2025 10 22 128/ШШ2025/0738

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч О.Батсүх даргалж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны 3 дугаар танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар,

Нэхэмжлэгч: М******* ХХК /РД:*******/

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Ц.Э /РД:Ц/

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Р.Б /РД:*******/

Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч: Б.М /ӨНБД:2532/

Хариуцагч: Нийслэлийн татварын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Д.Н

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч В.Б, Х.О, Д.Э нарын хооронд улсын байцаагчийн ногдуулсан нөхөн ногдуулалтын акт хуульд нийцсэн эсэх маргааныг хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ц.Э, Р.Б, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Б.М, хариуцагч С.Э, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч В.Б, Д.Э, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.Бөртэ-Үжин нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1.Нэхэмжлэлийн шаардла: М******* ХХК нь Нийслэлийн татварын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Д.Н нарт холбогдуулан Нийслэлийн татварын газрын улсын байцаагч С.Э, Д.Н нарын 2024 оны НА- дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах-аар маргажээ.

2.Хэргийн үйл баримт, процессын түүхийн талаар

2.1.Нийслэлийн татварын газрын Татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд татварын хяналт шалгалт хийх ерөнхий удирдамж, томилолтын дагуу Нийслэлийн татварын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Д.Н нараас М******* ХХК-ийн 2019 оны 1 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалт (Удирдлагын шийдвэрээр-Иж бүрэн) шалгалт хийж,

2.2.Улмаар Нийслэлийн татварын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Д.Н нараас М******* ХХК ногдуулсан 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА- дугаар нөхөн ногдуулалтын актаар:

-2020 онд 16,678,216.70 төгрөг, 2021 онд 20,272,453.01 төгрөг нийт 36,950,669.71 төгрөгийн үйл ажиллагааны орлого олохтой холбогдон гараагүй зардлаар аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайлангийн татвар ногдох орлогоос хасагдах зардалд тооцон хасалт хийж татвар ногдуулах орлогыг бууруулсан үйлдэл нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1, 13.1.2, 16.1, 16.1.1 гэсэн заалтыг;

-2021 онд 11,255,813.23 төгрөг, 2022 онд 79,778,614.97 төгрөг нийт 91,034,428.20 төгрөгийн хувийн хэрэглээний худалдан авалтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын төлбөл зохих татварын дүнгээс хасаж тооцон, төсвөөс буцаан авах нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг өсгөсөн үйлдэл нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.6, 14.6.2 гэсэн заалтыг;

-2019 онд М******* ХХК-ний эцсийн эзэмшигч Б.А******* нь өөрийн эзэмшилд байсан 75 хувийн хувьцаанаас 50 хувь болох 13,825,59,000.00 төгрөгийн үнэлгээтэй хувьцаа, хувь оролцоо болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн эрхийг Р.Бад шилжүүлэх замаар эцсийн эзэмшигч өөрчлөгдөхөд компани нь татвар суутган тооцож, суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйл үйл ажиллагааны орлого, 8.2-т Эрх борлуулсны орлогод дараахь орлогыг хамааруулна: гээд 8.2.2-т хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар олсон орлого гэж, 16 дугаар зүйл Албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлох, 16 дугаар зүйлийн 16.3-т Дараахь орлогод албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлохдоо албан татвар ногдуулах тухайн орлого тус бүрийн нийт дүнгээр тооцно:, 16.3.5-т эрх борлуулсны орлого;, 16.11-д Энэ хуулийн 8.2-т заасан орлогыг тухайн эрх эзэмшигч, түүний эцсийн эзэмшигчийн шилжүүлсэн хувьцаа, хувь оролцооноос тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн хувьцаанд ногдох хэмжээгээр тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээнээс хувь тэнцүүлэн тооцож албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлно., 17 дугаар зүйлийн 17.2-т Албан татвар төлөгчийн дараахь орлогод дор дурдсан хувиар албан татвар ногдуулна:, 17.2.7-д эрх борлуулсны орлогод 30 хувиар, 21 дүгээр зүйлийн 21.5-д Энэ хуулийн ... 17.2.7-17.2.9-д заасан орлогод ногдох албан татварыг мөн хуулийн 4.1.6-д заасан суутгагч ногдуулан суутган авч, ажлын 7 хоногийн дотор төсөвт шилжүүлнэ гэсэн заалтыг тус тус зөрчсөн гэж үзэж, Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн 11.19.1.1, Татварын ерөнхий хуулийн 73 дугаар зүйлийн 73.2.1, 82 дугаар зүйлийн 82.1.1, 74 дүгээр зүйлийн 74.1, 84 дүгээр зүйлийн 84.1.5 дахь заалтыг тус тус үндэслэн 4,156,771,142.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 1,247,941,687.13 төгрөгийн торгууль, 829,533,540 төгрөгийн алданги, нийт 6,237,246,369.95 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр шийдвэрлэжээ.

2.3.Нэхэмжлэгч М******* ХХК-иас уг нөхөн ногдуулалтын актыг эс зөвшөөрч 2024 оны 03 дугаар сарын 13-ны өдөр нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлд гомдол гаргасан бөгөөд тус зөвлөлийн 2025 оны 03 дугаар сарын 25-ны өдрийн 15 дугаар тогтоолоор ...Хуулийн дээрх зохицуулалтаар татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах хөөн хэлэлцэх хугацааг 4 жил байхаар, хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолохдоо сар, улирлаар гаргаж татвар төлөхөөр заасан татварын төрлийг жилийн эцсийн тайлан гаргаж татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн өдрөөс буюу 2020 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрөөс эхлэн тоолж, түүнээс хойш 4 жилийн хугацаа буюу 2024 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдөр гэж тодорхойлохоор байна. Иймд, гомдол гаргагчийн ... татварын хөөн хэлэлцэх дуусчихсан харилцаанд татвар ногдуулж хууль зөрчсөн гэх гомдлыг хүлээн авах үндэслэлгүй байна гэж үзэж маргаан бүхий актаар ногдуулсан төлбөрийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн байна.

Улмаар Нийслэл дэх захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхэд 2025 оны 05 дугаар сарын 09-ны өдөр М******* ХХК-иас Нийслэлийн татварын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Д.Н нарын гаргасан 2024 оны НА- дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулахаар нэхэмжлэл гаргаж тус шүүхийн шүүгчийн 2025 оны 05 дугаар сарын 15-ны өдрийн 3276 дугаар захирамжаар захиргааны хэрэг үүсгэн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулжээ.

3.Хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгчийн тайлбар, түүний үндэслэл:

