МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч С.Одмаа даргалж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны 3 дугаар танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар,

Нэхэмжлэгч: И м ХХК,

Хариуцагч: Т******* ерөнхий газрын Т******* татвар төлөгчийн газрын Т******* хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч П.Д, М.А нарын хоорондын т******* нөхөн ногдуулалтын актын маргааныг хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Т.Б, Ч.А, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Б.Т, хариуцагч т******* улсын байцаагч М.А, хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Х.А, М.Э, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.Баатарзориг нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1.Нэхэмжлэгч И м ХХК нь Т******* ерөнхий газрын Т******* татвар төлөгчийн газрын Т******* хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч П.Д, М.А нарт холбогдуулан т******* улсын байцаагч нарын 2024 оны 05 дугаар сарын 30-ны өдрийн НА-2 дугаартай нөхөн ногдуулалтын актын зарим хэсгийг буюу 7,911,470,000.00 төгрөгийн зөрчилд ногдуулсан 1,371,595,730.96 төгрөгийн төлбөрийг хүчингүй болгуулах-аар маргаж байна.

2. Т******* ерөнхий газрын Т******* хяналт шалгалт, арга зүйн газраас Уул уурхайн салбарын төсвийн орлогын бүрдүүлэлт, гүйцэтгэлд хийсэн гүйцэтгэлийн аудитаар тусгай зөвшөөрлийн шилжилт хөдөлгөөнийг Т******* ерөнхий газарт бүртгүүлээгүй, татвар ногдуулаагүй зөрчлийг арилгах зорилгоор 2024 оны 01 дүгээр сарын 31-ний өдөр 08/1 дугаар бүхий Т******* хяналт шалгалт хийх тусгай удирдамж-ийг баталжээ. Улмаар Т******* хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч П.Д, М.А нар нь Т******* хяналт шалгалтын хэлтсийн даргын баталсан 2024 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийн 2 дугаартай т*******илолтын дагуу И м ХХК-ийн 2020-2021 оны албан татвар ногдуулалт, төлөлтийн байдалд Эрсдэлд суурилсан төлөвлөгөөт бус иж бүрэн хяналт шалгалтыг хийсэн байна.

Хяналт шалгалтын дагуу гарсан 2024 оны 05 дугаар сарын 30-ны өдрийн НА-2 дугаартай нөхөн ногдуулалтын актаар И м ХХК-ийг 2 зөрчилд холбогдуулан, нийт 1,482,656,794.72 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр тогтоосон ба нэхэмжлэгчээс эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байсан хувьцааг шилжүүлэх замаар ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх борлуулсны орлогод албан татварыг ногдуулж төлөөгүй зөрчил-д холбогдох хэсгийг эс зөвшөөрч маргасан.

3.Нэхэмжлэгч нь маргаан бүхий т******* улсын байцаагч нарын 2024 оны 05 дугаар сарын 30-ны өдрийн НА-2 дугаартай нөхөн ногдуулалтын актын зарим хэсгийг эс зөвшөөрч Т******* ерөнхий газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлд 2024 оны 07 дугаар сарын 16-ны өдөр г*******дол гаргасныг 2025 оны 05 дугаар сарын 26-ны өдрийн 07 дугаар тогтоолоор нөхөн ногдуулалтын актыг хэвээр баталж шийдвэрлэсэн.

Дээрх Маргаан таслах зөвлөлийн тогтоолыг нэхэмжлэгч 2025 оны 06 дугаар сарын 09-ний өдөр гаргдаж авсан болох нь уг тогтоолыг гардуулсан тухай тэмдэглэлээр нотлогдож байх ба шүүхэд 2025 оны 07 дугаар сарын 08-ны өдөр нэхэмжлэл гаргасан.

4.Нэхэмжлэгч нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэлдээ:

4.1. "И м" ХХК-ийн 2020 оны 1 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2021 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан т******* ногдуулалт, төлөлтийн байдалд т******* хяналт шалгалт хийх ерөнхий удирдамж, 2 тоот т*******илолтоор /Эрсдэлд суурилсан төлөвлөгөөт бус Иж бүрэн/ шалгалтыг 2024 оны 2 дугаар сарын 26-ны өдрөөс 2024 оны 5 дугаар сарын 30-ны өдрийг дуусталх хугацаанд т******* хяналт шалгалтыг хийсэн.

Т******* ерөнхий хуулийн 43 дугаар зүйлийн 43.1 дэх хэсэг, 47 дугаар зүйлийн 47.1 дэх хэсэгт заасныг үндэслэн "И м" ХХК-ийн зүгээс т******* Улсын байцаагч нарын үйлдсэн нөхөн ногдуулалтын актыг хэсэгчлэн хүлээн зөвшөөрөөгүй ба Т******* ерөнхий газрын дэргэдэх Т******* маргаан таслах зөвлөлд урьдчилан шийдвэрлүүлэхээр г*******дол гаргасан бөгөөд Т******* ерөнхий газрын маргаан таслах зөвлөлийн 2025 оны 05 дугаар сарын 26-ны өдрийн 07 дугаар тогтоолоор нөхөн ногдуулалтын актыг хэвээр баталж /хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн.

4.2.Т******* улсын байцаагчид т******* хяналт шалгалт хийх явцдаа процессын ноцтой алдаа гаргасан талаар:

Оролцогчийг төлөөлөхтэй холбоотой ноцтой алдаа гарсан. Захиргааны ерөнхий хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.1-д "Оролцогч захиргааны шийдвэр гаргах ажиллагаанд өөрийн төлөөлөгчийг оролцуулж болно", 17.2-т "Хуульд өөрөөр заагаагүй бол оролцогчийг итгэмжлэлийн үндсэн дээр төлөөлөх бөгөөд итгэмжлэл нь Иргэний хуулийн 64.2-т заасан шаардлагыг хангасан байна", 17.3-т "Итгэмжлэлээр төлөөлж байгаа этгээдийн бүрэн эрхийг оролцогч тодорхойлно", 17.5-т "Захиргааны шийдвэр гаргах ажиллагаанд итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч т*******илогдсон бол түүнтэй... харилцана гэж тус тус хуульчилсан бөгөөд "И м" ХХК-ийг итгэмжлэлгүйгээр төлөөлөх цорын ганц этгээд болох гүйцэтгэх захирал М.Э*******аас үйл ажиллагаа хариуцсан захирал ажилтай Б.Б******* т******* хяналт шалгалтын ажиллагаанд тус к*******панийг төлөөлөх бүрэн эрхийг олгосон итгэмжлэл энэхүү т******* маргааны хэрэгт огт байхгүй байгаа болно. Энэ талаар Т******* маргаан таслах зөвлөлийн хуралдаанд тус к*******паниас итгэмжлэл авсан итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Т.Б хэлж тайлбарласан боловч уг үндэслэлийг хэрхэн шийдвэрлэсэн талаарх татгалзал, няцаалт маргаан таслах зөвлөлийн 7 дугаар тогтоолд огт тусгагдаагүй маргаан таслах зөвлөл уг асуудалд хууль зүйн дүгнэлт хийгээгүй болно. Т******* хяналт шалгалт хийгдэж байгаа үед татвар төлөгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалахаар очиж уулзах үед Т******* улсын байцаагч нар хамгийн түрүүнд төлөөлөх эрх бүхий итгэмжлэл, эсхүл өмгөөлөл, хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх гэрээг шаарддаг нь нэгэнт хуулийн дагуу хэвшил болон тогтсон харилцаа, нөгөө талаар итгэмжлэлгүй этгээдтэй огт харилцдаггүй билээ.

