| Шүүх | Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх |
|---|---|
| Шүүгч | А.Ганзориг |
| Хэргийн индекс | Шийдвэр 128/2025/0201/З |
| Дугаар | 128/ШШ2026/0090 |
| Огноо | 2026-01-19 |
| Маргааны төрөл | Газар, |
Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн Шийдвэр
2026 оны 01 сарын 19 өдөр
Дугаар 128/ШШ2026/0090
МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС
Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч А.Ганзориг даргалж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны 5 дугаар танхимд нээлттэй хийсэн хуралдаанаар,
Нэхэмжлэгч: У ц т с ТӨХК /РД:/,
Хариуцагч: Нийслэлийн Засаг дарга, Ч******* дүүргийн Засаг дарга,
Гуравдагч этгээд: Г.М*******э /РД:/, Т.С /РД:ЧМ702962/,
Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.Э, Ю.Ж, Э.Х, хариуцагч Нийслэлийн Засаг даргын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ц.Ц /цахимаар/, хариуцагч Ч******* дүүргийн Засаг даргын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.С, О.Т, гуравдагч этгээд Г.М*******ийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.М, гуравдагч этгээд Т.Сгийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.Т*******ын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч В.Э, гуравдагч этгээд Т.Сгийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.Т*******ын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч В.Эын өмгөөлөгч Г.Б, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Н.Лхамноров нар оролцов.
ТОДОРХОЙЛОХ нь:
1.1.Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Э.Ад холбогдох хэсгийн эрчим хүчний шугам сний хамгаалалтын зурвастай давхцалтай хэсгийг илт хууль бус болохыг тогтоолгох,
1.2.Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Э.Ад холбогдох хэсгийн эрчим хүчний шугам сний хамгаалалтын зурвастай давхцалтай хэсгийг илт хууль бус болохыг тогтоолгох,
1.3.Нийслэлийн Засаг даргын 10 оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Г овогтой Год холбогдох хэсгийн эрчим хүчний шугам сний хамгаалалтын зурвастай давхцалтай хэсгийг илт хууль бус болохыг тогтоолгох.
Хоёр.Маргааны үйл баримт, процессын түүхийн талаар:
2.1.Иргэн Э.Ад Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамжаар тус дүүргийн дугаар хороо, хаягт 700 м.кв газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар эзэмшүүлж, дугаартай эзэмших эрхийн гэрчилгээ олгосон байна.
2.2.Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжаар Э.Ад Ч******* дүүрэг, дүгээр хороо, дүгээр гудамж, тоот хаягт байрлах нэгж талбарын дугаартай 700 м.кв газрыг өмчлүүлж, өмчлөх эрхийн гэрчилгээ олгожээ.
2.3.Улмаар иргэн Э.А нь оны 03 дугаар сарын -ний өдөр Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн мэдүүлэг гаргаж, Улсын бүртгэлийн ерөнхий газраас оны 03 дугаар сарын -ны өдөр дугаарт бүртгэж газар өмчлөх эрхийн гэрчилгээ олгосон байна.
2.4.Улсын бүртгэлийн байгууллагаас 24 оны 02 дугаар сарын -ний өдрийн Э.А болон Г.М*******э нарын хороонд байгуулсан бэлэглэлийн гэрээг үндэслэн дээрх газрын өмчлөх эрхийг гуравдагч этгээд Г.М*******эд шилжүүлэн бүртгэжээ.
2.5.Нийслэлийн Засаг даргын 03 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдрийн дугаар захирамжаар[1] Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, дугаар гудамжны тоот хаягт байршилтай 5,464,800 төгрөгийн үнэ бүхий 414 м.кв газрыг иргэн Г.Год өмчлүүлсэн бөгөөд түүний гэр бүлийн нэр бүхий 5 гишүүнийг хамтран өмчлөгчөөр бүртгэсэн байна.
2.6.Нийслэлийн Засаг даргын 10 оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн дугаар захирамжаар Ч******* дүүргийн дугаар гудамжны тоот хаягт байршилтай м.кв газрын хамтран өмчлөгчөөр бүртгэгдсэн 5 иргэнээс 4 иргэний нэрийг хасаж, Г.Гын эхнэр Ш.О*******ийг хамтран өмчлөгчөөр үлдээн бүртгэсэн өөрчлөлтийг оруулжээ.
2.7.Иргэн Г.Г, Ш.О******* болон Т.С нар харилцан тохиролцож 16 оны 05 дугаар сарын -ны өдөр байгуулсан Газар худалдах, худалдан авах гэрээг үндэслэн Улсын бүртгэлийн байгууллагаас 16 оны 05 дугаар сарын 13-ны өдөр маргаан бүхий м.кв газрын хууль ёсны өмчлөгчөөр Т.Сг бүртгэж, гэрчилгээ олгожээ.
2.8.Гуравдагч этгээд Г.М*******ийн өмчлөлийн нэгж талбарын дугаартай газар дээр У ц т с ТӨХК-ийн цы дэд өртөө байрладаг.
2.9.Нэхэмжлэгч У ц т с ТӨХК-иас 25 оны 02 дугаар сарын 04-ний өдөр Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дугаар захирамжаар иргэн Э.Ад газар өмчлүүлсэн нь захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.1 "захиргааны акт, захиргааны гэрээ хууль бус бөгөөд түүний улмаас нэхэмжлэгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь зөрчигдсөн болох нь тогтоогдвол түүнийг хүчингүй болгох" дэх хэсэгт заасны зөрчиж байгаа тул тус захирамжийг хүчингүй болгуулах шаардлага гаргасныг тус шүүхийн шүүгчийн 25 оны 02 дугаар сарын -ний өдрийн дугаартай захирамжаар нэхэмжлэлийн бүрдүүлбэр хангуулах хугацаа тогтоосон.
2.10.Нэхэмжлэгчээс 25 оны 02 дугаар сарын -ны өдөр бүрдүүлбэр хангуулж ирүүлсэн нэхэмжлэлдээ Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Э овогтой Ад холбогдох хэсэгт илт хууль бус болохыг тогтоолгох гэж өөрчлөн тодорхойлсон бөгөөд тус шүүхийн 25 оны 02 дугаар сарын 27-ны өдрийн дугаартай захирамжаар захиргааны хэрэг үүсгэн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулсан.
2..Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Хаас нэхэмжлэлийн шаардлагаа 2 удаа нэмэгдүүлсэн бөгөөд шүүх хуралдааны явцад ...манай компанийн зүгээс хамгаалалтын зурвасаа хамгаалуулъя гэж байгаа. Түүнээс иргэдэд олгосон газрыг цуцлах гээд, хүчингүй болгох гээд байгаа асуудал байхгүй... Заавал эдгээр иргэдэд олгосон газрыг тэр чигт нь цуцлах биш манай хамгаалалтын зурваст орсон хэмжээгээр чөлөөлж болно. Үүнийг манай байгууллага хүлээн зөвшөөрч байна. Манай байгууллагын хамгаалалтын зурвас тал бүр тийшээ 10 метр байх ёстой. Энэ хамгаалалтын зурвас маань биелэгдэж байхад болно гэж нэхэмжлэлийн шаардлагыг тодруулсан тул шүүх тодруулсан нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнд хэргийг хянан хэлэлцэв.
2.13.хариуцагч Ч******* дүүргийн Засаг даргын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нараас ...дүүргийн Засаг даргын 06 оны дугаар захирамжаар иргэн Э.Ад олгосон газрын хувийн хэрэг архивын мэдээллийн санд хадгалагдаагүй, Нийслэлийн архивын газраас нотлох баримтаар татаад гараагүй, уг захирамж нь бусдын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хөндөөгүй, хууль ёсны байх тул эрх зүйн акт гаргах үндэслэл байгаагүй гэж үзэх үндэслэлгүй гэх агуулгаар,
2.14.хариуцагч нийслэлийн Засаг даргын итгэмжлэгдэн төлөөлөгчөөс ...Эрчим хүчний тухай хууль, Газрын тухай хуульд эрчим хүчний хамгаалалттай зурваст газар олгохыг хориглосон хуулийн зохицуулалт байхгүй, гагцхүү хориглосон үйл ажиллагаа явуулахгүй байхаар хуульчилсан, энэ нь нийслэлийн Засаг даргын биелүүлэх ёстой хэм хэмжээ бус, газар эзэмшигч, ашиглагч, өмчлөгчид хамаарах заалт, маргаан бүхий газар дээр хуулиар хориглосон үйл ажиллагаа явагдаагүй, гэр, орон сууц, барилга байгууламж баригдаагүй, эрчим хүчний дэд станцын хэвийн үйл ажиллагааг алдагдуулаагүй, нэхэмжлэгчийн эрх, ашиг сонирхол хөндөгдсөн гэж үзэх үндэслэлгүй, нийслэлийн Засаг дарга хуульд заасан бүрэн эрхийн хүрээнд зохих журмын дагуу иргэн Э.Ад газар өмчлүүлэх шийдвэр гаргасан нь хууль зөрчөөгүй гэх агуулгаар,
2.15.гуравдагч этгээд Г.М*******ийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Мгаас ...хавтаст хэрэгт хууль бус үйлдэл, эсхүл үйлдэхүйг шаардсан баримт байхгүй, ... иргэн Э.Ад нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын 03 оны Нийслэлийн хэмжээнд иргэдэд өмчлүүлэх газрын зориулалт, байршил, хэмжээг тогтоосон тогтоол, Төлөвлөгөө батлах тухай тогтоолд тус тус заасныг үндэслэн өмчлүүлсэн нь хууль зөрчөөгүй, нэхэмжлэгчээс иргэн Э.А газар дээрээ хориглосон ямар үйл ажиллагаа явуулсан үндэслэлээр нэхэмжлэл гаргасан нь ойлгомжгүй, ...хуульд тусгайлан зааснаас бусад тохиолдолд захиргааны хэм хэмжээний актыг буцаан хэрэглэхгүй тул маргаан бүхий 06, 08 оны үйл баримтад онд батлагдсан Эрчим хүчний шугам сг хамгаалах дүрмийг зөрчсөн гэж үзэх үндэслэлгүй, ... хаяг зөрүүтэй гэх асуудлын тухайд 2 өөр хаягт газар байгаагүй болох нь нотлогдсон гэж хуулийн хүчин төгөлдөр болсон Х ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй, нийслэлийн Засаг дарга, Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт холбогдох захиргааны хэргийг хянан шийдвэрлэсэн шүүхийн шийдвэрт дүгнэсэн, энэхүү хэрэгт гуравдагч этгээдээр У ц т с ТӨХК-ийг оролцуулаагүй гэх үндэслэлээр гаргасан шинээр илэрсэн нөхцөл байдлын улмаас шүүхийн шийдвэрийг дахин хянуулах хүсэлтийг хүлээн авахаас татгалзсан нөхцөл байдал байгаа, ... 24 онд нэхэмжлэгчээс хариуцагч нийслэлийн Засаг даргад хандан эрчим хүчний хамгаалалтын зурвасыг хуульд заасны дагуу хангуулах хүсэлт гаргасан, гомдол гаргаагүй тул урьдчилан шийдвэрлэх шаардлагыг хангаагүй, нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзах үндэслэлтэй, У ц т сний тусгай зөвшөөрлийн хугацаа 22 оны дугаар сарын 17-ны өдрөөр дуусгавар болсон, хугацаагаа сунгуулаагүй байж нийтийн эрх ашиг сонирхлыг хамгаалахтай холбоотойгоор шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж байгаа нь үндэслэлгүй, нэхэмжлэгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол хөндөгдөөгүй, ...02 онд батлагдан маргаан гарах үед хэрэгжиж байсан Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн дагуу нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэл гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан, ...Эрчим хүчний шугам сг хамгаалах дүрэмд хүн амьдрах газартай хэсэгт 1-1.5м газарт хамгаалалтын зурвас тогтоох ёстой атал мэргэжлийн байгууллага нь 10м газарт хамгаалалтын зурвас тогтоох ёстой гэж гуйвуулан тайлбарлаж байгаа нь үндэслэлгүй, манайх 1-1.5м газарт хамгаалалтын зурвас тогтоохыг хүлээн зөвшөөрч байгаа гэх агуулгаар,
2.16.гуравдагч этгээд Т.Сгийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нарын зүгээс ...Г.Г нь эхнэр, хүүхдийн хамт маргаан бүхий газарт 17 оноос хойш амьдарч, гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар, тухайн үеийн хууль тогтоомжийн дагуу газар эзэмшиж байгаад 1994 онд газар эзэмших эрх үүсээд 02 оны Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийн дагуу 10 онд зохих ёсоор өмчилж авсан, улмаар 16 онд Т.С Г.Гоос уг газрыг зохих журмаар шилжүүлэн авсан, ...иргэдийн эрх ашгийг харгалзан Эрчим хүчний хамгаалалтын зурвас газартай давхацсан хэсгийг чөлөөлөхөд татгалзах зүйлгүй, ...Х ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй хэрэгт Э.Ад газар эзэмшүүлсэн Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дугаар захирамжийг хэлэлцээгүй тул хэргийг хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлгүй, огт эзэмшээгүй газрыг иргэн Э.Ад эзэмшүүлсэн, түүнд эзэмших эрх хууль ёсоор үүсээгүй, Эрчим хүчний хамгаалалтын зурвастай эзэмшүүлэх ёсгүй газрыг Э.Ад эзэмшүүлж, өмчлүүлсэн гэх агуулгаар тус тус тайлбар гарган маргаж байна.
