2025 оны 12 сарын 17 өдөр

Дугаар 128/ШШ2025/0965

Улаанбаатар хот

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдаанаар хэргийг шийдвэрлэсэн шүүх бүрэлдэхүүн:

Даргалагч: Шүүгч А.Мөнх-Өлзий

 

Хэргийн оролцогчид:

Нэхэмжлэгч: Х******* ГХОХХК /РД:*******/,

Хариуцагч: Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Кадастрын хэлтэс,

Нэхэмжлэлийн шаардлага:

Хунг юун ГХОХХК-ийн XV-******* дугаартай ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгуулах өргөдлийг хүлээн аваагүй 2024 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдрийн үйлдлийг хууль бус болохыг тогтоолгож, уг тусгай зөвшөөрлийг дуусгавар болгосон 2024 оны 10 дугаар сарын 02-ны өдрийн бүртгэлийг хууль бус болохыг тогтоолгож хүчингүй болгуулж, тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг хүлээн авч зохих журмын дагуу шийдвэрлэхийг даалгуулах

 

Шүүх хуралдаанд оролцогчид: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.О*******, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Б.У*******, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М.Б*******.

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: Б.Бөртэ-Үжин.

Танхимын дугаар: 1

 

ТОДОРХОЙЛОХ НЬ:

 

Нэг. Нэхэмжлэгч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч бичгээр болон шүүх хуралдааны явцад гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлага, түүний үндэслэл:

1.1. Нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч С шүүхэд бичгээр гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэлдээ: Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.1-д ...гомдол гаргах ажиллагаа Захиргааны ерөнхий хуульд заасны дагуу явагдсан бол шийдвэрийг мэдэгдсэнээс 30 хоногийн дотор шүүхэд нэхэмжлэл гаргах-аар заасан. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.2, 11.1.19-д зааснаар хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг олгох буюу сунгах нь Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Кадастрын хэлтсийн эрх хэмжээнд хамаарна.

1.2. Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Кадастрын хэлтэс нь нэхэмжлэгч байгууллагын ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрөл сунгуулах өргөдлийг хүлээн аваагүй хууль бус эс үйлдэхүй гаргасан тул нэхэмжлэгч нь Захиргааны ерөнхий хуулийн 92 дугаар зүйл, 93 дугаар зүйлд тус тус заасны дагуу дээд шатны байгууллага буюу Ашигт малтмал, газрын тосны газрын даргад гомдол гаргасан. Ашигт малтмал, газрын тосны газрын даргаас хуульд заасан хугацаанд хариу ирээгүй тул нэхэмжлэгчээс 2025 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр ахин бичгээр хандсан (энэ хугацаанд хэд хэдэн удаа Ашигт малтмал, газрын тосны газар дээр очиж биечилж уулзаж байсан) бөгөөд Ашигт малтмал, газрын тосны газрын даргын 2025 оны 05 дугаар сарын 06-ны өдрийн албан бичгээр хугацааг сунгах боломжгүй талаар мэдэгдсэн.

1.3. Иймд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлд заасны дагуу захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж байгаа болно. Хэргийн үйл баримтын талаар, Х ГХОХХК нь Монгол Улсын уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулах, хайгуул судалгааны ажил хийх зорилгоор 2019 онд Монгол Улсын хуулийн дагуу үүсгэн байгуулагдсан, татвар төлөгч аж ахуйн нэгж юм. Х******* ГХОХХК нь дээрх зорилгын хүрээнд Увс аймгийн М******* сумын Хаг нэртэй газарт орших, 6877.32 гектар талбай бүхий XV-******* дугаартай хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг 2023 онд И******* ХХК-аас шилжүүлэн авсан. Улмаар 2023 болон 2024 онд хайгуулын үйл ажиллагааг идэвхитэй, асар их хичээл зүтгэл, цаг хугацаа болон хөрөнгө мөнгө зарцуулан гүйцэтгэж байсан. XV-******* дугаартай тусгай зөвшөөрлийн хүчин төгөлдөр хугацаа нь 2024 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдөр дуусах байсан.

1.4. Монгол Улсад хайгуул хийх боломжтой цаг хугацаа 04 дүгээр сараас эхлэн 10 дугаар сар хүртэл ердөө 6 сар буюу маш богино байдаг. Иймд бид хайгуулын улирлыг ашиглан ажлаа урагшлуулах зорилгоор манай компани бүрэн бүрэлдэхүүнээр хайгуулын талбайд очиж ажилладаг. Тусгай зөвшөөрөл бүхий талбай нь Улаанбаатар хотоос 1500 км алслагдсан, дэд бүтэц төдийлөн хөгжөөгүй газар тул Улаанбаатар хот руу ирж очиход хүндрэлтэй байдаг. Мөн тухайн цаг үед орон нутгийн иргэд хайгуулын ажлыг эсэргүүцэж, хайгуулын өрөмдлөг хийхээр очсон гадна болон дотоодын геологич, ажилтнуудын биед халдах, ирт мэс хэрэглэх зэрэг үйлдлүүд гарч байсан тул Улаанбаатар хотод ирэх боломжгүй байсан.