Энэхүү т******* хяналт шалгалтын гол чиглэл нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 30 дугаар зүйлд заасан "Эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсний т******* харилцаа" байсан бөгөөд Аж ахуй нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 10 дугаар зүйл төрийн байгууллагаас олгосон эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлогын 10.1.2-т заасан орлогод тус хуулийн 30.4, 30.6-д заасны дагуу ногдуулсан т******* харилцаа бөгөөд т******* хяналт шалгалтын явцад Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалаар батлагдсан аргачлалын 3 дугаар хавсралтаар батлагдсан "Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцох маягт" буюу Маягт Т3-03 маягтыг хэрэглэн ногдуулсан татвар юм. Энэхүү маягтын дагуу тооцоолол хийн, хэчнээн төгрөгийн татвар ногдуулж байгаагаа огт урьдчилж танилцуулаагүй хэрнээ Т******* ерөнхий газрын дэргэдэх Т******* маргаан таслах зөвлөлийн тогтоолын үндэслэх хэсэгт ...Т******* ерөнхий газрын даргын 2023 оны 02 дугаар сарын 28-ны өдрийн А/34 дүгээр тушаалаар баталсан т******* хяналт шалгалтын үйл ажиллагааны журмын 3 дугаар хавсралтаар үйлдэх баримт бичгийн хавсралтыг баталсан бөгөөд ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцох маягт буюу маягт ТЗ-03-ыг нөхөн ногдуулалтын актад хавсаргах маягтаар батлагдаагүй байна" гэсэн нь илтэд үндэслэлгүй бөгөөд Сангийн сайдын 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн 302 дугаар тушаалаар баталсан "Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, т******* ногдлыг тодорхойлох аргачлал"-ын 3 дугаар хавсралт болох маягт ТЗ-03-ыг нөхөн ногдуулалтын актад хавсаргаагүй нь Т******* хууль тогто*******жийг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн, мөн хэрэглээгүйгээ зөвтгөж тайлбарлаж байгаа нь хууль зүйн үндэслэлгүй юм. Т******* ерөнхий хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.3-т "Нөхөн ногдуулалтын акт, илтгэх хуудас нь нэгдсэн бүртгэл, дугаартай байх бөгөөд хавсралтын хамт хүчинтэй байна" гэж заасан бөгөөд т******* хяналт шалгалтын үйл ажиллагааны журамд заасан нөхөн ногдуулалтын актад хавсаргах баримтууд нь ерөнхий нийтлэг баримтууд байх бөгөөд шалгагдаж буй т******* төрөл, бусад т******* харилцааны онцлогоос хамаараад, тухайлбал энэхүү тохиолдолд маягт Т3-03-ыг хавсаргахгүйгээр, түүнийг татвар төлөгчид танилцуулахгүйгээр, саналыг нь авахгүйгээр, Захиргааны ерөнхий хууль болон Т******* ерөнхий хуульд заасан эрхийг нь эдлэх бол*******ж олгохгүйгээр ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл бүхий этгээдэд энэ чиглэлээр т******* нөхөн ногдуулалтын акт тавих нь дээрх хууль тогто*******жуудад нийцэхгүй байна.

Т******* ерөнхий газраас нөхөн ногдуулалтын акт /хавсралтын хамт/-ыг дугтуйнд хийн 2024 оны 6 дугаар сарын 18-ны өдөр шуудангаар татвар төлөгчийн хаягаар хүргүүлсэн байсан боловч уг баримтууд дотор Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалаар батлагдсан аргачлалын 3 дугаар хавсралтаар батлагдсан "Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцох маягт буюу маягт Т3-03 маягтыг нөхөн ногдуулалтын актад хавсаргаагүй, түүнчлэн энэхүү маягтын дагуу хийсэн тооцооллыг татвар төлөгчид урьдчилж танилцуулаагүй, тайлбар, санал гаргах бол*******ж олгоогүй нь Т******* ерөнхий хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.3-т "Нөхөн ногдуулалтын акт, илтгэх хуудас нь нэгдсэн бүртгэл, дугаартай байх бөгөөд хавсралтын хамт хүчинтэй байна" гэснийг, түүнчлэн Захиргааны ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.1.4-т заасан захиргааны шийдвэр гаргахаас өмнө оролцогч нотлох баримт гаргах, шаардлагатай баримт бичгийг бүрдүүлэн өгөх, 16 дугаар зүйлд заасан оролцогчийн шийдвэр гаргах ажиллагааны аль ч үе шатанд хууль зүйн болон т******* мэргэшсэн зөвлөхөөс мэргэжлийн зөвлөгөө туслалцаа авах эрхийг хязгаарласан нь 2024 оны 05 дугаар сарын 02-ны өдөр цахимаар хийсэн уулзалтын тэмдэглэл, мөн 2024 оны 07 дугаар 08-ны өдөр Т******* улсын байцаагч М.Аээс "И м" ХХК-ийн үйл ажиллагаа хариуцсан захирал Б.Б******* нөхөж явуулсан и-мэйлээр давхар нотлогдож байгаа болно. Түүнчлэн Захиргааны ерөнхий хуулийн 24 дүгээр зүйл /Нөхцөл байдлыг тогтоох/, 25 дугаар зүйл /Нотлох баримт цуглуулах/, 26 дугаар зүйл /Оролцогчийг сонсох/-д заасан захиргааны шийдвэр гаргах ажиллагааг бүрэн гүйцэд явуулаагүй нь процессын ноцтой алдаа мөн.

4.3.Маргааны хоёр дахь гол асуудал болох эцсийн эзэмшигчтэй холбоотой манай к*******панийн гаргасан г*******долд Т******* ерөнхий газрын дэргэдэх Т******* маргаан таслах зөвлөлийн тогтоолын үндэслэх хэсгээс харахад уг асуудалд огт үндэслэл бүхий няцаалт, хариу өгөөгүй байгаа юм.

Маргааны гол зүйл бол эцсийн эзэмшигч хоорондын хувьцаа шилжилтийн асуудал. К*******панийн хувьцааг 50%х50%, 60%x40%, 70%x30%, 55%45% байна уу хамаагүй, эцсийн эзэмшигч хооронд хувьцаа шилжүүлэхэд татвар төлөхгүй гэсэн хууль тогтоогчийн хүсэл зориг байгаа юм. Харин эцсийн эзэмшигчээс өөр этгээдэд хувьцаагаа шилжүүлсэн тохиолдолд татвар ногдуулж буйг 100 хувь хүлээн зөвшөөрч байгаа. Эцсийн эзэмшигч хооронд хувьцаа олон дахин шилжээд байх бол*******ж х*******с /манай к*******панийн хувьд энэ тохиолдол гарсан/, харин өөр этгээд эцсийн эзэмшигч болж өөрчлөгдсөн тохиолдолд татвар төлөх нь гарцаагүй, үүн дээр бол маргаан байхгүй гэж үзэж байна.