3.1.Нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч К.Э шүүхэд бичгээр гаргасан нэхэмжлэлдээ: Ч******* дүүргийн дүгээр хорооны нутаг дэвсгэрт байрлалтай Х хүнсний захын хашаан дотор байх манай компанийн өмч болох дэд өртөө нь онд баригдаж, оны 08 дугаар сарын 10-ны өдөр хүчдэлд залгагдаж тус өдрөөс өнөөдрийг хүртэл манай компанийн үндсэн хөрөнгөд бүртгэлтэй байна. Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжаар иргэн Э.Ад Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, н дүгээр гудамжны тоот 700 м.кв газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар өмчлүүлсэн байна. Манай компанийн нэгж болох Ашиглалт, засварын зүүн төвөөс 24 оны 08 дугаар сарын 15-ны өдрийн дугаартай Хамгаалалтын зурвас чөлөөлөх тухай албан бичгийг Нийслэлийн газар зохион байгуулалтын газарт хүргүүлсэн. Нийслэлийн газар зохион байгуулалтын албанаас ирүүлсэн хариунд тус маргааныг шүүхийн байгууллагад хандаж шийдвэрлүүлнэ үү гэсэн байна. Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны дүгээр захирамж нь Эрчим хүчний тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1, 33.2, Засгийн газрын оны дугаар тогтоолын 3 дугаар хавсралтаар баталсан Эрчим хүчний шугам сг хамгаалах дүрэм-ийг тус тус зөрчиж, газар олгосон байна. Иймд энэхүү захиргааны акт нь Захиргааны ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1.6-д заасны дагуу захиргааны акт гаргах эрх зүйн үндэслэл байгаагүй акт юм. Мөн Захиргааны ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1.5-д хууль бус үйлдэл, эс үйлдэхүйг гүйцэтгэхийг шаардсан бол захиргааны акт илт хууль болно гэж заасан байна. Гэтэл Эрчим хүчний тухай хуулиар хориглосон газарт гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар өмчлүүлсэн, хориглосон газарт гэр, орон сууц барьж амьдрахыг зөвшөөрсөн өөрийн чиг үүргийн хүрээнд эрчим хүчний байгууламж, түүний хамгаалалтын зурвасыг эзэмшиж, хамгаалах, эрчим хүчний найдвартай, аюулгүй байдлыг хангах ёстой хууль ёсны этгээд буюу манай У ц т с ТӨХК-аас газар чөлөөлөхийг шаардах хууль бус үр дагаврыг бий болгож байгаа, энэ хууль бус үр дагаврууд одоо ч үргэлжилсээр хэвээр байгаа учраас нэхэмжлэлийн шаардлагад дурдсан захиргааны актыг дээрх хуулийн заалтын дагуу илт хууль бусад тооцох үндэслэлтэй гэж үзэж байна.
Захиргааны ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.4-д, Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.5-д зааснаар илт хууль бус актаар тооцуулах нэхэмжлэлд хөөн хэлэлцэх хугацаа хамаарахгүй байхаар зохицуулсан байна. Иймд Э.Ад Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, н дүгээр гудамжны тоот 700 м.кв газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар өмчлүүлсэн захирамж илт хууль хууль бус болохыг тогтоож өгнө үү гэжээ.
3.2.Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Хаас 25 оны 04 дүгээр сарын -ний өдөр нэмэгдүүлсэн нэхэмжлэлийн шаардлагадаа: ...Нийслэлийн Засаг даргын 10 оны дугаар захирамжийн холбогдох хэсгээр Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, н дугаар гудамжны тоот 444 м.кв талбай ******* нэгж талбарын дугаартай газрыг иргэн Г.Год өмчлү. Энэ нь Эрчим хүчний тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1, 33.2, Эрчим хүчний шугам сг хамгаалах дүрмийг тус тус зөрчиж газар олгосон байна. ... Манай нэхэмжлэлээр шүүхийн маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцож байгаа гуравдагч этгээд Г.М*******э төдийгүй Г.Гын өмчлөлийн газрууд нь хөрш зэргэлдээ газрууд бөгөөд манай дэд станцын хамгаалалтын зурваст давхцуулан эдгээр 2 иргэнд газар олголт хийсэн байх тул маргааныг нэг мөр шүүхээр эцэслэн шийдвэрлүүлэх үүднээс нэхэмжлэлийн шаардлагаа нэмэгдүүлж байна. Г.Гын газрын талаарх мэдээлэл, захирамжийн дугаар зэрэг нь бидэнд байхгүй тул нийтэд нээлттэй мэдээллийн эх сурвалж болох газрын мэдээллийн нэгдсэн систем болох https://egazar.gov.mn/ цахим хуудсанд хандаж олж авсан болно. Иймд энэхүү нэмэгдүүлсэн шаардлагын дагуу Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, н дугаар гудамжны тоот хаягтай 444 м.кв газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар өмчлүүлсэн Нийслэлийн Засаг даргын 10 оны дугаар захирамжийн иргэн Г овогтой Год холбогдох хэсгийг илт хууль бус болохыг тогтоож өгнө үү гэжээ.
3.3.Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Хаас 25 оны 07 дугаар сарын 04-ний өдрийн нэмэгдүүлсэн нэхэмжлэлийн шаардлагадаа: ...Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжаар Э.Ад энэхүү газрыг өмчлүүлсэн шийдвэр нь Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дугаар захирамжаар иргэн Э.Ад газар эзэмшүүлэх шийдвэрийг үндэслэсэн байна. Иймд энэхүү газар эзэмшүүлсэн шийдвэрийг илт хууль бус тооцуулах нь эрчим хүчний байгууламжийн аюулгүй ажиллагаа төдийгүй манай компанийн хууль ёсны эрх ашигт нийцэх юм гэжээ.
3.4.Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Хаас 25 оны 10 дугаар сарын 23-ны өдөр шүүхэд гаргасан нэмэлт тайлбартаа: ...Иргэн нь газар эзэмших хүсэлт гаргахдаа эзэмших газрын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн харьяалал, хэмжээ, зааг, байршил, нэгж талбарын дугаар, нэгж талбарыг харуулсан тойм зураг заавал хавсаргана гэж Газрын тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.2-т тодорхой заасан. Мөн хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.1-д газрыг энэ хуульд заасан зориулалт, хугацаа, болзолтойгоор гэрээний үндсэн дээр зөвхөн эрхийн гэрчилгээгээр эзэмшүүлнэ, 34 дүгээр зүйлийн 34.6-д Газар эзэмших гэрээнд дараах зүйлийг тусгана, 34.6.3-д газрын хэмжээ, байршил заагийг харуулсан зураг, нэгж талбарыг дугаар гэж тус тус заасан байна. Хавтаст хэрэгт Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамж газар эзэмших эрхийн гэрчилгээний хуулбар, нотлох баримтаар авагдсан байна. Энэхүү захирамж, гэрчилгээнд Ч******* дүүргийн дугаар хороо, булгийн гэсэн хаягт 700 м.кв газар эзэмшүүлсэн гэсэн байх бөгөөд нэгж талбарын дугаар байхгүй байна. Мөн эзэмшихийг хүссэн газрын кадастрын зураг, уг эзэмшил газар дээрээ газрын төлбөр төлж байсан баримт газар эзэмшүүлэх гэрээ байхгүй байна. Тодруулбал, огт байхгүй газар дээр Ч******* дүүрэг дугаар хороо, булаг гэж гудамжны нэр бичээд газар эзэмших эрхийг баталгаажуулах эрхийн гэрчилгээ олгосон байна. Нэгж талбар бүр оноосон дугаартай байна. Тухайн нэгж талбар нь эзэмших эрхийн гэрчилгээ олгогдохоор зохицуулсан. Ч******* дүүргийн Засаг даргын захирамжийг үндэслэн Э.Агийн нэр дээр газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ бичигдсэн ч нэгж талбарын дугаар байхгүй байгаа нь яг хаана, ямар газар дээр эзэмших эрх олгогдсон нь тодорхойгүй байгааг нотолж байна. Иймд Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дугаар захирамж нь Захиргааны ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1.6-д захиргааны акт гаргах эрх зүйн үндэслэл байгаагүй гэж заасны дагуу илт хууль бус захиргааны акт буюу анхнаасаа гарах ёсгүй байсан захиргааны акт байна.
У ц т с ТӨХК-ийн өмчлөл, үндсэн хөрөнгөд бүртгэлтэй цы дэд өртөө байрлаж байгаа газар буюу Э.Ад өмчлүүлсэн. Хожим өмчлөх эрхээ Г.М*******эд шилжүүлсэн газар нь Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, н дүгээр гудамж тоот хаягтай байна. Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1.5.1-д иргэдийн эзэмшиж байгаа газрыг өмчлүүлэхээр зохицуулсан байна. Гэтэл Ч******* дүүрэг дүгээр хороо, н дүгээр гудамж тоот хаягтай газар дээр эзэмших эрх үүсээгүй байхад өмчлөх эрх олгогдсон байна.
Нийслэлийн Засаг дарга нь 08 оны дүгээр захирамжаар Э.Ад газар өмчлүүлэх эрх олгохдоо Ч******* дүүрэг булаг гэсэн хаяг бүхий илт хууль бус Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дугаар захирамжийг үндэслэсэн байна. Илт хууль бус захиргааны актыг үндэслэн гаргасан захиргааны акт өөрөө мөн илт хууль бус байна. Иймд Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны дүгээр захирамжийн Э.Ад холбогдох хэсэг нь Захиргааны ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1.5, 47.1.6-д заасан илт хууль бус захиргааны акт байна. Манай компанийн зүгээс эрчим хүчний аюулгүй байдалтай холбоотой хамгаалалтын зурвасыг хуульд заасан хэмжээнд хамгаалуулах байр суурьтай байна. Иргэдэд олгосон газрыг бүхэлд нь цуцлуулах, хүчингүй болгуулах шаардлага гаргаагүй болно. Иймээс иргэдэд олгосон газрыг бүхэлд нь чөлөөлөх бус, хамгаалалтын зурваст хамаарах хэсгийг чөлөөлүүлэхэд хангалттай гэж үзэж байна.
Манай байгууллагын хамгаалалтын зурвас нь тогтоолд заасанчлан барилга байгууламжаас бүх чиглэлд 10 метрийн зайтай байх ёстой. Уг хэмжээнд хамгаалалтын зурвасыг хангуулсан тохиолдолд манай зүгээс өөр шаардлага байхгүй. Эрчим хүчний хамгаалалтын бүсийн талаар Засгийн газрын 01 оны 263 дугаар тогтоол үйлчилж байсан бөгөөд уг зохицуулалт нь оны дугаар тогтоолоор шинэчлэгдэн батлагдсан. Иймд дээр заасны дагуу хамгаалалтын зурвасыг хуульд заасан хэмжээнд хангуулж өгөхийг хүсэж байна гэжээ.
4.1.Хариуцагч Нийслэлийн Засаг даргын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Н.О шүүхэд бичгээр гаргасан тайлбартаа: Иргэн Э.Ад Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн тоот шийдвэрийг үндэслэн тус дүүргийн дүгээр хороо, н дүгээр гудамж тоот хаягт байрлах 700 м.кв газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар өмчлүүлсэн байна. Иргэн Э.А нь 07 оны дугаар сарын 13-ны өдөр тус дүүргийн Засаг даргад хандан өөрийн эзэмшиж буй газраа өмчлөх хүсэлт ирүүлснийг үндэслэн Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжаар дээрх газрыг иргэн Э.Ад өмчлүүлж шийдвэрлэсэн байна. 24 оны 02 дугаар сарын -ний өдөр иргэн Э.А болон Г.М*******э нарын хооронд байгуулсан бэлэглэлийн гэрээг үндэслэн дээрх газрын өмчлөх эрхийг иргэн Г.М*******эд шилжүүлсэн бүртгэлтэй байна.
