2025 06 06 191/ШШ2025/139

 

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Баянзүрх, *******, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүгч Д.Я******* даргалж, шүүгч Д.Б*******, Т.Э******* нарын бүрэлдэхүүнтэй тус танхимд хийсэн шүүх хуралдаанаар,

нэхэмжлэгч- ******* дүүрэг, ******* хороо, Намуун төгөл хотхон ******* тоотод байрлах, М*******-ийн нэхэмжлэлтэй,

хариуцагч- ******* дүүрэг, хороо, Үндсэн хуулийн гудамж-3 өөрийн байранд байрлах, Н ,

хариуцагч- дүүрэг, хороо, Чингүнжавын гудамж 33-р байшинд байрлах, Г нарт холбогдох,

хохиролд , ам.доллар буюу ,, төгрөг гаргуулах, Н газрын 2019 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдрийн дугаартай ажиллагаа дуусгавар болсон тухай тогтоолыг хүчингүй болгож, Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн тоот , ******* дүүргийн шүүхээс 2009 оны 7 дугаар сарын 21-ний өдрийн тоот хуудасны дагуу ажиллагаа явуулахыг даалгахыг хүссэн нэхэмжлэлтэй иргэний хэргийг хянан хэлэлцэв.

 

Шүүх хуралдааны оролцогчид: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Т.А, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч У.Т /ӨҮ-2865/, хариуцагч Н газрын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Н, хариуцагч Г-ийн өмгөөлөгч Х.У /ӨҮ-03/, иргэдийн төлөөлөгч А.Н, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга М.С.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

1. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: М******* нь 2006 оны дугаар сарын -ны өдрийн 06 тоот хайлуур жонш бэлтгэн нийлүүлэх гэрээг Г-тай хийсэн. Энэхүү гэрээнээс ман гарч М******* нь Монголын үндэсний арбитрын шүүхэд хандаж 2009 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн дугаар ээр Г-аас 35,855.7 ам.долларыг гаргуулахаар лэсэн. Үүний дараагаар 2009 оны 04 дүгээр сарын 17-нд 11******* дугаартай шүүгчийн захирамж гарч арбитрын ийг баталгаажуулж, 2009 оны 04 дүгээр сарын 21-ны өдрийн дугаараар хуудас гарсан. Гэтэл Г нь хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 10 жилийн дараагаар тус төлбөрийг өгч дууссан. Шүүхийн ээр бол тус төлбөрийг ам.доллароор гаргуулахаар лэсэн байдаг. Шүүхийн манай компани руу байнга төгрөгөөр шилжүүлдэг байсан. Шүүхийн газраас манайд тайлбар ирүүлэхдээ 2018 оны Монголын Олон Улсын ба Үндэсний Арбитрын гарсан байдаг.

Гэтэл 2019 онд албаныхан манайд өгөх байсан 35,000 ам.долларын өглөгөөс Т-ийн 21,000 ам.доллар, математик бодлогоор бодоход Г-аас 35,855 ам.долларыг гаргуулаад 20,990 ам.доллар Т манай компанид ,000 ам.долларын зөрүүг гаргуулсан. Шүүхийн газраас 10 жилийн хугацаанд ямар ч үйл ажиллагаа явуулаагүй. 2019 онд манай компанид албан бичиг ирүүлсэн. Уг албан бичигт Г-иас гаргуулаад Т руу шилжүүлээд тус хэрэг хаагдаад ажиллагааг дуусгавар болгосон гэсэн мэдэгдэл ирсэн. Г-иас манай компанид өгөх ёстой мөнгийг дуусгавар болгосон тогтоолыг огт танилцуулаагүй. Тухайн үед мөнгийг бид нарт маш бага хэмжээгээр эхний ганц хоёр жил өгч байсан. Тэгээд ажиллагаанд огт хөдөлгөөн хийгдээгүй. Г нь ямар ч хариуцлагагүйгээр албаныханд мөнгөө төлөөгүй. Г-ийн хариуцлагагүй байдлаас болоод ч юм уу эсхүл газрын алба ажлаа дутуу явуулснаас болоод манай компанид одоог хүртэл хохирол учраад явж байна.

Тухайн үеийн ханшийн зөрүүг нь харахад ам.долларын ханш өдрөөс өдөрт өсөж байсан. Өнөөдрийг хүртэл ам.долларын ханш хэзээ ч тогтвортой байгаагүй. Гэтэл Г нь санаатайгаар дээрх мөнгийг цагтаа өгөөгүй тул ханш их сулрах явцад 10 жилийн дараа 2009 оны ханшаар бодуулаад тус мөнгийг гаргуулсан байгаа юм. Тийм учраас манай компанид маш их хохирол учирсан тул гомдолтой байна. Иймд зөрүү болох ,0 ам.долларыг эсхүл төгрөгөөр бодоход ,, төгрөгийг шүүхээр гаргуулахаар нэхэмжлэл гаргасан.

Мөн төлбөр төлж дуусгасан гэсэн тогтоолыг хүчингүй болгоё гэсэн нэхэмжлэлийн шаардлагаа манайх нэмэлтээр гаргасан байгаа. Учир нь бидэнд огт танилцуулаагүй, гарын үсэг зуруулаагүй, анхнаасаа хүлээн зөвшөөрөөгүй. Бид нарт мэдэгдээгүй байсан учраас манайх нэхэмжлэлийн шаардлагын хэсэгт тогтоолыг хүчингүй болгож өгнө үү гэсэн нэмэлт нэхэмжлэлийн шаардлага гаргаж байгаа гэв.

 

2. Хариуцагч Н газрын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Монголын Үндэсний Арбитрын 2009 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 5 дугаар ээр Г-аас 35,855.7 ам.долларыг гаргуулж М*******-д олгохоор лэсэн. Шийдвэр ажиллагаа явуулж т заасан 35,855.7 ам.долларыг Шүүхийн тухай хуулийн 72 дугаар зүйлийн 72.5, 2017 оны Шүүхийн тухай хуулийн 107 дугаар зүйлийн 107.5-д зааснаар Гадаад валютын ханшийг гарсан өдрийн Монгол банкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тодорхойлно гэж зааснаар 46,837,583 төгрөгийн төлбөрөөс 2009 оны 11 дүгээр сарын 23-ны өдөр 1,739,120 төгрөг, 2010 оны 08 дугаар сарын 11-ний өдөр 2,500 ам.доллар буюу 3,345,475 төгрөг, мөн өдөр 1,000,000 төгрөг нийт 4,345,475 төгрөгийг тус тус төлбөр авагчид шилжүүлсэн бөгөөд төлбөр авагч М*******-ийн 2019 оны 07 дугаар сарын 19-ний өдрийн дугаартай албан бичгээр гаргасан хүсэлтийг үндэслэн Т-ийн төлбөрт 31,974,203 төгрөгийг суутгаж, үлдэгдэл 8,828,785 төгрөгийг М*******-ийн Худалдаа хөгжлийн банк дахь тоот дансанд шилжүүлж баримт бичгийг дуусгавар болгосон байна.