1.5. Улмаар бид хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас өмнө буюу 2024 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдөр Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1-т заасан баримтуудыг бүрдүүлэн Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Кадастрын хэлтэст хандсан боловч тусгай зөвшөөрлийн сунгалт хариуцсан мэргэжилтэн нь хуулийн дээрх заалтад зааснаар тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас 1 сарын өмнө хугацаа сунгуулах өргөдлийг өгөх шаардлагатай учраас хугацаа хоцорсон материал авахгүй хэмээн буцаасан. Бид тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусах өдрийг хүртэл хэд хэд очсон боловч дээрхтэй ижил шалтгаанаар буцаасаар ирсэн.

1.6. Бид тусгай зөвшөөрөл бүхий талбай дээр өөрсдийн хөрөнгөөр хайгуул хийж, Монгол Улсын эрдэс баялгийн нөөцийг өсгөхийг зорьж байгаа, аливаа хууль зөрчсөн зүйлгүй, мөн тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийг жил тутам хугацаандаа төлж байсан тул тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгана гэсэн итгэл үнэмшилтэй байсан. Гэвч өргөдлийг хүлээж авалгүй байсаар тусгай зөвшөөрлийн хугацаа 2024 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдөр дууссан тул бид 2024 оны 09 дүгээр сарын 25-ны өдөр Ашигт малтмал, газрын тосны газарт бичгээр хандсан болно.

1.7. Хууль бус эс үйлдэхүйн талаар, Ашигт малтмалын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.1.5-д хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь ... ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг 3 жилийн хугацаагаар 3 удаа сунгуулах эрхтэй талаар зааж, 22 дугаар зүйлийн 22.2-д төрийн захиргааны байгууллага нь ... тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь мөн хуулийн 7.2, 31 дүгээр зүйлд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан эсэхийг хянаж, зөрчилгүй бол тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгах гэж төрийн захиргааны байгууллагын үүргийг тодорхой хуульчилсан. Мөн Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 1.2-д төрийн байгууллага нь харьяаллын дагуу ирсэн өргөдөл, гомдлыг заавал хүлээн авах үүрэгтэй талаар заасан бөгөөд хүлээн авахаас татгалзах, буцаах зохицуулалт байхгүй.

1.8. Гэтэл хариуцагч нь манай компанийн гаргасан өргөдлийг хүлээн авалгүйгээр буцааж байсанд гомдолтой байна. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1-т Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас 1 сарын өмнө гэж заасан нь тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн өргөдөл гаргах хугацаа нээгдэх тухай зохицуулалт болохоос энэ хугацаагаар хязгаарлан, өргөдөл гаргах эрхийг дуусгавар болгосон, хориглосон шинжийг огт агуулаагүй. Мөн хууль дээр уг хугацааг хэтрүүлсэн тохиолдолд өргөдлийг хүлээж авахгүй байх, тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгахаас татгалзах тухай огт зохицуулаагүй байдаг. Гэтэл хуулиар захиргааны байгууллагад өргөдлийг хүлээж авахаас татгалзах эрх олгоогүй байхад хүлээж авахаас татгалзаж байгаа нь хууль бус эс үйлдэхүй болно.

1.9. Нэхэмжлэгчийн эрх ашиг хөндөгдөж буй тухайд, Ашигт малтмалын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.1.3-д хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь хайгуулын талбайн аль ч хэсэгт ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг хүсэх онцгой эрхтэй болохыг заасан. XV-******* дугаартай тусгай зөвшөөрлийн талбайд нийт 9 жил, нэхэмжлэгч компани 2 дахь жилдээ хайгуул хийсэн. Хариуцагчийн дээрх хууль бус үйлдэл, эс үйлдэхүйгээс шалтгаалж нэхэмжлэгч компани цаашид тусгай зөвшөөрлийн талбайд хайгуул хийх эрх, мөн өнгөрсөн хугацаанд зарцуулсан хүч хөдөлмөр, хөрөнгө мөнгө, цаг хугацаагаар илэрхийлэгдэх хууль ёсны ашиг сонирхол шууд хөндөгдөж байгаа болно.

1.10. Монгол Улсад 100 хайгуулын тусгай зөвшөөрөл тутмын 1 нь ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл болдог буюу орд илрүүлэх магадлал ердөө 1 хувь гэсэн статистик байдаг. Мөн дэлхийд дунджаар 19 жилийн хайгуулын ажлын үр дүнд ордыг илрүүлдэг байна. Өөрөөр хэлбэл, Х******* ГХОХХК нь өөрсдийн хүч хөдөлмөр, цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө зэргийг зарцуулан энэ мэт эрсдэлтэй ч хайгуулын ажлыг гүйцэтгэж дуусаагүй байхад хууль зөрчин тусгай зөвшөөрлийн хугацааг дуусгавар болгон бүртгэсэнд гомдолтой байна.