Маргаан бүхий газар дээр хуулиар хориглосон үйл ажиллагаа явагдаагүй байх тул нэхэмжлэхийн эрх, ашиг сонирхол зөрчигдсөн гэж үзэх боломжгүй байна. Мөн тус цы дэд өртөөг мэдээллийн санд анх бүртгэсэн байршлаас нь өөр байршилд шилжүүлэн зөөсөн болох нь агаар, сансрын зургаар тогтоогдож байна. Барилга, хот байгуулалтын сайдын оны 1 дүгээр тушаалын 1 дүгээр хавсралтаар баталсан Барилга байгууламжийн төвөгшлийн ангилалд хамаарах барилга байгууламжийн зориулалт, хүчин чадал-ын ангиллын 2.13 дахь 0,4-10 кВ хүртэл хүчдэлтэй ц шугам сг бага төвөгшилтэй барилга байгууламжийн ангилалд хамааруулахаар заасан. Барилгын тухай хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.1 дэх хэсэгт Энэ хуулийн 10.1.2, 10.1.3, 10.1.4, 10.1.5-д заасан ангилалд хамаарах барилга байгууламжид дараах төрлөөр барилгын ажлын зөвшөөрөл олгоно, мөн хуулийн 26.1.2-т барилга байгууламжийн өргөтгөх, шинэчлэн барих, 26.2-т Барилга байгууламжийн үндсэн бүтээцэд болон инженерийн шугам сний хэмжээ, хүчин чадалд өөрчлөлт оруулсан бол зураг төслийг дахин боловсруулж, барилгын ажлын зөвшөөрөл шинээр авна гэж тус тус хуульчилсан байна.
Тус цы дэд өртөөг шинэчлэн байгуулахдаа У ц т с ТӨХК нь эрх бүхий байгууллагаас холбох зөвшөөрлийг авсан эсэх, байршлыг хэзээ, ямар үндэслэлээр шилжүүлсэн талаар холбогдох баримтаа ирүүлээгүй байх тул нэхэмжлэхийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй байна. Нийслэлийн Засаг даргын 03 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдрийн дугаар захирамжаар Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, н дугаар гудамж тоот хаягт байрлах 414м.кв газрын иргэн Г.Год өмчлүүлж, мөн Засаг даргын 10 оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн дугаар захирамжаар хамтран өмчлөгч хасаж, газрын хэмжээг м.кв болгон нэмэгдүүлж шийдвэрлэсэн байна.
Газрын тухай хууль, Эрчим хүчний тухай хуульд эрчим хүчний хамгаалалтын зурвас газар олгохыг хориглосон хуулийн зохицуулалт байхгүй, гагцхүү хориглосон үйл ажиллагаа явуулахгүй байхаар хуульчилсан байна. Өөрөөр хэлбэл дээрх хуулийн заалт нь Нийслэлийн Засаг даргын биелүүлэх ёстой хэм хэмжээний зохицуулалт биш, харин газар эзэмшигч, ашиглагч, өмчлөгчид хамаарах заалт байна. Мөн Засгийн газрын 01 оны 263 дугаар тогтоол, оны дугаар тогтоолоор тус тус баталсан Эрчим хүчний шугам сний хамгаалах дүрэм-д Бусдын эзэмшил, ашиглалтад байгаа газарт эрчим хүчний шугам с барих гэж зааснаас үзэхэд тус дүрмийн гол зорилго нь тухайн газрын эрхийн бүртгэлийг хязгаарлах биш харин эрчим хүчний шугам сний хэвийн үйл ажиллагаа, аюулгүй байдлыг алдагдуулахгүй байх, хориглосон үйл ажиллагаа явуулахыг хязгаарлах зорилготой байна.
Маргаан бүхий газар дээр хуулиар хориглосон үйл ажиллагаа явагдаагүй, гэр, орон сууц, барилга байгууламж баригдаагүй, эрчим хүчний дэд станцын хэвийн үйл ажиллагаа алдагдуулаагүй байхад нэхэмжлэгчийн эрх, ашиг сонирхол зөрчигдсөн гэж маргаж байгаа нь үндэслэлгүй, мөн дээрх захиргааны актуудын үйлчлэл нь нэхэмжлэгчид шууд чиглэгдээгүй, хуульд заасан эрх хэмжээг хориглосон, хязгаарласан агуулгагүй байх тул У ц т с ТӨХК-г нэхэмжлэл гаргах эрхгүй этгээд гэж үзэх үндэслэлтэй байна. Иймд Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.14-д заасны дагуу нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.
4.2.Хариуцагч Ч******* дүүргийн Засаг даргын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.С шүүхэд бичгээр гаргасан тайлбар болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамжаар иргэн Э.Ад эзэмших эрх олгосон газрын нэгж талбарын хувийн хэрэг манай албаны архивын санд хадгалагдаагүй, үүсээгүй. Дүүргийн Засаг дарга Газрын тухай хуулийг баримтлан тус дүүргийн дугаар хороо, булгийн -д 700 м.кв газрыг 5 жилийн хугацаагаар анх 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн Гэр хорооллын газар эзэмших эрх олгох тухай дугаар захирамжаар газар эзэмших эрхийг хуульд заасан үндэслэлээр олгосон байна. Эрчим хүчний тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1, 33 дугаар зүйлийн 33.1, 33.2 дахь заалт нь тус хуульд 22 онд орсон нэмэлт, өөрчлөлтөөр тусгагдсан байна. Хамгаалалтын зурвасын хэмжээг баталгаажуулсан захирамж одоогоор гараагүй. Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийг баримтлан тус дүүргийн дүгээр хороонд 700 м.кв газрыг Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны дүгээр захирамжаар гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар иргэн Э.Ад өмчлүүлснээр тус дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн Гэр хорооллын газар эзэмших эрх олгох тухай дугаар захирамжийн эрх зүйн үйлчлэл дуусгавар болсон тул нэхэмжлэхийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.
5.1.Гуравдагч этгээд Г.М*******ийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Номин шүүхэд бичгээр гаргасан тайлбартаа: Нэхэмжлэгчээс Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжийн Э.Ад холбогдох хэсгийг илт хууль бус болохыг тогтоолгох тухай нэхэмжлэлийн шаардлага гаргажээ. Гэтэл тус үйл баримтын талаар буюу Х ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар, Нийслэлийн Засаг даргад холбогдох Нэгж талбарын дугаартай газар өмчлөх эрхийг оны 03 дугаар сарын -ны өдөр эрхийн улсын бүртгэлийн дугаарт иргэн Э.Агийн нэр дээр бүртгэсэн бүртгэлийг хүчингүй болгуулах, Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжийн Э.Ад холбогдох хэсгийг хүчингүй болгуулах шаардлага бүхий захиргааны хэргийг Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатын шүүхийн 23 оны 09 дүгээр сарын -ны өдрийн 8/ШШ23/07 дугаартай шүүхийн шийдвэр, Захиргааны хэргийн давж заалдах шатын шүүхийн 23 оны дугаар сарын 07-ны өдрийн 2/МА23/0728 дугаар магадлалаар нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн бөгөөд Монгол Улсын Дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 24 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдрийн 001/ШХТ24/0051 дугаар тогтоолоор хяналтын гомдлыг хэлэлцэхээс татгалзаж шийдвэрлэсэн. Түүнчлэн хэргийг шинээр илэрсэн нөхцөл байдлын улмаас хянуулах тухай хүсэлт гаргаж Захиргааны хэргийн давж заалдах шатын шүүхийн 24 оны 10 дугаар сарын 08-ны өдрийн 2/ШТ24/0799 дугаар тогтоолоор хүсэлтийг хангахаас татгалзаж шийдвэрлэсэн болно.
Иймээс Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 54 дүгээр зүйлийн 54.1.5-д нэхэмжлэлд заасан үйл баримт, захиргааны үйл ажиллагааны талаар, эсхүл уг нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзсан, түүнчлэн хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон хуулийн хүчин төгөлдөр шүүхийн шийдвэр болон шүүгчийн захирамж, шүүхийн тогтоол байгаа гэж заасны дагуу нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзах үндэслэлтэй байна. Иймд нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэж өгнө үү гэжээ.
5.2.Гуравдагч этгээд Г.М*******ийн итгэмжилсэн төлөөлөгч Б.Мгаас ирүүлсэн нэмэлт тайлбартаа: Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар гэр хорооллын газар эзэмших эрх олгох тухай захирамжаар иргэн Э.Ад дугаар хороо булаг гэх хаягаар 700 м.кв газрыг 5 жил эзэмшүүлэхээр шийдвэрлэж, Ч******* дүүргийн Засаг дарга нь тус хаягаар 07 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдөр газар эзэмших эрхийн дүгээр гэрчилгээг олгосон. Ийнхүү Э.А нь 07 оны дугаар сарын 13-ны өдөр гэр бүлийн хэрэгцээнд зориулан газар өмчилж авахыг хүссэн өргөдлийг гаргаж, Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжаар Э.Ад Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, н дүгээр гудамж тоот хаягтай 700 м.кв газрыг өмчлүүлж Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай шийдвэр гэх нэртэй гэрчилгээ олгож нэгж талбарын дугаартай бүртгэж, газрын мэдээллийн санд оруулсан. Нэхэмжлэгчийн зүгээс 25 оны 02 дугаар сарын -ны өдөр Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжийн иргэн Э.Ад холбогдох хэсэг илт хууль бус болохыг тогтоолгох гэж нэхэмжлэлийн шаардлага гаргаж, 25 оны 07 дугаар сарын 04-ний өдөр Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамжийн Э.Ад холбогдох хэсэг илт хууль бус болохыг тогтоолгох нэхэмжлэлийн нэмэгдүүлсэн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй байна.
1.1 Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамжийн тухайд, дээрх захирамжийг 06 онд мөрдөгдөж байсан Газрын тухай хуулийн дүгээр зүйлийн .5 дахь хэсэгт Дүүргийн Засаг дарга газрын харилцааны талаар дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ гээд .3 дахь заалтад дүүргийн хэмжээнд иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлэх, ашиглуулах асуудлыг шийдвэрлэж, зохион байгуулах гэж заасныг баримтлан гаргасан байна.
1.2 Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжийн тухайд, дээрх захирамжийг Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийн дугаар зүйлийн .1.3, дүгээр зүйлийн .1, .2-т заасныг тус тус үндэслэн гаргасан. Дээрх актыг гаргахад Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын 03 оны 04 дүгээр сарын -ний өдрийн 8/41 дүгээр 03 онд нийслэлийн хэмжээнд иргэдэд өмчлүүлэх газрын зориулалт, байршил, хэмжээг тогтоох тухай тогтоолын 1 дүгээр хавсралтад Ч*******: 34.Д : Эхний ээлжид өмчлүүлэх өрхийн тоо 3561 өмчлүүлэх газрын хэмжээ 5,80 га гэж 2 дугаар хавсралтаар: Ч******* дүүрэг: д -ын эхэнд нөөц газрын хэмжээ га, Суурьшуулах айлын тоо /0.7 гагаар/ 50 гэж тус тус тогтоосныг үндэслэн газраа өмчилж авсан. Мөн Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын 03 оны дугаар сарын 10-ны өдрийн дугаар Төлөвлөгөө батлах тухай тогтоолын хавсралтын 5: газар өмчлүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх: 4 иргэдэд газар өмчлүүлэх ажлыг зохион байгуулах: Батлагдсан бүх байршилд: 71 га газар гэснийг үндэслэн өмчлүүлсэн байна.
Эрчим хүчний тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1, 33.2 заасны дагуу гуравдагч Г.М*******э нь гэр, орон сууц, барилга байгууламж барих зэрэг хориглосон үйл ажиллагаа явуулаагүй болно.
Захиргааны ерөнхий хуулийн 60 дугаар зүйлийн 60.4-д хуульд тусгайлан заасныг бусад тохиолдолд захиргааны хэм хэмжээний актыг буцаан хэрэгсэхгүй гэж заасны дагуу 06 оны дугаар захирамжаас 14 жилийн дараа мөн 08 оны дүгээр захирамжаар жилийн дараа батлагдсан захиргааны хэм хэмжээний актыг буцаан хэрэглэхгүй юм. Хавтаст хэрэгт хууль бус үйлдэл, эс үйлдэхүйг гүйцэтгэхийг шаардсантай холбоотой нотлох баримт хавтаст хэрэгт байхгүй, мөн дээр дурдсан хуулиудын дагуу эрх зүйн үндэслэл үндэслэлтэй гаргасан болно.
Өмнө нь шийдвэрлэсэн үйл баримтын талаар, Х ХХК-ийн зүгээс Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар, Нийслэлийн Засаг дарга нарт нэгж талбарын дугаартай газар өмчлүүлэх эрхийг оны 3 дугаар сарын -ны өдөр эрхийн улсын бүртгэлийн дугаарт иргэн Э.Агийн нэр дээр бүртгэсэн бүртгэлийг хүчингүй болгуулах, Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжийн Э.Ад холбогдох хэсгийг хүчингүй болгуулахаар нэхэмжлэлийн шаардлага гаргасан.