3.1.Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ц.Э шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: 1. ....Маргаан бүхий актаар ногдуулсан албан татварыг төлөх ёстой байсан гэвэл хуульд зааснаар хэзээ төлөх байсан бэ? гэсэн энэ асуултад л үнэн зөв хариулт авбал тэгээд л энэ хэрэг шийдвэрлэгдэнэ. Энэ талаар холбогдох тайлбараа акт гарахаас нь өмнө бичгээр олон удаа өгч, тайлбарласан ч хүлээж аваагүй болохоор л өнөөдөр захиргааны хэрэг үүсээд явж байгаа юм. Татварын ерөнхий хуулийн 42.1-д Татварын улсын байцаагч энэ хуулийн 16.2, 16.3, 36.1, 37.1, 41.1-д заасан 5 үндэслэлээр л нөхөн ногдуулалтын акт, эсхүл илтгэх хуудас үйлдэх хуулийн заалттай. Эхний 4 үндэслэл манай хэрэгт огт хамаарахгүй, зөвхөн 41.1 дэх заалтыг үндэслэсэн тухайгаа хариуцагч актадаа дурдсан байгаа. Татварын ерөнхий хуулийн 41.1. Татвар төлөгч татварын хууль тогтоомжид заасны дагуу төлбөл зохих татварын ногдлоо бүрэн гүйцэд тодорхойлж, хугацаанд нь төлсөн эсэхийг татварын алба хянан шалгана. Зөвхөн энэ зүйлд заасныг үндэслэн татварын хяналт шалгалт хийж, акт үйлдсэнтэй талуудын хооронд маргаан байхгүй. Тэгэхээр хугацаанд нь төлсөн эсэхийг тогтоох асуудал бол хяналт шалгалтын хамгийн цөм буюу хамгийн чухал 2 зүйлийн нэг нь юм. 1 нь ногдол бүрэн эсэх, 2 дах нь хугацаандаа төлсөн эсэх. Хэрэгт хамаарах гол асуудал болох хувьцааг бэлэглэх хэлцэл, ажил гүйлгээг 2019 онд хийж дууссан байдаг. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийг дагаж мөрдөх журмын тухай 2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны хуулийн 1 дүгээр зүйлд Албан татвар төлөгчийн 2019 оны татварын жилд олсон орлогод ногдуулан төлөх албан татварын хэмжээг 2006 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр баталсан Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн дагуу тодорхойлон тайлагнаж, эцсийн тооцоог хийнэ. гэсэн тул энд яригдах 2019 оны татварын жилд хамаарах асуудалд 2006 оны хуулийг үндэслэн нэхэмжлэл гаргасан байгаа. Маргаанд хамаарах асуудал нь энэхүү 2006 оны хуульд 2017 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдөр нэмж оруулсан зохицуулалтаас үүдэлтэй юм. Татварын ерөнхий хууль /2019/-ийн 29.2 Татварын тайлан тушаах, татвар төлөх хугацааг тухайн төрлийн татварын хуулиар тогтоох бөгөөд хуульд өөрөөр заагаагүй бол татвар төлөх, тайлагнах хугацаа адил байна. 3.2-т Энэ хуулиар зохицуулаагүй, эсхүл энэ хуульд зааснаас өөрөөр татварын бусад хуульд заасан бол тухайн харилцааг нарийвчлан зохицуулсан татварын хуулийн зүйл, хэсэг, заалт давуу үйлчилнэ. 3.3-т Энэ хуулийн 3.2-т заасны дагуу тухайн харилцааг нарийвчлан зохицуулсан хууль, зүйл, хэсэг, заалтыг тодорхойлох боломжгүй бол сүүлд батлагдсан хууль, хуулийн зүйл, хэсэг, заалтыг баримтална гэж заасан тул ямар ч үед ААНОАТ:2006 хуульд тусгасан 2017 оны нэмэлтээр оруулсан зохицуулалт нь давуу үйлчлэлтэй болно. ААНОАТ:2006 хуулийн долоодугаар бүлэгт Албан татвар ногдуулах, төсөвт төлөх, тайлагнах асуудлыг тусгайлан хуулиар тогтоосон. Үүнээс өөр зохицуулалт байхгүй, зөрчих боломжгүйг ойлгомжтой заасан байгаа юм. 21.7.Энэ хуулийн 16.11, 16.12, 16.13, 16.14-т заасны дагуу тодорхойлсон орлогод ногдуулах албан татварыг тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч, эсхүл газар эзэмших, ашиглах эрхтэй этгээд хэлцэл хийгдсэнээс хойш ажлын 7 хоногийн дотор ногдуулан суутган авч, төсөвт шилжүүлнэ гэсэн хэсгийг 2017 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар нэмсэн. Үүнээс авч үзвэл хэлцэл хэзээ хийгдсэнээс хамаарч, түүнээс хойш ажлын 7 хоногт төлөх хугацааг хуулиар тогтоосон байна. Гэхдээ хэзээ тайлагнах хугацааг хуулиар тогтоогоогүй. Татварын ерөнхий хуульд Татварын тайлан тушаах, татвар төлөх хугацааг тухайн төрлийн татварын хуулиар тогтоох зохицуулалттайг дахин сануулъя. Гэтэл Марган таслах зөвлөлийн тогтоолд Татварын ерөнхий газрын даргын тушаалаар татварын тайлангийн маягтыг өөрчилж баталсан нь татварын тайлан тушаах хугацааг өөрчилсөн мэтээр андуурч шийдвэрлэсэн байгаа юм. Татварын тайлан тушаах хугацааг зөвхөн тухайн төрлийн татварын хуулиар тогтоодог хуультай, энийг үл ойшоож огтоос болохгүй. Энэ бол хууль, агентлагийн даргын баталсан тушаалаар хуульд заасныг өөрчилж болохгүй. Хэрэв татварын тайлан тушаах хугацааг тогтоогоогүй бол мөн Татварын ерөнхий хуульд татвар төлөх, тайлагнах эцсийн хугацаа адил байна гэсэн ёсоор тайлагнах хугацаа нь мөн л хэлцэл хийгдсэнээс хойш ажлын 7 хоногийн дотор байх ёстой хууль үйлчилж байсан гэсэн үг юм. Хариуцагч талаас акт гаргахдаа уг асуудалд огт хамааралгүй, дээрх хуульд нэмэлтээр орсон асуудлыг огт зохицуулдаггүй 21.5, 21.8 дах заалтуудыг үндэслэн тайлан тушаах байсан мэтээр ямар ч хуулийн үндэслэлгүй шийдвэр гаргаад байгаа юм. Уг 21.8 дах заалт нь хуулийн 4.1.6-д заасан суутгагч-ид хамааралтай болохоос 21.7-д заасан тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч-д огт хамаарахгүй заалт юм. Уг хуулийн 4.1.6-д зааснаар "суутгагч" гэж албан татвар төлөгчид олгосон орлогод энэ хуулийн дагуу албан татвар ногдуулан суутгаж, улсын болон орон нутгийн төсөвт шилжүүлэх үүрэг бүхий этгээдийг хэлнэ. М******* ХХК нь хэнд ч орлого олгоогүй тул суутгагч биш бөгөөд 21.7 дах заалтад суутгагч этгээд биш тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч энэ үүргийг гүйцэтгэх зохицуулалтыг тусгайлан олгосон. Тэгэхээр 21.8 дах заалт энэ хэрэгт огт хамаарахгүй юм. Иймд хуульд маш тодорхой заасан зохицуулалт, бас сүүлд орсон зохицуулалт давуу хүчинтэй байх тул зөвхөн 21.7 дах заалт л тухайн албан татварыг хэзээ төлөх байсан гэдгийг зааж өгч байгаа юм. Тайлагнах асуудлыг ч мөн адил Татварын ерөнхий хуульд заасан татвар төлөх, тайлагнах эцсийн хугацаа адил байна гэсэн ёсоор зохицуулсан байдаг. Тухайлбал, 16.14 дэх заалтыг үндэслэн Сангийн сайдын 2017 оны 380 дугаар тушаалын 1-р хавсралтаар баталсан Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, тусгай зөвшөөрөл шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах аргачлал-ын 3.13-т Энэ аргачлалын 3.11, 3.12-т заасан дүнг 4 дүгээр хавсралтад заасан маягтын дагуу татварын албанд хүргүүлж баталгаажуулна. 4 дүгээр хавсралт нь Ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцоолох маягт юм. Нөхөн ногдуулалтын акт үйлдэхдээ энэ маягтыг ашигласан. Өөрөөр хэлбэл энэ бол хуульд нэмэлтээр оруулсан асуудлын хувьд татварын тайлан нь юм. Нэг ёсондоо татвар төлөх, тайлагнах хугацаа адил байна гэдгийн баталгаа нь энэ юм. ... 2.Сангийн сайд 16.14 дэх хуулийн заалтыг үндэслэн 2017 оны 380 дугаар тушаалаар энэхүү татвар ногдуулах аргачлалыг баталсан. Энэ аргачлалын Дөрөв дэх зүйл нь Татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлох, албан татвар ногдуулах гэсэн гарчигтай. 4.1.Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч этгээд хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар орлого олсон тохиолдолд энэ аргачлалын дагуу...татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлно. Мөн л маш тодорхой орлого олсон тохиолдолд гэдгийг үгчлэн заасан. Тэгэхээр орлого олсон тохиолдолд энэ аргачлалыг хэрэглэнэ, орлого олоогүй тохиолдолд энэ аргачлалыг хэрэглэхгүй гэдгийг тодорхой зохицуулсан байна. Тэгэхээр орлого олсныг тогтоох нь хамгийн чухал юм. Хэрэв орлого олсон нь тогтоогдохгүй бол энд орлогын албан татвар гэж яригдах ёсгүй. А*******ыг шууд бус орлого олсон байж магадгүй гээд ийнхүү татвар ногдуулж болохгүй. Орлого олсныг нь нотолж чадаагүй бол татвар ногдуулах тухай ярьж болохгүйг татварын бүх л хуульд тодорхой заасан. Бүр больё, татвараас зайлсхийсэн гэж үзье. Тийм байлаа ч гэсэн ийм хэмжээний орлого олсон байна, түүнийгээ тайлагнаагүй байна гэдгээ заавал нотлох ёстой, тэгээд татвар төлүүлье гэнэ биз дээ. Тэрнээс энэ хүн шууд бус орлого олсон байх, олсон байж магадгүй гээд ингэж албан татвар ногдуулах ёсгүй. Хариуцагч тал тус компанийн санхүүгийн нөхцөл, байдлыг үзэж шалгасан, хамгийн сайн мэдэж байж энэ актаар тавьсан мөнгийг хаанаас, ямар санхүүгийн эх үүсвэрээс олж төл гэж бодсон юм бол? Хувьцаагаа шилжүүлсэн 2 хувьцаа эзэмшигч хооронд ямар ч орлого олсон, олгосон харилцаа үүсээгүйг мэдэхийн дээдээр мэдэж байж энэ ногдуулсан гэх татварыг хаанаас, ямар эх үүсвэрээс мөнгө олж төл гэж бодсоныг ойлгож чадахгүй л байгаа юм. Хэний өмнөөс яасан гэж энэ компани татвар төлөх гээд байгаа юм бол? Нэг энгийн зүйрлэл санаанд орсон юм. Нум сум, манай эрийн 3 наадмын 1 төрөл. Сум нь байгаад нум байхгүй бол харваж болохгүй, нум нь байгаад сум байхгүй бол бас л адилхан харваж болохгүй. Орлогын татвар. Орлого нь байгаад татварыг хуулиар ногдуулаагүй бол татвар ногдуулахгүй, татвар ногдуулна гэсэн хууль нь байгаад хэн нэгэн орлого олоогүй бол адилхан татвар ногдуулахгүй. Хэн нэгэн этгээд орлого олоогүй байхад албан татвар ногдуулдаггүй Монгол Улсын хууль, дэлхий дахинд хэдэн зуунаар тогтсон жишиг үйлчилж байхад татварын улсын байцаагчид тус компанийг суутган татвар төл гэх нь үндэслэлгүй байсныг тогтоон залруулж өгнө үү. Зөвхөн энэ үндэслэлээр нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгох хуулийн үндэслэлтэй юм. ... 3. Татварыг зөвхөн татварын хуулиар ногдуулдаг. Гэхдээ ямар этгээд ямар татвар төлөхийг тус тусдаа хуулиар тухайлан ногдуулдаг зарчимтай. Аж ахуйн нэгж орлого олсон бол ААНОАТ-ын хуульд зааснаар, Хувь хүн орлого олсон бол ХХОАТ-ын хуульд зааснаар албан татвар ногдуулах харилцааг зохицуулдаг. Тийм ч болохоороо хуульд нь хуулийн үйлчлэх хүрээг тодорхой заасан байгаа. Манай асуудалд хувь хүнийг орлого олсон гэж үзээд аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварыг суутгаж ногдуулсан нь бас л хууль зөрчиж байгаа юм. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшиж байгаа компанийн хувьцааг хувь хүн биш аж ахуйн нэгж, компани эзэмшиж байгааг тодорхой дүрсэлсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл ААНОАТ-ын хуулийн үйлчлэлд тэр хувьцаа эзэмшиж байгаа компаниуд нь орж байгаа тохиолдол юм. Гэтэл манай хувьд ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшиж байгаа компанийн хувьцааг аж ахуйн нэгж, компани биш хувь хүн эзэмшиж байсан. Өөрөөр хэлбэл ААНОАТ-ын тухай хуулийн үйлчлэлд хамаарахгүй хувь хүмүүс. Хэрэв энэ хүмүүсийг хувьцаагаа зарж, орлого олсон тохиолдолд ААНОАТ-ын хуулийг үндэслэж биш, ХХОАТ-ын тухай хуульд заасан 14.1.3.хувьцаа, үнэт цаас борлуулсны орлого олсон гэж үзэж уг хуульд зааснаар олсон орлогод нь албан татвар ногдуулах зохицуулалттай. Энэ талаар хувьцаа шилжүүлэх үедээ Татварын ерөнхий газраас тодруулга авсан албан бичигт тодорхой хариу өгсөн байгаа юм. Хэргийн материалд хавсаргасан ТЕГ-ын 2019.10.30-ны өдрийн 10/3165 тоот албан бичигт Нэг. ААНОАТ-ын тухай хуулийн 8.1.2-т заасан Эрх борлуулсны орлого гэдэг нь эрх бүхий байгууллагаас олгосон тодорхой төрлийн үйл ажиллагаа эрхлэх /газар эзэмших, ашиглах, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл/ эрхийг хуульд заасан хэлбэрээр бусдад шилжүүлснээс олсон орлогыг ойлгохоор...зохицуулсан. Харин танай хүсэлтэд Б.А*******, Р.Б нар хоорондоо ямар байдлаар хувьцаагаа шилжүүлэх болон эцсийн эзэмшигч нь хэн болох талаар тодорхой дурдаагүй байх тул М******* ХХК-ийн үүсгэн байгуулагч, хувьцаа эзэмшигч Б.А*******, Р.Б нар нь өөрсдийн хувьцаагаа өөр хоорондоо /гуравдагч этгээдэд бус/ шилжүүлэх харилцаа нь Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулиар зохицуулагдана. гэж хуулийн үндэслэлтэй хариу өгсөн байгаа юм. Энэ албан бичгээ бид татварын хяналт шалгалтын үеэр хариуцагч талд танилцуулсан байдаг. ААНОАТ-ын тухай хуулийн үйлчлэх хүрээнд огт хамаарахгүй хувь хүнээс албан татвар суутган ногдуулахаар гаргасан энэхүү хууль бус нөхөн ногдуулалтын актыг ААНОАТ-ын тухай хуулийн үйлчлэлд хамаарахгүй, хууль бус болохыг тогтоож өгөхийг хичээнгүйлэн хүсье. Зөвхөн энэ үндэслэлээр нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгох хуулийн үндэслэлтэй юм. ... 4. Татварын ерөнхий /2008 оны/ хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.1-д Хуульд заасны дагуу нөхөн төлүүлэх болон хугацаанд нь төлөөгүй татварт алданги тооцох бөгөөд уг алдангийн хэмжээ нь нөхөн төлүүлэх татварын үнийн дүнгийн 20 хувиас хэтрэхээргүй байна гэж, Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19.1-д Татварыг хуулиар тогтоосон хугацаанд нь төлөөгүй бол хүн, хуулийн этгээдийг хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд төлөгдөөгүй татварын 0.1 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно гээд Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн тайлбар хэсэгт Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан торгуулийн хэмжээ нь төлөх татварын хэмжээний 10 хувиас хэтрэхгүй байна гэж дүгнэсэн байна. Өөрөөр хэлбэл манай тохиолдолд торгуулийн дүн нь 1.2 тэрбум биш 0.4 тэрбум байх хууль үйлчилж байхад ийнхүү 0.8 тэрбум төгрөгийн илүү хэмжээгээр торгууль ногдуулсан нь хуульд нийцэхгүй юм. Нөхөн ногдуулалтын акт үйлдсэн татварын улсын байцаагч нар нь төлөх татварын хэмжээг тооцоолохдоо 2019 оны ТЭЗҮ-д заасан 27.7 тэрбум төгрөгийн ирээдүйн мөнгөний өнөөгийн үнэ цэнийг ашигласан байдаг. Гэтэл уг ТЭЗҮ-ийг Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлийн 2020 оны Т/ дугаар дүгнэлтээр тодотгол хийж, өөрчлөн баталсан ТЭЗҮ-д уг 27.7 тэрбум төгрөгийн ирээдүйн мөнгөний өнөөгийн үнэ цэнийг 7.3 тэрбум болгож бууруулсан байдаг. Гэтэл цорын ганц шийдвэр гаргах эрх бүхий мэргэжлийн байгууллага нь 27.7 тэрбум биш, 7.3 тэрбум гэж тооцсон байхад, хуучин дүнг үндэслэн шийдвэр гаргасан юм. Ийнхүү өөрчилсөн тооцооллыг суурь болгон шийдвэр гаргаснаар татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг (27.77.3=3.8 буюу) 380% дордуулсан юм. Хэрэв зөвхөн энэ дүнгээр тооцооллыг авч үзвэл нөхөн татварын дүн нь 4.2 тэрбум биш, 1.1 тэрбум байх тооцоо гарна. Учир нь өмнөх ТЭЗҮ нь 2019 онд хүчинтэй байсан байж болно, гэхдээ шийдвэр гаргасан 2024 онд уг ТЭЗҮ-ийг тодотгож шинэчилчихсэн, мэргэжлийн байгууллага нь ирээдүйн мөнгөний өнөөгийн үнэ цэнийг 10%-ийн хорогдуулалтын нормоор тооцоод 7.3 тэрбум төгрөг байна гэж баталсан байхад хүчингүй болсон тооцооллыг үндэслэсэн нь хууль бус юм. Мэргэжлийн байгууллага уг ашигт малтмалын ордын ирээдүйн мөнгөний өнөөгийн үнэ цэнэ 27.7 тэрбум яагаад ч хүрэхгүй юм байна, энэ бол 7.3 тэрбум юм гэж бууруулж баталсан, тэр нь эрх зүйн хувьд хүчин төгөлдөр байхад ямар ч хуулийн болон эдийн засгийн үндэслэлгүйгээр шийдвэрээ гаргасан. Энэ бол яах аргагүй татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг илтээр буюу 380% дордуулсан шийдвэр болсон. Түүнчлэн, нөхөн ногдуулалтын акт үйлдэх үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан Сангийн сайдын 2019 оны 302 болон 2023 оны дүгээр тушаалуудаар баталсан Аргачлал-аар манай тооцооллыг хийсэн бол төлөх татварын ногдол гарахгүй, албан татвар ногдуулах орлого-ын дүн нь хасах утгатай гарч байгаа тооцоолол нотлох баримтаар авагдсан байгаа. Нөхөн ногдуулалт буюу татварын дүнг тооцоолон гаргахдаа ААНОАТ:2019 хуульд заасан 10%-аар биш, ААНОАТ:2006 хуульд заасан 30%-аар нөхөн ногдуулалт хийсэн нь татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дахин 200% дордуулсан. Татварын ерөнхий хууль /2019/-ийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.13-т "нөхөн ногдуулалт" гэж энэ хуульд заасны дагуу гүйцэтгэсэн татварын хяналт шалгалтын дүнд үндэслэн татварын албанаас тодорхойлсон татварын дүнг ойлгохоор заасан бөгөөд энэ дүнг Татварын ерөнхий хууль /2008/-ийн болон ААНОАТ:2006 хуулийг үндэслэн тооцож үзэхэд татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулж байгаа тохиолдолд Татварын ерөнхий хууль /2019/-ийн болон ААНОАТ:2019 хуулийн холбогдох заалтыг үндэслэн нөхөн ногдуулалт хийх буюу татварын дүнг гаргах ёстой. Яг 1 ижил асуудалд өнөөдрийн хүчин төгөлдөр хуульд зааснаар 10%-аар, хүчин төгөлдөр бус болсон хуульд 30%-аар албан татвар ногдуулахаар бол татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулж, хүчингүй болсон 30%-аар албан татвар ногдуулах ёсгүй. Татвар төлөгчийн эрх зүйн байдал гэдгийг УДШ-ээс тайлбарлаагүй байна. Гэхдээ уг хуульд ч энэ талаар тодорхой заагаагүй хэдий ч шүүгч нь татварын хэрэг шийдвэрлэхдээ Монгол Улсын шүүхийн тухай хуульд заасан эрхээ хэрэгжүүлж, гагцхүү хуульд захирагдан Монгол Улсын нэрийн өмнөөс шийдвэрлэж байгаа тохиолдлыг өмнө нь танилцуулсан. Хууль буцаан хэрэглэхэд Татварын ерөнхий хууль /2019/-ийн 6.1.13-т заасан нөхөн ногдуулалт-ын дүн нь татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулаагүй бол Татварын ерөнхий хууль /2008/-ийг буцаан хэрэглэх шаардлагагүй гэж бид үзэж байгаа юм. Учир нь нэг татвар төлөгч яг ижил асуудалд өнөөдөр хүчин төгөлдөр үйлчилж буй хуулийн дагуу 10%-аар албан татвар төлөх зохицуулалт үйлчилж байхад нөгөө татвар төлөгчийг хүчингүй болсон хуулийг үндэслэн мөн энэ хугацаанд буюу өнөөдөр 30%-аар албан татвар төл гэх нь яаж ч бодсон түүний эрх зүйн байдлыг дордуулсан, ялгаварласан хэрэг болно. Эрүүгийн хэргийн хувьд жишээлбэл, 2019 онд үйлдсэн гэмт хэрэгт 3 жилийн хорих ял оноох хууль үйлчилж байсан, гэхдээ тэр этгээд 2024 онд баригдаад тухайн ондоо шүүхээс ял оноох болсон. Гэтэл өмнөх хууль нь хүчингүй болсон, 2024 онд үйлчилж байгаа хуулиар уг гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдэд 1 жилийн хорих ял оноох заалт үйлчилж байсан. Эрүүгийн хуулийн 1.9 дүгээр зүйлийн 1-т 1.Үйлдэл, эс үйлдэхүйг гэмт хэрэгт тооцохгүй болсон, оногдуулах ялыг хөнгөрүүлсэн, гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлсэн хуулийг буцаан хэрэглэнэ. гэсэн заалтыг үндэслэн 1 жилийн хорих ял оноох зохицуулалттай. Үүнтэй ижил, татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулсан, хүчингүй болсон хуулийн заалтыг баримтлан нөхөн ногдуулалтын акт үйлдэж болохгүй. Эрүүгийн хуулийн хувьд гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийн эрх зүйн байдал гэвэл хорих ял, торгууль гэх мэт шийтгэлүүдийг ойлгох бол Татварын ерөнхий хуулийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуульд заасан татвар төлөгчийн эрх зүй байдал гэдэг бол татвар төлөгчийн төлөх татвар буюу нөхөн ногдуулалтын дүн, торгууль, алдангийн хэмжээ байх нь ойлгомжтой. Энэ 3 асуудал бол татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулахгүй байх тухай хүчин төгөлдөр мөрдөж буй татварын хууль тогтоомжийн хүрээнд үүссэн зөрчлүүд юм. Одоо танилцуулах 2 асуудал бол процессын болон хянан шалгах ажлын алдаа байгаа... гэжээ.