1.11. Иймд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.4-т заасны дагуу хариуцагчийн Х******* ГХОХХК-ийн XV-******* дугаартай хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг сунгуулах хүсэлтийг хүлээж аваагүй эс үйлдэхүй нь хууль бус болохыг тогтоож, өргөдлийг хүлээн авч зохих журмын дагуу шийдвэрлэхийг даалгаж өгнө үү гэжээ.

Хоёр. Хариуцагч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгчөөс шүүхэд бичгээр болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа:

2.1. Хариуцагчаас шүүхэд бичгээр гаргасан хариу тайлбартаа: Увс аймгийн М******* сумын нутагт орших "Хаг" нэртэй газарт 6877,32 гектар талбайд ашигт малтмалын хайгуулын ХВ-******* дугаартай тусгай зөвшөөрлийг Кадастрын хэлтсийн даргын 2015 оны 09 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 766 дугаартай шийдвэрээр анх 2015 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдөр "И*******" ХХК-д олгосон.

2.2. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.1.5 дахь заалтад ...энэ хуульд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан тохиолдолд ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг 3 жилийн хугацаагаар 3 удаа сунгуулах... мөн хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.2 дахь хэсэгт заасныг үндэслэн Геологи уул уурхайн кадастрын хэлтсийн даргын 2021 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдрийн 504 дугаартай шийдвэрээр ашигт малтмалын хайгуулын ХВ-******* дугаартай тусгай зөвшөөрлийн хүчин төгөлдөр хугацааг 2021 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдрөөс тооцож, 2024 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдрийг дуустал 3 жилийн хугацаагаар сунгаж тусгай зөвшөөрлийн бүртгэл болон гэрчилгээний хавсралтад тэмдэглэгээ хийсэн.

2.3. Кадастрын хэлтсийн даргын 2023 оны 03 дугаар сарын 23-ны өдрийн "Тусгай зөвшөөрөл шилжүүлснийг бүртгэх тухай" 102 дугаартай шийдвэрээр "И*******" ХХК-ийн тусгай зөвшөөрөл шилжүүлэхийг хүссэн TR-009246 дугаартай өргөдлийг хянаж үзээд Увс аймгийн М******* сумын нутаг дахь Хаг нэртэй 6877,32 гектар талбай бүхий ХВ-******* дугаартай ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг "Х*******" ХХК-д шилжүүлснийг бүртгэсэн. Х******* ХХК нь ашигт малтмалын хайгуулын ХВ-******* дугаартай тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг хуулийн хугацаанд буюу 2024 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдрөөс өмнө төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлээгүй тул Ашигт малтмалын тухай хуулийн 53 дугаар зүйлийн 53.1.1 дэх хэсэгт зааснаар тусгай зөвшөөрлийн хүчин төгөлдөр байх хугацаа дууссан байна.

2.4. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлд Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас 1 сарын өмнө түүнийг эзэмшигч нь хугацаа сунгуулах тухай өргөдлийг төрийн захиргааны байгууллагад гаргана гэж заасны дагуу тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг хуулийн шаардлага ханган тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас 1 сарын өмнө ирүүлэхээр хуульчилсан бөгөөд ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн сунгуулах өргөдлийг ирүүлэхдээ Ашигт малтмалын тухай 22 дугаар зүйлийн 22.1.1 хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хуулбар, 22.1.2 "үйлчилгээний хөлс, тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийг жил бүр төлсөн, түүнчлэн хайгуулын ажлын зардлын доод хэмжээнээс багагүй хэмжээний ажил гүйцэтгэсэн тухай баримт, 22.1.3 байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг энэ хуулийн 40 дүгээр зүйлд заасны дагуу шинэчлэн батлуулсан баримт", 22.1.4 хайгуулын тухайн үе шатны ажлыг гүйцэтгэсэн тухай тайлан, түүнийг хүлээлгэн өгсөн баримт зэргийг тус тус хавсаргахыг шаарддаг.

2.5. Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлд заасны дагуу тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгах өргөдлөө төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлэх бөгөөд өргөдөл нь хуулийн шаардлага хангаж байвал тус хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.1.5 дахь хэсэгт ...энэ хуульд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан тохиолдолд цацраг идэвхт ашигт малтмалаас бусад төрлийн ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг 3 жилийн хугацаагаар 3 удаа сунгуулах... гэж заасны дагуу 3 жилийн хугацаагаар сунгасан Геологи, уул уурхайн кадастрын хэлтсийн даргын шийдвэр гарч,

2.6. Тус хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.2 дахь хэсэгт ...Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 22.1-д заасан өргөдлийг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдөрт багтааж тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь мөн хуулийн 7.2, 31 дүгээр зүйлд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан эсэхийг хянаж, зөрчилгүй бол тусгай зөвшөөрлийн хугацааг энэ хуулийн 21.1.5 дахь хэсэгт заасан хугацаагаар сунгаж энэ тухай тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд тэмдэглэнэ..." гэж заасны дагуу тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээний хавсралт болон кадастрын системд бүртгэл хөтөлж тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид мэдэгддэг.