Улмаар Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатын шүүхийн шүүгчийн 23 оны 09 дүгээр сарын -ны өдрийн 8/ШШ23/07 дугаар шүүхийн шийдвэрээр нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, Захиргааны хэргийн давж заалдах шатын шүүхийн 23 оны дугаар сарын 07-ны өдрийн 2/МА23/0728 дугаар магадлалаар шийдвэрээр хэвээр үлдээж, нэхэмжлэхийн өмгөөлөгч Г.Бийн гаргасан гомдлыг хангахаас татгалзаж, Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 24 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдрийн 001/ШХТ24/0051 дүгээр тогтоолоор гаргасан хяналтын гомдлыг хэлэлцэхээс татгалзаж шийдвэрлэсэн.
Түүнчлэн Х ХХК-ийн зүгээс Э.Ад эзэмшүүлж, өмчлүүлсэн гэх маргаан бүхий газар дээр байрладаг нь ц трансформатор нь У ц т с ТӨХК-ийн эзэмшил, ашиглалтад албан ёсоор бүртгэлтэй ц дэд өртөө гэсэн нэрээр мэдээллийн санд бүртгэлтэй байдаг. Энэхүү цы дэд өртөө нь зайлшгүй хамгаалалтын зурвастай байх ёстой хамгаалалтын зурвас тал бүрийн тийшээ 10 метр байх ёстой нөхцөл байдал шинээр илэрлээ гэж хүсэлт гаргасан. Улмаар Захиргааны хэргийн давж заалдах шатын шүүхийн 24 оны 10 дугаар сарын 08-ны өдрийн 2/ШТ24/0799 дүгээр тогтоолын хянавал хэсгийн 2.1.5-д хүсэлт гаргагчийн хүсэлттэй хавсаргаж ирүүлсэн У ц т с ТӨХК-ийн тодорхойлолтод У ц т с ТӨХК-ийн ашиглалтын дэд өртөө болох 15 онд ашиглалтад орсон ба трансформаторын чадал S-400 кВА /18 онд трансформатор шинэчлэгдсэн/ гэж зааснаас үзэхэд өндөр хүчдэлийн дэд өртөө нь хэдий 15 онд ашиглалтад орсон байх бөгөөд уг хамгаалалтын зурвас гэх газрыг гуравдагч этгээдэд эзэмшүүлсэн гэх тухай нөхцөл байдал нь тус захиргааны хэргийн хянан шийдвэрлэхэд мэдэгдээгүй буюу мэдэх боломжгүй байсан гэж үзэх үндэслэл тогтоогдоогүй байна гэж, 2.2.3-д Харин тус захиргааны хэргийг хянан шийдвэрлэх явцад хэргийн оролцогчдоос болон У ц т с ТӨХК-иас гуравдагч этгээдээр оролцуулах тухай хүсэлт гаргаж байгаагүй бөгөөд тус хуулийн этгээдийг гуравдагч этгээдээр оролцуулаагүйн улмаас түүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол хөндөгдсөн эсвэл хөндөгдөж болж үгүй гэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй байна. Өөрөөр хэлбэл, У ц т с ТӨХК-ийг уг хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд гуравдагч этгээдээр оролцуулснаар хэргийн үйл ажиллагаа өөрчлөгдөхгүй юм байна гэж шийдвэрлэсэн.
Иймд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 54 дүгээр зүйлийн 54.1.6, 109 дүгээр зүйлийн 109.2-т заасан үндэслэл тогтоогдож байх тул хэргийг хэрэгсэхгүй болгохоор байна.
Урьдчилсан шийдвэрлүүлэх журмыг зөрчсөн тухайд, Захиргааны ерөнхий хуулийн 92 дугаар зүйлийн 92.1-д заасны дагуу урьдчилсан шийдвэрлэх ажиллагааны гомдлыг гаргахаар зохицуулалттай. Гэтэл нэхэмжлэхийн зүгээс Нийслэлийн Газар зохион байгуулалтын албанд 24 оны 08 дугаар сарын 15-ны өдрийн дугаар албан бичгээр Эрчим хүчний тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.1.7, 37 дугаар зүйлийн 37.2-т тус тус заасны дагуу хамгаалах зурвасын дотор гэр, орон сууц, барилга байгууламж барих, шугам с өмчлөгч, эзэмшигчийн зөвшөөрснөөс бусад үйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно гэж заасан байдаг. Иймд дээрх дурдсан дэд өртөөний хамгаалалтын зурвасыг хуульд заасны дагуу хангуулж өгнө үү гэх албан бичгээр урьдчилсан шийдвэрлэх ажиллагааны гомдол гэж тайлбарлаж нэхэмжлэлээ гаргасан байна. Дээрх албан бичигт маргаан бүхий 2 актыг илт хууль бус холбоотой агуулга байхгүй, мөн хариуцагч нарт холбогдуулан гомдол гаргаагүй байна. Иймд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 54 дүгээр зүйлийн 54.1.3-т зааснаар мөн хэргийг хэрэгсэхгүй болгох үндэслэл тогтоогдож байна.
дугаар шинэчилсэн шинэчлэгдсэн талаар, У ц т с ТӨХК нь Э п ХХК-тай 18 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр дугаар Түлхүүр галд гардуулах гэрээний нөхцөлтэй Нийслэлийн агаар орчны бохирдлыг бууруулах зорилгоор Ч******* дүүргийн гэр хорооллын айл өрхийг ц халаагуураар халаах шугам сний никийн боломжийг бүрдүүлэх хөрөнгө оруулалтын ажил багц-3 фидерийн ачаалал хуваах, 4 ком реклоузерийн пункт суурилуулах, фидерийн , 69,3510, 4266-ын 0,4 кв-ын цдаш-ын шинэчлэл, , 1028,2862, 3510, 4266-ийн трансформаторын чадлыг томсгон солих ажил гүйцэтгэх гэрээ-г байгуулж, -ын ачааллыг хөнгөлж, шинээр дэд станц барих буюу трансформаторын чадлыг томсгон солих ажлыг хийж гүйцэтгүүлэхээр харилцан тохиролцсон байна.
Ийнхүү Эрчим хүчний яамны Бодлого төлөвлөлтийн газрын даргын 18 оны 09 дүгээр сарын 25-ны өдөр 45 дугаар Эрчим хүчний барилга байгууламж барих ажлыг эхлүүлэх, үргэлжлүүлэх зөвшөөрлийн гэрчилгээ-г мөн 19 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдөр дахин зөвшөөрлийн гэрчилгээг тус тус авсан. Улмаар 0,4 кв-ын хүчин чадал бүхий дэд өртөөг 18 оны дүгээр сарын 24-ний өдөр хүчний трансформаторыг суурилуулж, 18 оны дүгээр сарын 28-ны өдөр тоол шит суурилуулж, шинээр айл өрхийг холбосон байна.
18 оны дүгээр сарын 25-ны өдөр Трансформаторын дэд станцын тодорхойлолт-д Дүгнэлт хэсэгт 0/35/10кв-ын Телевиз, дэд станц 10 кВ-ын фидер 250 квА 10/0,4кВ-н агаарын дэд өртөөг томсгох ажил хийв. Техникийн нөхцөлд заасны дагуу АТП-г 400 квА-н 10/0,4кВ-н тр-р тоноглож, 30А-н гал хамгаалагч 3 ш, 0,4кВ-ийн гаргалгаатай угсарч, ТТК 600/5А гүйдлийн тр 3 ширхэг фаз бүрд суурилуулсан. Энэхүү дэд щитний хайрцаг 250А-н 4 ширхэг рубильник тоноглож, өртөө никийн шаардлагын дагуу хангалттай чанартай угсрагдсан гэж үзэв гэсэн байх бөгөөд 100квА-г 400квА болгон шинэчилсэн байна.
Ойлголтын зөрүүний талаар, КвА, кв хоёр ялгаатай ойлголт байх бөгөөд нэхэмжлэхээс ирүүлсэн Хуваарилах байгууламж, трансформаторын ашиглалтын 645 дугаартай паспортын хавсралтад Нэг. Тоног төхөөрөмжүүд: а. Трансформатор гээд чадал (квА), хүчдэл (кв) гэж ялгамжтай байдлаар томьёолсон байна.
Дээрх 2 ойлголт нь өөр хэмжигдэхүүнд бөгөөд цы өөр өөр үзүүлэлтийг хэмждэг нэгж юм. кВА (кVA) нь бүрэн чадал (apparent power)-ыг хэмждэг нэгж бөгөөд трансформатор төхөөрөмжийн хүчин чадлыг kVA-аар илэрхийлдэг. Харин кВ (kV) нь ц хэлхээний хүчдэл буюу /1kV=V/ өндөр хүчдэлийн шугам нь 6 kV, 10 kV, 0 kV гэх мэтээр илэрхийлдэг.
Газарт үзлэг хийхэд дэд өртөө нь 0,4 кв-ын байсан.
Засгийн газрын оны дугаар тогтоолын 3 дугаар хавсралтаар батлагдсан Эрчим хүчний шугам сг хамгаалах дүрэм-ийн 2.2-т Эрчим хүчний шугам сний хамгаалалтын зурвасыг доор дурдсан нөхцөл хэмжээг баримтлан тогтооно гээд Ц дамжуулах шугам: а/ 1 кВ хүртэл шугам снд: Хүн оршин суудаггүй газраар өнгөрөхөд хамгаалалтын зурвас тогтоогддог байна. Дээрх байдлаар нэхэмжлэлийн хамгаалалтын зурвас тогтоох ёстой гэж тайлбар үндэслэлгүй байна.
Гуравдагч этгээдийн байр суурь, Ч******* дүүргийн Засаг даргын 07 оны 04 дүгээр сарын 06-ны өдрийн 66 дугаар Ц эрчим хүчний хамгаалалтын зурвас тогтоох тухай захирамжаар 1кв хүртэл хамгаалалтыг хүн оршин суудаг газраар өнгөрөх нөхцөлд 1-1,5 метр гэсэн бөгөөд бусад зурвас татахгүй байхаар зохицуулсан байна. Нийслэлийн Засаг даргын 13 оны 08 дугаар сарын 28-ны өдрийн дугаар Эрчим хүчний шугам сний талаар авах хэмжээ нь арга хэмжээний тухай захирамжийн 2.Дулаан, цы шугам сний хамгаалалтын зурвас дотор буусан айл өрх, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг нүүлгэн шилжүүлэх ажлыг зохион байгуулж, цаашид хамгаалалтын зурваст газар олгохгүй байх гэсэн. Ц эрчим хүчний шугам сний хамгаалалтын зурвас: а. 1кв хүртэл хамгаалалтын хүн оршин суудаг газраар өнгөрөх нөхцөлд 1-1,5 метр гэсэн бөгөөд бусад зурвас татахгүй байхаар зохицуулсан байна.
Газарт үзлэг хийхэд дэд өртөө нь 0,4 кв-ын хүчилтэй байх бөгөөд хамгаалалтын зурвас нь хүн оршин суудаг газраар өнгөрөх нөхцөлд 1-1,5 метр байхаар зохицуулсан байх тул гуравдагч этгээдийн зүгээс өөрийн эзэмшлийн газартаа 10 метр бус 1-1,5 метр хамгаалалтын зурвасыг тогтооход татгалзах зүйлгүй юм. Иймд нэхэмжлэлийн гаргасан нэхэмжлэл нь дээр байдлаар үндэслэлгүй байх тул нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгох эсхүл хэргийг хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.
5.3.Гуравдагч этгээд Т.Сгийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.Т*******ын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч В.Э шүүхэд бичгээр гаргасан тайлбартаа: Иргэн Т.С нь Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, н дугаар гудамжны тоот хаягт байршилтай м.кв газар өмчлөх эрхийг Г.Гоос 16 оны 05 дугаар сарын 13-нд шилжүүлэн авч, улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн. Г.Г нь уг газрыг 17 оноос /хэрэгт байгаа баримтаар/ гэр бүлийн амьдран суух зориулалтаар эзэмшиж, ашиглаж ирсэн ба Нийслэлийн Засаг даргын 23 оны дугаар захирамжаар Г.Год болон түүний гэр бүлийн гишүүдэд газар өмчлүүлэх шийдвэр гарч, өмчлөх эрхийг олгож авсан бодитоор амьдран сууж байсан болно.
Манай хөрш зэргэлдээ Э.Агийн өмчлөлийн гэх газарт огтоос өөр хүн амьдарч байгаагүй, цы дэд станц, шугам с байрласан, нийтийн эзэмшлийн газар байсан. Уг газрыг арчилж хамгаалж, хог шороог зайлуулах, нийтийн аюулгүй байдлыг хангах, хамгаалах ажлыг Х ХХК-ийн зүгээс гүйцэтгэж байсан. Э.Агийн буюу одоогийн Г.М*******ийн газар дээр байрлаж байгаа цы дэд өртөөний аюулгүй байдлыг хангах, ц эрчим хүчний тасралтгүй найдвартай байдлыг хангах үүднээс хамгаалалтын зурвасыг хэн нэгний эзэмшиж, чөлөөлөх, нийтийн эрх ашгийг хамгаалахаар гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг зөв гэж үзэж байна.
