх зэрэг агуулгаар тайлбарлан маргаж байна.                                

2.8.Хариуцагч нарын зүгээс “... “Улаанбаатар буйдан хийц” ХХК-ийн 15 хувийн хувьцаа эзэмшигч, нягтлан бодогч ажилтай Л.Нарангэрэлийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдөр “..2020 оны борлуулалтын орлогыг тайлангаа бууруулж тайлагнасан, 2 тэрбум орчим борлуулалтын орлоготой байхад түүнийг 4 дахин багасгаж тайлагнасан” гэх агуулга бүхий гомдол гаргасан. Хяналт шалгалтын явцад иргэн Ц.Туяа, Г.Ганзориг нарын хамтран эзэмшиж байсан Хаан банкны 5040039353 тоот дансны 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-нээс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний хүртэлх хугацааны хуулгыг авч хянан шалгахад тухайн дансаар 2020 онд 1,011,694,917.92 төгрөгийн, 2021 онд 1,281,851,604.22 төгрөгийн, 2022 онд 1,136,896,423.00 төгрөгийн орлого орж ирснээс “Улаанбаатарбуйдан хийц" ХХК-тай холбоотой буйдангийн үнэ, барааны код бүхий гүйлгээний утга бүхий 2020 онд 382,205,826.00 төгрөг, 2021 онд 478,140,684.00 төгрөг, 2022 онд 407,842,272.00 төгрөгийг аж ахуй нэгжийн орлогод тооцон ААНОАТ болон НӨАТ-ыг нөхөн ногдуулж нөхөн ногдуулалтын бүхий гүйлгээний утгатай акт үйлдсэн, Ц.Туяад эрсдэлийн үнэлгээ хийлгэх хүсэлтийг Татварын ерөнхий газарт хүргүүлсэн, Татварын ерөнхий газраас Ц.Туяагийн харилцах дансны мэдээллүүдийг ирүүлсэн нь хууль зөрчөөгүй” гэх зэрэг агуулгаар тайлбарлаж байна.

Гурав.Маргаж буй үндэслэл, талуудын тайлбар:                     

3.1.Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ж.Эрдэнэбүрэн шүүхэд бичгээр болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь 5565545 регистрийн дугаартай, 2 үүсгэн байгуулагчтай, Г.Ганзориг 85 хувь, Л.Нарангэрэл 15 хувийн хувьцаа тус тус эзэмшдэг, мод, модон эдлэлийн үйлдвэрлэл, худалдаа чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг, компанийн гүйцэтгэх захирлаар Г.Дөлгөөн ажилладаг. Хувьцаа эзэмшигч Л.Нарангэрэл нь Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтэст гомдол гаргасны дагуу татварын албанаас төлөвлөгөөт бус хяналт шалгалтыг хийсэн. Иргэн Г.Ганзориг нь “Улаанбаатарбуйдан” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигч, сахрын өвчний улмаас 2 хөлөө тайруулсан, компанийн үйл ажиллагаанд оролцож чаддаггүй, иргэн Ц.Туяа нь Хятад улсаас буйдан оруулж ирж зардаг, хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг. Татварын улсын байцаагч борлуулалтын орлого дутуу тайлагнасан гэсэн зөрчлийг компанийн үүсгэн байгуулагч Г.Ганзориг хамтран эзэмшигчээр бүртгүүлсэн, эхнэр Ц.Туяагийн Хаан банкны 5040039353 тоот дансны гүйлгээнээс буйдан гэсэн утга бүхий гүйлгээг нягтлан бодогчоор түүвэрлүүлэн акт тогтоосон нь дараах хуульд нийцэхгүй байгаа буюу хэн татвар төлөх вэ гэдгийг зөв тодорхойлоогүй, өөрөөр хэлбэл татвар төлөгч субъектийг буруу сонгож, хариуцлага тооцсон. Татварын ерөнхий хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.3-д “Тодорхой төрлийн татварын харилцааг энэ хууль болон тухайн төрлийн татварын хуулиар зохицуулна”, 28 дугаар зүйлийн 28.9-д “Татвар ногдуулалт, төлөлттэй холбогдсон харилцааг тухайн төрлийн татварын хуулиар нарийвчлан зохицуулна” гэж тус тус заасан бөгөөд тухайн татварын хуулиар татвар төлөгчийг тодорхойлдог тул татвар төлөгч буюу субъектээ зөв тодорхойлоогүй байна. Компанийн үүсгэн байгуулагч харилцах дансны хамтран эзэмшигч байснаар дансаар хийгдсэн гүйлгээ “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-д хамаарч, татвар ногдох үндэслэл үүсэхгүй. Компанийн тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1-д “Хувьцаа эзэмшигчийн оруулсан хөрөнгө нь тодорхой тооны хувьцаанд хуваагддаг, өөрийн тусгайлсан эд хөрөнгөтэй, үндсэн зорилго нь ашгийн төлөө хуулийн этгээдийг компани гэнэ”, 3.5-д “Хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани гэж хувьцаа эзэмшигчийн оруулсан хөрөнгө нь хувьцаанд хуваагдаж, түүнийг захиран зарцуулах эрх нь хууль болон компанийн дүрмээр хязгаарлагддаг компанийг хэлнэ” гэж тус тус заасан бөгөөд “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь тусгайлсан эд хөрөнгөтэй, тамга тэмдэгтэй, дүрэмтэй, 2 үүсгэн байгуулагчтай, банкинд харилцах данстай, улсын бүртгэлийн байгууллагад бүртгүүлж, 5565545 дугаартай регистрийн дугаартай, дүрэмдээ заасны дагуу үйл ажиллагаа явуулдаг. Гэтэл татварын улсын байцаагч нь иргэн Ц.Туяагийн хувийн дансны гүйлгээг “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-д хамаатуулан борлуулалтын орлого дутуу тусгасан гэж акт тогтоосон хуульд нийцэхгүй байна. Иргэний хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.1-д “Өмчлөлдөө буюу эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрхдээ тусгайлсан хөрөнгөтэй, өөрийн нэрээр эрх олж, үүрэг хүлээдэг, үйл ажиллагаанаасаа бий болох үр дагаврыг эд хөрөнгөөрөө хариуцдаг, нэхэмжлэгч, хариуцагч байж чадах, тодорхой зорилго бүхий, тогтвортой үйл ажиллагаа эрхэлдэг зохион байгуулалтын нэгдлийг хуулийн этгээд гэнэ” гэж тодорхойлсон бөгөөд “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь компанид хамаарах орлогыг тайлагнаж, татварын ногдуулалт хийж, төлөх үүрэг хүлээх бөгөөд үүсгэн байгуулагчийн татвар төлөх болон тайлагнах үүргийг хүлээхгүй. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1-д “Тухайн татварын жилд албан татвар ногдох орлого олсон, эсхүл орлого олоогүй боловч хуульд заасны дагуу албан татвар төлөх үүрэг бүхий аж ахуйн нэгж нь албан татвар төлөгч байна” гэж заасан бөгөөд “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь өөрийн үйл ажиллагаанаас орсон орлогоо бүрэн тайлагнасан бөгөөд 2020 онд 471,743,276.30 төгрөгийн, 2021 онд 590,579,126.13 төгрөгийн, 2022 онд 869,685,995.0 төгрөгийн и-баримтыг хэрэглэгчид олгож, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайланд тусгасан. Гэтэл иргэн Ц.Туяагийн хувийн дансны орлогыг “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-ийн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайланд тусгаагүй гэж акт тогтоосон хуульд нийцэхгүй. Учир нь иргэн Ц.Туяа нь Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1-д “Тухайн татварын жилд албан татвар ногдох орлого олсон, эсхүл энэ хуульд заасны дагуу албан татвар төлөх үүрэг бүхий Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн албан татвар төлөгч байна” гэж заасны дагуу хувь хүний орлогын албан татвар төлөгчийн статустай байхаар байна. Иргэн Ц.Туяагийн орлогод Хувь хүний орлогын албан татварын хуулийн дагуу татвар ногдуулахаас аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар ногдуулах үндэслэл үүсэхгүй байна. Иймд “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.3, 8 дугаар зүйлийн 8.1 дэх заалтыг зөрчөөгүй. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.2-т “Үйл ажиллагааны борлуулалтын орлогын хэмжээ нь 50 сая ба түүнээс дээш төгрөгт хүрч, албан татвар ногдуулан суутган авч, төсөвт төвлөрүүлэх үүрэг бүхий дараах этгээд албан татвар суутган төлөгч байна” гэж заасны дагуу “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутган төлөгч болно. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар, Нэмэгдсэн өртгийн орлогын албан татварын тайлангийн үзүүлэлтүүд хоорондоо зөрүүгүй байх, борлуулалтын орлого нь и-баримтаар баталгаажсан байх ба татварын алба хянаж хүлээж авдаг бөгөөд 2020, 2021, 2022 оны тайлан хүлээн авсан төлөвтэй байна. Иймд “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь орлогоо бүрэн тайлагнасан бөгөөд иргэн Ц.Туяагийн дансаар хийгдсэн гүйлгээнд нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг бусдаас суутган аваагүй байх тул татварын улсын байцаагчийн актаар акт тогтоосон нь хууль эрх зүйн үндэслэлгүй байна. Иймд “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1-д заасныг зөрчөөгүй байна. Татварын ерөнхий хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.1-д “Нэг этгээд нөгөө этгээдийн, эсхүл уг этгээдүүд нь хоёр болон түүнээс дээш хуулийн этгээдийн хөрөнгө, хяналт, удирдлагын үйл ажиллагаанд шууд болон шууд бусаар оролцох замаар хоорондоо хийх ажил гүйлгээний нөхцөл, эдийн засгийн үр дүнд нөлөөлөх боломжтой доор дурдсан этгээдийг хоорондоо харилцан хамааралтай этгээд гэж үзнэ, 27.1.1-т “татвар төлөгчийн эцэг, эх, төрсөн ах, эгч, дүү, хүүхэд, өвөг эцэг, эмэг эх, ач, зээ болон эхнэр /нөхөр/, хамтран амьдрагч, тэдгээрийн эцэг, эх, төрсөн ах, эгч, дүү” гэж заасныг үндэслэн иргэн Ц.Туяа, Г.Ганзориг нарыг харилцан хамааралтай этгээд гэж тодорхойлно. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.3-д “Энэ хуулийн 20.2.7, 22.1-д тухайн албан татвар төлөгч хамаарах эсэхийг тодорхойлохдоо албан татвар ногдох орлогын дүнг тухайн албан татвар төлөгч болон тухайн татварын жилд түүнтэй ажил гүйлгээ хийсэн харилцан хамаарал бүхий этгээдийн албан татвар ногдох орлогын нийлбэр дүнгээр тооцно” гэж заасан бөгөөд иргэн Ц.Туяа, “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК, иргэн Г.Ганзориг нарын хооронд ямар нэгэн гүйлгээ огт гараагүй бөгөөд иргэн Ц.Туяагийн бусдаас орж ирсэн дансны гүйлгээгээр харилцан хамааралтай байсан ч татвар ногдуулах хуульд заасан үндэслэл үүсэхгүй байна.  Компанийн тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.2-т “Компани нь хувьцаа эзэмшигчийн хүлээх үүргийг хариуцахгүй”, 9.3-т “Хувьцаа эзэмшигч нь компанийн хүлээх үүргийг хариуцахгүй бөгөөд гагцхүү өөрийн эзэмшлийн хувьцааныхаа хэмжээгээр хариуцлага хүлээнэ” гэж заасан бөгөөд компани болон хувьцаа эзэмшигч хоёр нь бусдын өмнө өөрсдийн үүсгэсэн үүрэг, хариуцлагаа харилцан бие биедээ үүрүүлэхгүй, тус тусдаа өөрсдөө хүлээх ёстой тул “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь хувьцаа эзэмшигч Г.Ганзориг, иргэн Ц.Туяа нар нь борлуулалтын орлого тусгаагүй, тайлагнаагүй, татвар төлөх үүрэг, хариуцлагыг хариуцахгүй байхаар хуульчилсан байтал тэдгээрийн компаниас тусдаа хувиараа хийсэн ажил гүйлгээг “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-нд хариуцуулж байгаа нь хуульд нийцэхгүй байна. Иймд “Улаанбаатарбуйдан хийц ХХК нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.3, 8 дугаар зүйлийн 8.1, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1 дэх заалтыг тус тус зөрчөөгүй, Татварын ерөнхий хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.3, 28 дугаар зүйлийн 28.9, Компанийн тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1, 9 дүгээр зүйлийн 9.2, 9.3, Иргэний хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.1, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1, 22 дугаар зүйлийн 22.3, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.2, Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1 дэх заалтыг тус тус үндэслэн компанид аж ахуйн нэгжийн болон нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулах хуульд заасан үндэслэл үүсэхгүй байх тул татварын улсын байцаагч нарын 2024 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн НА35240000108 дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгож өгнө үү” гэжээ.                                                 