3.2.Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Татварын ерөнхий хуулийн 76 дугаар зүйлийн 76.1.3 дээр татвар төлөгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэх, түүнийг хэрэгжүүлэх боломжийг хангах, тэдэнд итгэл үзүүлэх гэдэг зарчмыг хуульчилсан. 76.7 дээр татварын алба, татварын улсын байцаагч нь бүрэн эрхийг хэрэгжүүлэхдээ татварын улсын байцаагчийн ёс зүйн дүрмийг баримтлан, татвар төлөгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хүндэтгэж, тэдэнд итгэл үзүүлж ажиллана гэдэг хуультай. Тэгэхээр өнөөдөр шүүх хуралдаанд орж ирээд шүүхийн өмнө худлаа ярьдаг татварын байцаагчтай байгаад татвар төлөгчийн хувьд харамсалтай байна. Өөрөөр хэлбэл, 14-ний өдөр гарын үсэг зурсан гэж би хэлээгүй гээд 7 цаг мэлзээд хуралдаан дээр хэлсэн. Та нар наад асуудлаараа дараа нь тухайлаад бичгээр гомдол гарга гээд хэлж байсан. Шүүх хуралдаан дээр сонсгоод байхаар юм байхгүй. Анхнаасаа манай нэхэмжлэлийн үндэслэл дээр тодорхойлогдоод, дурдагдаад үүн дээрээ тайлбар аваад явахдаа систем дээр албажсан учраас энэ хамаагүй гэдэг тайлбар өгч байсан талаар би тэгж хэлээгүй гэдэг. Ийм татварын улсын байцаагч, татвар төлөгчийн эрхийг хүндэтгэж, итгэл үзүүлэх нь битгий хэл шүүхийн өмнө худлаа яриад ичихгүй сууж байна гэж ойлгогдохоор байна. Татварын хөөн хэлэлцэх хугацааны асуудлын хувьд нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн тайлбарыг бүрэн дэмжиж байгаа. 7 хоногийн дотор төлөгдөх хугацаатай татвар төлөх, тайлагнах хугацааг 1 гэж тайлбарлаж байгаа. Хариуцагчийн тайлбар үндэслэлгүй. 02 дугаар сарын 10 гэдэг хугацаа хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолохтой холбоотойгоос гадна 02 дугаар сарын 14-ний өдөр татварын акт албажиж байгаа. Татварын улсын байцаагч гарын үсгээ зураад, нэгжийн удирдлага гарын үсэг зураад татварын акт хүчин төгөлдөр болно гэдэг хуультай. Нотлох баримт шинжлэн судлах шатад татварын томилолтын хугацаа 02 дугаар сарын 09-ний өдөр дуусаж байгаа. 14-ний өдөр хуулиараа татварын нөхөн ногдуулалтын акт албажсан гэж харагдаад байгаа бодит нөхцөл байдал байна. Тэгэхээр яагаад томилолтгүйгээр хяналт шалгалтыг явуулдаггүй юм. Яагаад томилолтын хугацаа дуусчихсан байхад татвар төлөгчид актаа явуулдаггүй юм. Томилолттой, удирдамжтай хяналт шалгалт явуулах тухай зохицуулалт Татварын ерөнхий зөвлөлд байгаа. Улсын дээд шүүхийн жишиг шийдвэрийг нэхэмжлэгчийн зүгээс нэхэмжлэлдээ хавсаргаж өгсөн. Энэ бол суутган төлөгч хуулийн этгээдийн хувьд яригдахгүй юм байна, хувь хүмүүс татвар төлөхтэй холбоотой харилцаа юм байна гэдэг Улсын Дээд шүүхийн Г.С шүүгчийн тойм тайлбар байгаа. Нэгэнт хууль хэрэглээний нэгдмэл байдлыг Улсын дээд шүүх хангаад, үүнтэй зорилгынхоо хүрээнд тайлбар гаргаж, дээд шүүхээр орсон зарчмын шинжтэй шийдвэрүүдийг нийтлэх ач холбогдол нь хэн нэг нь дур зоргоороо хуулийг тайлбарлаж, өөрийнхөө сонирхолд нийцүүлж 2 талаас нь тайлбарлахаас сэргийлж, энэ практик жишиг зарчмыг хуулиар хянан нийлүүлэх байдлыг Улсын Дээд шүүхээс тогтоодог юм. Тэгэхээр нэгэнт ингээд хувьцаа худалдах, худалдан авах гэрээний талууд эрх борлуулсны орлогын албан татвар төлөгч эсвэл суутган төлөгч болно гэдэг тодорхой дүгнэлт, тайлбар байгаа учраас дэлгэрүүлээд хэн нь төлөх юм бэ, хэн нь татвар төлөгч байх юм бэ гэдэгтэй холбоотой асуудал дээр дахиж тайлбар хэлэх нь илүү байх гэж бодож байна. Нэмээд Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлийн 2024 оны 03 дугаар сарын 28-ны өдрийн 003 дугаартай тогтоол байдаг. Ерөнхий газрын маргаан таслах зөвлөл мөн адилхан тогтоолуудаа нээлттэй цахим сайтдаа байршуулдаг. Энэ тогтоолын үндэслэх хэсэгт хуулийн 82 дугаар зүйлийн 82.1.1-д заасан төлбөл зохих татварын дүнг 50 хүртэл хувиар бууруулсан бол нөхөн төлөх татварын дүнгийн 30%-аар торгох хуулийн зохицуулалт нь татварын улсын байцаагчийн актаар нөхөн төлбөл тогтоосон буюу төсөвт төлбөл зохих албан татвар үүссэн тохиолдолд хамаарна. Иймд компанийн хувьд нэгэнт төсөв төлөх албан татваргүй, төсвөөс буцаан авах албан татварын үлдэгдэлтэй байх тул актаар ногдуулсан 57.000.000 төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгох үндэслэлтэй байна. Өөрөөр хэлбэл, татварын байгууллага, татварын буцаан авалттай, НӨАТ-ын илүү төлөлттэй байх тохиолдолд яаж акт тавьдаг юм бэ? Торгууль авдаг буюу захиргааны шийтгэлийн шинжтэй төлбөр тавьдаг юм уу, үгүй юм уу гэдгийг Ерөнхий газрын Том татвар төлөгчдөд маргааныг харьяалдаг. Энэ маргаан таслах зөвлөл нь ийм байдлаар хуулийг хэрэглэж байна. Энэ нь нэхэмжлэгчийн төлөөлөгчийн тайлбар дээрээ дурдсан, бид нар илүү төлөлттэй байхад хүртэл түүнээс татварын зөрчил гэж тодорхойлсон хэсгээрээ бууруулаад дахиж нэмж нөхөн татвар тавиад байгаа. Өөрөөр хэлбэл, илүү төлөлттэй байх хугацаанд татвар төлөгч улсыг хохироогоогүй гэж үздэг. Зарчмын хувьд нэгэнт өөрийнхөө татварыг түрүүлээд төлчихсөн байна гэж үздэг. Үүнийг төр буцааж өгөх ёстой, төсөв буцааж өгөх ёстой гэдэг зарчим хуульд үйлчилдэг. Тэр утгаараа татвар, алданги, торгууль, алданги гэдэг зохицуулалтуудыг буруугаар хэрэглээд байна гэдэг тайлбаруудыг хэлсэн. Тэгэхээр ер нь нэгтгээд дүгнээд бодоход татвар төлөгчийн эрхийг хүндэтгэх, юу яриад байна гэдгийг ойлгох, татвар төлөгчийн байр суурь дээрээс бодож үзэх, цаана нь яг ямар бодит харилцаа бий болоод байгаа юм, хэн ямар орлого олоод байгаа юм бэ гэдгийг татварын улсын байцаагч өөрөө тодорхойлж тогтоох, татварын байгууллага, татвар төлөгчид итгэл үзүүлнэ гэдэг зарчмын агуулга энэ юм болов уу гэж бодоод байгаа юм. Эсрэгээрээ эрх зүйн байдлыг дордуулж болох бүх боломжийг, бүх гаргалгаануудыг зохиомлоор гаргаж ирж татварын байцаагч актаа тавьсан гэж хардах үндэслэл хөдөлгөөн болгонд харагдаад байна. Зөрчил биш байсан ч энэ актыг тавихдаа хамгийн их хэмжээнд торгууль алдангийг байхгүй байхад гаргаж ирж байгаа, тавьж байгаа асуудлыг шүүх анхаарч үзээсэй, татвар төлөгч үүнд гомдоод байна. Яагаад хуулиа хэрэгжүүлэхгүй төсөв бүрдүүлэх гэдэг үүднээсээ, эсвэл өөр ямар нэгэн шалтгаанаар татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулаад, хааж боомилж, бүх өнцөг гаргалгаануудыг гаргаж ирээд байдаг юм бэ гэдэг асуултыг шүүхийн хэлэлцүүлгийн төгсгөлд асуухаас өөр аргагүй болчхоод байгаа юм. Татварын ерөнхий хуулийн 5.5 дугаар зүйлд зарчим хуульчлагдсан байгаа. Тэгэхээр 5.1.1 дээр зайлшгүй байх, 5.1.3 дээр шударга байх гэдэг зарчмуудыг авчирсан. Захиргааны ерөнхий хуулийн 4.2.1 хуульд үндэслэх, 4.2.5 зорилгодоо нийцсэн, бодит нөхцөлд тохирсон шийдвэр, үндэслэл бүхий байх гэдэг зарчмууд яг энэ актын хувьд хангагдаагүй байна. Тэгэхээр нөхцөл байдлыг тогтоох, актаа нотлох нь татварын улсын байцаагчийн үүрэг. Захиргааны ерөнхий хуулиар ч тэр, Татварын ерөнхий хуулиар ч тэр холбогдох тогтоомжуудаар журмаараа зөрчил шалган шийдвэрлэх хуудсаараа Татварын ерөнхий хууль, татварын улсын байцаагчийн эрхийг маш өргөнөөр хуульчилсан байдаг. Баримт гаргуулах, нэгжлэг үзлэг хийх, орон байранд нэвтрэх, өөрөөр хэлбэл, зөрчил байгаа гэж тогтоож, үзэж байгаа бол үүнийг нотлохтой холбоотой бүх эрх татварын байгууллагад, татварын улсын байцаагчид байдаг. Гэтэл өнөөдөр цаанаа бодит харилцаа юу болсон юм, хувьцаа шилжсэн, шилжихтэй холбоотой бодит шаардлага нь юу байсан юм, бизнес эрхлэгчийн хувьд бизнес шийдвэр байсан юм уу, үгүй юм уу, бодитоор орлого олсон юм уу гэдэг асуудалд өнгөцхөн хандсан байна гэж харж дүгнэхэд хүрч байна. Татварын ерөнхий газрын хуулийн хэрэгжилтийг хангах газраас өгч байгаа албан бичигт хуулийг тайлбарлаж байгаа, энэ харилцааг тодорхойлж байгаа хуулийг яаж хэрэглэх юм бэ гэдэг дээр хариулт өгч байгаа учраас үндсэндээ хэрвээ тэр албан бичгийг тэгж аваагүй байсан бол хууль тогтоомжийг яаж хэрэгжүүлэхтэй холбоотой татвар төлөгчийн хувьд дараагийн арга хэмжээ, хууль, хуулийг яаж шилжүүлэхтэй холбоотой зөвлөгөө мэдээллээ аваад явах байсан. Тэгэхээр Ерөнхий газрын хуулийн хэрэгжилт хангах газраас хариу өгчхөж байгаа учраас бид нар ингэж явахаас өөр аргагүй. Үүнийг хэрэглэхээс өөр аргагүй. Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн газар үүнийг аваад хуульд заасан баримт мөн байна гэж үзээд бүртгэлээ хийсэн. Гэтэл доод шатных нь албан тушаалтан шүүх хуралдаан дээр орж ирээд наад бичгийг чинь ингэж тайлбарлана, ингэж ойлгоно, зүгээр л нэг албан бичиг төөрөгдөл бий болгосон гэдэг тайлбарыг хэлээд байж байгаад харамсалтай байна. Өөрөөр хэлбэл, хэрвээ хариуцагчийн ярьж байгаагаар тийм байсан бол татвар төлөгч татварын байгууллага татвар төлөгчийнхөө урд талд нь нүүх гэж байгаад ороод бүдрэхэд нь дээрээс нь булж байгаатай адилхан логикоор асуудалд хандаж байна гэж татвар төлөгч үзэж байна. Үүнд нэхэмжлэгчийн хувьд гомдолтой байна. Иймд актыг бүхэлд нь хүчингүй болгож өгнө үү гэжээ.