Ц эрчим хүчний хамгаалалтын зурваст давхацсан өмчлөлийн газрыг чөлөөлөхөд татгалзах зүйлгүй болно. Энэ тохиолдолд эрчим хүчний хамгаалалтын зурваст давхацсан, хууль бусаар газар эзэмших, өмчлөх эрх олж авсан Г.М*******э, Э.Агийн газар мөн хуулийн дагуу түүний өмчлөлөөс чөлөөлөгдөх учиртай. Хууль шүүх хүн бүрд тэгш үйлчлэх Үндсэн хуулийн зарчим гэж ойлгож байна. Харин ц эрчим хүчний зурвас газартай давхцаагүй газрын өмчлөгч, өмчлөх эрх нь иргэн Т.Сд хэвээр үлдэх болно. Учир нь хууль ёсны дагуу олгож авсан хэн нэгний эрх ашгийн зөрчөөгүй, газар өмчлөх эрх нь хуулиар хамгаалагдсан болно гэжээ.
5.4.Гуравдагч этгээд Т.Сгийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.Т*******ын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч В.Эын өмгөөлөгч Г.Б шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Тус маргааны хувьд 2 гуравдагч этгээд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцож байна. Ингэхдээ гуравдагч этгээдүүдээс 2 өөр агуулгаар маргаж байгаа. Хэрэгт авагдсан баримтуудаас гуравдагч этгээд Г.М*******ийн газар дээр нэхэмжлэгч У ц т с ТӨХК-ийн АТП-63 дэд өртөө байгаа талаар хэргийн оролцогчид хүлээн зөвшөөрч байгаа. Иймд уг дэд станцтай холбогдох хамгаалалтын зурвас бүхий газрыг иргэн, хуулийн этгээдэд эзэмшиж, өмчлөх эрх олгож болох эсэх асуудал үүснэ. Мөн манай талаас тус маргаанд давхцалын асуудлаас өмнө хууль нэг мөр хэрэгжих зарчмыг хангах нь зүйтэй гэж үзэж байна. 06 онд Ч******* дүүргийн дугаар хороо, Булгийн тоотод газар эзэмшүүлэх шийдвэр гаргасан атлаа тухайн нэгж талбарын хувийн хэрэг бүрдээгүй, гэрээ байгуулагдаагүй, төлбөр төлөгдөөгүй нь тогтоогдсон. Газрын тухай хуульд зааснаар хүсэлт, кадастрын зураг, эзэмшүүлэх шийдвэр, гэрээ, төлбөр төлөлтөөр эзэмших эрх баталгаажих ёстой. Гэтэл эдгээр шаардлага хангагдаагүй байна. Мөн дугаар хороо Булгийн тоотод олгосон эзэмшүүлэх захирамж, гэрчилгээг үндэслэн Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, - тоотод өмчлөх эрхийн гэрчилгээ авсан бөгөөд хэргийн газрын үзлэгээр тухайн хаягт бодит газар байхгүй нь тогтоогдсон.
Өөрөөр хэлбэл, хууль ёсоор үүсээгүй, баталгаажаагүй эзэмших эрхийн гэрчилгээг үндэслэн өөр байршилд өмчлөх эрх олгосон нь хуульд нийцэх эсэх асуудал үүсэж байна. Гуравдагч этгээдээс өмнө шийдвэрлэгдсэн хэрэг тул үйл баримт нэгэнт тогтоогдчихсон гэж тайлбарлаж байгаа боловч тус газар эзэмших эрх олгосон Ч******* дүүргийн Засаг дарга болон Нийслэлийн Засаг дарга нар оролцож байгаа тул хэргийн үйл баримтыг хэлэлцэх нь зүйтэй байна. Өмнөх шүүхийн шийдвэрээр Х ХХК-ийн эрх хууль ёсны ашиг сонирхол хөндөгдөөгүй буюу Э.Агийн газартай давхцалгүй тул Газрын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлд заасныг баримталж нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон. Мөн тус хэрэгт маргаан 06 оны дугаар захирамжийг хэлэлцээгүй тул Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 109 дүгээр зүйлийн 109.2-т заасны дагуу хэргийг хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлгүй байна.
Нэхэмжлэгчээс нэхэмжлэлийн шаардлагыг илт хууль бус захиргааны акт болохыг тогтоолгох гэж тодорхойлсон. Захиргааны ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлд илт хууль бус захиргааны актын талаар зохицуулсан бөгөөд анхнаасаа гарах ёсгүй, эрх зүйн үндэслэлгүй акт гарсан тохиолдлыг ойлгоно. Энэхүү акт нь гарсан цагаасаа эхлэн эрх зүйн үйлчлэлгүйд тооцогдох онол, эрх зүйн агуулгатай.
03 онд Нийслэлийн Засаг даргын шийдвэрийн хүрээнд гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар газар өмчлүүлэх бодлого хэрэгжсэн бөгөөд тухайн үед иргэн Г.Г өөрийн эзэмшиж, ашиглаж байсан газрыг гэр бүлийн зориулалтаар өмчлөх хүсэлт гаргасан нь хавтаст хэрэгт авагдсан баримтаар нотлогдож байна. Энэ нь 02 оноос хүчин төгөлдөр хэрэгжиж эхэлсэн Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийн хэрэгжилтийн хүрээнд гарсан шийдвэр юм. Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газраас ирүүлсэн агаар, сансрын зургуудыг судлахад 05 оноос эхлэн тухайн газарт гэр, барилга байгууламж байршсан нь харагдаж байна. Үүнээс үзэхэд иргэн Г.Г нь 17 оноос хойш эзэмшиж, ашиглаж байсан газраа 03 онд хуульд заасны дагуу өмчилж авсан нь тогтоогдож байна. Иймд уг өмчлүүлэх шийдвэр нь анхнаасаа гарах ёсгүй акт бус, харин хуульд нийцсэн шийдвэр байсан гэж үзэх үндэслэлтэй.
Т.Сгийн хувьд Г.Гоос өмчлөх эрхийг хуульд заасан журмын дагуу гэрээ байгуулан шилжүүлэн авсан бөгөөд энэ нь улсын бүртгэлийн байгууллагын материалд тусгагдсан байна. Одоогийн байдлаар өмнөх барилгыг буулгасан, газрыг зогсоолын зориулалтаар ашиглаж байгаа нь тогтоогдож байна. Иймд Эрчим хүчний тухай хуулийн гэр, орон сууц, барилга байгууламж барихыг хориглох зохицуулалт Т.Сгийн хувьд зөрчигдөөгүй байна. Эрчим хүчний тухай хууль 01 онд батлагдсан бөгөөд эрчим хүчний хамгаалалтын зурвас, байгууламжийг хамгаалах зохицуулалт нь нийтийн эрх ашиг, аюулгүй байдлыг хангах зорилготой. Иймд нийтийн эрх ашиг болон хувийн эрх ашгийг тэнцвэржүүлэх шаардлагатай байна. Захиргааны ерөнхий хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.2.8-д заасан хууль ёсны итгэлийг хамгаалах зарчим хамаарах боломжтой хэдий ч нийтийн аюулгүй байдал, ялангуяа шугам сний найдвартай ажиллагаа нэн тэргүүнд тавигдана гэжээ.
ҮНДЭСЛЭХ нь:
1.Шүүх нэхэмжлэл, түүний үндэслэл, нэхэмжлэгч, хариуцагч, гуравдагч этгээд, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нараас шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэг дээр гаргасан тайлбар, хавтаст хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудыг судлан үзэж, дараах үндэслэлээр нэхэмжлэгчийн гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангаж, үлдэх хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэлээ.
2.Маргаан бүхий газарт шүүхээс хийсэн үзлэгээр дэд өртөө тухайн газарт байрлаж, ц дамжуулах үйл ажиллагаа явуулж байгаа болох нь тогтоогдсон тул нэхэмжлэгч У ц т с ТӨХК-ийн ашиг сонирхол хөндөгдөж болзошгүй гэж үзэж, маргаан бүхий захиргааны актуудад холбогдуулан шүүхэд нэхэмжлэл гарган маргах эрхтэй байна.
Нэг.Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамж болон Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Э.Ад холбогдох хэсгийн эрчим хүчний шугам сний хамгаалалтын зурвастай давхцалтай хэсгийг илт хууль бус болохыг тогтоолгох нэхэмжлэлийн шаардлагын тухайд:
3.Гуравдагч этгээд Г.М*******ийн маргаан бүхий м.кв газар өмчлөх эрхийн хувьд,
иргэн Э.Ад Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамжаар[2] тус дүүргийн дугаар хороо, хаягт байрлах 700 м.кв газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар эзэмшүүлж, дугаартай эзэмших эрхийн гэрчилгээ олгосон,
Э.Агийн 07 оны дугаар сарын 13-ны өдрийн Ч******* дүүргийн Засаг даргад хандан гаргасан Гэр бүлийн хэрэгцээнд зориулан газар өмчилж авахыг хүсэж гаргасан өргөдөл[3], 08 оны 04 дүгээр сарын 03-ны өдрийн нэгж талбарын дугаартай, Ч******* дүүрэг, дүгээр хороо, гудамж, тоот хаалга хаягтай кадастрын зураг[4], Ч******* дүүргийн дүгээр хорооны Засаг даргын 07 оны дугаар сарын 03-ны өдрийн 06 дугаартай Э овогтой А тус хорооны - тоотод ам бүл нэг эзэмшдэг болохыг тодорхойлсон тодорхойлолт[5], 07 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдрийн дугаартай эзэмших эрхийн гэрчилгээ зэргийг үндэслэн Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дүгээр захирамжаар Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, дүгээр гудамжны тоот хаягт байрлах 9,240,000 төгрөгийн үнэ бүхий 700 м.кв газрыг үнэ төлбөргүй өмчлүүлсэн,
улмаар Э.Агийн оны 03 дугаар сарын -ний өдрийн Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт гаргасан эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн мэдүүлэг[6], иргэний үнэмлэхийн хуулбар, Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай шийдвэр нэртэй гэрчилгээ, Ч******* дүүргийн Газар зохион байгуулалтын албаны оны 03 дугаар сарын -ний өдөр хэвлэсэн нэгж талбарын дугаартай м.кв газрын кадастрын зураг[7], оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийн Гэр хорооллын газрын төлөв байдал, чанарын улсын хянан баталгааны дүгнэлт[8] зэргийг үндэслэн Улсын бүртгэлийн ерөнхий газраас Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, нуур гудамж, тоот хаягт байршилтай, нэгж талбарын дугаартай, м.кв талбайтай, гэр бүлийн хамтын хэрэгцээний зориулалттай газрын хууль ёсны өмчлөгчөөр оны 03 дугаар сарын -ны өдөр дугаарт бүртгэж, өмчлөх эрхийн гэрчилгээ олгосон,
иргэн Э.А, гуравдагч этгээд Г.М*******э нарын хооронд 24 оны 02 дугаар сарын -ны өдөр Үл хөдлөх хөрөнгө бэлэглэлийн гэрээ байгуулж, уг гэрээгээр бэлэглэгч Э.А нь дээр дурдсан маргаан бүхий газрыг бэлэг хүлээн авагч Г.М*******эд хариу төлбөргүйгээр шилжүүлэхээр харилцан тохиролцсон байх бөгөөд уг гэрээг үндэслэн дээрх маргаан бүхий газрын өмчлөгчөөр гуравдагч этгээд Г.М*******ийг бүртгэж, 24 оны 02 дугаар сарын -ний өдөр дугаартай Газар өмчлөх эрхийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээ[9] олгосон үйл баримт хэрэгт авагдсан баримтаар тогтоогдож байна.
4.Шүүхээс 25 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдөр маргаан бүхий м.кв газарт хийсэн үзлэгээр уг газар нь Х ХХК-ийн үйл ажиллагаа явуулдаг хүнсний худалдааны захын хашаа дотор байрлах бөгөөд маргаан бүхий газар дээр У ц т с ТӨХК-ийн цы дэд өртөө байрласан, Х ХХК-иас маргаан бүхий газарт асфальт дэвсэж, дэд өртөөг тойруулан төмрөөр тусгаарласан нөхцөл байдал тогтоогдож байна.
5.Мөн Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын 25 оны 09 дүгээр сарын 22-ны өдрийн тоот албан бичгээс[10] үзвэл маргаан бүхий нэгж талбарын дугаартай м.кв газар нь ц станцын хамгаалалтын бүстэй м.кв, ц т шугамын хамгаалалтын бүстэй 45 м.кв талбайгаар тус тус давхцалтай болох нь тогтоогддог.