3.2.Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Р.Лхагвабаяр шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-д удирдамжийн дагуу хяналт, шалгалт явуулж байхдаа иргэн Ц.Туяагийн асуудлыг шалгаж эхэлсэн. Үндэслэл нь Татварын ерөнхий газарт хүргүүлсэн албан бичигт хариуцагч нарын бичсэнээр хамаарал бүхий этгээдээр шалгаж байгаа учраас иргэн Ц.Туяа дээр эрсдэлийн үнэлгээ хийж өгнө үү гэсэн байгаа. Тэгэхээр нэхэмжлэгчийн зүгээс “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-ийг шалгаж байгаад, хамааралтай этгээд гэж үзэн харилцан хамаарлыг нь шалгаад хамаарч байна гэж ойлгосон. Гэтэл Татварын ерөнхий хууль болон татварын хяналт шалгалтын үйл ажиллагааны журамд харилцан хамааралтай тохиолдол үүссэн бол ямар ажиллагаа явуулах юм, яаж тогтоох юм, ямар баримт бүрдүүлэх юм гэдгийг нь нарийвчлан журамласан байна. Хариуцагч нар харилцан хамаарлыг бүрэн тогтоож чадаагүй. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.3-д “Энэ хуулийн 20.2.7, 22.1-д тухайн албан татвар төлөгч хамаарах эсэхийг тодорхойлохдоо албан татвар ногдох орлогын дүнг тухайн албан татвар төлөгч болон тухайн татварын жилд түүнтэй ажил гүйлгээ хийсэн харилцан хамаарал бүхий этгээдийн албан татвар ногдох орлогын нийлбэр дүнгээр тооцно” гэж заасан. Татварын хяналт, шалгалтыг хийх үйл ажиллагааны журмын 2.9-д заасны дагуу “Улаанбаатарбуйдан хийц” компанид энгийн хяналт, шалгалт явуулж байхад харилцан хамаарлын асуудал бий болсон бол хариуцагч нар “харилцан хамаарал бүхий этгээд хооронд хийгдсэн ажил үйлчилгээ, гүйлгээний үнэ, нөхцөл нь ижил төрлийн бие даасан ажил, гүйлгээний үнэ нөхцөлөөр ялгаатай байгаагаас шалтгаалан татвар суурь буурсан байж болзошгүй” гэсэн агуулгаар төрийн захиргааны байгууллагадаа буюу Татварын ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлагын газартаа мэдээлэл хүргүүлэх үүрэгтэй. Улмаар энгийн татварын хяналт шалгалтыг нарийн төвөгтэй хяналт шалгалтын төлөвлөгөө болгон өөрчлүүлэх журмын нарийвчилсан зохицуулалттай юм. Харамсалтай нь уг үйл ажиллагааг хийсэн нөхцөл байдал тогтоогдсонгүй. Үнэхээр иргэн Ц.Туяа нэхэмжлэгч компанитай харилцан хамааралтай гэж үзэж байгаа бол үүнийг тогтоосон нөхцөл байдлынхаа талаарх мэдээлэл, баримтуудыг хариуцагч татварын улсын байцаагч нар Татварын ерөнхий газарт хүргүүлэх ёстой байсан. Иргэн Ц.Туяа “Улаанбаатар буйдан хийц” ХХК-тай харилцан хамааралтай юм байна гэдгийг татварын улсын байцаагч Т.Бат-Өлзий, Ч.Лхамрагчаа бид 2 ингэж тогтоолоо, гэрлэлтийн лавлагааг нь авлаа, данснуудыг шүүж үзээд “буйдан” гэсэн гүйлгээний утгаар хийсэн хүн рүү утсаар ярьж холбогдоход “энэ бол Хятадаас авсан биш Улаанбаатар буйдангаас авсан буйдангийн үнийг би Ц.Туяа гэдэг хүн рүү шилжүүлсэн” зэрэг нөхцөл байдлыг тогтоох нарийвчилсан журмын заалтуудтай. Гэтэл хэрэгт өгсөн материалууд болон хариуцагч талын тайлбарыг судлахаар өөрсдөөс нь дансны хуулга гаргуулж авсан, Эрсдэлийн удирдлагын газарт 2 удаа эрсдэлийн үнэлгээ хийлгэе гэж мэдэгдсэн боловч хариу өгөөгүй, дансыг нь ирүүлсний дагуу дансыг нь шүүж үзээд 1 дүгээрт “гүйлгээний утга, 2-т  “барааны кодыг бид нар шүүсэн юм” гэдэг тайлбар өгч байна. Гэтэл журмаар шал өөр утгыг хэлж байгаа. Тэгэхээр харилцан хамаарлаа тогтоох, тогтоосон байдлаа нотолж, баримт бичгүүдийг хавсаргаж татварын байгууллагадаа хүргүүлэх ажиллагааг хариуцагч нар огт хийгээгүй байх тул процесс ажиллагаа ноцтой зөрчсөн.