Манай к*******пани маргаан таслах зөвлөлд т******* актын биелэлтийг түдгэлзүүлэх болон нотлох баримт цуглуулах хүсэлт гаргасан. Маргаан таслах зөвлөлөөс түдгэлзүүлэх бол*******жгүй гэсэн хариу бичгээр ирсэн. Ингэхдээ Маргаан таслах зөвлөлөөс Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт хандаж хүсэлт явуулж хариу авсан байсан. Уг бичигт дурдсанаар 2020 оны 12 дугаар 22-ны өдрийн хуулийн этгээдийн эцсийн өмчлөгчийн мэдээллийг улсын бүртгэлд бүртгүүлэх өргөдөл УБ-12 маягтад Н.Батмагнай 70%, М.Э******* 30% гэж, харин 2021 оны 05 дугаар 07-ны өдрийн УБ-12 маягтад М.Э******* эзэмшиж буй хөрөнгийн хувь 100% гэсэн хариуг ирүүлсэн байгаа. Эндээс юуг дүгнэж хэлэх гээд байна вэ гэхээр 2017 оны 08 дугаар сарын 14-ны өдрөөс 2021 оны 05 дугаар сарын 11-ний өдрийг хүртэлх хугацаанаас 2017 оны 08 дугаар сарын 14-ны өдрөөс 2018 оны 07 дугаар 01-ний /Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай 2018 оны 04 дугаар сарын 26-ны өдрийн хууль үйлчилж эхэлсэн/ өдрийг хүртэлх хугацаанд болон Т******* ерөнхий хууль үйлчилж эхэлсэн 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2021 оны 05 дугаар сарын 11-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд М.Э******* "И м" ХХК-ийн эцсийн эзэмшигч байсан байна, үүнтэй бид ч маргаагүй Мэргэжлийн т******* зөвлөл ч маргаагүй.

Хамгийн гол нь хууль зүйн нэр т*******ьёоны хувьд т******* хууль тогто*******жид одоо ч эцсийн эзэмшигч гэсэн т*******ьёоллоор явж байгаа, харин Бүртгэлийн хууль тогто*******жид эхэндээ эцсийн эзэмшигч гэж т*******ьёолж явж байгаад 2018 оны 04 дүгээр сарын 26-нд эцсийн өмчлөгч гэж т*******ьёолж Улсын Их Хурлаас өөрчилсөн.

2015 оны 1 дүгээр сарын 29-ний өдөр батлагдсан /одоо хүчингүй болсон/ Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуульд 2017 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өдрийн хуулиар нэмэлт оруулсан байдаг бөгөөд тус хуулийн 3.1.11-т "эцсийн эзэмшигч гэж өөрийн эзэмшиж буй хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийн үндсэн дээр хуулийн этгээдийн хяналт, удирдлага, хөрөнгийг шууд, эсхүл нэг болон түүнээс дээш үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдийн хувьцаа, хувь оролцоогоор төлөөлүүлэн удирдан чиглүүлж буй дараахь этгээдийг" ойлгоно гэсэн заалтыг нэмсэн байдаг.

Дээрх 3.1.11 дахь заалтыг Улсын Их Хурлаас 2018 оны 4 дүгээр сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулж 3.1.11-т "эцсийн өмчлөгч" гэж Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийн 3.1.6-д заасныг ойлгоно хэмээн /одоо хүчингүй болсон/ өөрчилсөн болно.

2018 оны 06 дугаар сарын 21-ний өдөр батлагдаж 2018 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөж байгаа одоо хүчин т үйлчилж буй Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.11-т "эцсийн өмчлөгч гэж Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийн 3.1.6-д заасныг ойлгоно гэж, Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.6-д "эцсийн өмчлөгч гэж 3.1.6.а. харилцагч нь хуулийн этгээд бол тухайн хуулийн этгээдийн хөрөнгийн дийлэнх хэсгийг дангаараа эсхүл бусадтай хамтран өмчилж байгаа, эсхүл тухайн хуулийн этгээдийн үйл ажиллагааг удирдан чиглүүлж, эсхүл өөрийн үйлдлийг бусдаар төлөөлүүлэн хийлгэж байгаа, эсхүл хуулийн этгээдийг болон уг хуулийн этгээдээс хийх аливаа хэлцэл, түүнийг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааг удирдах замаар тухайн хуулийн этгээдийг өмчилж үр шим, ашиг орлогыг хүртэж байгаа хүнийг ойлгоно гэснээр зохицуулагдсаар ирсэн.

Мөн 2008 оны 5 дугаар сарын 20-ны өдрийн Т******* ерөнхий хууль /одоо хүчингүй болсон/-д 2017 оны 11 дүгээр сарын 09-ний өдөр оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр хуулийн этгээдийн эцсийн эзэмшигчийн талаарх зохицуулалт /13.4.9, 18.1.14, 711.1.11/ тус хуульд орж ирсэн бөгөөд дээрх зохицуулалт 2018 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд үйлчилсэн.

2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдөр батлагдаж 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн хүчин т үйлчилж эхэлсэн одоогийн Т******* ерөнхий хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.48-д "эцсийн эзэмшигч гэж ашигт малтмал, газрын тос, цацраг идэвхт ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл, газар эзэмших, ашиглах эрх эзэмшигч этгээдийн 30 болон түүнээс дээш хувийн хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийг өөрөө, эсхүл нэг болон түүнээс дээш үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдээр төлөөлүүлэн эзэмшдэг, саналын эрхийг төлөөлүүлэн хэрэгжүүлдэг, эсхүл ногдол ашгийг хүлээн авах эрхтэй этгээдийг" ойлгоно хэмээн зааж өнөөдрийг хүртэл уг заалт хэвээрээ хүчин т мөрдөгдөж байна.

Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 30 дугаар зүйлд заасан "Эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсний т******* харилцаа" нь нэг эцсийн эзэмшигчээс нөгөө эцсийн эзэмшигчид хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсэн т******* харилцаанд хамаарахгүй ба К*******панийн тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.3-т "К*******панийн дүрэмд өөрөөр заагаагүй бол хязгаарлагдмал хариуцлагатай к*******панийн хувьцаа эзэмшигч нь к*******панийн болон бусад хувьцаа эзэмшигчийн худалдах хувьцаа, түүнийг худалдан авах эрхийн бичиг болон тэдгээрт хөрвөх үнэт цаасыг гуравдагч этгээдэд санал болгох үнээр өөрийн эзэмшлийн хувьцааныхаа тоонд хувь тэнцүүлэн энэ хууль болон к*******панийн дүрэмд заасны дагуу тэргүүн ээлжид худалдан авах эрхтэй", 5.8-т "К*******панийн дүрэмд өөрөөр заагаагүй бол хувьцаа эзэмшигч нь бусад хувьцаа эзэмшигчийн хувьцааг энэ хуулийн 5.3-т заасны дагуу тэргүүн ээлжид худалдан авах эрхээ бүхэлд нь буюу зарим хэсгийг нь хэрэгжүүлэх, эсхүл энэ эрхээ бүхэлд нь буюу зарим хэсгийг нь бусад хувьцаа эзэмшигчид шилжүүлэх эрхтэй", 5.9-т "К*******панийн дүрэмд өөрөөр заагаагүй бол энэ хуулийн 5.3-т заасан эрхийг хувьцаа эзэмшигч тогтоосон хугацаанд бүрэн хэрэгжүүлээгүй тохиолдолд уг эрх к*******панид шилжих бөгөөд к*******пани нь энэхүү эрхийг хэрэгжүүлэх эсэх тухай шийдвэрээ энэ хуулийн 5.4-т заасан мэдэгдэлд заасан хугацаа дууссанаас хойш ажлын таван өдрийн дотор гаргана" гэж заасантай зөрчилдөж байгаа болно.