6.Хүчин ХХК-иас Нийслэлийн Засаг дарга болон Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт холбогдуулан Нэгж талбарын дугаартай газар өмчлөх эрхийг оны 03 дугаар сарын -ны өдөр эрхийн улсын бүртгэлийн дугаарт иргэн Э.Агийн нэр дээр бүртгэсэн улсын бүртгэлийг болон Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дугаартай Иргэдэд гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар газар өмчлүүлэх, хүчингүй болгох тухай захирамжийн Э.Ад холбогдох хэсгийг тус тус хүчингүй болгуулах шаардлага бүхий нэхэмжлэл гаргасныг Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 23 оны 09 дүгээр сарын -ны өдрийн 8/ШШ23/07 дугаартай шийдвэрээр бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэснийг Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 23 оны дугаар сарын 07-ны өдрийн 2/МА23/0728 дугаартай магадлалаар шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн бөгөөд уг шийдвэрийг эс зөвшөөрч нэхэмжлэгч Хүчин ХХК-ийн өмгөөлөгч нарын хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 24 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдрийн 001/ШХТ24/0051 дугаартай тогтоолоор Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны захиргааны хэргийн шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэхээс татгалзсанаар анхан шатны шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон байна.
7.Дээрх маргаанаар Э.Ад газар эзэмших эрх олгосон Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамжийг хянан хэлэлцээгүй ба тус хэргийн нэхэмжлэгч Х ХХК-иас Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дугаартай захирамжийн Э.Ад холбогдох хэсгийг хүчингүй болгуулахаар нэхэмжлэлийн шаардлагаа тодорхойлон маргажээ.
8.Харин энэхүү маргааны хувьд нэхэмжлэгч У ц т с ТӨХК-иас Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаартай захирамж болон Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дугаартай захирамжийн Э.Ад холбогдох хэсгийн эрчим хүчний хамгаалалтын зурвастай давхцалтай хэсгийг илт хууль бус болохыг тогтоолгохоор нэхэмжлэлийн шаардлагаа тодорхойлон маргасан, дээрх захиргааны хэргээс маргаан бүхий зарим захиргааны акт /Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаартай захирамж/ болоод маргаан бүхий захиргааны актуудад холбогдуулан гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлага өөр /илт хууль бус болохыг тогтоолгох/ байх тул нэхэмжлэлд заасан үйл баримт, захиргааны үйл ажиллагааны талаар хуулийн хүчин төгөлдөр шүүхийн шийдвэртэй гэж дүгнэх үндэслэлгүй, энэ талаарх гуравдагч этгээд Г.М*******ийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Г.Мгийн нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзаж, хэргийг хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлтэй гэх тайлбарыг шүүх хүлээн авах боломжгүй, харин хэрэгт хамааралтай зарим үйл баримт тогтоогдсон байна.
9.Тодруулбал, Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 23 оны 09 дүгээр сарын -ны өдрийн 8/ШШ23/07 дугаартай шийдвэрт ..2..Мөн шүүхийн Газрын харилцаа геодези зураг зүйн газрын Архив мэдээллийн хэлтсийн санд явуулсан 23 оны 09 дүгээр сарын -ны өдрийн үзлэгээр баримтжуулж авсан 05-07 оны Агаар, сансрын зургаар Э.Ад уг газрыг эзэмшүүлэхээр шийдвэрлэх үед тэрээр уг газар амьдарч байгаагүй, газар дээр нь бусд этгээдийн барилга байгууламж гэх эд хөрөнгө байхгүй байна... 3.17.Шүүхээс нотлох баримтыг цуглуулж, шинжлэн судлахад Ч******* дүүргийн Засаг даргаас Э.Ад Булгийн гэсэн хаягаар газар эзэмшүүлсэн нь өөр газар байсан гэдэг нь нотлогдоогүй ба Булгийн гэх гудамжинд гэх дугаартай хашаа байхгүй, гэх тоот хаалганд өөр иргэн амьдардаг болох нь шүүхийн үзлэгээр давхар тогтоогдсон болно. 3.18.Үүнээс гадна сурвэй ХХК-иас анх 06 онд Э.Агийн эзэмшихийг хүссэн газрын кадастрын зургийг үйлдэхдээ гэх хаягийг Булгийн гэж алдаатай бичсэн болохоо, мөн газрын байршил нь кадастрын зураг дээрх солбицлоор илэрхийлэгдэх ба эзэмшил газрын хил хязгаарын цэгүүдийн солбицол нь алдаагүй, 08 онд өмчлөгдсөн уг газрын солбицол газрын кадастрын мэдээллийн сантай таарч байгаа зэргийг тодорхойлсноос/ХХ-1-н 184 дэх тал/ үзвэл хаягийн зөрүүтэй бичилтийн шалтгаан нь кадастрын зурагт буруу бичигдсэн байснаас үүдсэн, хоёр өөр газар байгаагүй болох нь нотлогдсон гэж... дүгнэжээ.
10.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34 дүгээр зүйлийн 34.4-т Хуулийн хүчин төгөлдөр шүүхийн шийдвэрээр нэгэнт тогтоогдсон болон нийтэд илэрхий үйл баримт хэрэг хянан шийдвэрлэхэд холбогдолтой байвал түүнийг дахин нотлохгүй гэж заасан.
.Иймд дээрх шүүхийн шийдвэрээр маргаан бүхий иргэн Э.Ад эзэмшүүлсэн (гуравдагч этгээд Г.М*******ийн) Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дугаар захирамжид заасан Ч******* дүүргийн дугаар хороо, хаягт байрлах 700 м.кв газар болон түүнд өмчлүүлсэн нийслэлийн Засаг даргын 08 оны дүгээр захирамжид заасан Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, дүгээр гудамжны тоот хаягт байршилтай 700 м.кв газар нь хаягийн зөрүүтэй бичилттэй боловч тус тусдаа хоёр өөр газар байгаагүй болохыг эцэслэн дүгнэсэн бөгөөд энэхүү шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон байх тул анхан шатны шүүх энэ талаар дахин дүгнэлт хийхгүй, нэхэмжлэгчийн шүүхэд гаргасан Ч******* дүүргийн Засаг дарга огт байхгүй Ч******* дүүргийн дугаар хороо, Булгийн гэсэн хаягт Э.Ад газар эзэмшүүлэх эрх олгосон нь хууль бус гэх тайлбарыг хүлээн авах боломжгүй байна.
.Нэхэмжлэгчээс маргаан бүхий м.кв газар дээр байрлах цы дэд өртөө онд ашиглалтад орсон, орсон цагаасаа эхлэн байршил нь өөрчлөгдөөгүй гэж тайлбарлан маргах боловч хэрэгт авагдсан баримтаар энэ нөхцөл байдал эргэлзээгүйгээр бүрэн тогтоогдоогүй болно.
13.Тодруулбал, У ц т с ТӨХК-ийн Ашиглалт, засварын зүүн төвийн 25 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдрийн 36/341 тоот албан бичигт[] фидерийн дэд өртөөг ... онд барьж ашиглалтад оруулсан байна... гээд хавсралтаар ирүүлсэн Хуваарилах байгууламж, трансформаторын ашиглалтын паспорт №645[] болон нэхэмжлэгчээс нотлох баримтаар гаргаж өгсөн хуваарилах байгууламж, трансформаторын ашиглалтын паспорт зэрэг баримтуудад[13] дэд өртөөг барьж байгуулсан хугацааг , хүчдэлд залгасан огноог оны 08 дугаар сарын 10 гэж тэмдэглэсэн байх боловч У ц т с ТӨХК-ийн Үндсэн хөрөнгийн дэлгэрэнгүй бүртгэл хүснэгтэд[14] Төмөр бетон-ийг 07 оны 03 дугаар сарын 02-ны өдөр ашиглалтад орсон гэж зөрүүтэй бүртгэсэн байна.
14.Түүнчлэн Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын 25 оны 09 дүгээр сарын 22-ны өдрийн тоот ...Ц станцын хамгаалалтын бүс нь оны 07 дугаар сарын 24-ний өдөр бүртгэгдэж, 25 оны 06 дугаар сарын 25-ны өдөр Нийслэлийн хот байгуулалт, хотын стандартын газраас инженерийн шугам с болон түүний хамгаалалтын зурвасуудыг мэдээлэл солилцох актаар хүлээн авч мэдээллийн санд шинэчлэн бүртгэсэн байна. Харин ... АТП-63 дэд өртөөний байршил бүхий 9 м.кв талбай нь Газрын кадастрын мэдээллийн санд бүртгэлгүй байх тул дээрх 2 нэгж талбарын дугаар бүхий газраас өмнө, эсхүл дараа бүртгэгдсэнийг тодорхойлох боломжгүй.. гэх албан бичгээс үзвэл 9 м.кв талбай бүхий дэд өртөөг маргаан бүхий м.кв газар (гуравдагч этгээд Г.М*******ийн) дээр хэзээ барьж байгуулсныг шүүхээс эцэслэн тогтоох боломжгүй байна.
15.Гагцхүү хэрэгт авагдсан Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын 25 оны 03 дугаар сарын 28-ны өдрийн тоот албан бичгийн 1 дүгээр хавсралтаар ирүүлсэн нэгж талбарын дугаартай гуравдагч этгээд Г.М*******ийн (өмнөх өмчлөгч Э.Агийн) газрын Газрын кадастрын мэдээллийн сангийн мэдээллийг 05-07 оны сансрын зурагтай давхцуулсан зураг[15]-ийг тус газрын 25 оны 09 дүгээр сарын 22-ны өдрийн тоот албан бичгийн хавсралтаар ирүүлсэн маргаан бүхий газрын ц станцын хамгаалалтын бүстэй давхцуулсан зураг[16], маргаан бүхий газрын 10 оны сансрын зураг[17], Нийслэлийн газар зохион байгуулалтын албаны 25 оны дугаар сарын -ны өдрийн тоот албан бичгийн хавсралтаар ирүүлсэн ц станцын хамгаалалтын бүстэй давхцуулсан зураг[18], Хот байгуулалт, хотын стандартын газрын 25 оны дугаар сарын 25-ны өдрийн тоот албан бичгийн хавсралтаар ирүүлсэн дэд өртөөний хамгаалалтын зурвасын зураглал[19], тус дэд өртөөний кадастрын зураг[] зэрэгтэй харьцуулан үзвэл дэд өртөө одоогийн байрлаж буй 9 м.кв газарт 05-07 онд байгаагүй, харин маргаан бүхий м.кв газрын баруун хойд хэсэгт байрлаж байсан болох нь тогтоогдож байна.
16.Өөрөөр хэлбэл, энэ тохиолдолд маргаан бүхий газар дээр одоогийн дэд өртөө эхэлж байгуулагдсан, эсхүл иргэн Э.Агийн газар эзэмших эрх түрүүлж үүссэн эсэх нь хавтаст хэрэгт авагдсан баримтаар эцэслэн тогтоогдох боломжгүй бөгөөд дэд өртөөг шилжүүлэн байршуулсан гэж үзэх үндэслэлтэй байна.
17.Нөгөөтэйгүүр хэрэгт авагдсан агаар сансрын зургуудаас үзвэл иргэн Э.А тухайн газрыг 05 оноос хойш хашаа хатгах, гэр, орон сууц барих зэргээр бодитоор эзэмшиж, ашиглаж байсан гэх нөхцөл байдал тогтоогдсонгүй.
18.Газрын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.1-д Газрыг энэ хуульд заасан зориулалт, хугацаа, болзолтойгоор гэрээний үндсэн дээр зөвхөн эрхийн гэрчилгээгээр эзэмшүүлнэ, 32 дугаар зүйлийн 32.1-д Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага газар эзэмших тухай хүсэлтээ тухайн шатны Засаг даргад газрын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагаас баталсан загварын дагуу гаргана (23 оны дугаар сарын 07-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулахаас өмнөх хэсэг), 32.2-т Иргэн энэ хуулийн 32.1-д заасан хүсэлтэд дараахь зүйлийг тусгана: гээд 32.2.1-д овог, нэр, байнга оршин суугаа хаяг, иргэний үнэмлэхийн болон регистрийн дугаар (22 оны 06 дугаар сарын 03-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулахаас өмнөх заалт), 32.2.2-т эзэмших газрын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн харьяалал, хэмжээ, зааг, байршил, нэгж талбарыг харуулсан тойм зураг (18 оны 06 дугаар сарын -ний өдрийн хуулиар нэмэлт оруулахаас өмнөх заалт), 32.2.3-т газар эзэмших зориулалт, хугацаа гэж тус тус заасан.