Татварын хяналт, шалгалт хийдэг процесс татварын эрсдэлийн үнэлгээ дээр үндэслэх ёстой. Тийм ч учраас иргэн Ц.Туяад эрсдэлийн үнэлгээгээ хийж, хяналт шалгалтаа хийх процесстой байсан. Харамсалтай нь Татварын ерөнхий газрын холбогдох нэгж үүнийг нь хийж өгөөгүй. Үүнийг нь хийж өгөөгүй байтал процессыг үргэлжлүүлээд иргэн Ц.Туяагийн дансны мэдээллийг шүүх ажиллагаа явуулсан. Эрсдэлийн үнэлгээгээр эрсдэлийн оноо нь гараагүй байхад шууд татварын үйл ажиллагааг явуулсан нь хууль бус байна. Ц.Туяагийн дансны хуулга нь хувь хүний мэдээлэлд хамаарах тул татварын хяналт шалгалт хийж байгаа тохиолдолд удирдамж гараагүй, эрсдэлийн үнэлгээ гараагүй тохиолдолд Татварын ерөнхий газар, Чингэлтэй дүүргийн татварын хэлтэст хүний дансны хуулгыг явуулсан нь хууль бус. Тодруулбал эрсдэлийн үнэлгээ хийж өгсөн хүсэлтэд дансыг нь өгч байгаа нь Татварын ерөнхий газрын процессын зөрчил буюу Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хуулийг зөрчиж байна.

Иргэн Ц.Туяаг өөрийг нь дуудаад тухайн тайлбар авах, тайлбар гаргуулах, энэ буйдангийн гүйлгээний утга чинь ямар утгатайг тодруулах, энэ кодоор танд мөнгө орж ирээд байна, ямар утгатай юм бэ гэдэг ажиллагааг ерөөсөө хийгээгүй. Хэрэв утсаар ярьсан бол утсаар ярьсан тэмдэглэл байх ёстой. Мэдэгдэл хүргүүлсэн бол мэдэгдэл хүргүүлсэн баримт байх ёстой. Ийм баримтуудыг харамсалтай нь олж авсангүй. Иргэн Ц.Туяагийн дансны хуулгыг шүүсэн бол шүүсэн мөрөөр хяналт, шалгалт хийх ёстой байсан. Харилцагч этгээдүүдтэй харилцаж, шаардлагатай бол ярилцлага хийх талаар татварын хяналт шалгалтын журамд заасан. Энэ талаар Нийслэлийн татварын маргаан таслах зөвлөлийн хуралд яригдсан. Хурлын гишүүдийн зүгээс татварын хяналт, шалгалтад байцаагч нар маань дутуу ажиллажээ. Энэ хүмүүстэй холбогдох байдлаар татварын хяналт, шалгалтын үйл ажиллагааг явуулаагүй байна гэж хэлсэн. Үүнээс үзвэл хэрэв иргэнтэй холбоотой асуудлыг шалгаж эхэлсэн бол тухайн дансны хуулгыг нэг мөр шалгах, нотлох үүрэгтэй байсан хэдий ч Захиргааны ерөнхий хууль болон Татварын хяналт, шалгалтын үйл ажиллагааны журамд заасан ажиллагаануудыг хийгээгүй байна. Нэгтгэн дүгнэвэл процесс ажиллагаа ноцтой зөрчигдсөн буюу ялгаатай татвар төлөгчийн харилцан хамаарлыг тодорхойлоогүй, хувийн эрсдэлийн үнэлгээг хийгээгүй, нотолбол зохих ажиллагааг бүрэн дүүрэн хийгээгүй гэх дүгнэлтэд хүрч байна. Тэгэхээр нэхэмжлэлийн шаардлага үндэслэлтэй байх тул бүхэлд нь хангаж өгнө үү” гэв.   