3.3.Хариуцагч шүүх хуралдаанд гаргасан хариу тайлбартаа: ...2023 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдрийн Нийслэлийн Татварын газрын хяналт, шалгалтын хэлтсийн даргын олгосон 2 тоот татварын хяналт, шалгалтын томилолтоор татварын улсын байцаагч Э, Н нар Нийслэлийн Татварын хэлтэст бүртгэлтэй ******* тоот регистрийн дугаартай М******* ХХК-ийн 2019-2022 оны татвар төлөлтийн ногдуулалтад иж бүрэн тайлант шалгалтыг хийж 2024 оны 02 дугаар сарын 09-ний өдөр 2224000001513 тоот нөхөн ногдуулалтын актаар 13.953.544.000 төгрөгийн зөрчил илрүүлж 6.243.246.369 төгрөгийн төлбөрийг ногдуулсан. Нэхэмжлэгчийн шаардлагыг уншиж үзээд дараах тайлбарыг гаргаж байна. Татварын хяналт, шалгалтад хамрагдах хугацаанд татварын албаны хөндлөнгийн мэдээллийн санд нэмэгдсэн өртгийн албан татварын худалдан авалтын 679.000.000 төгрөгийн үнэтэй 680 ширхэг падааны мэдээлэл, хуулийн этгээдийн лавлагаа 1 ширхэг, дансны мэдээлэл 3 ширхэг, гаалийн мэдээ 3 ширхэг, Үндэсний аудитын газрын 2023 оны 09 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 1 албан тоотоор эцсийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн бүртгэлтэй боловч тусгай зөвшөөрлийн шилжилт хөдөлгөөнийг татварын албанд бүртгүүлээгүй, татвар ногдуулаагүй, холбогдох татварыг төлөөгүй гэсэн мэдээлэлтэй байсан. Улсын бүртгэлийн ерөнхий газраас ирүүлсэн 2019 онд М******* ХХК-ийн хувь оролцоо болон тусгай зөвшөөрлийн эрх шилжүүлсэн мэдээлэл Үндэсний геологийн албаны, геологийн төв архиваас ирүүлсэн М******* ХХК-ийн 2019 онд мөрдөгдөж байсан Техник эдийн засгийн үндэслэл, Том татвар төлөгчдийн газрын эрдэс баялгийн татварын хэлтсээс ирүүлсэн ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэдгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцоолох зэрэг санхүүгийн тайлан, татварын нэгдсэн системийн тооцоолол, санхүүгийн анхан шатны баримтад тулгуурлан шалгалтыг хийсэн. Үндэсний аудитын газрын 2023 оны 09 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 1 тоот албан шаардлагад Төрийн аудитын тухай хуулийн 6 дугаар зүйлд заасан Төрийн аудитын байгууллагын бүрэн эрхийн хүрээнд уул уурхайн салбарын төсвийн орлогыг бүрдүүлэх гүйцэтгэлийн аудитаар дараах зөрчил илэрчээ. Үүнд:

1.Ашигт малтмал газрын тосны газарт тусгай зөвшөөрөл хэсэгчлэн болон бүхэлд нь шилжүүлсэн ба 2019-2022 онуудад нэгж тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч, аж ахуй нэгж нь татварын ерөнхий газарт бүртгүүлээгүй, татвар ногдуулаагүй байна.

2.Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт тодорхойлолттой 30%-аас дээш хувьцаа эзэмшигчийн мэдээлэлд өөрчлөлт орсон, бүртгэгдсэн нь 2019, 2020, 2021 онуудад улсын бүртгэлийн газарт бүртгүүлээгүй, татвар ногдуулаагүй.