19.Хуулийн дээрх зохицуулалтын үзэхэд, иргэн газар эзэмшихтэй холбогдуулан дүүргийн Засаг даргад хандан өөрийн овог, нэр, байнга оршин суугаа хаяг, иргэний үнэмлэхийн болон регистрийн дугаар, газар эзэмших зориулалт, хугацааг тусгасан газар эзэмших хүсэлтийг гаргаж, хүсэлтдээ эзэмших газрын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн харьяалал, хэмжээ, зааг, байршил, нэгж талбарыг харуулсан тойм зургийг хавсаргахаар байна.
.Улмаар Газрын тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1.1-д Энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.3-т заасан болон төсөвт байгууллагад зайлшгүй хэрэгцээтэй газрыг эзэмшүүлэх тухай шийдвэрийг аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар баталсан газар зохион байгуулалтын ерөнхий болон тухайн жилийн төлөвлөгөөний дагуу тухайн шатны Засаг дарга гаргана (22 оны 04 дүгээр сарын 22-ны өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулахаас өмнөх заалт) гэж заасны дагуу дүүргийн Засаг дарга дээр дурдсан иргэний газар эзэмших хүсэлт, эзэмших газрын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн харьяалал, хэмжээ, зааг, байршил, нэгж талбарыг харуулсан тойм зургийг үндэслэн газар эзэмшүүлэх асуудлыг шийдвэрлэх эрх хэмжээтэй байх бөгөөд энэ маргааны тухайд Ч******* дүүргийн Засаг даргаас 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамжаар маргаан бүхий м.кв газрыг ямар хүсэлт, баримтад үндэслэн иргэн Э.Ад эзэмшүүлсэн нь тодорхойгүй байна.
.Өөрөөр хэлбэл, хэрэгт авагдсан баримтаар маргаан бүхий м.кв газрыг иргэн Э.А эзэмших хүсэлт гаргасан буюу газар эзэмших хүсэл зоригоо захиргааны байгууллагад хандан илэрхийлсэн нөхцөл байдал тогтоогдохгүй байна.
22.Хэдийгээр Э.Агаас маргаан бүхий газрыг өмчлөх хүсэлтдээ 08 оны 04 дүгээр сарын 03-ны өдөр үйлдсэн нэгж талбарын дугаартай 700 м.кв газрын кадастрын зургийг хавсаргасан, ХХК-ийн 23 оны 04 дүгээр сарын 17-ны өдрийн 23/036 тоот албан бичигт ...иргэн Э овогтой Агийн Ч******* дүүргийн дүгээр хорооны нутаг дэвсгэр, хаягт эзэмшил газрын кадастрын зургийг 07 оны 08 дугаар сарын 15-ны өдөр тус компанийн инженер С.Н гүйцэтгэсэн... гэж дурдсан байх боловч энэ нь цаг хугацааны хувьд Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дугаар захирамжаас хойно үйлдэгдсэн байх бөгөөд Э.Ад маргаан бүхий м.кв газрыг эзэмшүүлэх үед түүнээс уг газрыг эзэмших хүсэлт гаргасан, түүнчлэн эзэмшихийг хүсч буй газрыг тодорхойлж байршил, нэгж талбарыг харуулсан тойм зураг болон кадастрын зураг үйлдэж хавсаргаж өгсөн гэх үйл баримт хэрэгт авагдсан баримтаар тогтоогдохгүй байна.
23.Дээрхээс үзвэл Газрын тухай хуульд зааснаар иргэн Э.Агийн газар эзэмших тухай хүсэлт буюу тухайн газрыг өөрийн эзэмшилд авах хүсэл зоригийн илэрхийлэлд үндэслэн түүнд газар эзэмшүүлэх эсэхийг хариуцагч Ч******* дүүргийн Засаг дарга шийдвэрлэх эрх хэмжээтэй байхад уг хүсэл зоригийг илэрхийлж хүсэлт гаргасан эсэх нь тодорхойгүй, гэр, байшин барих, хашаа хатгах зэргээр бодитоор эзэмшиж байгаагүй м.кв газрыг түүнд эзэмшүүлсэн нь илт хууль бус бөгөөд Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Э.Ад холбогдох хэсгийг Захиргааны ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1.6-д заасан захиргааны акт гаргах эрх зүйн үндэслэл байгаагүй илт хууль бус захиргааны акт гэж үзэх үндэслэлтэй.
24.Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1-д Иргэнд газрыг дараахь зориулалтаар өмчлүүлнэ: гээд 4.1.1-д гэр бүлийн хэрэгцээний гэж, 5 дугаар зүйлийн 5.1.5-д иргэнд энэ хуулийн 4.1.1-д заасан зориулалтаар газрыг өмчлүүлэхдээ гээд 5.1.5.1-д Газрын тухай хуулийн дагуу иргэний эзэмшсэн газар нь энэ хуулийн 5.1.2-т заасан төлөвлөгөөнд тусгагдсан иргэдэд өмчлүүлэх газарт хамаарч байгаа бөгөөд тухайн иргэн хүсэлт гаргасан тохиолдолд уг газрыг түүнд өмчлүүлэх гэж, дугаар зүйлийн .1 дэх хэсэгт Аймаг, нийслэлийн Засаг дарга дараах бүрэн эрхтэй гээд дугаар зүйлийн .1.3-т аймгийн төвийн, сумын Засаг даргын болон нийслэл, дүүргийн Засаг дарга өргөн мэдүүлснээр иргэний газар өмчлүүлэх тухай өргөдлийг хүлээн авч, тухайн шатны иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын саналыг үндэслэн газар өмчлүүлэх тухай шийдвэр гаргана гэж тус тус заасан.
25.Хуулийн дээрх зохицуулалтад иргэн нь өөрийн эзэмших эрхтэй газрыг гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар өмчилж авахад иргэнд тухайн газрыг Газрын тухай хуулийн дагуу эзэмших эрх үүссэн байх, уг газар нь аймаг, нийслэлийн газар зохион байгуулалтын ерөнхий төлөвлөгөө, аймгийн төвийн болон хотын хөгжлийн ерөнхий болон хэсэгчилсэн төлөвлөгөө, сум, дүүргийн тухайн жилийн газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд тусгагдсан байх, иргэнээс эзэмшил газраа өмчлөх хүсэлт гаргасан байх урьдчилсан нөхцөлийг заажээ.
26.Тодруулбал, Нийслэлийн Засаг даргаас иргэнд гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар газар өмчлүүлэх шийдвэр гаргахдаа дээрх хуульд заасан урьдчилсан нөхцөлийг бүрэн хангаж байгаа эсэхийг хянан тогтоосны үндсэн дээр захирамж гарган шийдвэрлэх журмыг Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийн дүгээр зүйлийн .1 дэх хэсэгт ... Засаг дарга иргэний гаргасан өргөдөл, тухайн иргэн энэ хуульд заасны дагуу газрыг өмчилж авах эрх бүхий этгээд болохыг тогтоолгосны үндсэн дээр түүнд газар өмчлүүлэх тухай захирамж гаргана гэж хуульчилсан байна.
27.Энэхүү маргааны тухайд хариуцагч нийслэлийн Засаг даргаас Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дугаар захирамжаар иргэн Э.Ад Газрын тухай хуулийн дагуу 700 м.кв газар эзэмших эрх үүссэн эсэхийг бүрэн нягтлан тогтоогоогүй, маргаан бүхий газрыг өмчлүүлэхээр шийдвэрлэсэн нь буруу байна.
28.Дээрхээс нэгтгэн үзвэл Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуульд заасан урьдчилсан нөхцөлийг хангаагүй, илт хууль бус захиргааны актад үндэслэн иргэн Э.Ад маргаан бүхий 700 м.кв газрыг өмчлүүлсэн нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Э.Ад холбогдох хэсгийг илт хууль бус гэж үзэх үндэслэлтэй байна.
29.Эрчим хүчний тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1-д Шугам с нь аюулгүй байдлыг хангах хамгаалалтын зурвастай байна. Хамгаалалтын зурвасын дотор гэр, орон сууц, барилга байгууламж барих, шугам с өмчлөгч, эзэмшигчийн зөвшөөрснөөс бусад үйл ажиллагаа явуулахыг хориглоно, 33.2-т Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Засаг дарга шугам сг хамгаалах дүрмийн дагуу хамгаалалтын зурвасын хэмжээг тогтооно (15 оны 6 дугаар сарын 19-ний өдрийн хуулиар өөрчлөлт оруулахаас өмнөх хэсэг) гэж тус тус заасан.
30.Засгийн газрын 01 оны 263 дугаар тогтоолын 3 дугаар хавсралтаар баталсан Эрчим хүчний шугам сг хамгаалах дүрмийн 2.2-т хүн оршин суудаг газраар өнгөрөх нөхцөлд 1 кВ хүртэл ц дамжуулах шугамын хамгаалалтын зурвасыг шугамын захын утаснаас хоёр тийш 1-1.5 м, 1- хүртэл кВ ц дамжуулах шугамын хамгаалалтын зурвасыг шугамын захын утаснаас хоёр тийш 2м, 330-500 кВ ц дамжуулах шугамын хамгаалалтын зурвасыг шугамын захын утаснаас хоёр тийш 10м байхаар тус тус тогтоожээ. (01 оны дугаар сарын 05-ны өдрөөс оны 03 дугаар сарын 17-ны өдөр хүртэлх хугацаанд хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байсан)
31.Мөн Ч******* дүүргийн Засаг даргын 07 оны 04 дүгээр сарын 06-ны өдрийн 66 дугаар захирамжаар[] тус дүүргийн ц эрчим хүчний хамгаалалтын зурвас газрыг, Нийслэлийн Засаг даргын 13 оны 08 дугаар сарын 28-ны өдрийн дугаар захирамжийн хоёрдугаар хавсралтаар[22] нийслэлийн дүүргүүдийн нутаг дэвсгэрт байрлах 0,4-35 кВ-ын эрчим хүчний шугам сний аюулгүй байдлыг хангах хамгаалалтын зурвас газрыг тус тус тогтоосон байна.
32.Энэхүү 2 захирамжид тогтоосон 1 кв хүртэл, 1- хүртэл кВ, 330-500 кВ хүртэлх ц дамжуулах шугамын хамгаалалтын зурвас (хүн оршин суудаг газраар өнгөрөх нөхцөлд) нь дээр дурдсан Эрчим хүчний шугам сг хамгаалах дүрмийн 2.2-т заасантай ижил байна.
33.У ц т с ТӨХК-иас 18 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдрийн дугаартай Түлхүүр гардуулах гэрээний нөхцөлтэй Нийслэлийн агаар орчны бохирдлыг бууруулах зорилгоор Ч******* дүүргийн гэр хорооллын айл өрхийг ц халаагуураар халаах шугам сний никийн боломжийг бүрдүүлэх хөрөнгө оруулалтын ажил багц-3 фидерийн ачаалал хуваах, 4 ком реклоузерийн пункт суурилуулах, фидерийн , 6, 487, 69, 3510, 4266-ын ачааллыг хөнгөлж шинээр дэд станц барих , 69, 3510, 4266-ын 0.4 кв-ын ЦДАШ-ын шинэчлэл, , 1028, 2862, 3510, 4266-ын трансформаторын чадлыг томсгон солих ажил-ын ажил гүйцэтгэх гэрээг[23] Э п ХХК-тай байгуулж, маргаан бүхий газар дээр байрлаж буй цы дэд өртөөг шинэчлэх ажлыг хийж гүйцэтгү.
34.Хэрэгт авагдсан 18 оны 04 дүгээр сарын 24-ний өдрийн Техникийн нөхцөлийн[24] 4.1-д АТП-63 ... дэд өртөөнүүдийн трансформаторын чадлыг олон улсын стандартын шаардлага хангасан, алдагдал багатай 400 кВА чадалтай 10/0.4 кВ-ын хүчдэлийн тохируулгын 5 шатлалтай трансформатороор томсгон солих гэж,
18 оны дүгээр сарын 25-ны өдрийн Трансформаторын дэд станцын тодорхойлолтын[25] 7-д 10кВ-ын 400 кВА чадалтай гэж, 8-д Дэд станцын никийн үзүүлэлт:10/0,4кВ-ын 400 кВА агаарын дэд өртгөө гэж, Дүгнэлтэд 0/35/10кв-ийн Телевиз дэд станц 10кВ-ийн фидер 5кВА 10/0,4кВ-н агаарын дэд өртөөг томсгох ажил хийв... гэж,
18 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн Хүчний трансформаторт туршилт хийсэн актын 8-д Хүчний трансформаторын никийн үзүүлэлт S=400кВА, U-10/04кВ гэж тус тус тэмдэглэснээс үзвэл маргаан бүхий м.кв газар дээр байрлаж буй 9 м.кв талбай бүхий цы дэд өртөөг 18 онд шинэчлэх ажил хийгдэж, хүчин чадлыг 5кВА, 10/0,4кВ-оос 400 кВА, 10/0.4 кВ болгон нэмэгдү.