Өөрөөр хэлбэл к*******панийн хувьцааг тэргүүн ээлжид худалдан авах эрхтэй бусад хувьцаа эзэмшигчийн эрхийг к*******панийн эрхтэй хольж хутган, хуулийг буруугаар тайлбарлан хэрэглэж хувьцаа эзэмшигчид бус к*******панид татвар ногдуулж буй нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.2-т заасан "Эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байгаа хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийг борлуулах, шилжүүлэх замаар Монгол Улсын хууль тогто*******жийн дагуу олгосон газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг бүрэн буюу хэсэгчлэн борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон орлогыг тухайн эрх эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн энэ хуулийн 10.1.2-т заасан орлогод тооцно" гэсэн нь К*******панийн тухай хуулийн 5.9-т зааснаар бусад хувьцаа эзэмшигч бус к*******пани өөрөө тухай хувьцааг худалдаж авсан тохиолдолд хэрэгжих т******* хуулийн заалт юм. Манай к*******панийн хувьд энэхүү тохиолдолд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 10.1.2-т заасан "төрийн байгууллагаас олгосон эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлого"-д хамаарахгүй, өөрөөр хэлбэл манай к*******пани орлого олоогүй хувьцаа эзэмшигч иргэн орлого олж байгаа Хувь хүний орлогын албан т******* хуулиар зохицуулагдах харилцааг хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэж татвар ногдуулж байна гэж үзэж байгаа болно.

Гэтэл Т******* ерөнхий газрын Т******* улсын байцаагчид болон Т******* маргаан таслах зөвлөлөөс Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.8-т "Эцсийн эзэмшигч нь эрх эзэмшигчийн тухайд төлөөлүүлэн эзэмшиж байгаа хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийн нийт дүн, хэмжээг өөрчлөлгүйгээр эрх эзэмшигчээс эцсийн эзэмшигч хүртэлх үргэлжилсэн хэлхээ холбоонд хамаарах хуулийн этгээд хооронд хувьцаа шилжүүлэх, нэгдэх, нийлэх, тусгаарлах, шинэ хуулийн этгээд үүсгэн байгуулах хэлбэрээр хэлхээ холбоо доторх хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийн бүтцийг өөрчилсөн тохиолдолд эрх борлуулсан, шилжүүлсэн гэж үзэхгүй" гэсэн ганцхан энэ заалтад "И м" ХХК хамаарахгүй гэж тайлбарлаж, заавал татвар төлөх ёстой гэдэг байдлаар асуудалд хандаж байгааг хүлээн зөвшөөрөх бол*******жгүй юм.

4.4.Маргаж буй гурав дахь үндэслэл бол манай к*******панийн ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцоолох тооцооллын тухайд:

Т******* ерөнхий газрын дэргэдэх Т******* маргаан таслах зөвлөлийн 2025 оны 05 дугаар сарын 26-ны өдрийн 07 дугаар тогтоолын үндэслэх хэсэгт "...Т******* улсын байцаагчид тооцоолол дахь зардлыг хэрэглээний үнийн индексээр өсгөхдөө 2019 он, 2020 оноор өсгөсөн байна. Харин татвар төлөгч 2019 он, 2020 он, 2021 оноор өсгөж тооцооллыг хийсэн бөгөөд 2021 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдөр буюу гэрээ хийх үед 2021 оны хэрэглээний үнийн индекс тодорхойлогдоогүй байсан байна" хэмээн нөхөн ногдуулалтын актыг хэвээр баталсан үндэслэлээ тодорхойлжээ.

Тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг тооцох аргачлалыг Сангийн сайдын 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн 302 дугаар тушаалаар батлагдсан Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, т******* ногдлыг тодорхойлох аргачлал, Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл борлуулсан, шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах журамд заасны дагуу тооцоолдог ба Т******* улсын байцаагч нар дээрх аргачлал, журамд заасны дагуу алтны ханшийг тооцоолохдоо Засгийн газрын 2016 оны 81 дүгээр тогтоолоор батлагдсан Биржийн болон зах зээлийн үнийн эх сурвалж дээр үндэслэн зарласан тухайн сарын дундаж үнэ, ашигт малтмалын үнэ болон ашиглалтын зардлыг үнэлгээ тооцож буй оны түвшинд шилжүүлэн тооцсон байна гэж Маргаан таслах зөвлөлөөс зөвтгөсөн байдаг.

Гэтэл Т******* улсын байцаагч нар манай к*******панийн ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өртөгт суурилсан аргаар тооцоолсон байх ба бидний хувьд ч өртөгт суурилсан аргаар мөн тооцоолж үзсэн болно.

Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалаар батлагдсан аргачлалын 3 дугаар хавсралтаар батлагдсан "Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцох маягт" буюу Маягт Т3-03 маягтын дагуу манай к*******панийн ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцоолбол дараах байдалтай татвар ногдохоор байна гэж төсөөлөн тооцоолсон.

Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалын 1 дүгээр хавсралтаар баталсан аргачлалын 4.4-т "Ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг орлогод суурилсан аргын дагуу тооцох бол*******жгүй тохиолдолд өртөгт суурилсан аргаар тооцно." гэж, түүнчлэн уг аргачлалын 4.6-т "Татвар төлөгч нь ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн гэрээний үнэ болон энэ аргачлалд заасан тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох аргын дагуу тооцсон тооцоолол, холбогдох баримт бичгийг т******* албанд мэдүүлнэ", 4.7-т "Энэ аргачлалын дагуу татвар төлөгчөөс ирүүлсэн тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээний тооцооллыг т******* алба хянана" гэж заажээ.

Дээрх аргачлалын 7.2.3-т "Ашиглалтын зардлыг энэ аргачлалын 5.1, 5.4-т заасны дагуу хэрэглээний үнийн индексийн өөрчлөлтийг ашиглан үнэлгээ тооцож буй оны түвшинд шилжүүлэн тооцно.", 5.1-т "Хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өртөгт суурилсан аргаар тооцохдоо геологи, уул уурхайн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагын хянасан хайгуулын ажлын жил бүрийн тайлан дахь хайгуулын ажлын зардлын нийлбэр дүн болон бусад зардлуудын нийлбэр дүнгээр тодорхойлно.", 5.2-т "Энэ аргачлалын 5.1-д заасны дагуу тодорхойлсон үнэлгээнд туссан жил бүрийн хайгуулын зардлыг Үндэсний статистикийн хорооноос зарладаг холбогдох жил бүрийн нэгдүгээр сарын хэрэглээний үнийн улсын индексийн өмнөх оны мөн үетэй харьцуулсан өөрчлөлтөөр хөрвүүлж хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээнд ашиглана", 5.4-т "Энэ аргачлалын 5.1-д заасны дагуу жил бүрийн хайгуулын зардлыг хэрэглээний үнийн индексийн өөрчлөлтийг ашиглан хөрвүүлж тооцохдоо тухайн календарийн жил хүртэлх 12 жилийн хэрэглээний үнийн индексийн өөрчлөлтийг ашиглана" гэж тус тус заасан.