3.Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт тодорхойлолтгүй бүртгэгдсэн зэрэг үндэслэлүүдээр татварын хяналт шалгалт, тусгай удирдамжийн дагуу томилолт үүссэн байгаа. Тусгай удирдамжийн дагуу Том татвар төлөгчийн газрын эрдэс баялгийн татварын хэлтэстэй хамтарч шалгалтыг хийх байсан. Нэгдүгээрт эдний хууль зөрчсөн үндэслэл нь эхнээсээ хууль бус байсан. Хуулийн этгээд түүний эцсийн эзэмшигч хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх гэрээ, хэлцэл хийхэд татварын газрын эрдэс баялгийн татварын хэлтэстэй тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцуулах, хүсэлт тооцоолол, мэдээллийн хамт ирүүлэн тооцоолол хийлгүүлэх байсан. Тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцоолох, татварын тооцоолол хийлгэхийн тулд тодорхой хуулийн зохицуулалт байдаг. Үүнд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 2017 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдөр орсон нэмэлт өөрчлөлтөөр Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 16.14 дэх хэсэгт энэ хуулийн 16.11 дэх хэсэгт заасан орлогод албан татвар ногдуулах аргачлал, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох аргачлалыг тус тус санхүү төсвийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална. Эрх шилжүүлэх, эцсийн өмчлөгч өөрчлөх хэлцэл хийгдэх үед Сангийн сайдын 2017 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрийн 380 дугаар тушаалаар аргачлал баталсан. Энэ аргачлалын 5 дугаар хавсралтад заасан 8 төрлийн баримт бичгийг бүрдүүлэн аргачлалын 3.12-т зааснаар уурхайн өнөөгийн үнэ цэнийг эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөлөөс холбогдох журмын дагуу баталсан орд ашиглах, техник эдийн засгийн үндэслэлд тусгасан тооцоололд тусгуулснаар тодорхойлон дөрөвдүгээр маягтын дагуу татварын албанд хүргүүлж баталгаажуулж болно. Энэ үйлдэл ерөөсөө хийгдээгүй. Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт эцсийн өмчлөгч, эзэмшигчийн бүртгэлийн өөрчлөлтийг хийлгэхдээ хууль бус баримт бүрдүүлэн өгч өөрчлөлтийг оруулсан. Үүнд М******* ХХК-аас 2019 оны 09 дүгээр сарын 25-ны өдөр Татварын ерөнхий газрын хуулийн хэрэгжилтийн газар тодруулга авахаар албан тоот хүргүүлсэн. Татварын ерөнхий газрын хуулийн хэрэгжилтийн газраас 2019 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдөр 10/3293 тоот хариу бичгийг ирүүлсэн. Энэ хариу бичигт эднийх тодруулга авахдаа компани юм уу, иргэн юм уу, яг ямар байдлаар хувьцаагаа шилжүүлэх гэж байгаа талаар дурдаагүй гэдэг нь Ц.Э төлөөлөгчийн тайлбарт гарч байх шиг байна лээ. Энэ албан тоотод танай хүсэлтэд А*******, Р.Б нар хоорондоо ямар байдлаар хувьцаагаа шилжүүлэх, эцсийн эзэмшигч нь хэн болох талаар тодорхой дурдаагүй байх тул гагцхүү М******* ХХК-ийн улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн эцсийн эзэмшигчээр бүртгэгдсэн этгээд нь хувьцаагаа шилжүүлж байгаа бол Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 8.2.2 дахь заалтад заасан шууд бусаар эрх шилжүүлсэнд үзнэ гэж тодорхой тусгасан байгаа. Мөн энэ бичигт М******* ХХК нь тус газарт хандсан, хүсэлтэд дурдсан асуудлын хүрээгээр хязгаарлагдах бөгөөд өөр аж ахуйн нэгж болон бусад байгууллагуудад нотлох баримтаар ашиглагдах эрх зүйн үр дагавар үүссэн, захиргааны актын шинжийг агуулаагүй болно гэж заасаар байтал Эрдэс баялгийн татварын хэлтэс дээр тооцооллоо хийлгэлгүйгээр шууд энэ бичгийг Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт хүргэж өгч эцсийн эзэмшигчийн эрхийг шилжүүлсэн байгаа. Энэ нь илт хууль бус байсан. Энэ нь нэг удаагийн ч үйлдэл биш олон удаа энэ хувьцааг хоорондоо шилжүүлж байсан. Өмнө нь ч бас шилжүүлж байхдаа татварын тооцооллыг ерөөсөө хийлгэж байгаагүй. Тэгээд ашиглаж болохгүй гэж бичсээр байтал үүнийг Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт өгч эрхээ шилжүүлсэн байгаа. Эрх борлуулсан, хувьцаа шилжүүлсэн асуудлуудын талаар 2016 оны Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 4.1.6 дээр суутгагч гэдэг нь албан татвар төлөгчид олгосон орлого, энэ хуулийн дагуу албан татвараас ногдуулан суутгаж улсын болон орон нутгийн төсөвт шилжүүлнэ. Үүнд 8.1.2-т эрх борлуулсны орлого, дараах орлогыг хамруулна гэж байгаа. 8.2.1-т эрх бүхий байгууллагаас олгосон тодорхой төрлийн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх эсвэл эд хөрөнгө эзэмших, ашиглах эрхийг хуульд заасан хэлбэрээр бусдад шилжүүлснээс олсон орлого гэж заасан. 8.2.2-т хуулийн этгээд түүний эцсийн эзэмшигч, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар газар эзэмших, ашиглах, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар олсон орлого, 16.3-т дараах орлогод албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлохдоо татвар ногдуулах тус бүрийн нийт дүнгээр тооцно. 2017 оны 11 дүгээр сарын 10-нд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд орсон нэмэлт өөрчлөлтөөр энэ хуулийн 16.12-т заасан орлогыг Газрын тухай хуулийн 38.6-д заасан шаардлагыг үндэслэн татварын ногдлыг тодорхойлох санхүү, эдийн засгийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална гээд Сангийн сайдын 380 дугаар тушаалаар аргачлал батлагдсан байгаа. 16.14 дэх хэсэгт энэ хуулийн 16.11 дэх хэсэгт заасан орлогод албан татвар ногдуулах аргачлал, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох аргачлалыг тус тус санхүү төсвийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална. Эрх борлуулсан нь 2 төрөл байна. Нэг нь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой, нөгөө нь бусад эрхтэй холбоотой. Нэхэмжлэгч тал 21.5, 21.7 гэсэн үндэслэл яриад байгаа. Энэ хуулийн 21.5-т 17.2.1-17.2.3, 17.2.7-17.2.9 гэсэн орлогод 4.1.6-д заасан суутгагч хүлээн авч ажлын 7 хоногт төсөвт төлнө гэсэн байгаа. Энэ хуулийн 21.7-д 16.11, 16.12, 16.13, 16.14-т заасны дагуу тодорхойлсон орлого ногдуулах албан татварыг тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч эсвэл газар эзэмших, ашиглах эрхтэй этгээд хэлцэл хийгдсэнээс хойш ажлын 7 хоногийн дотор төсөвт суутгаж авч төлнө. 21.8-д суутгагч нь энэ хуулийн 21.5, 21.6-д зааснаар суутгасан албан татварын тайланг дараа улирлын эхний сарын 20-ны дотор улирал бүрийн өссөн дүнгээр, жилийн эцсээ 02 дугаар сарын 10-ны дотор гаргаж төлнө. Эднийх мэдээж хэлцэл хийснээс хойш 7 хоногийн дотор эрдэс баялгийн татварын хэлтэс дээр 8 төрлийн баримт бичгийг бүрдүүлж өгөөд, тооцооллоо хийлгээд, тооцоолол хийснээр татварын ерөнхий газрын тодорхойлолтоо авч очоод улсын бүртгэл дээр эцсийн эзэмшигч өөрчлөгдөх, эрх шилжих үйл ажиллагаанууд хийгдэх байсан. 7 хоногийн дотор эднийх татвараа төлөөд илүү төлөлт үүснэ, илүү төлөлтөө эднийх тайлагнаад, тайлагналаараа илүү төлөлт нь хаагдаад аппер сууриараа жилийн эцэстээ төлж тайлагнах хугацаа нь 1 гэдгээрээ 02 дугаар сарын 10-ны дотор тайлангаа гаргаж явж байхдаа тэрийг зөвхөн 7 хоног гэдгээр тайлбарлаж байгаа юм. Энэ бол өөрөө хууль зүйн үндэслэл муутай. Учир нь эрх борлуулсны орлого 8.1, 8.2 2-уулаа орно гээд заачихсан байхад зөвхөн 8.2-ыг 7 хоног дотроо л төлнө. Мэдээж эд нар эрхээ шилжүүлж байгаа учир татвараа төлчихсөн байх ёстой. Энэ нь илүү төлөлт болж явж байгаад 02 дугаар сарын 10-ны ногдол нь орж байж тэр 2 чинь хоорондоо хаагдаж байх ёстой процесс. Үүнийг зөвхөн би 7 хоногийн дотор төлөөд дуусчихсан байх ёстой. Тайлагналын хувьд 11 дүгээр сарын 18-ны дотор хийгдсэн хэлцэл бол 02 дугаар сарын 10-даа буюу 4 дүгээр улиралд хийгдсэн хэлцэл гэсэн үг. Тэгэхээр 4 дүгээр улирлын тайлан нэгдсэн дүнгээр гарч байх ёстой. Тэгэхээр хөөн хэлэлцэх хугацааны тал дээр хууль зөрчөөгүй гэж манай талаас үзэж байгаа гэжээ.

3.4. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Д.Э шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: ...2019 онд М******* ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигч өөрчлөгдсөн байгаа. Хуульд эцсийн эзэмшигч нь 3.1.11-т байхгүй үндэслэл дурдаж байх шиг байна лээ. 2017 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өдрийн хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн 1.3.1.11 дээр эцсийн эзэмшигч гэж өөрийн эзэмшиж буй хувьцаа, хувь оролцоо эсхүл саналын эрхийн үндсэн дээр хуулийн этгээдийн хяналт, удирдлага хөрөнгийг шууд, эсхүл 1 болон түүнээс дээш үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдийн хувьцаа, хувь оролцоогоор төлөөлүүлэн удирдан чиглүүлж буй дараах этгээдийг гэж оруулсан байгаа юм. Тэр нь хуулийн 2018 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс дагаж мөрдөнө гэж байгаа. Үүний дагуу нөгөө 2 хувьцаа эзэмшигч маань эцсийн эзэмшигч болж байгаа. 2018 оны ТЭЗҮ-тэй байсан, тэрийг хэрэглэхгүй, бид нар 2020 оны ТЭЗҮ-тэй гэж байна. Манай эрдэс баялгийн татварын хэлтэс дээр тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг ялангуяа хяналт, шалгалттай холбоотойгоор тооцоолоход тухайн үед хувьцаа эзэмшигч өөрчлөгдөх үед энэ тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ хэд вэ гэж тооцоолж байгаа. Түүнээс биш 2019 онд хувьцаа эзэмшигч солигдож байхад 2023, 2024 онд тооцоолоогүй. Тухайн үед хэдэн төгрөгийн татвар төлөх ёстой, ордынх нь үнэлгээ хэд вэ гэдгийг тухайн үеийнхээр тооцоолж байгаа юм. Тэгэхэд 2019 онд эдний 2018 оны ТЭЗҮ хүчин төгөлдөр явж байсан. Тэгээд түүн дээрээ өнөөгийн үнэ цэнэ 44.763 гээд хийгдчихсэн байгаа. Энэ ТЭЗҮ дээр үндэслэж тооцоолол хийгдсэн. 2019 онд үнэлгээ тооцож байгаа юм чинь 2017 онд батлагдсан Сангийн сайдын тушаалаар батлагдсан аргачлал журмын дагуу тооцоолол хийгдсэн байгаа. Учир нь 2019 оны 12 дугаар сарын 31-нд шинэ аргачлал батлагдаад тэр нь 01 дүгээр сарын 01-ээс мөрдөгдөөд явсан болохоор 2019 онд 2017 оны Сангийн сайдын аргачлалаар явж байгаа. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, тусгай зөвшөөрөл шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах аргачлал гэж байгаа. Тусгай зөвшөөрөл маань өөрөө хувь хүн дээр олгогддоггүй, хуулийн этгээд дээр олгогддог. Тэгэнгүүт тусгай зөвшөөрлөө шилжүүлэх юм уу, тусгай зөвшөөрлөөр хуулийн этгээдийн хувьцаа эзэмшигч өөрчлөгдөхөд борлуулагч орлого олсон гэдэг дээр биш шилжүүлээд, тусгай зөвшөөрөл шилжиж байгаа учир тэрийг орлого олсон гэж үзээд үнэлгээг тооцож, татвар ногдуулж байсан. Энэ нь аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 16.1-т заагдсан байгаа. Үүний дараа татвар ногдуулах аргачлалын 4 дүгээрт татвар ногдох орлогыг тодорхойлох албан татвар ногдуулах гэж байгаа. 4.1 дээр ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч этгээд хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар орлого олсон тохиолдолд энэ аргачлалд заасны дагуу үнэлгээг хийнэ гэж байгаа. Тэгэхээр хувьцаа, хувь оролцоогоо шилжүүлж байгаа тохиолдолд тухайн тусгай зөвшөөрөл нь дагаад шилжээд явчихдаг гэдэг утга цаана нь агуулагдаж байгаа юм. Тэгэхээр тусгай зөвшөөрөл дээр энэ үнэлгээг тооцож татвар ногдуулж байгаа юм. Нэмээд хэлэхэд Аудитын дүгнэлттэй холбоотой нэлээд хэдэн компаниуд хувьцаа эзэмшигч өөрчлөгдөөд, татварын алба дээрээс тодорхойлолт авалгүйгээр шилжсэн тохиолдол гарч ирсэн байгаа. Уг нь бол тухайн компани үнэлгээгээ тооцоолоод холбогдох татварыг төлөөд, татварын албанд хандаад, татварын алба энэ компанийн хувьцаа эзэмшигч тэр нь тэдэн төгрөг, тэдэн хувийн хувьцаагаа түүн рүү шилжүүлээд, тэдэн төгрөг төлсөн гэдэг тодорхойлолтыг гаргуулж аваад, үүнд үндэслэгдэж улсын бүртгэл юм уу, Ашигт малтмал газрын тосны газарт очиж шилжилт хөдөлгөөн болдог. Гэтэл М******* ХХК төрийн албанд хандаагүй. гэжээ.

3.5. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн өмгөөлөгч В.Б шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: ...Тус М******* компанид татварын албанаас хяналт шалгалт хийж акт тогтоосон байгаа. Энэ акт хууль зүйн үндэслэлтэй байгаа. Нэхэмжлэгчийн хэлж, тайлбарлаж байгаа үндэслэлүүд илт худлаа. Татварын албыг бас ажилгүй гэдэг юм уу, дутуу ажилласан гэдэг байдлаар хэлж байх шиг байна. Тэгэхээр татвар ногдох орлого, гол маргааны асуудал нь бүгд хуулиар зохицуулагдсан. Аргачлалаар зохицуулагдсан тооцооллыг нь баталгаажуулах бүх юмнууд нь албан ёсоор хууль дүрэм журмаараа батлагдсан процессын дагуу хяналт шалгалтыг хийсэн учраас энэ акт үндэслэлтэй гэж хэлж байгаа юм. Ялангуяа татвар төлөгчийн өөрийнх нь эрх үүрэг гэж байхгүй. Өөр хүнд зааж өгсөн татварын тухай хуульд хараат бус, үнэн зөв тайлагнах ёстой, тайлангийнхаа үнэн зөвийг хариуцах ёстой, суутгах ёстой бол үүргээ хүлээх ёстой. Хэрвээ энэ үүргийг биелүүлээгүй бол нөхөн төлүүлэх, хариуцлага тооцох зохицуулалт хууль зүйн хувьд хийж байгаа. Тэгээд ч хуульд тодорхой заалттай юмнуудыг өөрсдөө хийгээгүй. Бусад хөндлөнгийн аудитын байгууллагаас ч гэсэн бичиг тоотууд нь ирчихсэн, татварын тодорхойлолт аваагүй, татвараа төлөөгүй байж эрхээ шилжүүлээд байгаа юм. Энэ бүхнийг манай байцаагч хяналт шалгалтын явцад бүгдийг нь хууль зүйн үндэслэл дээр гаргаж хамгаалж, хугацаагаа тооцож, хууль зүйн үндэслэлийг зөв тооцож, татварын ерөнхий газрын татвар төлөгчийн албатай хамтарч ажилласан. гэжээ.