2.7. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1 дэх хэсэгт заасан хугацаанд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгуулах өргөдлөө төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлээгүй бол мөн хуулийн 53 дугаар зүйлийн 53.1.1 дэх хэсэгт "...тусгай зөвшөөрлийн хүчин төгөлдөр байх хугацаа дууссан..." гэж заасны дагуу тусгай зөвшөөрлийн хугацааг дуусгавар болсныг геологи, уул уурхайн кадастрын системд бүртгэдэг бөгөөд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид мэдэгдэхийг Ашигт малтмалын тухай хуулиар зохицуулаагүй, мөн Геологи, уул уурхайн кадастрын даргын шийдвэр, бусад эрх зүйн акт гардаггүй болно.

2.8. Захиргааны ерөнхий хуулийн 92, 93 дугаар зүйлд заасны дагуу "Х*******" ХХК-аас 2025 оны 03 дугаар сарын 12-ний өдрийн 01 дугаартай "...2024 оны жилийн эцэст "Хайгуулын ажлын төлөвлөгөө"-г заасан хугацаанд илгээхээр хандахад манай тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дууссан байсан. Бид тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийг заасан хугацаанд төлж байхад болно хэмээн ойлгож энэ салбарын хууль журмын хувьд ойлголт, туршлага дутан тусгай зөвшөөрлийн сунгалтыг орхигдуулсан байна... гэсэн албан бичгийг төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлсэн бөгөөд,

2.9. Мөн хуулийн 98 дугаар зүйлийн 98.1.5 дахь заалтад *захиргааны актыг хэвээр үлдээх..." гэж заасны дагуу агентлагийн даргын үүрэг гуйцэтгэгчийн 2025 оны 04 дүгээр сарын 03-ны өдрийн 1/1548 дугаартай ...Иймд Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1 дэх хэсэг болон К-2 маягтын дагуу ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах тухай өргөдлийг гаргаагүй байх тул танай гаргасан хүсэлтийг хүлээн авч шийдвэрлэх боломжгүй байна... гэсэн албан бичгээр хариу өгсөн нь хуульд нийцсэн бөгөөд тус албан бичгийг нэхэмжлэгч компанийн геологич Д.М******* 2025 оны 04 дүгээр сарын 03-ны өдөр хүлээн авсан байдаг.

2.10. Х******* ХХК нь Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.1 дэх хэсэгт ...Хуульд өөрөөр заагаагүй, захиргааны үйл ажиллагаанд гомдол гаргах ажиллагаа Захиргааны ерөнхий хуульд заасан журмын дагуу явагдсан бол дараах тохиолдолд шийдвэрийг мэдэгдсэнээс хойш захиргааны хэргийн шүүхэд 30 хоногийн дотор нэхэмжлэл гаргана, 14.1.1 дэх заалтад ...дээд шатны захиргааны байгууллага, эсхүл гомдлыг хянан шийдвэрлэх чиг үүрэг бүхий захиргааны байгууллагаас гаргасан шийдвэрийг эс зөвшөөрсөн бол... гэж заасны дагуу 2025 оны 05 дугаар сарын 03-ны өдрийн дотор Нийслэл дэх захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхэд нэхэмжлэл гаргах ёстой байсан бөгөөд дээрх хуулийн хугацаанд нэхэмжлэл гаргаагүй нь мөн хуулийн 54 дүгээр зүйлийн 54.1.8 дахь заалтад ...энэ хуулийн 14.1-14.4-т заасан хугацааг хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр хэтрүүлсэн... заасны дагуу нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзаж шийдвэрлэх хууль зүйн үндэслэл бүрдсэн.

2.11. Гэтэл нэхэмжлэгч компаниас 2025 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдрийн Хүсэлт гаргах тухай 04 дугаартай албан бичгээр төрийн захиргааны байгууллагад хүсэлт гаргасан бөгөөд агентлагийн даргын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчийн 2025 оны 05 дугаар сарын 06-ны өдрийн 1/2189 дугаартай албан бичгээр хариу хүргүүлсэн нь Иргэдээс төрийн байгууллага албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт төрийн тухайн байгууллага, албан тушаалтанд иргэн өмнө нь хандаж байсан асуудлаар өргөдөл, гомдол гаргасан бөгөөд түүнийг дахин хянаж шийдвэрлэх үндэслэлгүй гэж заасан хуулийн шаардлагыг хангаагүй.

2.12. Иймд нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлага хууль зүйн үндэслэлгүй байх тул Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.14 дэх хэсэгт заасны дагуу нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэж өгнө үү гэжээ.