Эндээс үзэхэд Т******* улсын байцаагчид болон Маргаан таслах зөвлөлийн зөвтгөсөн 2021 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдөр буюу гэрээ хийх үед 2021 оны хэрэглээний үнийн индекс тодорхойлогдоогүй байсан байна гэсэн дүгнэлт нь огт үндэслэлгүй байх бөгөөд 2021 оны 01 дүгээр сард хэрэглээний үнийн индекс тодорхойлогдсон байсан ба манай к*******панийн зүгээс дээрх тооцооллыг хийхдээ хувьцаа худалдах, худалдан авах гэрээ, хувьцааны эрх шилжүүлэх гэрээ байгуулагдсан өдрийн өмнөх өдөр буюу 2021 оны 05 дугаар сарын 06-ны өдрийн Монгол банкнаас зарласан алтны ханшийн мэдээ, хасагдах зардалд хэрэглээний үнийн индексийн 2019 он, 2020 он, 2021 оны мөн үетэй харьцуулсан өөрчлөлтийн мэдээллийг ашигласан болно гэжээ.

5.Хариуцагч т******* улсын байцаагч нар хариу тайлбартаа:

5.1. "И м" ХХК-ийн 2025 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн 30 тоот г*******долд хариу тайлбар гаргах тухай

Т******* татвар төлөгчийн газартай харьцдаг, гадаад худалдаа, ашигт малтмалын хайгуул хийх, ашиглалт, олборлолтын үйл ажиллагаа эрхэлдэг, 6171788 тоот регистрийн дугаартай "И м" ХХК-ийн 2020 оноос 2021 оны албан т******* ногдуулалт, төлөлтийн байдалд Т******* хянал шалгалтын хэлтсийн даргын 2 тоот т*******илолтоор Т******* татвар төлөгчийн газрын Т******* хяналт шалгалтын хэлтсийн т******* улсын ахлах байцаагч П.Д, М.А нар хяналт шалгалтын ажлыг хийж, хяналт шалгалтаар 14,038,774,132.00 төгрөгийн зөрчилд 852,420,041.32 төгрөгийн нөхөн татвар, 340,968,016.52 төгрөгийн торгууль, 289,268,736.88 төгрөгийн алданги, нийт 1,482,656,794.72 төгрөгийн төлбөр ногдуулан т******* улсын байцаагчийн 2024 оны 05 дугаар сарын 30-ны өдрийн 2 тоот нөхөн ногдуулалтын акт үйлдсэн.

"И м" ХХК нь т******* улсын байцаагчийн нөхөн ногдуулалтын 2 тоот актаар ногдуулсан төлбөрийг хэсэгчлэн хүлээн зөвшөөрөөгүй бөгөөд Т******* ерөнхий газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлд 2024 оны 07 сарын 16-ний өдөр г*******дол гаргасны дагуу тус зөвлөл хэлэлцээд 2025 оны 05 дугаар сарын 26-ны өдрийн 07 дугаар тогтоолоор нөхөн ногдуулалтын актыг хэвээр баталж шийдвэрлэсэн.

5.2.Оролцогчийг төлөөлөхтэй холбоотой ноцтой алдаа гарсан... 1.2. Энэхүү т******* хяналт шалгалтын гол чиглэл нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 30 дугаар зүйлд заасан т******* харилцаа байсан бөгөөд ...маягт 73-03 маягтыг хэрэглэн ногдуулсан татвар юм. Энэхүү маягтын дагуу тооцоолол хийн, хэчнээн төгрөгийн татвар ногдуулж байгаагаа өгч урьдчилж танилцуулаагүй хэрнээ ...Маргаан таслах зөвлөлийн тогтоолын үндэслэх хэсэгт "Т******* хяналт шалгалтын үйл ажиллагааны журам"-ын 3 дугаар хавсралтаар үйлдэх баримт бичгийн хавсралтыг баталсан бөгөөд маягт 13-03-ыг нөхөн ногдуулалтын актын хавсаргах маягтаар батлагдаагүй байна гэсэн нь илтэд үндэслэлгүй бөгөөд Т3-03 маягтыг хавсаргахгүйгээр, түүнийг татвар төлөгчид танилцуулахгүйгээр, саналыг нь авахгүйгээр... акт үйлдэх нь дээрх хууль тогто*******жуудад нийцэхгүй байна" гэсэн тухайд:

Т******* ерөнхий газрын Т******* хяналт шалгалт арга, зүйн газрын даргын 2024 оны 01 дүгээр сарын 31-ний өдөр баталсан Т******* хяналт шалгалт хийх тусгай удирдамжид заасан Үндэсний Аудитын газрын 2023 оны 09 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 06/85 тоот албан тоотоор ирүүлсэн "Уул уурхайн салбарын төсвийн орлогын бүрдүүлэлт, гүйцэтгэл"-д хийсэн гүйцэтгэлийн аудитаар тусгай зөвшөөрлийн шилжилт хөдөлгөөнийг Т******* ерөнхий газарт бүртгүүлээгүй, татвар ногдуулаагүй зөрчлийг арилгах албан шаардлагын биелэлтийг хангах ажлын хүрээнд Т******* татвар төлөгчийн газрын Т******* хяналт шалгалтын хэлтсийн даргын т*******илолтоор "И м" ХХК-д т******* хяналт шалгалтыг хийж гүйцэтгэсэн.

Т******* хяналт шалгалт хийх тусгай удирдамжид эрх борлуулсны орлогод ногдох нөхөн татварыг Т******* татвар төлөгчийн газрын Эрдэс баялгийн т******* хэлтсээс баталгаажуулж хүргүүлсэн т******* тооцооллыг үндэслэж нөхөн ногдуулалтын акт үйлдэнэ гэж заасны дагуу Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалаар батлагдсан аргачлалын 3 дугаар хавсралтаар батлагдсан Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцох маягт буюу маяг ТЗ-03 маягтаар ирүүлсэн тооцооллыг үндэслэн нөхөн ногдуулалтын акт үйлдсэн.

Т******* ерөнхий газрын Т******* хяналт шалгалт арга, зүйн газрын даргын 2024 оны 01 дүгээр сарын 31-ний өдөр баталсан Т******* хяналт шалгалт хийх тусгай удирдамжийг "И м" ХХК-ийн үйл ажиллагаа хариуцсан захирал Б.Б******* хяналт шалгалтын бэлтгэх шатны үед танилцуулсан. Тухайн үед тусгай удирдамжид заасан эрх борлуулсны орлогод ногдох т******* тооцооллыг Т******* татвар төлөгчийн газрын Эрдэс баялгийн т******* хэлтсээс баталгаажуулсан т******* тооцооллыг үндэслэж нөхөн ногдуулалтын акт үйлдэнэ гэж заасан тул Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалыг уншиж танилцах, судлах талаар ярилцлагын явцад Б.Б******* сануулж танилцуулсан байсан. Үйл ажиллагаа эрхэлсэн захирал Б.Батцэцэг анхнаасаа хяналт шалгалтын үйл ажиллагаанд хамтран ажилласан. Б.Батцэцэгийн цалингийн орлого нь тус к*******панийн Т******* албанд тайлагнадаг цалин хөдөлмөрийн хөлс, шагнал, урамшуулал болон тэдгээртэй адилтгах хөдөлмөр эрхлэлтийн орлого, шууд бус орлогод ногдуулан суутгасан албан т******* тайлан ТТ-11 болон тайлангийн хавсралтад тусгагддаг болно. Мөн Т******* удирдлагын цахим тайлангийн нэгдсэн системийн хуулийн этгээдийн бүртгэлийн холбоо барих мэдээллийн жагсаалтад гүйцэтгэх захирал Б.Э*******ын 99110777, үйл ажиллагаа эрхэлсэн захирал Б.Батцэцэгийн 99104510 дугаартай утас бүртгэлтэй байдаг болно.

Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалаар батлагдсан аргачлалын 3 дугаар хавсралт "Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцох маягт" буюу Маягт ТЗ-03 маягт тооцооллыг ЭБТХ-ээс тооцож ирүүлсэн даруйд хяналт шалгалтын гүйцэтгэх шатанд үйл ажиллагаа хариуцсан захирал Б.Б******* танилцуулсан.

Хяналт шалгалтын явцад т******* улсын байцаагчид "Баримт бичгийн хүсэлт 1, 2"-ээр шаардлагатай баримт материалыг шаардсаны дагуу тус к*******панийн үйл ажиллагаа хариуцсан захирал Б.Батцэцэг, гэрээт нягтлан бодогч Н.Н******* нараас 2024 оны 03 дугаар сарын 04-ний өдрөөс 05 дугаар сарын 17-ны өдөр хүртэлх хугацаанд 32 файлыг цахимаар, 10 хавтас баримт материалыг цаасаар ирүүлснийг хүлээн авч хяналт шалгалтын ажлыг хийж гүйцэтгэсэн.

Т******* хяналт шалгалтын дуусгах шатанд гүйцэтгэх захирал уурхай руу ажлаар явсан тул нөхөн ногдуулалтын актыг гардуулах бол*******жгүй болсон тул Т******* ерөнхий хуулийн 42 дугаар зүйл "Нөхөн ногдуулалтын акт"-ийн 42.7-д "Татвар төлөгч, эсхүл түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нь нөхөн ногдуулалтын акт, илтгэх хуудсыг энэ хуулийн 42.6-д заасан хугацаанд гардуулах бол*******жгүй, эсхүл гардан аваагүй бол т******* алба уг хугацаа өнгөрснөөс хойш 7 хоногийн дотор татвар төлөгчийн хувийн хэрэгт бүртгүүлсэн хаягт шуудангаар илгээх" гэж заасны дагуу Т******* удирдлагын нэгдсэн сан буюу цахим тайлангийн санд бүртгэлтэй хаягаар шуудангаар хүргүүлсэн.

Т******* ерөнхий газрын даргын баталсан 2023 оны "Т******* хяналт шалгалтын үйл ажиллагааны журам"-ын 4.5-д "Дуусгах үе шатанд т******* улсын байцаагч дараахь үйл ажиллагааг хэрэгжүүлнэ, т******* алба, т******* улсын байцаагч эцэслэн баталгаажуулаагүй шийдвэрийг татвар төлөгчид урьдчилан танилцуулахгүй" гэж заасныг хэрэгжүүлэн т******* хяналт шалгалтыг хийж гүйцэтгэсэн.

5.3.Нөхөн ногдуулалтын актыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа үндэслэл хоёр "Маргааны гол зүйл бол эцсийн эзэмшигч хоорондын хувьцаа шилжилтийн асуудал, К*******панийн хувьцааг 50%х50%, 60%x40%, 70%x30%, 55%х45% байна уу хамаагүй, эцсийн эзэмшигч хооронд хувьцаа шилжүүлэхэд татвар төлөхгүй гэсэн хууль тогтоогчийн хүсэл зориг байгаа юм. Харин эцсийн эзэмшигчээс оор этгээд /к*******пани, иргэн/-эд хувьцаагаа шилжүүлсэн тохиолдолд татвар ногдуулж буйг 100 хувь хүлээн зөвшөөрч байгаа. Эцсийн эзэмшигч хооронд хувьцаа олон дахин шилжээд байх бол*******ж х*******с /манай к*******панийн хувьд энэ тохиолдол гарсан, харин өөр этгээд эцсийн эзэмшигч болж сорчлогдсон тохиолдолд татвар төлөх нь гарцаагүй, үүн дээр бол маргаан байхгүй гэж үзэж байна" гэсэн тухайд:

Ашигт малтмалын тухай хуулийн 7 дугаар зүйл "Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид болон ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглахад тавигдах ерөнхий шаардлага", 7.1-д "Хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг Монгол улсын хууль тогто*******жийн дагуу байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж байгаа Монгол Улсад татвар төлөгч хуулийн этгээдэд олгоно" гэж заасан. Ашигт малтмалын хайгуулын тусгай зөвшөөрөл болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй к*******панийн хувь, хувьцаа өөрчлөгдсөн тохиолдолд т******* харилцааг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулиар зохицуулсан байдаг.

Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 7 дугаар зүйл "Албан татвар ногдох орлого"-ийн 7.4-д "Албан татвар төлөгчийн дараах орлогод албан татвар ногдоно 7.4.3-т хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний орлого", 10 дугаар зүйл "Хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний орлого"-ийн 10.1-2-т "Хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний орлогод дараах орлого хамаарна, 10.1.3-т хувьцаа, үнэт цаас, санхүүгийн бусад хэрэгсэл борлуулсны орлого", 18 дугаар зүйл "Албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлох"-ийн 18.8-д "Газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, т******* ногдлыг тодорхойлоход энэ хуулийн 30.6-д заасан аргачлалыг баримтална", мөн хуулийн 30 дугаар зүйл "Эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсний т******* харилцаа"-ийн 30.6-д "Энэ хуулийн 30.4-т заасан орлогод албан татвар ногдуулах журам, газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, т******* ногдлыг тодорхойлох аргачлалыг тус тус санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална" гэж тус тус зааж хуульчилсан.

Дээр дурдсан Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 30 дугаар зүйлд эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоо өөрчлөгдөх замаар эрх борлуулсны, шилжүүлсний т******* харилцааг тодорхой заасан.

30 дугаар зүйл. Эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсний т******* харилцаа

30.1-д "Эцсийн эзэмшигч гэж Т******* ерөнхий хуулийн 6.1.48-д заасныг ойлгоно" гэж, 30.2-т "Эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байгаа хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийг борлуулах, шилжүүлэх замаар Монгол Улсын хууль тогто*******жийн дагуу олгосон газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг бүрэн буюу хэсэгчлэн борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон орлогыг тухайн эрх эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн энэ хуулийн 10.1.2-т заасан орлогод тооцно" гэж,

30.3-д "Эрх борлуулсан, шилжүүлсний албан татвар ногдуулах орлогын суурийг энэ хуулийн 30.6-д заасан журмын дагуу тооцсон тухайн эрх, тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээнээс доор дурдсан баримтаар нотлогдох зардлуудыг хасаж тодорхойлно, 30.3.1-т төрийн байгууллагаас эрх олгосон тохиолдолд эрх авахтай холбогдон төрийн байгууллагад төлсөн баримтаар нотлогдох төлбөр, хураамж, 30.3.2. бусдаас худалдаж, шилжүүлж авсан тохиолдолд хэлцлийн дагуу худалдах, шилжүүлэн авахад төлсөн, шилжүүлсэн баримтаар нотлогдох төлбөр" гэж, 30.4-т "Энэ хуулийн 30.3-т заасны дагуу тодорхойлсон албан татвар ногдуулах орлогын сууриас эцсийн эзэмшигчийн борлуулсан, шилжүүлсэн хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхээс эрх эзэмшигчийн хувьцаанд хамаарах хэмжээгээр тухайн эрхийн үнэлгээнээс хувь тэнцүүлэн тооцож, албан татвар ногдуулах орлогыг эцэслэн тодорхойлно" гэж тус тус заасан.

Иймд эцсийн эзэмшигч хоорондоо эсхүл өөр этгээдэд хувьцаа шилжүүлэхэд татвар ногдох, ногдохгүй талаар бус эцсийн эзэмшигчийн эзэмшлийн хувь хэмжээ өөрчлөгдсөн тохиолдолд албан татварыг ногдуулахаар зохицуулсан байна.