Хариуцагчийн зүгээс 2002 оны Шүүхийн тухай хуулийн 72 дугаар зүйлийн 72.5, 2017 оны Шүүхийн тухай хуулийн 107 дугаар зүйлийн 107.5-д зааснаар Гадаад валютын ханшийг гарсан өдрийн Монгол банкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тодорхойлно гэж заасны дагуу 2009 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн Монгол банкны ам.долларын ханш 1,306.28 төгрөг буюу т заасан 35,855.7 ам.доллар нь 46,837,583 төгрөг байх тул гомдолд дурдсан ,865,4 ам.доллар буюу ,, төгрөгийг гаргуулж М*******-д олгох үндэслэлгүй. Шүүхийн тухай хуулийн 29 дүгээр зүйл 29.3-т иргэний ажиллагааг дуусгавар болгох тухай т гомдол гаргах эрхгүй. Иймд нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгон лэж өгнө үү гэв.

 

3. Хариуцагч Г 2025-5-28-ны өдөр шүүхэд бичгээр гаргасан тайлбартаа: М*******-ний 2025-5-7-ны өдрийн нэхэмжлэлийн үндэслэл ихэсгэх тухай шаардлагыг гардан аваад дараах хариу тайлбарыг гаргаж байна. Монголын Үндэсний арбитрын 2009-01-12-ны өдрийн 5 дугаартай ээр М*******-нд 35.885 ам.доллар Г-наас гаргуулахаар лэсэн. Энэ ажиллагаа хийгдэж байхад ******* дүүргийн 2010-5-21-ний өдрийн дугаартай шүүгчийн захирамж гарч, 2009 оны 01-р сарын 12-ны өдрийн дугаартай Монголын Үндэсний Арбитрын ийг ажиллагааг түдгэлзүүлсэн. Энэ яагаад түдгэлзсэн бэ гэхээр 2018 оны 10-р сарын 22-ны өдрийн дугаартай Монголын Үндэсний Арбитрын тэй ман ажиллагаанд байсантай холбоотойгоор түдгэлзсэн. Түүнээс 2023 оны сарын 26-ны өдрийн 0623-1 нэхэмжлэл, 2024 оны 4-р сарын 16-ны өдрийн нэхэмжлэлийн үндэслэлийг нэмж, шаардлагыг өөрчилж, хариуцагч нэмж оролцуулах, 2025 оны сарын 7-ны өдрийн нэхэмжлэлийн үндэслэл шаардлага ихэсгэх тухай шаардлагад дурьдаад байгаа шиг Г нь сайн дураар ажиллагааг хийлгээгүй гэсэн агуулга огт биш юм.

М******* нь 2023 оны сарын 26-ны өдрийн 0623-1 нэхэмжлэл, 2024 оны 4-р сарын 16-ны өдрийн нэхэмжлэлдээ 2018 оны 10-р сарын 22-ны дугаартай Монголын Үндэсний Арбитрын ийг дурдаж байсан боловч М*******-ний 2025 оны сарын 7-ны өдрийн нэхэмжлэлийн үндэслэл шаардлага ихэсгэх тухай шаардлагадаа энэ байдлаа огт дурьдахгүйгээр Г нараас .865,4 ам.доллар буюу ,, төгрөгийг гаргулах, Н газрын 2019 оны 9-р сарын 20-ны өдрийн дугаартай тогтоолыг ажиллагаа дуусгавар болсон тухай тогтоол хүчингүй болгож, Монголын Үндэсний Арбитрын 2009 оны 01-р сарын 12-ны өдрийн дугаартай , Хан-уул дүүргийн шүүхээс 2009 оны 7-р сарын 21-ний өдөр дугаар тоот хуудасны дагуу Н ажиллагаа явуулах шаардлага байх ба энэхүү шаардлага нь ойлгомжгүй шүүхээс ямар зөрчигдсөн эрхээ сэргээлгэхээр гад байгаа нь ойлгомжгүй нэхэмжлэлийн 2 шаардлага нь бие биенээ үгүйсгэсэн байна.

Г нь Монголын Үндэсний Арбитрын 2009 оны 01-р сарын 12-ны өдрийн 5 дугаартай , ******* дүүргийн 2009 оны 7-р сарын 21-ний өдрийн дугаар тоот хуудасны дагуу М*******-нд төлбөрийг өгч дуусгасан, энэ байдал нь Н газрын 2019 оны 9-р сарын 20-ны өдрийн дугаартай тогтоолоор баталгаажсан байна. Шүүхийн тухай /2002 оны/ хуулийн 72-р зүйлийн 72.5, Шүүхийн тухай /2017 оны/ хуулийн 107-р зүйлийн 107.5 дахь хэсэгт заасан гадаад валютын ханшийг гарсан өдрийн Монголбанкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тодорхойлно зохицуулалтаар лэж, Шийдвэр гүйцэтгэлийн ажиллагаа хүчин төгөлдөр болсон.

Н газрын 2019 оны 9-р сарын 20-ны өдрийн дугаартай тогтоолыг ажиллагаа дуусгавар болсон тухай тогтоол хүчингүй болгож, Монголын Үндэсний Арбитрын 2009 оны 01-р сарын 12-ны өдрийн дугаартай , ******* дүүргийн 2009 оны 7-р сарын 21-ний өдрийн тоот хуудасны дагуу Н ажиллагаа явуулах шаардлагын тухайд хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусгавар болсон байна. Яагаад ингэж үзэх болсон бэ гэхээр нэхэмжлэгч нь анх 2023 оны сарын 26-ны өдрийн 0623-01 нэхэмжлэл гаргасан ба энэ нэхэмжлэлийг гаргахад л Н газрын 2019 оны 9-р сарын 20-ны өдрийн дугаартай тогтоолыг мэдсэн байсан, гэтэл огт мэдээгүй байсан мэт тайлбарлан нэхэмжлэлийн шаардлага нэмэгдүүлж байгаа хууль зүйн үндэслэлгүй юм. Нэхэмжлэлийн шаардлагад дурьдаад байгаа Шүүхийн тухай хуулийн 44-р зүйл нь иргэний гүйцэтгэлийг баталгаажуулах арга хэмжээний зохицуулалт бөгөөд үүнтэй холбоотой гомдлыг хэрхэн гаргах талаар хуульчилсан бөгөөд түүнээс Шүүхийн тухай хуулийн 29-р зүйлд заасан иргэний ажиллагааг дуусгавар болгох асуудал руу аваачиж 44-р зүйлд зааснаар гомдол гаргах зохицуулалт биш юм.

Шүүхийн тухай хуулийн 29-р зүйлд иргэний ажиллагааг дуусгавар болгох тухай зохицуулалт орсон бөгөөд 29-р зүйлийн 29.3-д иргэний ажиллагааны оролцогч тэжээн тэтгэх үүрэгтэй холбоотой ийг ээс бусад тохиолдолд энэ хуулийн 29.1.1, 29.1.2, 29.1.3, 29.1.4, 29.1.8-д заасны дагуу иргэний ажиллагааг дуусгавар болгох тухай т гомдол гаргах эрхгүй гэж хуульчилсан бөгөөд нэгэнт дуусгавар болсон ажиллагаанд гомдол гаргах эрхгүйг хууль тогтоогчид хуульчилсан байна. Иймээс нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагуудыг дээрх хуулийн заалтуудаар бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.

4. Иргэдийн төлөөлөгч А.Н шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: Хоёр компани миний ойлгосноор мөнгө төлбөр талаар төлсөн гэж ойлгосон. Мөнгө төлөгдсөн гэжээ.