3.3.Хариуцагч Т.Бат-Өлзий, Ч.Лхамрагчаа нараас шүүхэд бичгээр гаргасан хариу тайлбартаа: “Улаанбаатарбуйдан хийц” компанид 15 хувийн хувьцаа эзэмшигч, нягтлан бодогч ажилтай Л.Нарангэрэлийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдрийн ирүүлсэн гомдол мэдээлэлд “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь буйдан борлуулсан орлогоо Хаан банкны 5040058117 тоот “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК, 5040039353 Ц.Туяа (Г.Ганзоригийн эхнэр), Хаан банк пос 5001335450 болон бэлнээр гэсэн хэлбэрээр авч байсан бөгөөд 2020 оны эхний улирлын борлуулалтын орлого л гэхэд 516,504,159.00 төгрөг, 3 дугаар улирал 708,129,660.00 төгрөг, сүүлийн улирал 479,613,587.00 төгрөг байна. Гэтэл 2020 оны борлуулалтын орлогыг тайландаа 458,964,003.00 төгрөг гэж бууруулж тайлагнасан байна. Өөрөөр хэлбэл 2 тэрбум орчим борлуулалтын орлоготой байхад түүнийг 4 дахин багасгаж тайлагнасан гэж гомдол гаргасан. Гомдлын дагуу Чингэлтэй дүүргийн татварын хэлтэстэй харьцдаг, 5565545 тоот регистрийн дугаартай “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-нд 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд хяналт шалгалт хийх ерөнхий удирдамж, татварын хяналт шалгалт хийх 3524201145 тоот томилолтын дагуу 2024 оны 02 дугаар сарын 29-ний өдрөөс 2024 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдөр хүртэлх хугацаанд татварын улсын байцаагч нар хийж гүйцэтгэсэн. Татварын хяналт шалгалтаар 2,536,377,564.06 төгрөгийн зөрчилд 253,637,756.40 төгрөгийн татвар нөхөн ногдуулж, 114,136,990.30 төгрөгийн торгууль, 92,023,143.26 төгрөгийн алданги, нийт 459,797,889.96 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр нөхөн ногдуулалтын акт үйлдсэн. Томилолтын дагуу баримт бичгийн хүсэлтийг 2024 оны 03 дугаар сарын 11-ний өдөр татвар төлөгчийн [email protected] мэйл хаягаар хүргүүлсэн. 2024 оны 03 дугаар сарын 12-ны өдөр хүний нөөцийн менежер Г.Халиун, нягтлан бодогч Ц.Уртнасан нар ирж томилолт, хяналт шалгалтын ерөнхий удирдамжтай танилцаж, ярилцлага хийж гарын үсэг зурсан. Гомдолд дурдсан мэдээллийн дагуу иргэн Ц.Туяа, Г.Ганзориг нарын Хаан банкны 5040039353 тоот дансны хуулгыг 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-нээс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний хүртэлх хугацаанд боловсруулалт хийсэн. Хяналт шалгалтын явцад тухайн гомдолд дурдагдсан Хаан банкны 5040039353 тоот дансаар 2020 онд 1,011,694,917.92 төгрөгийн, 2021 онд 1,281,851,604.22 төгрөгийн, 2022 онд 1,136,896,423.00 төгрөгийн орлого орж ирснээс “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-тай холбоотой буйдангийн үнэ, барааны код бүхий гүйлгээний утга бүхий 2020 онд 382,205,826.00 төгрөг, 2021 онд 478,140,684.00 төгрөг, 2022 онд 407,842,272.00 төгрөгийг аж ахуй нэгжийн орлогод тооцон нөхөн ногдуулалтын бүхий гүйлгээний утгатай акт үйлдсэн. Гүйцэтгэх захирал Г.Энхдөлгөөн, нягтлан бодогч Ц.Уртнасан нартай 2024 оны 6 дугаар сарын 26-ны өдөр хийсэн ярилцлагаар иргэн Ц.Туяагийн хаан банкны 5040039353 тоот дансаар орж ирсэн орлого ихэвчлэн “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-ийн орлого мөн, энэ дансаар орлогоо авдаг байсан талаар тайлбарласан бөгөөд хяналт шалгалтын хугацаанд хамааралтай жилүүдийн аж ахуй нэгжийн борлуулалтын орлогыг шүүж өгснийг хяналт шалгалтад нотлох баримтаар авсан. Тус компанийн захирал Г.Энхдөлгөөнтэй 2024 оны 06 дугаар сарын 30-ны өдөр Татварын хэлтсийн 311 тоот уулзалтын өрөөнд уулзаж зөрчил актын хавсралт маягтуудыг танилцуулсан. 2024 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдөр акт гарсан талаар мэдэгдэж, ирж гардаж авахыг хэлэхэд 2024 оны 07 дугаар сарын 03 өдөр ирж актаа авахгүй шуудангаар авмаар байна гээд нөхөн ногдуулалтын актын хавсралт ХШ-09 дээр гарын үсэг тамгаа дараад явсан” гэжээ.         

3.4.Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ж.Ариунзулаас шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: “Тухайн компанид Татварын ерөнхий хуулийн 28 дугаар зүйлд 28.1-д зааснаар татвараа үнэн зөв төлж, тайлагнах үүрэг нь бий. Компанийн тухай хуулиар “компанийн гүйцэтгэх удирдлагын эрх үүргийг” зааж өгсөн. Мөн санхүүгийн хяналтыг гүйцэтгэх захирал өөрөө хариуцахаар хуульчилсан. Гэтэл “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-тай 2025 оны 03 дугаар сарын 24-ний өдрийн Ц.Туяагийн дансны хуулга холбоогүй юм, яагаад хувь хүний дансыг шалгав гэж нэхэмжлэч тал тайлбарлаад байна. “Улаанбаатарбуйдан хийц” компанийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатын шүүхэд гаргасан 2025 оны 03 дугаар сарын 24-ний өдрийн гомдолд дурдагдсанаар тухайн данс ганцхан Ц.Туяагийн эзэмшлийн данс бол байгаагүй. Компанийн хувьцаа эзэмшигчтэй харилцах дансны хамтран эзэмшигч байсан. Компанийн тухай хууль, Банкны тухай хуулиар компанийн данс буюу хамтран эзэмших данс нь хамтран эзэмшигч, үндсэн данс эзэмшигчийн үүргийг адилхан хүлээдэг тул хамаатуулж шалгасан. Мөн захиргааны байгууллагын урьдчилсан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад Нийслэлийн татварын маргаан таслах зөвлөлийн 2025 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдрийн 07 дугаартай тогтоолын үндэслэх хэсэгт тухайн компанийн 2020, 2021, 2022 онд 1 тэрбум 11 сая, 1 тэрбум 136 сая гэх мэт “Улаанбаатар буйдан хийц” ХХК-тай холбоотой орлогыг Ц.Туяагийн дансаар орсон нь тухайн үед нотлогдсон, бас дурдагдсан байгаа. Тэгэхээр татварын улсын байцаагч нарын татварын нөхөн ногдуулалт актыг үндэслэлтэй” гэв.

ҮНДЭСЛЭХ нь:

1.Шүүх нэхэмжлэл, түүний үндэслэл, нэхэмжлэгч, хариуцагч, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нарын зүгээс шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэг дээр гаргасан тайлбар, хавтаст хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудыг судлан үзэж, нэхэмжлэлийн шаардлагад дурдсан Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Т.Бат-Өлзий, Ч.Лхамрагчаа нарын 2024 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн НА-35240000108 дугаартай Нөхөн ногдуулалтын актыг хариуцагч нараас дахин шинэ акт гаргах хүртэл 6 сарын хугацаатай түдгэлзүүлж шийдвэрлэлээ.

2.Улсын бүртгэлийн ерөнхий газрын 2025 оны 11 дүгээр сарын 14-ний өдрийн 9/13054 тоот албан бичгийн хавсралтаар ирүүлсэн гэрлэсний бүртгэлийн лавлагаагаар Гэниндармаагийн Ганзориг /компанийн 85 хувийн хувьцаа эзэмшигч/, Цэрэндэжидийн Туяа нар нь гэр бүл болох нь тогтоогддог.

3.Иргэн Ц.Туяагаас 2025 оны 06 дугаар сарын 02-ны өдөр шүүхэд гаргасан гэрчийн мэдүүлэгтээ “хувиараа буйдан оруулж ирдэг бизнес эрхэлдэг, ...Мишээл дээр B7 гээд гэр ахуйн буйдан зардаг лангуу байгаа. Тэр лангуунд буйдан, ширээ сандал зэрэг зүйлс зардаг. Урдаас зээлж аваад буцаагаад мөнгө хийдэг...” гэх тайлбарыг гардаг.

4.2025 оны 05 дугаар сарын 19-ний өдөр шүүхээс хийсэн үзлэгээр нэхэмжлэгч “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь Хан-Уул дүүргийн 2 дугаар хороонд байрлах өөрийн үйлдвэрийн байранд буйдан үйлдвэрлэх үйл ажиллагаа эрхэлдэг бөгөөд үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүнээ Мишээл-1 худалдааны төвийн F-20 кодтой 133,5 м.кв бүхий лангуунд байрлуулж худалдан борлуулдаг болох нь тогтоогддог.

5.“Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайланд 2020 онд 471,743,276.30 төгрөгийн, 2021 онд 590,579,126.13 төгрөгийн, 2022 онд 869,685,995.00 төгрөгийн орлоготой гэж, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланд 2020 онд 458,964,005.00 төгрөгийн, 2021 онд 590,579,087.00 төгрөгийн, 2022 онд 869,685,996.00 төгрөгийн татвар ногдох орлоготой гэж тайлагнасан байна.

6.Нэхэмжлэгч талаас нотлох баримтаар гаргаж өгсөн хаан банкны 5040039353 дугаартай данс /Л.Нарангэрэлийн мэдээлэлд дурдсан/-ны хуулгаас[1] үзвэл уг харилцах дансны эзэмшигч нь Цэрэндэжидийн Туяа, хамтран эзэмшигч нь Гэниндармаагийн Ганзориг нар байна.