2.13. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М.Б*******ээс шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Ашигт малтмал газрын тосны, Кадастрын хэлтсийн даргын гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагын хариуг дэмжиж оролцож байна. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд зааснаар хариуцагч нь Кадастрын хэлтсийн дарга байгаа. Манайд сая улс төрийн холбоотой гэж хэлж болохоор, улс төрийн нөхцөл байдлаас үүдээд удирдлагууд солигдсон. Үүнтэй холбоотойгоор сүүлд агентлаг удирдаж байсан агентлагийн даргаас хариу тайлбар явуулсан. Кадастрын хэлтсийн даргаас өгсөн хариу тайлбарын ерөнхий агуулгыг агуулж байгаа боловч компанид ашигтай байдлаар явсан хариу тайлбар байдаг.

2.14. Тус аж ахуйн нэгж бол Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1 дэх хэсэгт заасны дагуу төрийн захиргааны байгууллагад тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг гаргаагүй. Үүнтэй холбоотойгоор тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдөл хүлээн авдаг мэргэжилтэнтэй уулзаагүй. Энэ нь хэрэгт авагдсан баримтуудаар тогтоогдоно. Манайхаас 2025 оны 04 дүгээр сарын 03-аас хойш албан бичгүүд дандаа компанид ашигтай нөхцөл байдал илэрхийлэх, аж ахуйн нэгж рүү тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг аж ахуйн нэгж өөрөө хууль журмын дагуу гаргаагүй болохоор 2025 оны 03 дугаар сарын 12-ны өдрийн 001 дугаартай албан бичгээр манай байгууллагад мэдэгдсэн.

2.15. Үүн дээр 2024 оны жилийн эцэст хайгуулын ажлын төлөвлөгөөний заасан хугацаанд илгээхээр хандахад манай тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дууссан байсан. Бид тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийг заасан хугацаанд төлж байхад болно хэмээн ойлгож энэ салбарын хууль журмын хувьд ойлголт, туршлага дутан тусгай зөвшөөрлийн сунгалтыг орхигдуулсан байна гэсэн албан бичгийг төрийн захиргааны байгууллагад ирүүлсэн. Үүний дагуу энэ компанид ашигтай байдлаар төрийн захиргааны байгууллагаас бичиг явсан. Энэ нь бид нар гүйцэтгэх албан тушаалтнууд, мэргэжилтнүүд, удирдлагаар төгссөн чиглэлийн дагуу холбогдох мэргэжилтнүүдээс бичиг авсан байдаг.

2.16. Би энэ талаар тухайн үед бичиг боловсруулсан мэргэжилтэнд хэлж, удирдлагуудад танилцуулж байсан. Үүнийг нотлох баримтаас хасуулъя гэж тухайн үед яригдсан. Гэтэл энэ албан бичгүүдийг компанид чиглэсэн болохоор, компанид чиглэсэн бичгүүдийг явуулчихаар манайхаас нотлох баримтаар хасуулахгүй юм байна гэдэг зүйл яригдаад өнөөдрийг хүрсэн. Нэхэмжлэгч компаниас төрийн захиргааны байгууллагад тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдөл гаргаагүй гэдэг нь хэрэгт авагдсан баримтуудаар тогтоогдож байгаа.

2.17. Тэр нь Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1 дэх хэсэгт заасан материаллаг шаардлага хангуулан, хуульд хуулийн шаардлага хангуулан хүргүүлсэн гэсэн баримт хэрэгт авагдаагүй. Жишээ нь иргэн, аж ахуйн нэгж төрөөс үйлчилгээ авахад улсын тэмдэгтийн хураамж төлдөг. Улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт байхгүй. Мөн Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22.1-д заасан бусад ажиллагаа хийгдээгүй. Төрийн захиргааны байгууллагад өргөдлийн маягт бөглөж өгсөн баримт байхгүй гэдгийг шүүх харж үзээрэй гэж хэлмээр байна гэжээ.

ҮНДЭСЛЭХ нь:

1. Нэхэмжлэгчээс Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Кадастрын хэлтэст холбогдуулан гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэргийн оролцогчид болон тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нарын шүүхэд болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбар, шүүх хуралдаанаар хэлэлцсэн нотлох баримтуудад үндэслэн бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэв.
2. Нэхэмжлэгчээс анх нэхэмжлэлийн шаардлагаа XV-******* дугаартай тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгуулах өргөдлийг хүлээж аваагүй эс үйлдэхүйг хууль бус болохыг тогтоолгож, зохих журмын дагуу хүлээн авч шийдвэрлэхийг хариуцагчид даалгуулах гэж тодорхойлсон ба хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нэхэмжлэлийн шаардлагаа ...тусгай зөвшөөрлийг дуусгавар болгож бүртгэсэн бүртгэлийг хууль бус болохыг тогтоолгож хүчингүй болгуулах нэмэгдүүлж,
3. Хэргийг хэлэлцэх шүүх хуралдаан дээр эцсийн байдлаар ...Хунг юун ГХОХХК-ийн XV-******* дугаартай ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгуулах өргөдлийг хүлээн аваагүй 2024 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдрийн үйлдлийг хууль бус болохыг тогтоолгож, уг тусгай зөвшөөрлийг дуусгавар болгосон 2024 оны 10 дугаар сарын 02-ны өдрийн бүртгэлийг хууль бус болохыг тогтоолгож хүчингүй болгуулж, тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг хүлээн авч зохих журмын дагуу шийдвэрлэхийг даалгуулах гэж тодруулсны дагуу шүүхээс энэхүү шаардлагын хүрээнд дүгнэлт өгч хэргийг хянан шийдвэрлэсэн болно.