 

5. Нотлох баримтын тухайд

5а. Нэхэмжлэгч талаас улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт /1-р хх-7/, хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээ /1-р хх-8/, М*******-ийн дүрэм /1-р хх-9-12/, Монголын Үндэсний Худалдаа Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын Үндэсний арбитрын 2009-01-12-ны өдрийн дугаартай /1-р хх-13-16/, Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын олон улсын ба үндэсний арбитрын 2018-10-22-ны өдрийн дугаартай /1-р хх-17-26/, Н газрын -ны огноотой хариу мэдэгдэх хуудас /1-р хх-27/, Шүүхийн ерөнхий газрын Шийдвэр албаны -ны өдрийн 0 дугаартай албан бичиг /1-р хх-28/, Монгол банкнаас зарласан 2023-5-26-ны өдрийн ханшийн лавлагаа /1-р хх-31/, М*******-ний төлөөлөгч томилсон 2023-5-25-ны өдрийн итгэмжлэл /1-р хх-32-34/, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн өмгөөлөгчөөр У.Тг оролцуулах хүсэлт /1-р хх-77-78/, М*******-ийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээ /1-р хх-79/, нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн үндэслэлийг нэмж, шаардлагыг өөрчилж, хариуцагч нэмж оролцуулах хүсэлт /1-р хх-84-91, 93-108, 110-113/, итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөр Т.Аг томилсон 2025-4-10-ны огноотой итгэмжлэл /1-р хх-202-2/, 2025-5-7-ны огноотой нэхэмжлэлийн үндэслэл, шаардлагыг ихэсгэх тухай шаардлага /1-р хх-221-224/, улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт /1-р хх-225/, Н газрын М*******-ийн захирал Ц В.П хаягласан 2025-3-28-ны огноотой хариу мэдэгдэх хуудас /1-р хх-226/, Шүүхийн ерөнхий газрын албанаас М*******-ийн захирал В.П Ц-т хаягласан 2025-4-18-ны огноотой албан бичиг /1-р хх-227/, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Т.А орчуулагчгүй оролцох тухай хүсэлт /2-р хх-39/ зэрэг баримтуудыг гаргасан.

 

5б. Хариуцагч Н газраас төлөөлөгчөөр И.Г томилсон 2023-6--ний өдрийн итгэмжлэл /1-р хх-35/, төлөөлөгчөөс шүүх хуралдааныг хойшлуулах хүсэлт, холбогдох баримт /1-р хх-43-45/, 2023 оны хариу тайлбар /1-р хх-47/, ******* дүүргийн 2009 оны дугаартай хуудас /1-р хх-48/, ******* дүүргийн шүүгчийн арбитрын баталгаажуулах тухай 2009 оны 4-р сарын 17-ны өдрийн 11******* дугаартай захирамж /1-р хх-49-50/, Монголын Үндэсний Худалдаа Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын Үндэсний арбитрын 2009-01-12-ны өдрийн дугаартай /1-р хх-51-57/, Шийдвэр ажиллагааг үүсгэх тухай 2009-5-6-ны өдрийн дугаартай тогтоол /1-р хх-58/, Монгол банкнаас зарласан ханшийн лавлагаа /1-р хх-59/, 2009-9-4-ний огноотой бэлэн мөнгө хураасан акт /1-р хх-60/, 2009-9-17-ны огноотой бэлэн мөнгө хураасан акт /1-р хх-61/, 2009-12-22-ны огноотой кассын орлогын ордер /1-р хх-62/, 2009-11-23-ны огноотой Н албаны гүйцэтгэлийн данснаас мөнгө шилжүүлэх тухай баримт /1-р хх-63/, 500 ам.доллар гэж бичигдсэн кассын орлогын ордер /1-р хх-64/, 2010-5-17-ны огноотой бэлэн мөнгөний орлогын баримт /1-р хх-65/, 2010-8-11-ний огноотой Н албаны гүйцэтгэлийн данснаас мөнгө шилжүүлэх тухай баримт /1-р хх-66/, төрийн банкны 2019-6-26-ны огноотой орлогын мэдүүлэг баримт /1-р хх-67/, Б 2019-7-19-ний огноотой Н т хаягласан албан бичиг /1-р хх-68/, М******* 2019-7-19-ний огноотой Н т хаягласан албан бичиг /1-р хх-69/, Н газрын данснаас мөнгө шилжүүлэх баримт /1-р хх-70/, Н газрын М*******-ийн захирал В.П.Ц-т хаягласан 2019-9-30-ны огноотой хариу мэдэгдэх хуудас /1-р хх-/, Н 2017-12-01-2023-4-30 огноотой мөнгөн гүйлгээний журнал /1-р хх-72/, -ны огноотой Н газрын төлбөрийн данснаас мөнгө шилжүүлэх баримт /1-р хх-73/, Шийдвэр ажиллагаа дуусгавар болсон тухай 2019-9-20-ны огноотой дугаар тогтоол /1-р хх-74/, Н газрын М*******-ийн захирал В.П.Ц-т хаягласан -ны огноотой хариу мэдэгдэх хуудас /1-р хх-75/, итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөр Б.Нг томилсон 2025-4-7-ны огноотой итгэмжлэл /1-р хх-169/, 2025 он хариу тайлбар /2-р хх-1/, ******* дүүргийн 2009 оны дугаартай хуудас /2-р хх-2/, ******* дүүргийн шүүгчийн арбитрын ийг баталгаажуулах тухай 2009 оны 4-р сарын 17-ны өдрийн 11******* дугаартай захирамж /2-р хх-3-4/, Монголын Үндэсний Худалдаа Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын Үндэсний арбитрын 2009-01-12-ны өдрийн дугаартай /2-р хх-5-11/, Шийдвэр ажиллагаа дуусгавар болсон тухай 2019-9-20-ны огноотой дугаартай тогтоол /2-р хх-12/, 2019-3-4-ний огноотой дугаартай хуудас /2-р хх-13/, ******* дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүгчийн арбитрын ийг баталгаажуулах тухай 2019-3-4-ний өдрийн дугаартай захирамж /2-р хх--15/, Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын олон улсын ба үндэсний арбитрын 2018-10-22-ны өдрийн дугаартай /2-р хх-16-25/, Н иргэний хэргийн давж заалдах шатны 2019-01-4-ний өдрийн 16 дугаартай Т-ийн нэхэмжлэлтэй арбитрын хэргийн тухай тогтоол /2-р хх-26-30/, Б 2019-7-19-ний огноотой 1909 дугаартай, Н т хаягласан албан бичиг /2-р хх-31/, төрийн байгууллагуудын лавлагааны систем /2-р хх-32/, Т 2023-3-3-ны огноотой Н т хаягласан хүсэлт /2-р хх-33/, Т 2023-3-3-ны огноотой Н т хаягласан итгэмжлэл /2-р хх-34/, Тайхар-Орд ХХК-ийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээ /2-р хх-35-*******/, Т.Ганбат гараар бисэн хүсэлт /2-р хх-37/, Шийдвэр ажиллагаа дуусгавар болсон тухай 2023-6-19-ний өдрийн дугаартай тогтоол /1-р хх-38/ зэрэг баримтуудыг гаргасан

 

5в. Хариуцагч Г-иас улсын бүртгэлийн гэрчилгээ /1-р хх-119/, төлөөлөгчөөр А.Б томилсон 2024-6-25-ны өдрийн итгэмжлэл /1-р хх-120/, ******* дүүргийн шүүгчийн ажиллагааг түдгэлзүүлэх тухай 2010-5-21-ний өдрийн дугаартай захирамж /1-р хх-124-125/, төрийн банкны 2019-6-29-ний огноотой орлогын мэдүүлэг /1-р хх-126/, өмгөөлөгч Х.Утай байгуулсан хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх гэрээ /1-р хх-195/, 2025-5-28-ны огноотй хариу тайлбар /2-р хх-40-42/ зэрэг баримтуудыг гаргасан.