7.Татварын хяналт шалгалтын явцад Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсээс 2024 оны 05 дугаар сарын 03-ны өдрийн 4/527 тоот албан бичгээр “...иргэн Ц.Туяагийн эрсдэлийг тооцож, үнэлгээ хийж өгнө үү” гэх хүсэлтийг Татварын ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлагын газарт хандан гаргасан байх бөгөөд Татварын ерөнхий газраас иргэн Ц.Туяагийн эрсдэлийг тооцож, үнэлгээ хийгээгүй, түүнчлэн 2020 оноос хойших албан татварын ногдуулалт төлөлтийн байдалд татварын албанаас татварын хяналт шалгалт хийгээгүй, харин түүний арилжааны банкан дахь харилцах дансны гүйлгээний мэдээллийг 2024 оны 07 дугаар сарын 23-ны өдөр цахим шуудангийн хаягаар Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтэст хүргүүлсэн болох нь Татварын ерөнхий газрын 2025 оны 05 дугаар сарын 26-ны өдрийн 07/1536 тоот албан бичиг, 2025 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн 08/1823 тоот албан бичгээр тогтоогдож байна.

8.Мөн татварын хяналт шалгалтын явцад 2024 оны 06 дугаар сарын 18-ны өдөр [email protected] цахим шуудангийн хаягаар Ц.Туяагийн 2020, 2021, 2022 оны дансны хуулгаас “Буйдан төлбөр” утга бүхий орлогыг түүвэрлэсэн хүснэгтэн баримт /excel file/-ыг[2] татварын улсын байцаагч Т.Бат-Өлзийгийн төрийн цахим шуудангийн хаягаар ирүүлсэн, уг баримтад 2020 оны нийт дүнг 305,723,480.00 гэж, 2021 оны нийт дүнг 381,946,614.00 гэж, 2022 оны нийт дүнг 307,233,490.00 гэж, нийт дүнг 994,903,584.00 гэж тэмдэглэсэн байна.

9.Хариуцагч татварын улсын байцаагчид нэхэмжлэгчээс цахим шуудангаар ирүүлсэн дээрх “Буйдан төлбөр” утга бүхий орлогыг түүвэрлэсэн хүснэгтэн баримт, Л.Нарангэрэлийн гаргасан мэдээлэлд хавсарган өгсөн баримт[3], Татварын ерөнхий газраас цахим шуудангаар ирүүлсэн хаан банкны  5040039353 тоот данс /Ц.Туяа, Г.Ганзориг нарын хамтран эзэмшдэг/-ны хуулгад[4] боловсруулалт хийж, хаан банкны  5040039353 тоот дансаар нийт 2020 онд 1,011,694,917.92 төгрөгийн, 2021 онд 1,281,851,604.22 төгрөгийн, 2022 онд 1,136,896,423.00 төгрөгийн орлого орж ирснээс “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-тай холбоотой буйдангийн үнэ, барааны код бүхий гүйлгээний утгатай 2020 онд 382,205,826.00 төгрөг, 2021 онд 478,140,684.00 төгрөг, 2022 онд 407,842,272.00 төгрөгийг аж ахуйн нэгжийн орлого болон нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдох орлогод тооцон нөхөн ногдуулалтын үйлдсэн байна.

10.Нэхэмжлэгчээс шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлдээ хавсарган өгсөн, маргаанд хамаарах Ц.Туяа, Г.Ганзориг нарын хамтран эзэмшдэг хаан банкны 5040039353 тоот дансны 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн хүртэлх хугацааны орлого, зарлагын хуулгаас үзвэл

уг дансанд “Ulaanbaatar buidan baynkhongor” утгаар 3,230,800 төгрөг, “Ub buidan” утгаар 2,320,000 төгрөг, “Улаанбаатар буйдангийн үнэ” утгаар 850,000 төгрөг, “ub buidan tootsoo 5sh” утгаар 4,062,900 төгрөг, “99359169 Erdenet yb byidan vne” утгаар 697,000 төгрөг, “buidan office 99054032” утгаар 2,000,000 төгрөг, “ub buidan” утгаар 200,000 төгрөг, “УБ буйдан хийц лизинг энхжаргал” утгаар 350,000 төгрөг, “ub buidan 89004093” утгаар 700,000 төгрөг, “Би зэт прожект групп ХХК-с 9037 загварын УБ буйдан” утгаар 2,600,000 төгрөг, “ub buidan.d” утгаар 100,000 төгрөг, “буйдан оффис 216” утгаар 700,000 төгрөг, “UB buidan 99845472” утгаар 882,000 төгрөг, “УБ буйдангийн үнэ Эрдэнэт мишээл тавилгын дэлгүүр” утгаар 10,000,000 төгрөг, “Улаанбаатар буйдан барааны үнэ Даваажаргал” утгаар 5,000,000 төгрөг, “UB buidan uldegdel” утгаар 1,140,000 төгрөг, “Ulaanbaatar buidan” утгаар 4,560,000 төгрөг, “Увс Убб” утгаар 5,000,000 төгрөг, “Ulaanbaatar buidan d uldegdel” утгаар 4,000,000 төгрөг, “ub duidan 86999898” утгаар 1,100,000 төгрөг, “EB-2dh UB buidan 216 kodtoi” утгаар 2,120,000 төгрөгийн орлого,

“ub buidan” утгаар 174,000 төгрөг, “EB-UB buidan” утгаар 58,200 төгрөг, “ub buidan hevlel” утгаар 18,500 төгрөг, “EB-УБ буйдангаас” утгаар 1,000,000 төгрөг, “EB-УБ буйдан цахилгааны” утгаар 86,035 төгрөг, “ub buidan” утгаар 15,000,000 төгрөг, “уб буйдан” утгаар 300,000 төгрөг, “EB-UB buidan tsever us” утгаар 32,000 төгрөг, “Eb-UBBUIDAN” утгаар 811,200 төгрөг, “EB-ulaanbaatar sofa” утгаар 1,732,584 төгрөг, “ub buidan tvlsh” утгаар 750,000 төгрөг, “pane rub buidan” утгаар 396,000 төгрөг, “ub buidan baraa” утгаар 790,000 төгрөг, “UB buidan” утгаар 450,000 төгрөг,  “EB-банзны үнэ-UB buidan” утгаар 770,000 төгрөг, “ub buidan motor” утгаар 218,700 төгрөг, “EB-6-р сарын түрээс урьд-ubbuidan” утгаар 4,288,201 төгрөг, “Ulaanbaatar buidan” утгаар 5,000,000 төгрөг, “EB-UBBUIDAN 7-R SAR TUREES” утгаар 4,000,000 төгрөг, “EB-UBBUIDAN түрээс 8-р сар” утгаар 2,000,000 төгрөг, “EB- оёдлын машин засвар” утгаар 45,000 төгрөг, “EB-бор арьс 15ш” утгаар 265,000 төгрөг, “EB banz” утгаар 870,000 төгрөг, “EB-EBBUIDAN” утгаар 1,500,000 төгрөг, EB hiin holbogch утгаар 18,000 төгрөг, “EB-зиг заг хавтан” утгаар 472,000 төгрөг, “EB-банз 99022137” утгаар 2,000,000 төгрөг, “EB paner ubbuidan” утгаар 1,000,000 төгрөг, “EB-УБ буйдан хийц” ХХК 2-р сар түрээс утгаар 4,289,001 төгрөг, “ub buidan baraa” утгаар 2,496,241 төгрөг, “ub buidan 99022137” утгаар 2,120,000 төгрөг, “ub buidan 3.18 uani” утгаар 1,326,264 төгрөг, “3.4 ub buidan uani” утгаар 1,037,796 төгрөг, “EB-99212137 UB BUIDAN” утгаар 2,000,000 төгрөг, “EB-Улаанбаатар буйдан порлон” утгаар 1,374,240 төгрөг, “EB-UB buidan 03-22 03-29 14.292yuan” утгаар 6,217,020 төгрөг, “EB-Улаанбаатар буйдан утасны төлбөр” утгаар 606,800 төгрөг, “ub buidan aris” утгаар 1,364,990 төгрөг, “EB-67138 УБ буйдан” утгаар 162,500 төгрөг, “EB-96868689 Улаанбаатар буйдан хийц ХХК” утгаар 6,500 төгрөг, “EB-Улаанбаатар буйдан хийц ХХК” утгаар 176,000 төгрөг, “EB-banznii mungu 60shirheg” утгаар 1,920,000 төгрөг, “ub buidan tsalin” утгаар 18,240 төгрөгөөс 1,550,000 төгрөг, “EB-УБ буйдан түрээс үлдэгдэл 5 сар” утгаар 4,000,000 төгрөг, “EB EBBUIDAN utasni tolbor” утгаар 484,400 төгрөг, “EB-UB Buidan” утгаар 22,340,000 төгрөг, “EB-Улаанбаатар буйдан буцаалт 359” утгаар 545,000 төгрөг, “EB-Ub buidan saihan bayrlaarai” утгаар 2,550,000 төгрөг, 4,000,000 төгрөг, “EB-Улаанбаатар буйдан хийц ХХК” утгаар 2,998,395 төгрөг, “ub buidan mod” утгаар 1,872,000 төгрөг, “EB-Улаанбаатар буйдан арьс” утгаар 3,000,000 төгрөг,  “EB-ub buidan 36sh” утгаар 576,500 төгрөг, “Улаанбаатар буйдан порлон” утгаар 1,180,000 төгрөг, “Улаанбаатар буйдан тоолуур” утгаар 40,200 төгрөг, “EB-CD Ulaanbaatar buidan” утгаар 250,000 төгрөг, “EB-Ulaanbaatar buidan 5565545” утгаар 176,000 төгрөгийн зарлага тус тус бүртгэгдсэн байна.