ҮНДЭСЛЭХ нь:

Шүүх хэрэгт авагдсан, шүүх хуралдаанаар хэлэлцэгдсэн нотлох баримт, талуудын тайлбарыг үнэлээд дараах үндэслэлээр нэхэмжлэгч М******* ХХК-ийн нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангаж, маргаж буй Нийслэлийн татварын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Д.Н нарын 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА- нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгож шийдвэрлэлээ.

1.Хэргийн нөхцөл байдал:

1.1.Хариуцагч Нийслэлийн татварын улсын байцаагч нар нь М******* ХХК-ийн 2019 оны 1 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд татварын хяналт шалгалт хийх ерөнхий удирдамж, томилолтын дагуу (Удирдлагын шийдвэрээр-Иж бүрэн) шалгалтыг 2023 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрөөс 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийг дуустал хугацаанд хийж, 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн Татварын ногдуулалт, төлөлтийг шалгасан тухай НА- дугаар нөхөн ногдуулалтын акт үйлдсэн.

1.2.Дээрх актын 1 дэх хэсэг 2020 онд 16,678,216.70 төгрөг, 2021 онд 20,272,453.01 төгрөг нийт 36,950,669.71 төгрөгийн үйл ажиллагааны орлого олохтой холбогдон гараагүй зардлаар аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайлангийн татвар ногдох орлогоос хасагдах зардалд тооцон хасалт хийж татвар ногдуулах орлогыг бууруулсан үйлдэл нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1, 13.1.2, 16.1, 16.1.1 гэсэн заалтыг;

актын 2 дахь хэсэг 2021 онд 11,255,813.23 төгрөг, 2022 онд 79,778,614.97 төгрөг нийт 91,034,428.20 төгрөгийн хувийн хэрэглээний худалдан авалтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын төлбөл зохих татварын дүнгээс хасаж тооцон, төсвөөс буцаан авах нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг өсгөсөн үйлдэл нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.6, 14.6.2 гэсэн заалтыг;

актын 3 дахь хэсэг 2019 онд М******* ХХК-ний эцсийн эзэмшигч Б.А******* нь өөрийн эзэмшилд байсан 75 хувийн хувьцаанаас 50 хувь болох 13,825,59,000.00 төгрөгийн үнэлгээтэй хувьцаа, хувь оролцоо болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн эрхийг Р.Бад шилжүүлэх замаар эцсийн эзэмшигч өөрчлөгдөхөд компани нь татвар суутган тооцож, суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйл үйл ажиллагааны орлого, 8.2-т Эрх борлуулсны орлогод дараахь орлогыг хамааруулна: гээд 8.2.2-т хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар олсон орлого гэж, 16 дугаар зүйл Албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлох, 16 дугаар зүйлийн 16.3-т Дараахь орлогод албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлохдоо албан татвар ногдуулах тухайн орлого тус бүрийн нийт дүнгээр тооцно:, 16.3.5-т эрх борлуулсны орлого;, 16.11-д Энэ хуулийн 8.2-т заасан орлогыг тухайн эрх эзэмшигч, түүний эцсийн эзэмшигчийн шилжүүлсэн хувьцаа, хувь оролцооноос тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн хувьцаанд ногдох хэмжээгээр тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээнээс хувь тэнцүүлэн тооцож албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлно., 17 дугаар зүйлийн 17.2-т Албан татвар төлөгчийн дараахь орлогод дор дурдсан хувиар албан татвар ногдуулна:, 17.2.7-д эрх борлуулсны орлогод 30 хувиар, 21 дүгээр зүйлийн 21.5-д Энэ хуулийн ... 17.2.7-17.2.9-д заасан орлогод ногдох албан татварыг мөн хуулийн 4.1.6-д заасан суутгагч ногдуулан суутган авч, ажлын 7 хоногийн дотор төсөвт шилжүүлнэ гэсэн заалтыг тус тус зөрчсөн гэж,

Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн 11.19.1.1, Татварын ерөнхий хуулийн 73 дугаар зүйлийн 73.2.1, 82 дугаар зүйлийн 82.1.1, 74 дүгээр зүйлийн 74.1, 84 дүгээр зүйлийн 84.1.5 дахь заалтыг тус тус үндэслэн 4,156,771,142.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 1,247,941,687.13 төгрөгийн торгууль, 829,533,540 төгрөгийн алданги, нийт 6,237,246,369.95 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр шийдвэрлэжээ.

1.3.Нэхэмжлэгч нь маргаан бүхий актыг эс зөвшөөрч нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлд гомдол гаргасан бөгөөд тус зөвлөлийн 2025 оны 03 дугаар сарын 25-ны өдрийн 15 дугаар тогтоолоор маргаан бүхий актаар ногдуулсан төлбөрийг хэвээр баталж шийдвэрлэсэн байна.

2.Нэхэмжлэгч М******* ХХК нь Нийслэлийн татварын газрын улсын байцаагч С.Э, Д.Н нарын 2024 оны НА- дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах нэхэмжлэлийн шаардлага гаргаж, хэд хэдэн үндэслэлийг дурдан маргасан.

2.1. ... үйл ажиллагааны орлого олохтой холбогдон гараагүй зардлаар аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар ногдох орлогоос хасагдах зардалд тооцож, хасалт хийж татвар ногдуулах орлогыг бууруулсан зөрчлийн тухайд:

Татварын улсын байцаагчид М******* ХХК-ийн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын жилийн эцсийн алдагдлыг дараах байдлаар тохируулсан:

-2020 оны тайлангаарх 221,039,549.00 төгрөгийн алдагдлыг 16,678,216.70 төгрөгөөр бууруулж, 204,361,332.30 төгрөгөөр,

- 2021 оны тайлангаарх 349,038,373.92 төгрөгийн алдагдлыг 20,272,453.01 төгрөгөөр бууруулж, 328,765,920.91 төгрөгөөр тохируулсан. Алдагдлыг бууруулж тохируулсан үйл баримтад талууд маргаагүй.

2.1.1.Харин нөхөн ногдуулалтын актын илтгэх хуудас М******* ХХК-д хийсэн татварын хяналт шалгалтаар илрүүлсэн зөрчил, ногдуулсан төлбөрийн тооцооны хүснэгт /№1/-д 16,678,216.70 төгрөгийн зөрчилд 1,125,581.32 төгрөгийн нөхөн татвар, 450,232.53 төгрөгийн торгууль, нийт 1,575,813.85 төгрөгийн төлбөр ногдуулсанд нэхэмжлэгчийн төлөөлөгчөөс тус компани орлого олоогүй, алдагдалтай байхад алдагдлыг бууруулсан хэрнээ бууруулсан дүнгээс нөхөн татвар, торгууль оногдуулсан... гэж, хариуцагчаас ... баримтаар нотлогдохгүй зардал алдагдлаас хассан, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын илүү төлөлтийг бууруулсан. Татварын ерөнхий хуульд заасны дагуу төлбөл зохих татварын дүнг 50 хувь хүртэл бууруулсан бол нөхөн төлөх татварын дүнгийн 30 хувиар торгоно гэж заасан. Хэдий алдагдалтай ч ирээдүйд шилжүүлэх алдагдлаа нэмэгдүүлж байна гэж тус тус маргасан.

2.1.2.Нөхөн ногдуулалтын актын хавсралт маягт ХШ07/01-аар (2020 оны) аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварт татвар төлөгчийн тайлангаарх нийт орлогын дүн 23,218,700.00, шалгалтаар 23,218,700.00 гэж, хасагдах зардлын дүн тайлангаарх 244,258,249.22 төгрөг, шалгалтаар 227,580,032.52 төгрөг, зөрүү 16,678,216.70 төгрөг гэж, (2021 оны) аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварт татвар төлөгчийн тайлангаарх нийт орлогын дүн 17,021,400.75, шалгалтаар 17,021,400.75 төгрөг гэж, хасагдах зардлын дүн тайлангаарх 366,059,774.67 төгрөг, шалгалтаар 345,787,321.66 төгрөг, зөрүү 20,272,453.01 төгрөг гэжээ.

2.1.3.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 19 дүгээр зүйлийн 19.1.Албан татвар ногдох нийт орлогоос энэ хуульд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан зардлыг хасаж, зардлын илүү гарсан хэсгийг татварын тайлангаар гарсан алдагдал /цаашид алдагдал гэх/ гэнэ, 19.2.Харьяалах татварын албаар баталгаажуулсан ирээдүйд шилжүүлэн тооцох алдагдлыг тухайн алдагдал гарсан татварын жилийн дараах дараалсан дөрвөн жил бүр албан татвар ногдуулах орлогын нийт дүнгийн 50 хувиар хязгаарлан хасаж тооцно гэж тус тус заасан.

 

2.1.4.Татварын улсын байцаагч нар Маягт ХШ11 М******* ХХК-ийн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайлангаар гарсан алдагдлыг ирээдүйд шилжүүлэн (2020 оны 221,039,549.22 тайлангаар, 204,361,332,52 хянасан, 2021 оны 349,038,373.92 тайлангаар, 328,765,920.91 хянасан) тооцож, алдагдлыг бууруулсан байна.

2.1.5.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль (2019 он)-ийн 13 дугаар зүйл. Албан татвар ногдох орлогоос хасагдах зардалд тавигдах шаардлага 13.1.Дараах нөхцөлийг нэгэн зэрэг хангасан зардлыг албан татвар ногдох орлогоос хасаж тооцно. 13.1.1.Тухайн татварын тайлант хугацаанд хамаарсан байх; 13.1.2.албан татвар төлөгчийн албан татвар ногдох орлого олох үйл ажиллагаатай шууд холбогдон гарсан байх; 13.1.3.зардал бодитой гарсан бөгөөд Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хуулийн 13 дугаар зүйлд заасан баримт болон холбогдох бүртгэлээр баталгаажсан байх; 13.1.4.доор дурдсан бараа, ажил, үйлчилгээний зардал Татварын ерөнхий хуулийн 28.5-д заасан дахин давтагдашгүй дугаар бүхий төлбөрийн баримт, импортын бараанд татвар ногдуулж, гаалийн байгууллагад төлсөн тухай баримтаар баталгаажсан байх гэж тус тус хуульчилсан байна.

2.1.6.Өөрөөр хэлбэл албан татвар ногдох орлогоос хасагдах зардлыг хуульд заасан эдгээр шаардлагыг нэгэн зэрэг хангасан тохиолдолд хасаж төлөх татварыг бууруулахыг хуульд тодорхой заасан бөгөөд хангаагүй буюу албан татвар төлөгчийн албан татвар ногдох орлого олох үйл ажиллагаатай шууд холбогдон гараагүй зардлыг хасаж төлөх татварын хэмжээг бууруулсан талаар хариуцагчаас татвар ногдуулсныг буруутгахгүй боловч нэхэмжлэгч хуулийн этгээдийн тайлангаар гарсан алдагдлыг бууруулсан хэрнээ зөрүү алдагдал дүнгээс төлбөл зохих татварын дүнг 50 хүртэл хувиар бууруулсан бол нөхөн төлөх татварын дүнгийн 30 хувиар торгоно гэсэн заалтыг үндэслэн татвар ногдуулсан буруу байна.

2.1.7.Учир нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1.1-д зааснаар Энэ хуулийн зорилт нь аж ахуйн нэгжийн орлогод албан татвар ногдуулах, уг албан татварыг төсөвт төлөх, тайлагнахтай холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино. Мөн хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1 Энэ хууль нь Монгол Улсад байрладаг болон Монгол Улсад байрладаггүй албан татвар төлөгчийн орлогод албан татвар ногдуулах харилцааг зохицуулна., 18.1.Албан татвар төлөгчийн татварын жилийн албан татвар ногдуулах орлогод албан татварыг ногдуулна. гэж хуульчилжээ.

 

2.1.8.Иймд хариуцагч Татварын улсын байцаагч нар алдагдлыг бууруулсан нь зөв боловч, алдагдалтай хуулийн этгээдийн алдагдлыг бууруулсан дүнгээс төлбөл зохих татварын дүнг 50 хүртэл бууруулсан гэх үндэслэлээр торгууль ногдуулсан нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн орлогод албан татвар ногдуулах гэсэн үндсэн зарчимд нийцээгүй байна.