Баянхонгор аймгийн Галуут сумын нутагт орших Хүүшийн ам нэртэй MV-******* тоот ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч "И м" ХХК-ийн 70%-ийн хувьцаа эзэмшигч иргэн Намсрайжав овогтой Батмагнай нь /РД: ХА74010718/ өөрийн эзэмшлийн 70%-ийн хувьцааг иргэн М******* овогтой Э*******т /РД:*******/ шилжүүлсэн үйлдэлд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.4.3, 10 дугаар зүйлийн 10.1.3, 18 дугаар зүйлийн 18.8, 30 дугаар зүйлд заасны дагуу тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч аж ахуйн нэгж болох "И м" ХХК-д ногдуулсан.

"И м" ХХК нь Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлтэй к*******панийн хувь, хувьцааг шилжүүлэхдээ Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 18.8, 30.6 дугаар заалтуудыг зөрчсөн.

Мөн Хуулийн этгээдийн Улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 10 дугаар зүйл "Хуулийн этгээдийн хувийн хэргийн агуулга"-ийн 10.6-д "Хуулийн этгээдийн мэдээлэл өөрчлөгдсөн тохиолдолд улсын бүртгэлийн байгууллага холбогдох татвар төлсөн талаарх т******* албаны тодорхойлолтыг үндэслэн өөрчлөлтийг бүртгэнэ" гэсэн заалтыг зөрчин Т******* албаны тодорхойлолтгүйгээр улсын бүртгэлд өөрчлөлт хийлгэсэн нь Үндэсний аудитын газраас хийгдсэн "Уул уурхайн салбарын төсвийн орлогын бүрдүүлэлт, гүйцэтгэл"-д гүйцэтгэлийн аудитаар илрүүлсэн байдаг.

Ашигт малтмалын тухай хуулийн 56 дугаар зүйл "Тусгай зөвшөөрлийг цуцлах"-ийн 56.1.2-т Төрийн захиргааны байгууллага тусгай зөвшөөрлийг дараах үндэслэлээр цуцална, 56.1.10-т тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь энэ хуулийн 49.4.8, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 18.8, 30.6-д заасан аргачлалын дагуу холбогдох татварыг тайлагнаагүй, эсхүл үнэлгээ тооцоход шаардагдах мэдээллийг санаатайгаар нуун дарагдуулсан, худал мэдүүлж тайлагнасан" гэсэн заалтыг зөрчсөн тул ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг цуцлах үндэслэл бүрдсэн байна.

5.4.Нөхөн ногдуулалтын актыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа үндэслэл гурав. "Маргаж буй гурав дах үндэслэл бол манай к*******панийн ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг өнөөгийн үнэ цэнээр тооцоолох тооцооллын тухайд ....т******* улсын байцаагчид болон маргаан таслах зөвлөлийн зөвтгөсөн 2021 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдөр буюу гэрээ хийх үед 2021 оны хэрэглээний үнийн индекс тодорхойлогдоогүй байсан байна гэсэн дүгнэлт нь огт үндэслэлгүй байх бөгөөд 2021 оны 01 дүгээр сард хэрэглээний үнийн индекс тодорхойлогдсон байсан гэсэн тухайд:

Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг тооцох, т******* ногдлыг тодорхойлоход Сангийн сайдын 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн 302 дугаар тушаалаар батлагдсан "Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, т******* ногдлыг тодорхойлох аргачлал", "Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл борлуулсан, шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах журам"-ын дагуу тооцоолол хийгддэг. Тус аргачлалд ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг 3 аргаар тооцоолдог бөгөөд бүгд тусгай зөвшөөрлийн өнөөгийн үнэ цэнийг тооцдог. Ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг Орлогод суурилсан аргаар тооцоолох ба аргачлалын 7 дугаар зүйл "Тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг орлогод суурилсан аргаар тооцох"-ийн 7.2-д "...өнөөгийн үнэ цэнийг тооцохдоо...ашигт малтмалын үнэ болон ашиглалтын зардлыг үнэлгээ тооцож буй оны түвшинд шилжүүлэн тооцно" гэж заасан байдаг, хэрэглээний үнийн индексийг оны түвшинд буюу жилийн эцсийн индексээр тооцоолдог байсан. "И м" ХХК-ийн тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээг 2021 оны 5 дугаар сарын байдлаар хийсэн. Тийм учраас жилийн эцсийн хэрэглээний үнийн индекс зарлагдаагүй тул 2021 оныхоор өсөөгүй 2020 оны жилийн эцсийн индексээр өсгөн тооцсон. Сангийн сайдын 2019 оны 302 тоот тушаалын 1 дүгээр хавсралтаар батлагдсан аргачлалд 2023 оны 10 дугаар сарын 6-ны өдрийн нэмэлт өөрчлөлт орж тухайн жилийн 1-р сарын буюу оны эхний индексээр зардлыг өсгөдөг болж өөрчлөгдсөн. гэжээ.

ҮНДЭСЛЭХ нь:

1. Шүүх хэрэгт авагдсан нотлох баримт, хэргийн оролцогчдын шүүхэд ирүүлсэн болон шүүх хуралдаанд гаргасан нэмэлт тайлбарт үнэлэлт, дүгнэлт хийж, дараах үндэслэлээр нэхэмжлэгч И м ХХК-ийн гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэлээ.
2. Нэхэмжлэгчээс Т******* ерөнхий газрын Т******* татвар төлөгчийн газрын Т******* хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч П.Д, М.А нарын 2024 оны 05 дугаар сарын 30-ны өдрийн НА-2 дугаартай нөхөн ногдуулалтын актаар нийт 1,482,656,794.72 төгрөгийн төлбөр тогтоосноос зарим хэсгийг хүчингүй болгуулахаар буюу 1,371,595,730.96 төгрөгийн төлбөр тогтоосон хэсгийг хүчингүй болгуулахаар маргасан болно.
3. Маргаан бүхий нөхөн ногдуулалтын акт нь эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байсан хувьцааг шилжүүлэх замаар ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх борлуулсны орлогод албан татварыг ногдуулж төлөөгүй зөрчил гаргасан үндэслэлээр гарсан ба нэхэмжлэгчээс эцсийн эзэмшигчээс эцсийн эзэмшигч хооронд хувьцаа шилжүүлсэн, өөр этгээд эцсийн эзэмшигч болж өөрчлөгдөөгүй...к*******пани орлого олоогүй, хувьцаа эзэмшигч иргэн орлого олж байгаа Хувь хүний орлогын албан т******* хуулиар зохицуулагдах харилцааг хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэж татвар ногдуулж байна гэж нэхэмжлэлийн үндэслэлээ тайлбарласан.
4. И м ХХК-ийн хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн лавлагаа, 2020 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн хуулийн этгээдийн эцсийн өмчлөгчийн мэдээллийг улсын бүртгэлд бүртгүүлэх өргөдөл зэргээс үзэхэд тус к*******панийн 70 хувийн хувьцаа эзэмшигчээр Н.Батмагнай, 30 хувийн хувьцаа эзэмшигчээр М.Э******* бүртгэлтэй байсан байна.
5. Улмаар И м ХХК-ийн хувийн хувьцаа эзэмшигч Н.Батмагнай болон хувьцаа эзэмшигч М.Э******* нарын хооронд байгуулагдсан 2021 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдрийн 01/21 тоот Хувьцаа худалдах, худалдан авах гэрээ, Хувьцааны эрх шилжүүлэх гэрээ-ээр Н.Батмагнайн эзэмшлийн 70 хувийн хувьцааг М.Э*******т 570,000,000.0 сая төгрөгөөр худалдаж, хувьцааны эрх шилжүүлжээ.
6. Аж ахуй нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.1-т "Эцсийн эзэмшигч гэж Т******* ерөнхий хуулийн 6.1.48-д заасныг ойлгоно гэж, Т******* ерөнхий хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.48-д эцсийн эзэмшигч гэж ашигт малтмал, газрын тос, цацраг идэвхт ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл, газар эзэмших, ашиглах эрх эзэмшигч этгээдийн 30 болон түүнээс дээш хувийн хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийг өөрөө, эсхүл нэг болон түүнээс дээш үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдээр төлөөлүүлэн эзэмшдэг, саналын эрхийг төлөөлүүлэн хэрэгжүүлдэг, эсхүл ногдол ашгийг хүлээн авах эрхтэй этгээдийг ойлгоно гэж тус тус зааснаас үзэхэд эцсийн эзэмшигч Н.Батмагнайгаас эцсийн эзэмшигч Б.Э*******т хувьцаагаа худалдаж, шилжүүлсэн, энэ талаар талууд маргаагүй болно.
7. Мөн хуулийн 7 дугаар зүйлд албан татвар ногдох орлогыг зохицуулсны дотор хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний орлого хамаарч байх ба хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.1-т Хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний орлогод дараах орлого хамаарна, 10.1.2-т төрийн байгууллагаас олгосон эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлого, 10.1.3-т хувьцаа, үнэт цаас, санхүүгийн бусад хэрэгсэл борлуулсны орлого, 30 дугаар зүйлийн 30.2-т Эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байгаа хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийг борлуулах, шилжүүлэх замаар Монгол Улсын хууль тогто*******жийн дагуу олгосон газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг бүрэн буюу хэсэгчлэн борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон орлогыг тухайн эрх эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн энэ хуулийн 10.1.2-т заасан орлогод тооцно гэж тус тус заажээ.
8. Энэхүү хуулийн зохицуулалтаас үзэхэд төрийн байгууллагаас олгосон эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлого болон хувьцаа, үнэт цаас, санхүүгийн бусад хэрэгсэл борлуулсны орлого нь тусдаа, өөр өөр орлого байхаас гадна эцсийн эзэмшигчийн хувьцааг шилжүүлэх замаар ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг борлуулж, шилжүүлсний улмаас олсон орлогыг төрийн байгууллагаас олгосон эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлого-д тооцохоор хуульчилсан. Маргаан бүхий тохиолдолд эцсийн эзэмшигч хооронд хувьцаа худалдаж, хувьцааны эрхийг шилжүүлсэн боловч тусгай зөвшөөрлийг борлуулж, шилжүүлээгүй тул төрийн байгууллагаас олгосон эрх борлуулж, шилжүүлэх харилцаа үүсээгүй байна.
9. Тодруулбал, Аж ахуй нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.12-т зааснаар эрх эзэмшигч гэж ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрхийг хуульд заасан нөхцөл, шаардлагын дагуу эзэмшдэг этгээдийг ойлгохоор, Ашигт малтмалтын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.21-т зааснаар тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч гэж тусгай зөвшөөрлийн эрх авсан эсхүл хуульд заасан нөхцөл, журмын дагуу шилжүүлэн авсан хуулийн этгээдийг ойлгохоор байх бөгөөд хуульд заасны дагуу тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлсэн авсан тохиолдолд л тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч буюу эрх эзэмшигч гэж үзнэ.
10. Энэ тохиолдолд Ашигт малтмалын тухай хуульд заасны дагуу ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг И м ХХК-аас өөр хуулийн этгээдэд шилжүүлэх эрх бүхий этгээдийн шийдвэр гараагүй, тусгай зөвшөөрлийн эрх эзэмшигч хуулийн этгээд өөрчлөгдөөгүй, хэвээр байгаа, тусгай зөвшөөрлийг худалдан борлуулж, шилжүүлэх харилцаа үүсээгүй тул хувьцаа шилжүүлснээр тусгай зөвшөөрлийн эрхийг шилжүүлсэн гэж үзэхгүй, хувьцаа шилжүүлэх болон тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэх хуулийн урьдчилсан нөхцөл аль аль нь хангагдсан тохиолдолд хуулийн 10.1.2-т заасан орлогод тооцох юм.
11. Түүнчлэн Аж ахуй нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн1 дүгээр зүйлийн 1.1, 5 дугаар зүйлийн 5.1-т зааснаар хуулийн зорилго нь аж ахуй нэгж орлого олсон бол албан татвар ногдуулж, түүнийг төсөвт төлүүлэх, тайлагнах харилцааг зохицуулна, тус хуульд заасан татвар төлөгч нь аж ахуй нэгж байх ба эцсийн эзэмшигч буюу хувьцаа эзэмшигч Н.Батмагнайгаас эцсийн эзэмшигч буюу хувьцаа эзэмшигч М.Э*******т хувьцаагаа шилжүүлснээр тухайн эрх эзэмшигч хуулийн этгээд болох И м ХХК-ийн хувьцааны нийт дүн хэмжээнд өөрчлөлт ороогүй, хувьцаа эзэмшигчийн тоо цөөрсөн болохоос эцсийн эзэмшигч нь өөр этгээд болж өөрчлөгдөөгүй, аж ахуй нэгж орлого олсон гэж үзэх үндэслэлгүй байна.
12. Иймд дээрх үндэслэлээр т******* улсын байцаагч нарын 2024 оны 05 дугаар сарын 30-ны өдрийн НА-2 дугаартай нөхөн ногдуулалтын актаар 7,911,470,000.00 төгрөгийн зөрчилд 1,371,595,730.96 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр тогтоосон нь үндэслэлгүй байх тул И м ХХК-ийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэлээ.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 зүйлийн 106.1, 106.3, 106.3.1, 106.3.12 дахь заалтад заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Аж ахуй нэгжийн орлогын албан т******* тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1.1, 4 дүгээр зүйлийн 4.1.12, 5 дугаар зүйлийн 5.1, 10 дугаар зүйлийн 10.1.2, 30 дугаар зүйлийн 30.2, Ашигт малтмалын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.21-т заасныг тус тус баримтлан И м ХХК-аас Т******* ерөнхий газрын Т******* татвар төлөгчийн газрын Т******* хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч П.Д, М.А нарт холбогдуулан гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж, т******* улсын байцаагч нарын 2024 оны 05 дугаар сарын 30-ны өдрийн НА-2 дугаартай нөхөн ногдуулалтын актаар 7,911,470,000.00 төгрөгийн зөрчилд 1,371,595,730.96 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр тогтоосон хэсгийг хүчингүй болгосугай.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1, 48.1-т заасныг баримтлан нэхэмжлэгчээс улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 70,200 төгрөгийг улсын төсвийн орлогод хэвээр үлдээж, 70200 төгрөгийг хариуцагч нараас гаргуулж, нэхэмжлэгчид олгосугай.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 114 дүгээр зүйлийн 114.1 дэх хэсэгт зааснаар хэргийн оролцогчид, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шийдвэрийг гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор давж заалдах журмаар г*******дол гаргах эрхтэй.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ С.ОДМАА

 

.