11.Үүнээс үзвэл Ц.Туяа, Г.Ганзориг нарын хамтран эзэмшдэг хаан банкны  5040039353 тоот дансыг нэхэмжлэгч “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн хүртэлх хугацаанд үйлдвэрийн түүхий эд, бараа бүтээгдэхүүн худалдан авах, ажилчдын цалин хөлс олгох, борлуулсан буйдангийн орлогыг хүлээн авах зэргээр ашиглаж байсан гэж дүгнэх үндэслэлтэй.

12.Тодруулбал, татварын улсын байцаагч нараас гүйцэтгэх захирал Г.Энхдөлгөөн, нягтлан бодогч Ц.Уртнасан нартай хийсэн 2024 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн 42988 дугаартай ярилцлагын тэмдэглэлд Г.Энхдөлгөөний гаргасан “Нягтлан бодогч хувьцаа эзэмшигч, өөрөө тайлангаа базаж гаргадаг байсан, Тиймээс энэ дансаар орлогоо авдаг байсан” гэх тайлбар нь дээрх хаан банкны  5040039353 тоот дансны гүйлгээний утгаар нотлогдож байна.

13.Гэвч уг дансаар орж ирсэн буйдан гэх агуулгатай орлого бүрийг нэхэмжлэгч “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-ийн орлого гэж шууд дүгнэх боломжгүй.

14.Учир нь уг данс нь хувьцаа эзэмшигч Г.Ганзориг болон түүний эхнэр Ц.Туяа нарын хамтын эзэмшлийн данс байх бөгөөд уг дансаар орж ирсэн орлого нь нэхэмжлэгч компанийн үйлдвэрлэн борлуулсан орлогод хамаарах, эсхүл хувиараа Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсаас буйдан импортлон оруулж ирж худалдан борлуулсан иргэн Ц.Туяагийн орлого эсэхийг татварын улсын байцаагч нар тогтоох нь зүйтэй бөгөөд үүнийг шүүхээс нөхөн гүйцэтгэх боломжгүй байна.

15.Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль /2019 оны/-ийн 5 дугаар зүйлийн 5.1-д “Тухайн татварын жилд албан татвар ногдох орлого олсон, эсхүл энэ хуульд заасны дагуу албан татвар төлөх үүрэг бүхий Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн албан татвар төлөгч байна” гэж зааснаар иргэн Ц.Туяа нь албан татвар төлөгч мөн болохын хувьд хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.2-т заасан хуулийн этгээд байгуулахгүйгээр “хувиараа бүтээгдэхүүн ... борлуулах, ...  үйл ажиллагаа эрхэлж олсон орлого” буюу Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсаас импортоор оруулж ирж худалдан борлуулсан буйдангийн орлогоос албан татвар төлөх үүрэгтэй.

16.Нэхэмжлэгч болон хариуцагч нараас “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар болон нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутган төлөгч мөн эсэх дээр маргаагүй харин Туяа, Г.Ганзориг нарын хамтран эзэмшдэг хаан банкны  5040039353 тоот дансаар орж ирсэн буйдангийн орлого нь нэхэмжлэгч компанид хамаарах орлого эсэх дээр маргаж байна.

17.Татварын ерөнхий хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.1-д “Нэг этгээд нөгөө этгээдийн, эсхүл уг этгээдүүд нь хоёр болон түүнээс дээш хуулийн этгээдийн хөрөнгө, хяналт, удирдлагын үйл ажиллагаанд шууд болон шууд бусаар оролцох замаар хоорондоо хийх ажил гүйлгээний нөхцөл, эдийн засгийн үр дүнд нөлөөлөх боломжтой доор дурдсан этгээдийг хоорондоо харилцан хамааралтай этгээд гэж үзнэ” гээд 27.1.1-д “татвар төлөгчийн эцэг, эх, төрсөн ах, эгч, дүү, хүүхэд, өвөг эцэг, эмэг эх, ач, зээ болон эхнэр /нөхөр/, хамтран амьдрагч, тэдгээрийн эцэг, эх, төрсөн ах, эгч, дүү”, 27.1.3-т “хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийн 20 ба түүнээс доошгүй хувийг шууд болон шууд бусаар эзэмшдэг этгээд”, 27.1.7-д “энэ хуулийн 27.1.1-д заасан этгээдийн шууд болон шууд бус эзэмшил дэх энэ хуулийн 27.1.3, 27.1.4, 27.1.5, 27.1.6-д заасан харилцаа бүхий этгээд” гэж тус тус заажээ.

18.Дээрх хуулийн зохицуулалтаас үзвэл Г.Ганзориг нь компанийн 85 хувийн хувьцаа эзэмшигч болохын хувьд “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-тай хуулийн 27.1.3-т зааснаар, 85 хувийн хувьцаа эзэмшигчийн эхнэр болохын хувьд Ц.Туяа нь “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-тай хуулийн 27.1.7-д зааснаар харилцан хамаарал бүхий этгээд болно.

19.Гэвч энэхүү маргааны хувьд татварын улсын байцаагчид харилцан хамаарал бүхий этгээдүүд өөр хоорондоо ажил гүйлгээ хийсэн гэдэг үндэслэлээр бус, харин татвар төлөгч “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК нь 85 хувийн хувьцаа эзэмшигч болон түүний эхнэрийн хамтын эзэмшлийн дансаар буйдан борлуулсан орлогыг шилжүүлэн авч, татвар ногдуулах орлогыг дутуу тайлагнасан үндэслэлээр нөхөн ногдуулалтын акт тогтоосон.

20.Энэ тохиолдолд Татварын ерөнхий хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.13-т “Татварын хяналт шалгалтын үйл ажиллагааны журмыг татварын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын дарга баталж, мөрдүүлнэ” гэж заасан бүрэн эрхийн хүрээнд Татварын ерөнхий газрын даргын 2022 оны 06 дугаар сарын 24-ний өдрийн А/70 дугаар тушаалын 1 дүгээр хавсралтаар баталсан Татварын хяналт шалгалтын үйл ажиллагааны журмын 2.9.3-т заасан нарийн төвөгтэй хяналт шалгалтыг, эсхүл мөн журмын 2.2-т зааснаар иргэн Ц.Туяагийн эрсдэлийн үнэлгээг тогтоож, эрсдэлийн үнэлгээнд суурилсан хяналт шалгалтыг хийх байжээ.