5г. 1-р хавтаст хэргийн 29-30-р талд авагдсан баримтууд нотлох баримтын шаардлага хангаагүй.

ҮНДЭСЛЭХ нь:

 

1. Нэхэмжлэгч М******* нь хариуцагч Н т холбогдуулан , ам.доллар буюу 51,325,767 төгрөг гаргуулах тухай нэхэмжлэлийн шаардлагыг 2023 оны 6 дугаар сарын 02-ны өдөр гаргасан байна /1-р хх-1-6/.

1а. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөс дээрх нэхэмжлэлийн үндэслэлийг нэмж, шаардлагыг өөрчилсөн буюу Н , Г нараас ,864.4 ам.доллар буюу ,, төгрөг гаргуулах өөрчилсөн шаардлагыг 2024 оны 4-р сарын 16-ны өдөр шүүхэд гаргасан байна /1-р хх-8487/.

1б. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөс мөн нэхэмжлэлийн үндэслэл, шаардлагыг ихэсгэх буюу Н газрын 2019 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдрийн тоот ажиллагаа дуусгавар болсон тухай тогтоолыг хүчингүй болгож, Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны 01 дгүээр сарын 12-ны өдрийн тоот , ******* дүүргийн шүүхээс 2009 оны 7 дугаар сарын 21-ний өдрийн тоот хуудасны дагуу Н ажиллагаа явуулах, Г нараас , ам.доллар буюу ,, төгрөг гаргуулах тухай нэмэгдүүлсэн шаардлагыг 2025 оны 5 дугаар сарын 7-ны өдөр шүүхэд гаргасан /1-р хх-221-224/.

 

2. Нэхэмжлэгч тал дээрх шаардлагын үндэслэлээ Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны дугаар ээр Г-иас 35855.7 ам.долларыг гаргуулж М*******-нд олгохоор лэсэн, хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 10 жилийн дараа төлбөрийг өгч дууссан, т төлбөрийг ам.доллароор гаргуулахаар лэсэн байхад Шүүхийн төлбөрийг төгрөгөөр шилжүүлсэн. Мөн Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын олон улсын ба үндэсний арбитрын 2018 оны дугаартай ээр Б-иас 20,990.3 ам.долларыг гаргуулж Т-нд олгохоор лэсэн ийн дагуу Н газраас 2019 онд манай компанид ирүүлсэн албан бичигтээ Г-иас гаргуулах төлбөрийг Т руу шилжүүлснээр ажиллагааг дуусгавар болгосон тухай мэдэгдэл ирсэн. Харин Г-иас манай компанид өгөх ёстой төлбөрийг дуусгавар болгосон тогтоолыг огт танилцуулаагүй. Тухайн үеийн ханшийн зөрүүг харахад ам.долларын ханш өдрөөс өдөрт өсөж байсан. Гэтэл Г нь санаатайгаар дээрх мөнгийг цагтаа өгөөгүй, 10 жилийн дараа 2009 оны ханшаар бодуулаад мөнгийг гаргуулсан нь манай компанид маш их хохирол учирсан тул зөрүү төлбөр болох ,0 ам.доллар /35,855.7$-20,990.3$/-ыг шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан өдрийн Монголбанкны зарласан ханш 34.70 төгрөгөөр тооцож Иргэний хуулийн 497-р зүйлд зааснаар шаардаж байгаа. Шүүхийн ажиллагааг дуусгавар болгосон тогтоолыг бидэнд огт танилцуулаагүй, гарын үсэг зуруулаагүй. Шийдвэр ийг цагт нь биелүүлэх үүргээ биелүүлээгүй, төлбөр бүрэн төлөгдөөгүй байхад ажиллагааг дуусгавар болгоод байгаа газрын үйлдэл хууль бус гэж үзэн Иргэний хуулийн 498-р зүйлд зааснаар шаардаж байгаа гэж тайлбарласан.

 

3. Хариуцагч Н нь Шүүхийн тухай хуульд зааснаар гадаад валютын ханшийг гарсан өдрийн Монголбанкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тооцож ажиллагааг явуулах бөгөөд 2009 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн Монгол банкны ам.долларын ханш 1,306.28 төгрөг буюу т заасан 35,855.7 ам.доллар нь 46,837,583 төгрөг, үүнээс 4,345,475 төгрөгийг төлбөр авагч М*******-нд шилжүүлж, төлбөр авагч М*******-ийн 2019 оны 07 дугаар сарын 19-ний өдрийн дугаар албан бичгээр гаргасан хүсэлтийг үндэслэн Т-ийн төлбөрт 31,974,203 төгрөгийг суутгаж, үлдэгдэл 8,828,785 төгрөгийг М*******-ийн Худалдаа хөгжлийн банк дахь тоот дансанд шилжүүлснээр баримт бичгийг дуусгавар болсон, иргэний ажиллагааг дуусгавар болгох тухай т гомдол гаргах эрхгүй тул нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хүлээн зөвшөөрөхгүй гэж татгалзсан тайлбар гаргаж маргасан.

 

4. Хариуцагч Г нь Монголын Үндэсний арбитрын 2009-01-12-ны өдрийн 5 дугаартай ээр манай компаниас 35.885 ам.доллар гаргуулж М*******-нд олгохоор лэсэн ийн дагуу ажиллагаа явагдаж байхад ******* дүүргийн 2010-5-21-ний өдрийн дугаартай шүүгчийн захирамж гарч, дээрх дугаартай арбитрын ийг албадан ажиллагааг түдгэлзүүлсэн. Ингэж түдгэлзүүлсэн шалтгаан нь арбитрын 2018 оны 10-р сарын 22-ны өдрийн дугаар тэй ман ажиллагаанд байсантай холбоотойгоор түдгэлзсэн тул Г нь сайн дураар ажиллагааг хийлгээгүй гэсэн агуулга огт биш.

Нэхэмжлэгчийн .865,4 ам.доллар буюу ,, төгрөг гаргуулах, Н газрын 2019 оны 9-р сарын 20-ны өдрийн дугаартай ажиллагаа дуусгавар болсон тогтоолыг хүчингүй болгож, Монголын Үндэсний Арбитрын 2009 оны 01-р сарын 12-ны өдрийн дугаартай , Хан-уул дүүргийн шүүхээс 2009 оны 7-р сарын 21-ний өдөр дугаар тоот хуудасны дагуу Н ажиллагаа явуулах шаардлага нь ойлгомжгүй, энэ хоёр шаардлага нь бие биенээ үгүйсгэсэн, шүүхээс ямар зөрчигдсөн эрхээ сэргээлгэхээр гад байгаа нь ойлгомжгүй, манай компаний Монголын Үндэсний Арбитрын 2009 оны 5 дугаар ийн дагуу М*******-нд төлбөрийг өгч дуусгасан болох нь Н газрын 2019 оны 9-р сарын 20-ны өдрийн дугаартай тогтоолоор баталгаажсан, гүйцэтгэлийн ажиллагаа хүчин төгөлдөр болсон. Н газрын 2019 оны 9-р сарын 20-ны өдрийн ажиллагаа дуусгавар болсон дугаар тогтоолыг хүчингүй болгох шаардлагын тухайд хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусгавар болсон буюу нэхэмжлэгч нь анх 2023 оны сарын 26-ны өдөр нэхэмжлэл гаргахдаа дээрх тогтоолыг мэдсэн байсан, гэтэл огт мэдээгүй байсан мэт тайлбарлан нэхэмжлэлийн шаардлага нэмэгдүүлж байгаа хууль зүйн үндэслэлгүй, иргэний ажиллагааг дуусгавар болгох тухай т гомдол гаргах эрхгүй гэж татгалзсан тайлбар гаргаж маргасан.