Тогтоогдсон үйл баримтын тухайд:

4. Ашигт малтмал газрын тосны газрын Кадастрын хэлтсийн даргын 2015 оны 09 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 766 тоот шийдвэрээр Ашигт малтмалын хайгуулын XV-******* дугаартай Увс аймгийн М******* сумын нутагт орших Хаг нэртэй газарт 6877,32 гектар талбайг хамарсан хайгуулын талбайд ашигт малтмал хайх эрхийг И******* ХХК-д олгож, 2018 оны 09 дүгээр сарын 24-ны өдрийг дуустал хугацаагаар олгож, 2021 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдрийн 504 дугаар шийдвэрээр тусгай зөвшөөрлийн хугацааг 2024 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдөр хүртэл сунгаж, тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусгавар болсныг 2024 оны 10 дугаар сарын 02-ны өдөр Уул уурхайн Кадастрын бүртгэлийн системд бүртгэсэн байна.
5. Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Кадастрын хэлтсийн даргын 2023 оны 03 дугаар сарын 23-ны өдрийн Тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлснийг бүртгэх тухай 102 дугаартай шийдвэрээр дээрх нэр бүхий хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг нэхэмжлэгч Хун юунг ХХК-д шилжүүлж бүртгэсэн байна. Ийнхүү шилжүүлж авсны дараагаар тусгай зөвшөөрлийн төлбөрт 64,818.770, 2023-2024 онд хийгдсэн хайгуулын ажлын төлбөрт 1,303,182,822.00 зардал гаргаж, хайгуулын ажлын төлөвлөгөөг батлуулсан байна.
6. Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгах өргөдлийн К-02 дугаар маягтыг бөглөсөн, 2024 оны 09 дүгээр сарын 25-ны өдрийн 17 дугаар албан бичгээр Ашигт малтмал, газрын тосны газарт хандаж, өргөдөл хүлээн аваагүй талаар гомдол гаргасан, 2025 оны 03 дугаар сарын 12-ны өдрийн 01 дугаар албан бичгээр хүсэлт гаргахад Ашигт малтмал, газрын тосны газрын даргын 2025 оны 04 дүгээр сарын 03-ны өдрийн 1/1548 дугаар албан бичгээр хариуг, 2025 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдрийн 04 дугаар албан бичгээр дахин хүсэлт гаргасан ба үүний хариуд Ашигт малтмал, газрын тосны газрын даргын 2025 оны 05 дугаар сарын 06-ны өдрийн 1/2189 дугаар албан бичгээр хариу өгсөн байна.

Шүүхээс хийсэн дүгнэлтийн тухайд:

7. Нэхэмжлэгчээс ...тусгай зөвшөөрөл хүчинтэй байхад хугацаа сунгуулах өргөдлөө өгсөн боловч хүлээн аваагүй дуусгавар болгож бүртгэсэн нь хууль бус..., тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн 3 удаа хугацаагаа сунгуулах эрх зөрчигдсөн..., хариуцагчаас ... нэхэмжлэгч хуульд заасан хугацаанд өргөдлөө гаргаагүй, ямар ч өргөдлийг хүлээн аваагүй, Ашигт, малтмалын газрын даргаас өгсөн албан бичиг бол үндэслэлтэй баримт биш, тусгай зөвшөөрлийн хугацааг нь дуусгавар болгож бүртгэсэн нь нэхэмжлэгчийн эрхийг зөрчөөгүй... гэж тус тус тайлбарлан маргасан.
8. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1-д ...Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас 1 сарын өмнө түүнийг эзэмшигч нь хугацааг сунгуулах тухай өргөдлийг төрийн захиргааны байгууллагад гаргаж, түүнд дараахь баримт бичгийг хавсаргана, 22.2-д Төрийн захиргааны байгууллага энэ хуулийн 22.1-д заасан өргөдлийг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдөрт багтааж тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь мөн хуулийн 7.2, 31 дүгээр зүйлд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан эсэхийг хянаж, зөрчилгүй бол тусгай зөвшөөрлийн хугацааг энэ хуулийн 21.1.5-д заасан хугацаагаар сунгаж энэ тухай тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд тэмдэглэнэ, 22.4-д Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь энэ хуулийн 7.2, 31 дүгээр зүйлд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангаагүй бол төрийн захиргааны байгууллага хугацаа сунгахаас татгалзаж энэ тухай өргөдөл гаргасан этгээдэд бичгээр, эсхүл энэ хуулийн 17.1-д заасан цахим хэлбэрээр мэдэгдэж тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд тэмдэглэнэ гэж заажээ.
9. Дээрх хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1-д заасан зохицуулалтаас үзэхэд нэхэмжлэгч компани нь өөрийн эзэмшлийн хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгуулах өргөдлөө хугацаа нь дуусахаас 1 сарын өмнө төрийн захиргааны байгууллагад хандан гаргахыг зохицуулсан байх ба үүний дагуу хариуцагч нь нэхэмжлэгч хуульд заасан хугацаанд өргөдлөө гаргаагүй гэж үзэн нэхэмжлэгчийн эзэмшил бүхий тусгай зөвшөөрлийн эрхийг системд дуусгавар болгож, өргөдлийг нь хүлээн аваагүй байна.
10. Гэвч хуулийн заалтын гол агуулга нь тусгай зөвшөөрлийн хугацаа дуусахаас өмнө холбогдох өргөдлийг шийдвэрлэх боломжит хугацаа олгосон зохицуулалт болохоос бус гаргасан өргөдлийг нь хуульд заасан хугацаанаас өмнө ирүүлээгүй шалтгаанаар өргөдлийг нь хүлээн авахгүй байх үндэслэл биш юм.
11. Нэгэнт тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн зүгээс тусгай зөвшөөрлийн хүчин төгөлдөр байх хугацаандаа хуульд заасан баримтыг бүрдүүлэн өргөдөл гаргасан тохиолдолд захиргаа мөн хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.2-т зааснаар өргөдлийг хүлээн авч, ажлын 10 өдөрт багтааж тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгах эсэх асуудлыг шийдвэрлэхээр байна.
12. Гэвч хэрэгт авагдсан баримтаас үзэхэд Ашигт малтмал, газрын тосны газрын даргын 2025 оны 05 дугаар сарын 06-ны өдрийн 1/2189 дугаар албан бичигт дурдсанаар нэхэмжлэгч нь 2024 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдөр тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлөө өгөхөөр хариуцагч байгууллага дээр ирсэн, холбогдох мэргэжилтэнд хандсан боловч өргөдлийг нь хүлээн аваагүй, тус цаг хугацаа нь тусгай зөвшөөрлийн хугацаа хүчин төгөлдөр байсан хугацаанд хамаарч байгаа энэ тохиолдолд нэхэмжлэгчийн хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг дуусгавар болгож бүртгэсэн болон өргөдлийг нь хүлээн аваагүй үйлдэл хууль бус байна.
13. Өөрөөр хэлбэл хариуцагч нь нэхэмжлэгчээс тусгай зөвшөөрлийн хугацаа нь хүчинтэй байх хугацаандаа хуульд заасан баримтуудыг хавсаргасан хугацаа сунгуулах өргөдлийг хүлээн авалгүй буцаах бус харин Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.2-д заасны дагуу хуулийн нөхцөл, шаардлагыг хангаж байгаа эсэхийг хянаж, зөрчилгүй бол хугацааг сунгах, зөрчилтэй бол татгалзах эрхийг нь хуулиар олгосон байхад энэ эрх, үүргээ энэ тохиолдолд хэрэгжүүлээгүй гэж үзэхээр байна.
14. Дээрх хуулийн зохицуулалтад заасан эрх, үүрэг бол хариуцагч захиргааны байгууллагад сонгох боломж олгосон тодруулбал, өргөдлийг хүлээн авснаас хойш ажлын 10 өдөрт багтааж...хянаж, зөрчилгүй бол тусгай зөвшөөрлийн хугацааг энэ хуулийн 21.1.5-д заасан хугацаагаар сунгаж энэ тухай тусгай зөвшөөрлийн бүртгэлд тэмдэглэнэ гэсэн нь захиргаанд үүрэг болгосон, харин ...тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь мөн хуулийн 7.2, 31 дүгээр зүйлд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан эсэхийг хянаж... гэдэг нь захиргааны эрх бөгөөд хэрэв уг шаардлагыг хангаагүй бол мөн хуулийн 22.4-ийн дагуу хугацаа сунгахаас татгалзаж энэ тухай өргөдөл гаргасан этгээдэд бичгээр мэдэгдэхээр зохицуулсан байна.