21.Учир нь Татварын хяналт шалгалтын үйл ажиллагааны журмын 2.10-т “Энэ журмын 2.9.3-т заасан хяналт шалгалтад бусад салбарын мэргэжилтэн, гадаад улсын эрх бүхий байгууллагатай хамтран ажиллах, үнэ шилжилт, татвараас зайлсхийхийн эсрэг ерөнхий дүрэм хэрэгжүүлэх зэрэг нарийн төвөгтэй ажиллагаа хийгдэх хяналт шалгалтыг хамааруулна”, 3.8-д “Энгийн болон хялбаршуулсан хяналт шалгалтын явцад дараах нөхцөл үүссэн тохиолдолд хяналт шалгалтыг энэ журмын 2.9.3-т заасан төрлөөр өөрчлүүлэх саналыг татварын асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллагын хяналт шалгалтын нэгжид танилцуулгын хамт хүргүүлнэ”, 3.8.1-д “харилцан хамаарал бүхий этгээд хооронд хийгдсэн ажил гүйлгээний үнэ, нөхцөл нь ижил төрлийн бие даасан ажил гүйлгээний үнэ, нөхцөлөөс ялгаатай байгаагаас татварын суурь буурсан байж болзошгүй”, 3.8.2-т “Татварын ерөнхий хуулийн 16 дугаар зүйлд заасан Татвараас зайлсхийхийн эсрэг ерөнхий дүрэм хэрэгжүүлэхтэй холбоотой нарийн, төвөгтэй нөхцөл байдал үүссэн” гэж заасны дагуу татварын улсын байцаагч нар “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-ийн 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд эрсдэлд суурилсан төлөвлөгөөт бус иж бүрэн хяналт шалгалтыг 3524201145 тоот томилолтыг үндэслэн хийх явцдаа нарийн, төвөгтэй нөхцөл байдал үүссэн гэж үзвэл хяналт шалгалтыг “нарийн төвөгтэй хяналт шалгалт”-ын төрлөөр өөрчлүүлэх саналыг Татварын ерөнхий газрын хяналт шалгалтын нэгжид хүргүүлж шийдвэрлүүлэх, эсхүл иргэн Ц.Туяагийн эрсдэлийн үнэлгээг хийлгэсний үндсэн дээр Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулиар хүлээсэн үүргийн биелэлтэд “эрсдэлийн үнэлгээнд суурилсан” хэлбэрээр хяналт шалгалт явуулах боломжтой байсан байна.

22.Хяналт шалгалтын явцад “иргэн Ц.Туяагийн эрсдэлийг тооцож, үнэлгээ хийлгэх” хүсэлтийг Татварын ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлагын газарт Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн 2024 оны 05 дугаар сарын 03-ны өдрийн 4/527 тоот албан бичгээр хандан гаргасан боловч Татварын ерөнхий газраас газраас иргэн Ц.Туяагийн эрсдэлийг тооцож, үнэлгээ хийгээгүй, харин түүний арилжааны банкан дахь харилцах дансны гүйлгээний мэдээллийг 2024 оны 07 дугаар сарын 23-ны өдөр цахим шуудангийн хаягаар Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтэст хүргүүлсэн болох нь хэрэгт авагдсан баримтаар тогтоогдож байх тул хариуцагч нарыг шууд буруутгах үндэслэлгүй гэж үзлээ.

23.Гэвч Захиргааны ерөнхий хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.2.5-д захиргааны үйл ажиллагаанд баримтлах “зорилгодоо нийцсэн, бодит нөхцөлд тохирсон, шийдвэр нь үндэслэл бүхий байх” зарчмыг хуульчилсан ба мөн хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1, 24.2-т зааснаар захиргааны шийдвэр гаргах ажиллагаанд хамаарах бодит нөхцөл байдлыг тогтооход ач холбогдол бүхий шаардлагатай ажиллагаа хийх, нотлох баримтыг цуглуулах, үнэлэх үүргийг захиргааны байгууллага хүлээнэ.

24.Тодруулбал, Татварын ерөнхий хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1-д “Татвар төлөгч татварын хууль тогтоомжид заасны дагуу төлбөл зохих татварын ногдлоо бүрэн гүйцэд тодорхойлж, хугацаанд нь төлсөн эсэхийг татварын алба хянан шалгана” гэж заасны дагуу татвар төлөгч “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-ийн татвар татварын хууль тогтоомжид заасны дагуу төлбөл зохих татварын ногдлоо бүрэн гүйцэд тодорхойлсон эсэхийг хариуцагч татварын улсын байцаагчид хяналт шалгалтын явцад тогтоох үүрэгтэй бөгөөд иргэн Л.Нарангэрэлийн мэдээлэлд үндэслэн эрсдэлд суурилсан хяналт шалгалт хийж байгаа тохиолдолд нотлох үүрэг захиргааны байгууллагад илүү байна.

25.Иймд татварын улсын байцаагч нар Татварын ерөнхий хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.10.1-т “татвар төлөгч болон түүний харилцагч этгээдийг үндэслэл бүхий шалтгаанаар дуудан ирүүлж, тайлбар авах”, 41.10.2-т “энэ хуулийн 5 дугаар бүлэгт заасан нийтлэг ажиллагааг хэрэгжүүлэх”, 41.10.3-т “татварын болон нягтлан бодох бүртгэлийн тайлан, данс бүртгэл, санхүүгийн бусад баримт болон татварын бүртгэл, мэдээллийн нэгдсэн сангийн мэдээлэлтэй холбоотой тайлбар, лавлагаа гаргуулан авах” бүрэн эрхийн хүрээнд мөн хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.4-т зааснаар татвар төлөгчийн борлуулалт, худалдан авалт зэрэг мэдээ, мэдээлэл, баримтыг татвар төлөгч болон түүнтэй хамтран үйл ажиллагаа явуулсан гуравдагч этгээдээс шаардан авч, хяналт шалгалтын явцад илрүүлсэн зөрчлийг баримтжуулах, тодруулах, хяналт шалгалтын хугацаанд шаардлагатай мэдээллийг олж авах, нэмэлт мэдээллийн эх сурвалжийг илрүүлэх, мэдээллийн сангийн мэдээллийн үнэн зөв эсэхийг нотлох зорилгоор татвар төлөгч болон холбогдох хүмүүстэй ярилцлага хийж, тухай бүр "Ярилцлагын тэмдэглэл" хөтлөн татварын хяналт шалгалтыг бүрэн гүйцэт хийх шаардлагатай байна.

26.Тиймээс Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.11-д “шүүх хэргийн нөхцөл байдлыг цаашид тодруулах шаардлагатай гэж үзсэн бөгөөд нэмж тодруулах зүйлийн цар хүрээ шүүхийн шинжлэн судлах боломжоос хэтэрсэн гэж үзвэл захиргааны байгууллагаас дахин шинэ акт гаргах хүртэл захиргааны актыг зургаан сар хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлэх” гэж заасны дагуу маргаан бүхий Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Т.Бат-Өлзий, Ч.Лхамрагчаа нарын 2024 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн НА-35240000108 дугаартай Нөхөн ногдуулалтын актыг хариуцагч нараас дахин шинэ акт гаргах хүртэл 6 сарын хугацаатай түдгэлзүүлж шийдвэрлэв.

27.Татварын ерөнхий хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.5-д “Татварын алба мэдээ, мэдээлэл баримт цуглуулах зорилгоор татвар төлөгчтэй харилцаа бүхий гуравдагч этгээдээс дараах журмаар мэдээлэл гаргуулж болно:” 21.5.2-т “мэдээлэл болон баримт бичгийг шаардах”; 21.5.3-т “тодорхой газар болон хугацаанд мэдээлэл авахаар дуудан ирүүлэх” гэж заасны дагуу Ц.Туяа, Г.Ганзориг нарын хамтран эзэмшдэг хаан банкны  5040039353 тоот дансанд орлогын гүйлгээ хийсэн иргэн, хуулийн этгээдийн эрх бүхий албан тушаалтныг дуудан ирүүлж, ярилцлага хийж ямар этгээдээс худалдан авсан буйдангийн орлогыг уг дансанд шилжүүлсэн болохыг тодруулах ажиллагааг хийх замаар “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-ийн татвар ногдох орлогыг тодорхойлох нь зүйтэй байна.