 

5. Хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцэгдсэн нотлох баримтуудаар дараах үйл баримт тогтоогдож байна.

 

5а. Монголын Үндэсний Худалдаа Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн дугаар ээр Г-иас 35,855.7 ам.долларыг гаргуулж М*******-нд олгохоор лэсэн /1-р хх-13-16, 2-р хх-5-11/.

 

******* дүүргийн шүүгчийн 2009 оны 4 дүгээр сарын 17-ны өдрийн 11******* дугаар захирамжаар арбитрын дээрх дугаартай ийг баталгаажуулж /1-р хх-49-50, 2-р хх-3-4/, 2009 оны 4 дүгээр сарын 21-ний өдөр дугаартай хуудас бичигдсэн /1-р хх-48, 2-р хх-2/ байдлыг үндэслэн ажиллагааг үүсгэх тухай дугаартай тогтоол 2009 оны 5 дугаар сарын 6-ны өдөр гарсан байна /1-р хх-58/.

 

Шийдвэр ажиллагааг үүсгэх тухай 2009 оны 5 дугаар сарын 6-ны өдрийн дугаартай тогтоолын дагуу 2009-9-4-ний өдөр Г-иас ,000 төгрөг хураасан бэлэн мөнгө хураасан акт үйлдсэн /1-р хх-61/, 2009-9-17-ны өдөр Г-иас ,000 төгрөг хураасан бэлэн мөнгө хураасан акт үйлдсэн /1-р хх-61/, 2009-12-22-ны өдрийн огноотой кассын орлогын ордерт т/т Г, т/а М******* төлбөрт 1,000,000 төгрөг гэж бичигдсэн /1-р хх-62/, Н албаны гүйцэтгэлийн данснаас мөнгө шилжүүлэх тухай 2009-11-23-ны өдрийн огноотой баримтад XI/-XI/17-1000$x39¹²=39120 гэж бичигдсэн /1-р хх-63/, 2009-12-17 огноотой кассын орлогын ордерт Г 500$ гэж бичигдсэн /1-р хх-64/, НШШГАлбаны 2010-5-17-ны өдрийн огноотой бэлэн мөнгөний орлогын баримтад Г-иас төл 2000 ам.доллар гэж бичигдсэн /1-р хх-65/, Н албаны гүйцэтгэлийн данснаас мөнгө шилжүүлэх тухай 2010-8-11-ний өдрийн огноотой баримтад 2009.12.22-1000,0Т, 2500 доллар, 2010.5.17 1000,0 төгрөг, 2500$ гэж бичигдсэн /1-р хх-66/, Төрийн банкны 2019-6-29-ний огноотой орлогын мэдүүлэг баримтад Г Ч.Г-с В.П.Ц-д төлбөр 20,000,000 гэж, мөн өдрийн огноотой орлогын мэдүүлэг баримтад Говьшоо Ч.Г-с төлбөр ШГ-О 18,590,790 гэж бичигдсэн /1-р хх-67/, Н газрын данснаас мөнгө шилжүүлэх тухай 2021.11.15 огноотой баримтад 2019.6.26 18,590,788, 2019.6.26 20,00,000 гэж бичигдсэн /1-р хх-70/, Мөнгөн гүйлгээний журналд 2017-12-27-нд 2,576,876-Г төлбөр, 2017-12-27-нд 24,674,037-Г төлбөр, 2017-12-27-нд 2,115,837-Говьоо ХХК төлбөр гэж бичигдсэн /1-р хх-72/, Н газрын төлбөрийн данснаас мөнгө шилжүүлэх тухай -ны өдөр огноотой баримтад 2017.12.27 -2.576.876, 2019.06.26-6.616.585, төлбөрийн мөнгө шилжүүлэх тухай мөнгөн дүнд 8,828,785 гэж /1-р хх-73/ тус тус бичигдсэн байна.

 

******* дүүргийн шүүгчийн 2010 оны 5 дугаар сарын 21-ний өдрийн дугаар захирамжаар нэхэмжлэгч Г нь Н албанд холбогдуулан гаргасан гомдол бүхий хэргийг лэж, гарах хүртэл хугацаанд Монголын Үндэсний арбитрын 2009 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн дугаартай ийг ажиллагааг түдгэлзүүлсэн байна /1-р хх-124-125/.

 

Н газрын ахлах гүйцэтгэгч 2019 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдрийн дугаартай тогтоолоор Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 5 дугаар , 5 тоот баримт бичгийг хянаж төлбөр төлөгч Г-д холбогдох бүртгэлийн дугаартай баримт бичигт явуулах ажиллагааг дуусгавар болгосон байна /2-р хх-12/.

 

5б. Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын олон улсын ба үндэсний арбитрын 2018 оны 10-р сарын 22-ны өдрийн дугаар ээр Б хувь нийлүүлсэн хаалттай нийгэмлэгээс 20,990.3 ам.долларыг гаргуулж Т-нд олгохоор лэсэн байна /1-р хх-17-26/.

 

Н иргэний хэргийн давж заалдах шатны 2019 оны 01 дүгээр сарын 4-ний өдрийн 16 дугаартай тогтоолоор Монголын Үндэсний Худалдаа Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын Олон улсын ба үндэсний арбитрын 2018 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн дугаар ийг хүчингүй болгох тухай хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн өргөдлийг хангахгүй орхиж лэсэн байна /2-р хх-26-30/.

 

******* дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүгчийн 2019 оны 3 дугаар сарын 4-ний өдрийн дугаар захирамжаар дээрх арбитрын дугаартай ийг баталгаажуулж /2-р хх--15/, 2019 оны 3 дугаар сарын 4-ний өдөр дугаартай хуудас бичигдсэн /2-р хх-13/ байна.

 

6. Б-н Н т гэж хаягласан 2019 оны 7-р сарын 19-ний өдрийн 1909 дугаартай албан бичигт ...тухайн ийг хянасан Н давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэгчийг Т, хариуцагчийг ОХУ-ын Б үйлдвэрлэл санхүүгийн хаалттай нийгэмлэг гэж ойлгогдохоор бичсэн байна. Иймд арбитрын ажиллагааг ОХУ-д явуулах хуулийн зохицуулалт үйлчлэх ёстой гэж үзэж байна. Танайхаас ирүүлсэн М*******-ийн авах авлагаас Т-д төлөх ёстой төлбөрийг шууд суутгана гэсэн мэдэгдлийг танилцаж мэдлээ. Нэгэнти хуулийн байгууллага ингэж шийдэж мэдэгдэж байгаа тул манай зүгээс татгалзах зүйлгүй байна. Арбитрын ийн дагуу ам доллар, төгрөгөөр төлбөр төлөгдөх тухай заалтыг хуульд нийцүүлэн зөв тооцно гэдэгт найдаж байна. 2018 оны 10 дугаар сарын 22-ний өдрийн дугаар тэй хэргийн дүн монгол төгрөгөөр гарсан гэдэгт анхаарлаа хандуулахыг хүсье... гэжээ /1-р хх-68, 2-р хх-31/.