15. Хэдийгээр нэхэмжлэгчээс хариуцагч байгууллагад хандсан албан бичгийн агуулга зөрүүтэй байгаа боловч шууд өргөдөл гаргаагүй гэж шүүхээс дүгнэх үндэслэл болохгүй ба өргөдөл гаргасан гэж хандсан байгууллага нь өргөдөл өгөхөөр ирсэн, хүлээн аваагүй гэх агуулгаар нэхэмжлэгчид хариу албан бичиг хүргүүлж байсан үйл баримт тогтоогдож байгаа энэ тохиолдолд энэхүү үйл баримт болоогүй мэтээр хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн ...Тус аж ахуйн нэгж бол Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1 дэх хэсэгт заасны дагуу төрийн захиргааны байгууллагад тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг гаргаагүй. Үүнтэй холбоотойгоор тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдөл хүлээн авдаг мэргэжилтэнтэй уулзаагүй. Энэ нь хэрэгт авагдсан баримтуудаар тогтоогдоно. Манайхаас 2025 оны 04 дүгээр сарын 03-аас хойш албан бичгүүд дандаа компанид ашигтай нөхцөл байдал илэрхийлэх, аж ахуйн нэгж рүү тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг аж ахуйн нэгж өөрөө хууль журмын дагуу гаргаагүй болохоор 2025 оны 03 дугаар сарын 12-ны өдрийн 001 дугаартай албан бичгээр манай байгууллагад мэдэгдсэн... гэх тайлбараар үндэслэлгүй баримт гэж шүүхээс үнэлэх боломжгүй.
16. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.2.Төрийн захиргааны байгууллагын геологийн асуудал хариуцсан нэгж нь энэ зүйлийн 11.1.111.1.7, уул уурхайн асуудал хариуцсан нэгж нь энэ зүйлийн 11.1.811.1.12, кадастрын асуудал хариуцсан нэгж нь энэ зүйлийн 11.1.1311.1.26-д заасан асуудлыг эрхэлнэ гэж, 11.1.14 дэх заалтад хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой үйл ажиллагаанд нэгдсэн хяналт тавих, 11.1.19 дэх заалтад түгээмэл тархацтай ашигт малтмалаас бусад төрлийн ашигт малтмалын хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл олгох гэж Ашигт малтмал, газрын тосны газрын дарга болон Кадастрын хэлтсийн даргын эрх, үүрэг нь харилцан уялдаатай тусгай зөвшөөрлийг сунгах эсэх асуудлыг шийдвэрлэх эрх хэмжээтэй байх тул хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн агентлагийн даргаас хариу тайлбар явуулсан. Кадастрын хэлтсийн даргаас өгсөн хариу тайлбарын ерөнхий агуулгыг агуулж байгаа боловч компанид ашигтай байдлаар явсан хариу тайлбар байдаг гэх тайлбар үндэслэлгүй.
17. Энэхүү маргааны хувьд хэргийн оролцогчид өргөдлийг хугацаанд нь гаргаагүй, ямар ч өргөдөл хүлээн аваагүй, Ашигт, малтмалын газрын даргын хариу албан бичиг нь нэхэмжлэгчид хэт ашигтай баримт гэж маргасан тул нэхэмжлэгчээс гаргасан өргөдөл, түүнд хавсаргасан баримтууд нь хуулийн шаардлага хангасан эсэх талаар шүүхээс дүгнэх шаардлагагүй гэж үзсэн болно.
18. Иймд дээрх үндэслэлүүдээр нэхэмжлэгчээс 2024 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдөр гаргасан тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг хүлээн аваагүй, системд дуусгавар болгож бүртгэсэн бүртгэл хууль бус болох нь тогтоогдож байх тул нэхэмжлэгчээс гаргасан нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангаж, нэхэмжлэгчээс гаргасан өргөдлийг нь зохих журмын дагуу хүлээн авч шийдвэрлэхийг хариуцагчид даалгаж шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж үзлээ.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3, 106.3.1, 106.3.4, 106.3.12-д заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2, 22.4д заасныг баримтлан нэхэмжлэгч Хунг юунг ХХК-аас Ашигт малтмал, Геологи уул уурхайн Кадастрын хэлтэст холбогдуулан гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж, нэхэмжлэгчийн XV-******* дугаартай ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн хугацааг сунгуулах өргөдлийг хүлээн аваагүй 2024 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдрийн үйлдлийг хууль бус болохыг тогтоож, уг тусгай зөвшөөрлийг дуусгавар болгосон 2024 оны 10 дугаар сарын 02-ны өдрийн бүртгэлийг хууль бус болохыг тогтоон хүчингүй болгож, нэхэмжлэгчийн тусгай зөвшөөрлийн хугацаа сунгуулах өргөдлийг нь хүлээн авч зохих журмын дагуу шийдвэрлэхийг Ашигт малтмал газрын тосны газрын Кадастрын хэлтэст даалгасугай.
2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1 дэх хэсэгт зааснаар нэхэмжлэгчийн улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 70,200 төгрөгийг хариуцагчаас гаргуулан нэхэмжлэгчид олгосугай.
3. Захиргааны хэрэг хянан шүүхэд шийдвэрлэх тухай хуулийн 114 дүгээр зүйлийн 114.1-д заасны дагуу хэргийн оролцогчид, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь шийдвэрийг гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор давж заалдах журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

 

ШҮҮГЧ А.МӨНХ-ӨЛЗИЙ