28.Нэхэмжлэгчээс шүүхэд гаргаж өгсөн “Хөрөнгийн үнэлгээний төв” ХХК-ийн хийсэн “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-ийн  нэгж хувьцааны үнэ тодорхойлсон баримт, үйлдвэрийн хүчин чадлын жишээ авч тооцоолсон тооцоолол зэрэг нь нэхэмжлэлийн шаардлагыг шууд хангах үндэслэл болохгүй, харин татварын улсын байцаагчид нотлох баримт үнэлэх бүрэн эрхийн үрээнд татварын хяналт шалгалтын явцад судлан үзэж, үнэлж дүгнэх нь зүйтэй болно.

30.Нэхэмжлэгчээс “иргэн Ц.Туяагийн хаан болон хас банкны харилцах дансны мэдээллийг Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтэст Татварын ерөнхий газраас хүргүүлснийг Хувь хүний мэдээллийн тухай хуулийг зөрчсөн” гэх агуулгаар тайлбарлан маргадаг.

31.Татварын ерөнхий хуулийн 34 дүгээр зүйлийн 34.1-д “Татварын алба татвар төлөгчийн талаар хөндлөнгийн мэдээлэл цуглуулж, хөндлөнгийн мэдээллийн санг бүрдүүлж, мэдээллийг татварын хяналт шалгалт, татвар ногдуулалт, хураалт болон татвар төлөгчийн эрсдэл, бүртгэлийн үйл ажиллагаанд ашиглах бөгөөд энэ хуулийн ... 34.4, ...-д заасан байгууллага, албан тушаалтан татварын албанд шаардлагатай мэдээллийг гаргаж өгөх, татварын зорилгоор хамтран ажиллах үүрэг хүлээнэ” / энэ хэсэгт 2024 оны 05 дугаар сарын 16-ны өдрийн хуулиар нэмэлт өөрчлөлт оруулахаас өмнөх агуулга/ гэж,

34.4-т “Арилжааны банк болон банк бус санхүүгийн байгууллага, хадгаламж зээлийн хоршоо болон бусад санхүүгийн эрх бүхий байгууллага дараах мэдээллийг гаргаж, татварын албанд хүргүүлнэ” гээд 34.4.1-д “татвар төлөгчийн дансны мэдээлэл болон уг данстай холбоотой эзэмшигчийн талаарх мэдээллийг татварын албаны шаардсанаар тухай бүр”, 34.4.3-т “татвар төлөгчийн дансны гүйлгээний мэдээллийг татварын албанаас албан бичгээр гаргасан хүсэлтийг үндэслэн”  /энэ заалтад 2024 оны 05 дугаар сарын 16-ны өдрийн хуулиар нэмэлт өөрчлөлт оруулахаас өмнөх агуулга/ гэж,

Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хууль /2021 оны/-ийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.11-д “хүний хувийн мэдээлэл” гэж хүний эмзэг мэдээлэл болон хүний эцэг /эх/-ийн нэр, өөрийн нэр, төрсөн он, сар, өдөр, төрсөн газар, оршин суугаа газрын хаяг, байршил, иргэний бүртгэлийн дугаар, хөрөнгө, боловсрол, гишүүнчлэл, цахим тодорхойлогч, хүнийг шууд болон шууд бусаар тодорхойлох, эсхүл тодорхойлох боломжтой бусад мэдээллийг, 6 дугаар зүйлийн 6.1-д “Төрийн байгууллага дараах тохиолдолд мэдээлэл цуглуулж, боловсруулна:”, 6.1.2-т “хуульд заасан үндэслэлээр” , 6.2-т “Төрийн байгууллага дараах тохиолдолд мэдээллийг ашиглана:” 6.2.2-т “хуульд заасан үндэслэлээр” гэж тус тус заасан.

32.Хуулийн дээрх зохицуулалтуудын дагуу татварын алба татварын хяналт шалгалтын үйл ажиллагаанд ашиглах зорилгоор татварын төлөгчийн арилжааны банкны дансны гүйлгээний мэдээллийг авах эрхтэй, энэ эрхийн хүрээнд  Татварын ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлагын газраас Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын хэлтэст иргэн Ц.Туяагийн хас, хаан, төрийн банкны харилцах дансны гүйлгээний мэдээллийг 2024 оны 07 дугаар сарын 23-ны өдөр цахим шуудангийн хаягаар хүргүүлснийг буруутгах үндэслэлгүй.

33.Түүнчлэн Татварын ерөнхий хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.12.1-д зааснаар татвар төлөгч нь татварын хяналт шалгалтад эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлоо биечлэн, эсхүл итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, мэргэшсэн зөвлөхөөрөө дамжуулан хамгаалах, татварын хяналт шалгалтад биечлэн байлцах, нотолгоо, үндэслэл гаргаж өгөх эрхтэй, энэ эрхийн хүрээнд “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-ийн 85 хувийн хувьцаа эзэмшигч Г.Ганзоригоос Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.5.6-д “хөдөлмөрийн чадвараа 50 болон түүнээс дээш хувиар алдсан хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний ажилладаг аж ахуйн нэгжид нийт ажиллагчдад хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эзэлж байгаа хувь хэмжээгээр тооцон уг аж ахуйн нэгжийн орлогод ногдох албан татварыг” хөнгөлөлт үзүүлэхтэй холбоотой хүсэлт, түүнд холбогдох баримтыг гаргаж өгөх эрх нээлттэй байна.

34.Шүүхээс нотлох баримт цуглуулах үүргийн дагуу 2025 оны 11 дүгээр сарын 11-ний өдрийн 01/8885 тоот албан бичгээр Хаан банк ХХК-д 5040039353 дугаар данс эзэмшигчийн мэдээллийг шаардсан бөгөөд Хаан банкны 2025 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдрийн 29/15957 тоот албан бичгээр хариу ирүүлсэн байна. Гэвч уг баримт нь хэргийг шүүх хуралдаанаар хэлэлцэх үед хэрэгт авагдаагүй буюу шүүхийн хуралдаанаар хэлэлцэгдээгүй тул тус баримтыг шүүх үнэлээгүй, шийдвэрийн үндэслэл болоогүйг тэмдэглэх зүйтэй.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3 дахь хэсэг, 106.3.11 дэх заалтад тус тус заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Захиргааны ерөнхий хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.2.5, Татварын ерөнхий хууль /2019 оны/-ийн 21 дүгээр зүйлийн 21.5, 27 дугаар зүйлийн 27.1.3, 41 дүгээр зүйлийн 41.13 дахь хэсэгт заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч “Улаанбаатарбуйдан хийц” ХХК-иас гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагад дурдсан маргаан бүхий Чингэлтэй дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Т.Бат-Өлзий, Ч.Лхамрагчаа нарын 2024 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн НА-35240000108 дугаартай Нөхөн ногдуулалтын актыг хариуцагч нараас дахин шинэ акт гаргах хүртэл 6 сарын хугацаатай түдгэлзүүлсүгэй.

2.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 107 дугаар зүйлийн 107.6 дахь хэсэгт зааснаар хариуцагч нар шүүхээс тогтоосон хугацаанд дахин шинэ акт гаргаагүй тохиолдолд маргаж буй НА-35240000108 дугаартай нөхөн ногдуулалтын акт хүчингүй болохыг тогтоосугай.

3.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1, 48 дугаар зүйлийн 48.1 дэх хэсэгт тус тус заасныг баримтлан нэхэмжлэгчийн урьдчилан төлсөн улсын тэмдэгтийн хураамж болох 70.200 төгрөгийг улсын төсвийн орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 114 дүгээр зүйлийн 114.1 дэх хэсэгт зааснаар хэргийн оролцогчид, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шийдвэрийг гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                                 А.ГАНЗОРИГ