 

7. М*******-н Н т хаягласан 2019 оны 7-р сарын 19-ний өдрийн дугаар албан бичигт танай 2019.07.01 өдрийн тоот албан бичгийн хариу танайхаас ирүүлсэн М*******-ийн авах авлагаас Т-д төлөх ёстой төлбөрийг шууд суутгана гэсэн мэдэгдэлтэй танилцлаа. Нэгэнт хуулийн байгууллага ингэж шийдэж мэдэгдэж байгаа тул манай зүгээс татгалзах зүйлгүй байна. Арбитрын үүдэд заасны дагуу ам.доллар, төгрөгөөр төлбөр төлөгдөх тухай заалтыг хуульд нийцүүлэн зөв тооцож шийднэ гэдэгт найдаж байна. 2018 оны 10 дугаар сарын 22-ний өдрийн дугаар тэй хэргийн дүн монгол төгрөгөөр гарсан гэдэгт анхаарлаа хандуулахыг хүсье гэжээ /1-р хх-69/.

 

8. Н газрын ахлах гүйцэтгэгчийн 2023 оны 6 дугаар сарын 19-ний өдрийн дугаар тогтоолоор Монголын олон улсын арбитрын 2018 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн дугаар ээр, 260 тоот баримт бичгийг хянаж төлбөр төлөгч Б ХХК-ийн В.П.Ц-д холбогдох бүртгэлийн дугаартай баримт бичигт явуулах ажиллагааг дуусгавар болгосон байна /2-р хх-38/.

9. Шүүх бүрэлдэхүүн зохигчдын тайлбар болон хэрэгт авагдсан нотлох баримтыг шинжлэн судлаад нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож лэх үндэслэлтэй гэж үзэв.

 

10. Талууд, Монголын Үндэсний Худалдаа Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны дугаар ээр Г-иас 35,855.7 ам.доллар гаргуулж М*******-нд олгохоор лэсэн болон Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын олон улсын ба үндэсний арбитрын 2018 оны дугаар ээр Б хувь нийлүүлсэн хаалттай нийгэмлэгээс 20,990.3 ам.долларыг гаргуулж Т-нд олгохоор лэсэн ийн талаар болон тухайн ийн дагуу явагдсан ажиллагааны төлбөр авагч, төлбөр төлөгч нь төлбөрийг харилцан тооцож төлбөрийг барагдуулах талаарх хүсэлтээ Н т 2019 оны 7 дугаар сарын 19-ний өдөр гаргасан үйл баримтад магүй.

 

11. Н албанаас төлбөр төлөгч Г-иас хураан авсан төлбөрөөс төлбөр авагч М*******-нд 4,345,475 төгрөгийг шилжүүлж, арбитрын дугаартай ийн төлбөр төлөгч Б нийгэмлэгээс төлбөр авагч Т-нд төлөх төлбөрт 31,974,203 төгрөгийг суутгаж, үлдэх 8,828,785 төгрөгийг М*******-нд шилжүүлсэн баримт, Н газраас гаргасан Монголбанкнаас зарласан 2009 оны 01 сарын 12-ны өдрийн хаалтын ханш АНУ доллар 1306.28 гэх баримтад нэхэмжлэгч тал мөн магүй.

 

12. Гэвч, ******* дүүргийн шүүгчийн 2010 оны 5 дугаар сарын 21-ний өдрийн дугаар захирамжаар ...Г нь М*******-тай хайлуур жонш бэлтгэн нийлүүлэх гэрээ байгуулж, урьдчилгаа төлбөр авах, хайлуур жонш бэлтгэн нийлүүлэх ажиллагаа явагдаж байхад М*******-ийн нэхэмжлэлээр Үндэсний арбитрын 2009 оны 01-р сарын 12-ны өдрийн ээр 35855 ам.долларыг гаргуулахаар лэсэн, ингэхдээ М*******-ийн захирал Валерий Петрович Ц нь 2007-3--ний өдөр Б компанийг төлөөлж, би Т-ийг төлөөлж байгуулсан 0307 тоот гэрээний дагуу манайхаас ачуулсан 11 вагон, 55723 ам.долларын хайлуурын жоншоо аваагүй мэтээр тайлбарлаж, арбитрыг төөрөлдүүлэн дээрх ийг гаргуулсан. Тухайн үед манай талаас нотлох баримтаа хангалттай бүрдүүлж чадаагүйн улмаас 11 вагон буюу 555723 ам.долларын хайлуур жоншоо ачуулсан талаар нотолж чадаагүй юм. Үүнээс хойш холбогдох газруудаас нотлох баримтаа бүрдүүлж 2010 оны 4-р сард дээрх 11 вагон жоншны үнийн зөрүү 372.8 ам.долларыг нэхэмжлэн Монголын Үндэсний арбитрт нэхэмжлэл гаргасны дагуу 2010 оны 4-р сарын 26-ны өдөр М*******-ийн захирал Валерий Петрович Цт холбогдох 07/10 дугаартай хэргийг үүсгэн одоо ажиллагаа явуулж байгаа талаар гаргасан хүсэлтийг үндэслэн арбитрын 2009 оны дугаартай ийг ажиллагааг түдгэлзүүлсэн байна /1-р хх-124-125/.

 

13. Түүнчлэн хэрэгт нотлох баримтаар авагдсан Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын олон улсын ба үндэсний арбитрын 2018 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн дугаар ийн ...хоёрт талуудын шаардлага болон хэргийн тухай товч тайлбар хэсэгт нэхэмжлэгч Т-ийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ч.Г нэхэмжлэлдээ ...В.П.Ц нь 59.184 ам долларын хайлуур жонш хүлээн аваад 33.0 ам доллар шилжүүлсэн бөгөөд жоншны үнийн үлдэгдэл мөнгө болох 26.134 ам доллар, түүн дээр уг 11 вагон жоншны буталгаа, савалгаа, зөөлт, вагон ачилтын зардал болох 4.438.8 ам доллар нэмэгдээд 30.572.8 ам долларын хохирол учруулсан байна. Уг асуудал нь арбитрын шүүхээр 3 удаа хэлэлцсэн..., ...Н шүүхээс 7 дугаартай ийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин лүүлэхээр Монголын Үндэсний арбитрт буцаасан гаргасныг хэрхэн лэснийг хүлээсээр а бараад би дахин нэхэмжлэлийн шаардлагаа өөрчлөн нэхэмжлэл гаргаж байна... гэж дурдсан байна /2-р хх-18/.

 

. Н газрын 2019 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийн дугаартай хариу мэдэгдэх хуудсанд ...М*******-ийн захирал В.П.Ц танд таны өргөдлийн дагуу бүртгэлийн дугаартай баримт бичгийг татаж хяналаа. Монголын Үндэсний арбитрын 2009 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн дугаар ээр Г-иас 35855.7 ам долларыг гаргуулж М*******-д олгохоор лэсэн. Монголын олон улсын ба үндэсний арбитрын 2018 оны 10-р сарын 22-ны өдрийн дугаар ээр Б-иас 20990.3 доллар буюу нийт 56.0.078 төгрөгийг гаргуулж Т-д олгохоор лэжээ. Танай 2019 оны 7 дугаар сарын 19-ний өдрийн дүгээр албан бичгээр Г-иас авах авлагыг төлбөр төлөгч Б-ийн төлбөрт суутган шилжүүлэхэд татгалзах зүйлгүй талаарх хүсэлтийг тус т ирүүлсэн байна. Шүүхийн тухай хуулийн 107 дугаар зүйлийн 107.5-д гадаад валютын ханшийг гарсан өдрийн Монгол банкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тодорхойлно гэж заасны дагуу гарсан өдрийн валютын ханшаар тооцож, төлбөрт суутгасан тул гомдлыг лэх боломжгүй гэжээ /1-р хх-/.