 

3. ... хувийн хэрэглээний худалдан авалтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын төлбөл зохих татварын дүнгээс хасаж, тооцон, төсвөөс буцаан авах нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг өсгөсөн зөрчлийн тухайд:

3.1. Нөхөн ногдуулалтын актын 2 дахь хэсэгт ... хувийн хэрэглээний худалдан авалтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын төлбөл зохих татварын дүнгээс хасаж тооцон, төсвөөс буцаан авах нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг өсгөсөн үйлдэл нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.6. Дараах бараа, ажил, үйлчилгээг импортоор оруулах, худалдаж авахад төлсөн албан татварыг албан татвар суутган төлөгчийн төлөх уг албан татварын нийт дүнгээс хасахгүй:, 14.6.2.хувийн болон ажиллагсдын хэрэгцээнд зориулан худалдаж авсан бараа, ажил, үйлчилгээ; гэсэн заалтыг зөрчсөн гэж дүгнэсэн.

3.2.Тус компани нь нэмэгдсэн өртгийн тайлангаар 2021 онд 140,966,959.51 төгрөгийн, 2022 онд 538,126,298.11 төгрөгийн худалдан авалттай, цахим татварын удирдлагын нэгдсэн системд 67,909,325.49 төгрөгийн төсвөөс буцаан авах илүү төлөлттэй гэж тайлагнасан.

3.3.Татварын улсын байцаагч нар хяналт шалгалт хийж нэхэмжлэгч М******* ХХК-ийн төсвөөс буцаан авах илүү төлөлтийн дүнг 58,805,882.67 төгрөгөөр бууруулан баталгаажуулсан (хавтас хэргийн 1х-177-178 тал).

3.4.Ингэхдээ 2022 оны зөрчлийн дүн 79,778,614.97, нөхөн татвар 7,977,861.50, торгууль 3,191,144.60 нийт, 11,169,006.10 төгрөгийн нөхөн татварыг торгууль ногдуулжээ.

3.5.Татварын ерөнхий хуулийн 84 дүгээр зүйлийн 84.1.Дараах үйлдэл, эс үйлдлийн улмаас төсөвт төлөх татварын хэмжээг бууруулсан буюу төлөөгүй бол төлбөл зохих татварыг нөхөн төлүүлж, нөхөн төлөх татварын дүнгийн 40 хувиар торгоно:, гээд 84.1.5. төсөвт төлөх нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг бууруулах, эсхүл буцаан авах татварын хэмжээг нэмэгдүүлэх зорилгоор нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаан, төлбөрийн баримтын мэдээллийг зөрүүтэй гаргасан, эсхүл падаан, төлбөрийн баримтыг үйлдээгүй. гэж заажээ.

3.6.Нэхэмжлэгч М******* ХХК-ийн нэмэгдсэн өртгийн тайлангаар төсөвт төлөх татварын хэмжээг бууруулсан буюу төлөөгүй зөрчил гаргаагүй, харин төсвөөс буцаан авах илүү төлөлттэй гэж тайлагнасан тогтоогдсон.

3.7.Гэтэл хариуцагч хувийн хэрэглээний худалдан авалтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын төлбөл зохих татварын дүнгээс хасаж, тооцон, төсвөөс буцаан авах нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг өсгөсөн зөрчилд холбогдуулан М******* ХХК-ийн төсвөөс буцаан авах илүү төлөлтийн дүнгээс нь хасаж, бууруулан баталгаажуулж, төсвөөс буцаан авах авлагыг хасах замаар зөрчлийг залруулсан атлаа, зөрүү дүнгээр дахин нөхөн төлбөр болон торгууль оногдуулсан нь үндэслэлгүй, нэхэмжлэгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулсан байна.

3.8.Мөн нэхэмжлэгчийн төлөөлөгчөөс гаргасан ... илүү төлөлтийн дүнг бууруулж, баталгаажуулчхаад, бууруулсан дүнгээс нөхөн татвар, торгууль ногдуулсан нь үндэслэлгүй, манай компанийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хөндсөн давхар шийтгэл оногдуулсан ... гэх тайлбар үндэслэлтэй.

4. ...компани нь татвар суутган тооцож, суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй зөрчлийн тухайд:

4.1.Хариуцагч Татварын улсын байцаагч нарын нөхөн ногдуулалтын актын 3 дахь хэсэгт 2019 онд М******* ХХК-ний эцсийн эзэмшигч Б.А*******ын нь өөрийн эзэмшилд байсан 75 хувийн хувьцаанаас 50 хувь оролцоо болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн эрхийн Р.Бад шилжүүлэх замаар эцсийн эзэмшигч өөрчлөгдөхөд компани татвар суутган тооцож, суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйл үйл ажиллагааны орлого, 8.2-т Эрх борлуулсны орлогод дараахь орлогыг хамааруулна: гээд 8.2.2-т хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар олсон орлого гэж, 16 дугаар зүйл Албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлох, 16 дугаар зүйлийн 16.3-т Дараахь орлогод албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлохдоо албан татвар ногдуулах тухайн орлого тус бүрийн нийт дүнгээр тооцно:, 16.3.5-т эрх борлуулсны орлого;, 16.11-д Энэ хуулийн 8.2-т заасан орлогыг тухайн эрх эзэмшигч, түүний эцсийн эзэмшигчийн шилжүүлсэн хувьцаа, хувь оролцооноос тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн хувьцаанд ногдох хэмжээгээр тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээнээс хувь тэнцүүлэн тооцож албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлно., 17 дугаар зүйлийн 17.2-т Албан татвар төлөгчийн дараахь орлогод дор дурдсан хувиар албан татвар ногдуулна:, 17.2.7-д эрх борлуулсны орлогод 30 хувиар, 21 дүгээр зүйлийн 21.5-д Энэ хуулийн ... 17.2.7-17.2.9-д заасан орлогод ногдох албан татварыг мөн хуулийн 4.1.6-д заасан суутгагч ногдуулан суутган авч, ажлын 7 хоногийн дотор төсөвт шилжүүлнэ гэснийг зөрчсөн гэж үзсэн.

4.2.Нэхэмжлэгч М******* ХХК нь 2010 оны 3 дугаар сарын 29-ний өдөр гадаад худалдаа эрхлэх үндсэн үйл ажиллагааны чиглэлээр байгуулагдсан.

4.3.Тус компани нь Хэнтий аймгийн Б сумын М нэртэй газарт ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай 1, 13******* дугаартай зөвшөөрлийг Х******* ХХК-аас 2010 оны 5 дугаар сарын 31-ний өдөр шилжүүлэн авсан.

4.4.М******* ХХК-ийн хувьцааг анх Т.Б******* (51 хувь), Р.Б (25 хувь), Б.А******* (24 хувь) тус тус эзэмшиж байжээ. 2011 онд Т.Б******* нь 51 хувийн хувьцаагаа Б.А*******од шилжүүлсэн.

4.5.Үүний дараа Б.А******* нь 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдрийн бэлэглэлийн гэрээ болон компанийн эрх шилжүүлэх гэрээгээр М******* ХХК-ийн 50 хувийн хувьцаа эзэмших эрхийг Р.Бад шилжүүлсэн. Мөн өдрийн хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын шийдвэрээр тус компаний 50 хувийн хувьцааг Б.А******* нь Р.Бад шилжүүлэн, компанийн дүрмийг шинэчлэн баталж, улсын бүртгэлд компанийн 75 хувийн хувьцаа эзэмшигчээр Р.Б, 25 хувийн хувьцаа эзэмшигчээр Б.А******* тус тус бүртгүүлжээ.

4.6.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйлийн 8.2-т Эрх борлуулсны орлогод дараахь орлогыг хамааруулна:, 8.2.2-т хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар олсон орлого. гэж зааснаас үзэхэд хариу төлбөртэйгөөр өөрийн эзэмшиж буй эрхээ шилжүүлснээр орлого олсон тохиолдолд татвар ногдуулахаар хуульчилсан байна.

4.7.Хувьцаа бэлэглэлийн болон эрх шилжүүлэх гэрээг дээрх хуулийн зохицуулалт хүчин төгөлдөр үйлчилж байх хугацаанд буюу 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдөр тус тус байгуулсан.

4.8.Мөн М******* ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигчийн хурлын 2019 оны 01/19 дугаар шийдвэрээр Б.А******* нь өөрийн эзэмшлийн хувьцаанаас 50 хувийн хувьцааг Р.Бад шилжүүлсэн ба уг үйл баримттай талууд маргаагүй болно.

4.9.Хуулийн дээрх зохицуулалтаас харахад, эрх борлуулсны орлогод татвар ногдуулахад эд хөрөнгө эзэмших, ашиглах эрхийг бусдад төлбөртэй шилжүүлсэн байх, үүний улмаас орлого олсон байх урьдчилсан нөхцөл байна.

4.10.Эдгээр нөхцөл хангагдсан тохиолдолд уг орлогыг эрх борлуулсны орлого гэж үзэж, татвар ногдуулахаар зохицуулжээ.

4.11.Маргаан бүхий энэ тохиолдолд 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдөр 542 дугаартай бэлэглэлийн гэрээ, мөн өдрийн 543 дугаартай Компанийн эрх шилжүүлэх тухай гэрээг тус тус үндэслэн, М******* ХХК-ийн 50 хувийн хувьцааг 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдрийн 01/19 дугаар хувьцаа эзэмшигчийн хурлын шийдвэрээр Б.А******* нь өөрийн эзэмшлийн хувьцаанаас 50 хувийн хувьцааг бэлэглэлийн гэрээгээр тус компанийн 25 хувийн хувьцаа эзэмшигч Р.Бад шилжүүлсэн нь орлого олсон гэх нөхцлийг хангаагүй байх тул нэхэмжлэгч Мфлюорт ХХК-ийг суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй гэж үзэх боломжгүй юм.

4.12.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай /2006 оны/ хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1.1-д зааснаар Энэ хуулийн зорилт нь аж ахуйн нэгжийн орлогод албан татвар ногдуулах, уг албан татварыг төсөвт төлөх, тайлагнахтай холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино. Мөн хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1-д Тухайн татварын жилд албан татвар ногдох орлого олсон, эсхүл тийм орлогогүй ч хуульд заасны дагуу албан татвар төлөх үүрэг бүхий аж ахуйн нэгж нь албан татвар төлөгч байна гэж тус тус зааснаар орлого олсон тохиолдолд татвар төлөх үүрэг хуульчилсан байна.

4.13.Гэтэл Бэлэглэлийн гэрээ-ний оролцогч биш нэхэмжлэгч М******* ХХК-ийг ашигт малтмалын тусгай зөвшөөлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар шууд бусаар орлого олсон гэж буруутгаж, хариуцагч татварын улсын байцаагч нар нөхөн ногдуулалтын актаар татвар ногдуулсан үндэслэлгүй байна.

4.14.Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны 2025 оны 05 дугаар тогтоол[1] ...Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.6-д зааснаар суутгагч гэж албан татвар төлөгчид олгосон орлогод энэ хуулийн дагуу албан татвар ногдуулан суутгаж, улсын болон орон нутгийн төсөвт шилжүүлэх үүрэг бүхий этгээд-ийг хэлнэ. Энэхүү хуулийн урьдчилсан нөхцөлийн дагуу суутгагч нь аж ахуйн нэгжид орлого олгосон буюу шилжүүлсэн байх, ингэснээр тухайн аж ахуйн нэгж нь албан татвар төлөгч болсон тохиолдолд түүний төлөх ёстой татварыг өмнөөс нь суутган авч, төсөвт төлөх үүрэг хүлээхээр байна. Өөрөөр хэлбэл, аж ахуйн нэгжийн хувьд эхэлж татвар төлөх үүрэг үүсэж байж өөр хэн нэгэн (хуульд заасан) этгээдэд тухайн татварыг суутган авах/төлөх үүрэг үүснэ. ... татвар тодорхой байх буюу аливаа этгээдийн татвар төлөх үүрэг нь тодорхой байх нь эрх зүйт төрийн хууль дээдлэх зарчим-ын шаардлага юм.

4.15.2006 оны Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулиар аж ахуйн нэгжийн эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулах, шилжүүлэхтэй холбоотой татварын харилцааг тусгайлан зохицуулаагүй, тухайлбал энэ замаар тодорхой эрх, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон орлогыг тухайн эрх эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн орлогод тооцох тухай тодорхой зохицуулалт байгаагүй тул 21 дүгээр зүйлийн 21.7 дахь хэсгийг аж ахуйн нэгжийн орлогод албан татвар ногдуулах хуулийн зорилго болон суутгагч-ийн талаарх зохицуулалтын агуулга, системчлэлд нийцүүлэн тайлбарлах нь зүйтэй. гэж дүгнэсэн байна.

4.16.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.6-д зааснаар суутгагч гэж албан татвар төлөгчид олгосон орлогод энэ хуулийн дагуу албан татвар ногдуулан суутгаж, улсын болон орон нутгийн төсөвт шилжүүлэх үүрэг бүхий этгээдийг ойлгоно гэж заажээ.