 

15. Иймд нэхэмжлэгчээс шүүхэд хандсан шаардлагын үндэслэлээ шийдвэр ажиллагааг дуусгавар болгосон ч төлбөрийг дутуу төлсөн гэж тодорхойлж байгаа боловч арбитрын 2009 оны 5 дугаартай, 2018 оны дугаартай ийн дагуу явагдаж байгаа ажиллагааны төлбөрийг харилцан тооцож төлбөрийг барагдуулах талаарх хүсэлтээ 2019-7-19-ний өдөр Шүүхийн т бичгээр гаргаснаар тухайн ажиллаагаанууд явагдсан байх тул арбитрын 5 дугаартай ажиллагааг гүй 10 жилийн хугацаа өнгөрсөн, уг ажиллагааг түдгэлзүүлсэн болохыг мэдээгүй, хууль бусаар түдгэлзүүлсэн гэх нэхэмжлэгчийн тайлбар үндэслэлгүй байна.

 

16. Түүнчлэн, хэргийн үйл баримт, зохигчийн тайлбараар М*******, Б нийгэмлэг нь нэг хувьцаа эзэмшигчтэй, хоёр компанийн хоорондох төлбөрийн ажиллагаа байх тул арбитрын 2009 оны 5 дугаартай ийг ажиллагааг ******* дүүргийн шүүгчийн 2010 оны дугаар захирамжаар түдгэлзүүлсэн үйл баримтыг төлбөр авагч болох М******* нь мэдэж байсан гэж үзэхээр байна. Өөрөөр хэлбэл нэхэмжлэгч ажиллагааг түдгэлзүүлсэн ажиллагааны талаарх гомдол гаргах эрхээ хэрэгжүүлээгүй, эрхээ хэрэгжүүлсэнтэй холбоотой баримтыг шүүхэд нотлох баримтаар гагүй тул арбитрын 2009 оны 5 дугаартай ийн дагуу явагдсан ажиллагааг 2010 онд түдгэлзүүлсэнийг хүлээн зөвшөөрсөн гэж үзэхээр байна.

 

17. Нэхэмжлэгч тал 2009 онд гарсан арбитрын т доллар гаргуулахаар лэсэн байхад байгууллага төлбөрийг төгрөгөөр шилжүүлснээр ханшийн зөрүү гарч хохирсон, ээр төлөх төлбөр бүрэн төлөгдөж дуусаагүй байхад 2019 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдөр ажиллагааг дуусгавар болгосон тогтоол гаргасан, энэхүү тогтоолыг мэдэгдээгүй гэж маргасан.

 

18. Шүүхийн тухай 2002 оны /хүчингүй/ хуулийн Аравдугаар бүлэгт төлбөрт гаргуулсан мөнгөн хөрөнгийг хуваарилах, төлбөр авагчийн шаардлагыг хангах дарааллыг зохицуулсан бөгөөд хуулийн 72 дугаар зүйлийн 72.5 дахь хэсэгт гадаад валютын ханшийг гарсан өдрийн Монгол банкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тодорхойлно гэж гүйцэтгэгч бэлэн мөнгө хүлээн авах, олгох журмыг, Шүүхийн тухай 2017 оны хуулийн Аравдугаар бүлэгт төлбөрт гаргуулсан мөнгөн хөрөнгийг хуваарилах, төлбөр авагчийн шаардлагыг хангах дарааллыг мөн зохицуулсан бөгөөд хуулийн 107 дугаар зүйлийн 107.5 дахь хэсэгт гадаад валютын ханшийг гарсан өдрийн Монголбанкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тодорхойлно гэж гүйцэтгэгч бэлэн мөнгө хүлээн авах журмыг тус тус зохицуулсан.

 

19. Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1 дэх хэсэгт бусдын эрх, амь нас, эрүүл мэнд, сэтгэцэд, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд, эд хөрөнгөд хууль бусаар санаатай буюу болгоомжгүй үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ээр гэм хор учруулсан этгээд уг гэм хорыг хариуцан арилгах үүрэгтэй гэж зааснаар шаардахын тулд гэм хор учруулагчийн хууль зөрчсөн үйлдэл (эс үйлдэхүй), түүнээс үүсэх гэм хор (хохирол), тэдгээрийн хоорондын шалтгаант холбоо, гэм хор учруулсан этгээдийн гэм буруу тогтоогдсон байхыг шаардана.

 

Хэргийн баримтаар хуульд заасан шаардах эрхийн урьдач нөхцөлүүд хангагдаагүй буюу хариуцагч нар хууль зөрчсөн үйлдэл, эс үйлдэхүй гаргасан болон нэхэмжлэгчид хохирол учирсан гэх шалтгаант холбоо нэхэмжлэлийн шаардлага түүний үндэслэлээр нотлогдон тогтоогдохгүй байх тул хариуцагч нарын гэм буруутай үйлдлийн улмаас нэхэмжлэгчид , ам.доллар буюу ,, төгрөгийн хохирол учирсан гэж үзэх хууль зүйн үндэслэлгүй байна.

Өөрөөр хэлбэл, Н газраас арбитрын 2009 оны 5 дугаар ийн дагуу гүйцэтгэсэн төлбөрт 2009 оны 11-р сарын 23-ны өдөр 1,439,120 төгрөг, 2010 оны 8-р сарын 11-ний өдөр 2500 ам.доллар, 1,000,000 төгрөг, 2021 оны 11-р сарын 15-ны өдөр 31,974,203 төгрөг, 2023 оны 4-р сарын 20-ны өдөр 8,828,785 төгрөгийг тус тус М*******-нд шилжүүлсэн баримтыг нотлох баримтаар гаргасан бөгөөд нэхэмжлэгч тал тухайн баримтыг үгүйсгэж няцаагаагүй болно.

 

20. Иргэний хуулийн 498 дугаар зүйлийн 498.1 дэх хэсэгт ажиллагсад хөдөлмөрийн гэрээ буюу албан тушаалын дагуу хүлээсэн үүргээ явцад гэм буруутай үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ээрээ бусдад учруулсан гэм хорын хариуцлагыг түүнийг ажиллуулж байгаа ажил олгогч хүлээнэ гэж, мөн зүйлийн 498.2 дахь хэсэгт хуульд өөрөөр заагаагүй бол төрийн албан хаагч албан үүргээ зөрчсөн гэм буруутай үйлдэл /эс үйлдэхүй/-ийн улмаас бусдад гэм хор учруулсан бол уг гэм хорыг түүний ажиллаж байгаа хуулийн этгээд буюу төр хариуцан арилгана гэж зохицуулсан.

Хуулийн дээрх зохицуулалтын агуулгаас үзвэл, гэм хорыг арилгах үндэслэл, шаардах эрх нь гэм хор учруулагчийн хууль бус үйлдэл, хохирогчид учирсан хохиролтой шууд шалтгаант холбоотой байхаас гадна гэм буруу нь тогтоогдсон байхыг шаардана.