4.17.Маргааны үйл баримтад холбогдуулан авч үзвэл, нэхэмжлэгч М******* ХХК нь хэнд ч орлого олгоогүй тул дээрх хуульд заасны дагуу суутгагч биш юм.

4.18.Харин тус компани нь хувьцаа шилжүүлэх бэлэглэлийн гэрээний зүйл болсон тул татвар төлөгч болохгүй юм.

4.19. Нэхэмжлэгч М******* ХХК нь хэдийгээр эрх борлуулсны орлогыг суутган төлөх үүрэг хүлээдэг боловч, энэ тохиолдолд орлого олсон этгээд нь аж ахуйн нэгж биш тул Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийг хэрэглэсэн буруу болжээ.

4.20. Түүнчлэн Татварын ерөнхий газрын 2019 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 10/3293 дугаар албан бичигээр ...Харин танай хүсэлтэд Б.А*******, Р.Б нар хоорондоо ямар байдлаар хувьцаагаа шилжүүлэх болон эцсийн эзэмшигч нь хэн болох талаар тодорхой дурдаагүй байх тул М******* ХХК-ийн үүсгэн байгуулагч, хувьцаа эзэмшигч Б.А*******, Р.Б нь өөрсдийн эзэмшиж байгаа хувьцаагаа өөр хоорондоо /гуравдагч этгээд бус/ шилжүүлэх харилцаа нь Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулиар зохицуулагдана. гэж М******* ХХК-д хариу хүргүүлж байсан атлаа ... хувьцаа, хувь оролцоо болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн эрхийг шилжүүлэх замаар эцсийн эзэмшигч өөрчлөгдөхөд компани нь татвар суутган тооцож, суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй ... гэж татвар төлөгчийг буруутгаж байгаа маргаан бүхий улсын байцаагч нарын акт үндэслэлгүй байна.

5.Эцсийн эзэмшигчийн тухайд:

5.1.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай (2006 оны) хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.8 эцсийн эзэмшигч" гэж Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 3.1.11-т заасныг ойлгоно[2]. гэсэн заалтыг 2017 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдрийн хуулиар нэмсэн.

5.2.Мөн Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай (2015 оны) хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.11."эцсийн эзэмшигч" гэж өөрийн эзэмшиж буй хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийн үндсэн дээр хуулийн этгээдийн хяналт, удирдлага, хөрөнгийг шууд, эсхүл нэг болон түүнээс дээш үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдийн хувьцаа, хувь оролцоогоор төлөөлүүлэн удирдан чиглүүлж буй дараахь этгээдийг:[3]

3.1.11.а.хуулийн этгээдийн хамгийн их саналын эрхийг эзэмшдэг;

3.1.11.б.хуулийн этгээдийн хувьцааны тоо, эсхүл зах зээлийн нийт үнэлгээний хамгийн ихийг эзэмшдэг;

3.1.11.в.адилтгах бусад." гэж тус тус нэмсэн заалтыг 2018 оны 1 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдсөн.

5.3.Хуулийн эцсийн эзэмшигч гэснийг 2018 оны 4 дүгээр сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан. 3.1.11."эцсийн өмчлөгч" гэж Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийн 3.1.6-д заасныг. гэж,

5.4.Мөн Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай (2018 оны шинэчилсэн найруулга) хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.11. "эцсийн өмчлөгч" гэж Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийн 3.1.6-д заасныг. гэж,

Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.6."эцсийн өмчлөгч" гэж, 3.1.6.а.харилцагч нь хуулийн этгээд бол тухайн хуулийн этгээдийн хөрөнгийн дийлэнх хэсгийг дангаараа, эсхүл бусадтай хамтран өмчилж байгаа, эсхүл тухайн хуулийн этгээдийн үйл ажиллагааг удирдан чиглүүлж, эсхүл өөрийн үйлдлийг бусдаар төлөөлүүлэн хийлгэж байгаа, эсхүл хуулийн этгээдийг болон уг хуулийн этгээдээс хийх аливаа хэлцэл, түүнийг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааг удирдах замаар тухайн хуулийн этгээдийг өмчилж үр шим, ашиг орлогыг хүртэж байгаа хүнийг; 3.1.6.б.харилцагч нь хувь хүн бол тухайн хүний үйлдэл, үйл ажиллагааг удирдан чиглүүлж, эсхүл тухайн хүнээр өөрийн үйлдлийг төлөөлүүлэн хийлгэж үр шим, ашиг орлогыг хүртэж байгаа хүнийг; 3.1.6.в.хөрөнгийг удирдах хэлцлийн хувьд тухайн хөрөнгө итгэмжлэн удирдах хэлцлийн үндсэн дээр үр шим, ашиг орлогыг хүртэж байгаа хүнийг; гэж,

Татварын ерөнхий (2019 оны) хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.48 "эцсийн эзэмшигч" гэж ашигт малтмал, газрын тос, цацраг идэвхт ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл, газар эзэмших, ашиглах эрх эзэмшигч этгээдийн 30 болон түүнээс дээш хувийн хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийг өөрөө, эсхүл нэг болон түүнээс дээш үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдээр төлөөлүүлэн эзэмшдэг, саналын эрхийг төлөөлүүлэн хэрэгжүүлдэг, эсхүл ногдол ашгийг хүлээн авах эрхтэй этгээдийг. гэж тус тус хуульчилжээ.

5.5.Дээр дурдсан хуулиудад тусгайлан зохицуулснаар эцсийн өмчлөгч болон эцсийн эзэмшигч гэх ойлголтууд нь хоорондоо ялгаатай байдлаар тодорхойлогдсон байна.

5.6.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай (2006 оны) хуульд заасан эцсийн эзэмшигчийн эрхийн оролцоог Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай (2019 оны) хуульд илүү нарийвчлан хуульчилжээ.

5.7.Өөрөөр хэлбэл, ямар нэг хуулийн этгээд буюу түүний эцсийн эзэмшигч өөрийн хувьцаа эсхүл хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлсний үр дүнд тухайн компанийн эзэмшиж байсан газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн өмчлөгч солигдож байвал үүнээс олсон орлогод албан татвар ногдуулахаар хуульчилсан байхад нэхэмжлэгч М******* ХХК-ийн эрх борлуулсны орлогоос шууд бус орлого олсон гэж буруутгасан үндэслэлгүй байна.

6. Хөөн хэлэлцэх хугацааны тухайд:

6.1.Татварын ерөнхий хууль /2019 оны/-ийн 15 дугаар зүйлийн 15.1-д Татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах ... хөөн хэлэлцэх хугацаа 4 жил байх ..., 15 дугаар зүйлийн 15.3-т Энэ хуулийн 15.1-д заасан хугацааг дараах байдлаар тоолно, 15.3.2-т тайланг сар, улирлаар гаргаж татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрлийн хувьд тухайн жилийн 12 дугаар сарын буюу жилийн эцсийн тайлан гаргаж, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай (2006 оны) хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.7 Энэ хуулийн 16.11, 16.12, 16.13, 16.14-т заасны дагуу тодорхойлсон орлогод ногдуулах албан татварыг тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч, эсхүл газар эзэмших, ашиглах эрхтэй этгээд хэлцэл хийгдсэнээс хойш ажлын 7 хоногийн дотор ногдуулан суутган авч, төсөвт шилжүүлнэ. гэж тус тус заажээ.

6.2.Түүнчлэн, Татварын ерөнхий газрын даргын 2018 оны А/63 дугаар тушаалаар баталсны дагуу суутгагчийн аж ахуйн нэгжид олгосон орлогоос суутгасан албан татварын тайланг оны эхнээс өссөн дүнгээр улирлаар тайлагнахаар зохицуулсан.

6.3.Тодруулбал, суутгагчийн аж ахуйн нэгжид олгосон орлогоос суутгасан албан татварын тайлан гаргаж улирлаар гаргаж татвар төлөх татварын төрлийн хувьд тухайн жилийн 12 дугаар сарын буюу жилийн эцсийн тайлан гаргаж, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолохоор тусгайлан журамлажээ.

6.4.Хөөн хэлэлцэх хугацааны тухайд дараа оны буюу 2020 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрөөс эхлэн тоолоход маргаан бүхий акт хөөн хэлэлцэх хугацаандаа байна.

7.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2019 оны) хуульд заасан 10 хувиар биш, 2006 оны Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд заасан 30 хувиар нөхөн ногдуулалт хийсэн нь татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулсан тухайд:

7.1.Маргаан бүхий актад Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн [4]1 дэх хэсгийн 1.1-д татвар ногдох орлого, орлогоос бусад татвар ногдох зүйлийг нуун дарагдуулсан, эсхүл бусад хүн, хуулийн этгээдэд үндэслэлгүйгээр шилжүүлсэн, эсхүл нягтлан бодох бүртгэл, тайлан тэнцэл, татварын тайланд тусгахгүй орхигдуулсан бол татварыг нөхөн төлүүлж, хүн хуулийн этгээдийг нөхөн төлүүлэх татварын 30 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно., Татварын ерөнхий (2008 оны) хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.1-д Хуульд заасны дагуу нөхөн төлүүлэх болон хугацаанд нь төлөөгүй татварт алданги тооцох бөгөөд уг алдангийн хэмжээ нь нөхөн төлүүлэх татварын үнийн дүнгийн 20 хувиас хэтрэхээргүй байна гэж заасныг үндэслэл болгон, татвар ногдуулан, алданги тооцжээ.

7.2.М******* ХХК-ийн 50 хувийн хувьцааг шилжүүлэх бэлэглэлийн гэрээ 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ний өдөр байгуулсан тул уг маргааныг хянан шийдвэрлэхэд нарийвчилсан хууль нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын хууль байна.

7.3.Энэхүү маргаанд 2006 онд хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль, 2008 оны Татварын ерөнхий хуулийг хэрэглэнэ.

7.4.Харин суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй бол хүлээх хариуцлагын тухайд Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны 2022 оны 62 дугаар тогтоол[5]-ын үндэслэх нь хэсгийн 21-т ... хуулийн дээрх зохицуулалтаас үзэхэд 74 дүгээр зүйлийн 74.1-д заасан татвар ногдох орлого, орлогоос бусад зүйлийг нуусан татвар төлөгч гэдэгт суутган тооцогч хамаарахгүй байхын зэрэгцээ татварын улсын байцаагч нь татвар суутган төлөгч этгээд суутган төлөх үүргээ биелүүлээгүй гэж үзвэл мөн хуулийн 29.1.5-д зааснаар шилжүүлсэн орлогод татвар ногдуулж, суутган төлөгчийн хөрөнгөөс (алдангийн хамт) нөхөн төлүүлэх эрхтэй, өөрөөр хэлбэл, энэ тохиолдолд гомдол гаргагч хуулийн этгээдэд шийтгэлийн хуудсаар торгууль 512,220,877.29 төгрөг ногдуулсан нь үндэслэлгүй гэж дүгнэжээ.

7.5.Татварын ерөнхий (2008 оны) хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.1-д (2015 оны 12 дугаар сарын 04-ний өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан) Хуульд заасны дагуу нөхөн төлүүлэх болон хугацаанд нь төлөөгүй татварт алданги тооцох бөгөөд уг алдангийн хэмжээ нь нөхөн төлүүлэх татварын үнийн дүнгийн 20 хувиас хэтрэхээргүй байна. гэж зааснаар суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлага нь нөхөн татвар, алданги байхаас торгох зохицуулалтыг хуульд заагаагүйг хариуцагч татварын улсын байцаагч нар анхаараагүйг дурдав.

7.6.Иймд нэхэмжлэгч М******* ХХК-ийн нийслэлийн Татварын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Д.Н нарын 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА- нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж шүүх үзлээ.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3.1, 106.3.12-т заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 1 дүгээр зүйлийн 1.1, 4 дүгээр зүйлийн 4.1.6, 5 дугаар зүйлийн 5.1, 8 дугаар зүйлийн 8.2, 21 дүгээр зүйлийн 21.5, 21 дүгээр зүйлийн 21.7, Татварын ерөнхий хуулийн 82 дугаар зүйлийн 82.1.1, 84 дүгээр зүйлийн 84.1.5, Татварын ерөнхий (2008 оны) хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж нийслэлийн татварын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Д.Н нарын 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА- нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгосугай.

2.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1, 48 дугаар зүйлийн 48.1-д зааснаар нэхэмжлэгчийн урьдчилан төлсөн улсын тэмдэгтийн хураамж болох 70200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагчаас гаргуулж нэхэмжлэгчид олгосугай.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 114 дүгээр зүйлийн 114.1 дэх хэсэгт зааснаар хэргийн оролцогчид, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шийдвэрийг гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор давж заалдах журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ О.БАТСҮХ