 

21. Хэрэгт авагдсан Монголын Үндэсний Худалдаа Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны дугаар болон Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын олон улсын ба үндэсний арбитрын 2018 оны дугаар ээр төлбөр төлөгчийн төлбөрийн үүргийг ам доллараар тооцон гаргуулахаар лэсэн байх бөгөөд төлбөрийг харилцан тооцож барагдуулах тухай хүсэлтээ нэхэмжлэгч М******* нь 2019 оны 7-р сарын 19-ний өдөр Н т бичгээр гаргасан, Н газрын 2019 оны 9 дүгээр сарын 30-ны өдрийн дугаартай хариу мэдэгдэх хуудсаар М*******-ийн захирал В.П.Ц-т ... гарсан өдрийн Монгол банкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тооцож, төлбөрт суутгасан тул гомдлыг лэх боломжгүй гэж хариу өгсөн байх тул арбитрын 2009 оны 5 дугаар ийн ажиллагааг дуусгавар болгосон Н газрын ахлах гүйцэтгэгчийн 2019 оны 9-р сарын 20-ны өдрийн дугаартай тогтоолыг мэдэгдээгүй, танилцуулаагүй гэх нэхэмжлэгчийн тайлбар мөн үндэслэлгүй байна.

 

22. Мөн Шүүхийн тухай 2002 оны /хүчингүй/ хууль болон Шүүхийн тухай 2017 оны хуульд гадаад валютын ханшийг гарсан өдрийн Монголбанкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тооцож гүйцэтгэгч хүлээн авахаар журмалсан байх тул нэхэмжлэл гаргах үеийн буюу 2023 оны 5 дугаар сарын 25-ны өдрийн Монголбанкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тооцож ,, төгрөгийг шаардсан нэхэмжлэгчийн шаардлага үндэслэлгүй байна.

 

23. Түүнчлэн, Н газраас нэхэмжлэгч М*******-нд танай 2019 оны 7-р сарын 19-ний өдөр гаргасан хүсэлт болон Шүүхийн тухай хуулийн 107 дугаар зүйлийн 107.5-д зааснаар гадаад валютын ханшийг гарсан өдрийн Монгол банкнаас зарласан албан ёсны ханшаар тооцож, төлбөрт суутгасан, ажиллагааг дуусгавар болгосон үндэслэлтэй, танай гомдлыг лэх боломжгүй талаарх хариуг 2019 оны 9-р сарын 30-ны өдрийн дугаартай хариу мэдэгдэх хуудсаар /1-р хх-/, 2023 оны 4-р сарын 20-ны өдрийн дугаартай хариу мэдэгдэх хуудсаар /1-р хх-27, 75/, Шүүхийн ерөнхий Шийдвэр албаны 2023 оны сарын 10-ны өдрийн 0 дугаар албан бичгээр /1-р хх-28/, Н газрын 2025 оны 3-р сарын 28-ны өдрийн дугаартай хариу мэдэгдэх хуудсаар /1-р хх-226/, Шүүхийн ерөнхий Шийдвэр албаны 2025 оны 4-р сарын 18-ны өдрийн 01/96 дугаартай албан бичгээр /1-р хх-227/ тус тус өгсөн байгааг дурдах нь зүйтэй.

 

24. Н газрын ахлах гүйцэтгэгчийн 2019 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдрийн дугаар тогтоол нь Шүүхийн тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.1.3-т заасан төлбөр төлөгч баримт бичигт заасан төлбөрөө бүрэн төлсөн үндэслэлээр дуусгавар болгосон буюу ажиллагааг дуусгавар болгох нь байгууллагад хуулиар олгогдсон эрх нь байх бөгөөд мөн хуулийн 29.3-т зааснаар тухайн т гомдол гаргах эрхгүй байна.

 

25. Иймд Монголын Үндэсний Худалдаа Аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны дугаар , 5 тоот баримт бичигт явуулах ажиллагааг дуусгавар болгосон Н газрын ахлах гүйцэтгэгчийн 2019 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдрийн дугаар тогтоол хууль зөрчсөн гэх нөхцөл байдал хэргийн үйл баримтаар тогтоогдоогүй тул энэхүү тогтоолыг гаргасан Н байгууллага, гүйцэтгэгчийг гэм буруутай гэж дүгнэх боломжгүй.

 

26. Иймд, дээр дурдсан үндэслэлүүдээр хариуцагч Н , Г нараас ,864.4 ам.доллар буюу ,, төгрөг гаргуулах, Н газрын 2019 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдрийн тоот ажиллагаа дуусгавар болсон тухай тогтоолыг хүчингүй болгох, Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны 01 дгүээр сарын 12-ны өдрийн тоот т ажиллагаа явуулахыг даалгахыг хүссэн нэхэмжлэгч М*******-ийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож лэв.

 

27. Иргэдийн төлөөлөгчийн хоёр компаний талаар мөнгө төлөгдсөн гэж ойлгосон гэх дүгнэлтийг шүүх хүлээн авах үндэслэлтэй гэж үзэв.

 

28. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 60 дугаар зүйлийн 60.1, 56 дугаар зүйлийн 56.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлд тус тус зааснаар нэхэмжлэгчийн улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 555,213 төгрөг /4,813+0,400/-ийг улсын орлогод хэвээр үлдээж лэв.

 

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 115 дугаар зүйлийн 115.2.3, 116, 118 дугаар зүйлүүдийг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 

1. Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 498 дугаар зүйлийн 498.2-т заасныг тус тус баримтлан Н , Г нарт холбогдуулан хохиролд , ам.доллар буюу ,, төгрөг гаргуулах, Н газрын 2019 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдрийн тоот ажиллагаа дуусгавар болсон тухай тогтоолыг хүчингүй болгож, Монголын үндэсний арбитрын 2009 оны 01 дгүээр сарын 12-ны өдрийн тоот , ******* дүүргийн шүүхээс 2009 оны 7 дугаар сарын 21-ний өдрийн тоот хуудасны дагуу Н ажиллагаа явуулахыг даалгах тухай нэхэмжлэгч М*******-ийн нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосугай.

 

2. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 60 дугаар зүйлийн 60.1, 56 дугаар зүйлийн 56.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-д зааснаар нэхэмжлэгч М*******-ийн улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 555,213 төгрөг /4,813+0,400/-ийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

 

3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2-т зааснаар танилцуулан сонсгомогц хүчинтэй болох бөгөөд ийг эс зөвшөөрвөл мөн хуулийн 120 дугаар зүйлийн 120.2-т зааснаар нэхэмжлэгч, хариуцагч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нар ийг гардан авсан өдрөөс хойш хоногийн дотор давж заалдах гомдлыг Н иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд гаргах эрхтэйг дурдсугай.

 

4. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.4, 119.7-д зааснаар ийг танилцуулан сонсгож, хоног өнгөрснөөс хойш хоногийн дотор нэхэмжлэгч, хариуцагч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нар шүүхэд хүрэлцэн ирж ийг өөрөө гардан авах үүргээ биелүүлээгүй нь давж заалдах журмаар гомдол гаргах хугацааг тоолоход саад болохгүйг дурдсугай.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ Д.ЯНЖИНДУЛАМ

 

ШҮҮГЧИД Д.БАТЦЭЦЭГ

 

Т.ЭНХТУЯА