35. ц дэд өртөө нь оролтын 10кВ(киловольт) хүчдэлтэй, гаралтын 0,4кВ хүчдэлтэй никийн үзүүлэлттэй буюу шугамаар ирж буй 10кВ хүчдэлтэй цыг 0,4кВ (400В) болгон бууруулж айл өрхөд нийлүүлдэг 400кВА (киловольт-ампер) чадалтай болох нь дээрх никийн үзүүлэлтүүдээр тогтоогдож байна.
36.Түүнчлэн Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын 25 оны 09 дүгээр сарын 22-ны өдрийн тоот албан бичгийн хавсралтаар ирүүлсэн маргаан бүхий газрын ц станцын хамгаалалтын бүстэй давхацуулсан зурагт[26] 6-10кВ гэж тэмдэглэснээс үзвэл дэд станц нь 10кВ хүчдэлтэй цы дамжуулах шугам гэж үзэх үндэслэлтэй бөгөөд уг станцын ц дамжуулах шугамын хамгаалалтын зурвас нь хүн оршин суудаг газраар өнгөрөх нөхцөлд шугамын захын утаснаас хоёр тийш 2 метр байхаар байна.
37.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.5-д зааснаар шүүх нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнээс хэтэрсэн болон хэргийн оролцогчдын маргаагүй асуудлаар дүгнэлт хийж, шийдвэр гаргаж болохгүй.
38.Иймд шүүхээс нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн тодруулсан нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнд Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын 25 оны 09 дүгээр сарын 22-ны өдрийн тоот албан бичгийн хавсралтаар ирүүлсэн эрчим хүчний хамгаалалтын зурвастай давхацсан хэмжээгээр буюу маргаан бүхий нэгж талбарын дугаартай м.кв газраас ц станцын хамгаалалтын бүстэй давхацсан м.кв, ц т шугамын хамгаалалтын бүстэй давхацсан 45 м.кв, нийт 283 м.кв газрыг илт хууль бус болохыг тогтоож шийдвэрлэв.
39.Харин Эрчим хүчний тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1 дэх хэсэг нь хамгаалалтын зурваст гэр, орон сууц, барилга байгууламж барих, эзэмшигчийн зөвшөөрснөөс бусад үйл ажиллагаа явуулахыг хориглосон буюу газар эзэмшигч, ашиглагчид этгээдэд чиглэсэн зохицуулалт байх тул хариуцагч Ч******* дүүргийн Засаг дарга болон нийслэлийн Засаг даргын иргэнд газар эзэмшүүлж, өмчлүүлсэн шийдвэрийг Захиргааны ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1.5-д заасан хууль бус үйлдэл, эс үйлдэхүй хийх шаардсан гэж буруутгах үндэслэлгүй байна.
40.Хөөн хэлэлцэх хугацааны тухайд:
40.1.У ц т с ТӨХК-иас 24 оны 08 дугаар сарын 15-ны өдрийн тоот Хамгаалалтын зурвас чөлөөлөх тухай албан бичгийг Нийслэлийн Газар зохион байгуулалтын албанд хандан гаргасны хариуд тус албаны 24 оны 09 дүгээр сарын -ний өдрийн албан бичгээр ...Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийн дугаар зүйлд заасан нийслэлийн Засаг даргын бүрэн эрхэд өмчилсөн газрын эрхийг хүчингүй болгохоор тусгагдаагүй тул газар өмчлөх эрхтэй холбоотой маргааныг шүүхийн байгууллагад хандаж шийдвэрлүүлнэ үү гэх хариуг хүргүүлсэн байна.
40.2.Хэрэгт авагдсан баримтуудаас үзвэл иргэн Э.А нь маргаан бүхий м.кв газрыг бодитоор хашаа хатгаж, гэр, орон сууц, байшин барих зэргээр бодитоор гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар эзэмшиж, ашиглаж байгаагүй, мөн Хүчин ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй, Нийслэлийн Засаг дарга болон Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт холбогдох захиргааны хэргийн оролцогч биш байх тул нэхэмжлэгч У ц т с ТӨХК-иас дэд өртөөний байрлаж буй газрыг бусдад эзэмшүүлж, өмчлүүлсэн гэх нөхцөл байдлыг өмнө нь мэдэх боломжгүй байжээ.
40.3.Улмаар Х ХХК-иас 24 оны 08 дугаар сарын -ны өдрийн тоот албан бичгээр Ч******* дүүргийн дүгээр хороонд байрлах манай компанийн эзэмшлийн дэд өртөөний газрыг бусад хуулийн этгээд, иргэнд эзэмшүүлсэн талаар шаардлага мэдээлэл-ийг У ц т с ТӨХК-нд хүргүүлсэнтэй холбогдуулан тус компанийн 24 оны 08 дугаар сарын 15-ны өдрийн тоот Хамгаалалтын зурвас чөлөөлөх тухай албан бичгээр Нийслэлийн Газар зохион байгуулалтын албанд хандан газар өмчлөх эрхтэй холбоотой маргааныг шүүхийн байгууллагад хандаж шийдвэрлүүлэх талаар хариу авсан байх тул Захиргааны ерөнхий хуулийн 92 дугаар зүйлийн 92.1-д Хуульд өөрөөр заагаагүй бол иргэн, хуулийн этгээдээс түүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн гэж үзвэл холбогдох захиргааны актыг хууль болон зорилгодоо нийцэж байгаа эсэх талаар хянуулахаар гомдол гаргах эрхтэй гэж заасан урьдчилан шийдвэрлэх шаардлагыг биелүүлсэн гэж үзнэ.
41.Хоёр.Нийслэлийн Засаг даргын 10 оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Г овогтой Год холбогдох хэсгийн эрчим хүчний шугам сний хамгаалалтын зурвастай давхцалтай хэсгийг илт хууль бус болохыг тогтоолгох шаардлагын тухайд:
42.Гуравдагч этгээд Т.Сгийн хувьд маргаан бүхий м.кв газар өмчлөх эрх дараах байдлаар үүссэн байна.
42.1.Тодруулбал, Ардын депутатуудын хурлын гүйцэтгэх захиргааны 17 оны 9 дүгээр сарын 02-ны өдрийн 63 дугаар шийдвэрээр 300 ам.метр газрыг хашаа байшинд зориулан Г.Чд эдлүүлэхээр олгосныг Ггийн Год шилжүүлж, хаягийг Ч******* дүүрэг, дүгээр хороо, тоотоор бүртгэсэн болох нь Амины хэрэгцээнд газар эдлэх эрхийн ******* дугаартай үнэмлэхээр тогтоогдож байна.
42.2.Улмаар Г.Гоос 03 оны 09 дүгээр сарын -ний өдөр Ч******* дүүргийн Засаг даргад хандан гаргасан Ч******* дүүргийн дүгээр хороонд байрлах м урттай, 15м өргөнтэй эзэмшил газраа гэр бүлийн нэр бүхий 5 гишүүдийн хамт өмчилж авах тухай өргөдөл, иргэний үнэмлэхийн хуулбар, газрын хэмжилт хийсэн зураг, тойм зураг, дээрх Амины хэрэгцээнд газар эдлэх эрхийн ******* дугаартай үнэмлэх, Ч******* дүүргийн дүгээр хорооны Засаг даргын тус хорооны тоотод оршин суудаг болохыг тодорхойлсон тодорхойлолт зэргийг үндэслэн Нийслэлийн Засаг даргын 03 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдрийн дугаар захирамжаар[27] Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, дугаар гудамжны тоот хаягт байршилтай 5,464,800 төгрөгийн үнэ бүхий 414 м.кв газрыг үнэ төлбөргүй өмчлүүлсэн байх боловч Г.Год олгосон 03 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдрийн Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай шийдвэрт газрын хэмжээг м.кв гэж тэмдэглэжээ.
42.3.Түүнчлэн, 04 оны Гэр хорооллын газрын төлөв байдал, чанарын улсын хянан баталгааны дүгнэлтэд нэгж талбарын ******* дугаартай, Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, Нуур , тоот хаягтай байршилтай газрын хэмжээг м.кв-аар тэмдэглэсэн байна.
42.4.Нийслэлийн Засаг даргын 10 оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн дугаар захирамжаар[28] Ч******* дүүргийн дугаар гудамжны тоот хаягт байршилтай м.кв газрын хамтран өмчлөгчөөр бүртгэгдсэн байсан 5 иргэнээс 4 иргэний нэрийг хасаж, Г.Гын эхнэр Ш.О*******ийг хамтран өмчлөгчөөр үлдээн бүртгэсэн өөрчлөлтийг оруулжээ.
42.5.Улсын бүртгэлийн байгууллагаас иргэн Г.Г, Ш.О******* нарын 10 оны 05 дугаар сарын 06-ны өдрийн Эд хөрөнгийн эрхийн улсын бүртгэлийн газарт хандан гаргасан өргөдлийг үндэслэн Г.Г, Ш.О******* нарыг Ч******* дүүргийн дүгээр хороо, дугаар гудамжны тоот хаягт байршилтай, нэгж талбарын ******* дугаартай гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалттай м.кв газрын хууль ёсны өмчлөгчөөр ******* дугаарт бүртгэж, 10 оны 05 дугаар сарын -ны өдөр гэрчилгээ олгосон байна.
42.6.16 оны 05 дугаар сарын -ны өдрийн Газар худалдах, худалдан авах гэрээгээр Г.Г, Ш.О******* нараас дээрх газрыг 10,000,000 төгрөгөөр харилцан тохиролцож гуравдагч этгээд Т.Сд худалдсан бөгөөд Улсын бүртгэлийн байгууллагаас 16 оны 05 дугаар сарын 13-ны өдөр маргаан бүхий м.кв газрын хууль ёсны өмчлөгчөөр Т.Сг бүртгэж, гэрчилгээ олгожээ.
43.Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн ерөнхий газрын 25 оны 09 дүгээр сарын 22-ны өдрийн тоот албан бичгээр гуравдагч этгээд Т.Сгийн нэгж талбарын ******* дугаартай 444 м.кв талбайтай газар нь ц станцын хамгаалалтын бүстэй 9 м.кв талбайгаар давхцалтай болох нь тогтоогддог.
44.Гэвч дээрх үйл баримтаас үзвэл маргаан бүхий Нийслэлийн Засаг даргын 10 оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн дугаар захирамж нь иргэн Г.Год газар өмчлөх эрх олгоогүй харин түүний өмчлөх эрхтэй 414 м.кв газрын хамтран өмчлөгч нарын бүртгэлд өөрчлөлт оруулсан шийдвэр байх бөгөөд Г.Год маргаан бүхий м.кв газар өмчлөх эрх дэд өртөө маргаан бүхий 9 м.кв талбай бүхий байршилд байрлахаас өмнө үүссэн байх тул түүнд газар өмчлөх эрх олгосон Нийслэлийн Засаг даргын 03 оны 10 дугаар сарын 03-ны өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Г.Год холбогдох хэсгийг илт хууль бусд тооцох үндэслэлгүй.
45.Иймд нэхэмжлэгчийн Нийслэлийн Засаг даргын 10 оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн дугаар захирамжийн иргэн Г овогтой Год холбогдох хэсгийн Эрчим хүчний хамгаалалтын зурвас газартай давхцалтай хэсгийг илт хууль бус болохыг тогтоолгох шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.
46.Хэдийгээр гуравдагч этгээд Т.Сгийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч О.Т*******ын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч В.Эаас шүүх хуралдааны явцад эрчим хүчний хамгаалалтын зурваст хамаарах газрыг чөлөөлөхийг хүлээн зөвшөөрч байгаа гэх тайлбарыг гаргасан боловч хариуцагч Нийслэлийн Засаг даргаас энэхүү нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөөгүй тул шүүхээс нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрснийг баталж, хэргийг шийдвэрлэх боломжгүй.
47.Харин шүүхэд гаргасан тайлбарын хүрээнд маргаан бүхий газрын эрчим хүчний хамгаалалтын зурвастай давхцалтай хэсгийг гуравдагч этгээд Т.С сайн дураар чөлөөлж өгөх эрх нээлттэй бөгөөд энэ асуудлаар У ц т с ТӨХК-тай харилцан тохиролцож шийдвэрлэх боломжтой болохыг дурдах нь зүйтэй.
48.Мөн гуравдагч этгээд Г.М*******ийн хувьд Ч******* дүүрэг, дүгээр хороо, дүгээр гудамж, тоот хаягт байршилтай, нэгж талбарын дугаартай м.кв талбай бүхий газраас эрчим хүчний шугам сний хамгаалалтын зурвастай давхцалгүй 416 м.кв газрыг өмчлөх эрх хэвээр хадгалагдах болохыг тэмдэглэж байна.
49.Дээрх үндэслэлүүдээр нэхэмжлэгчийн гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангаж, үлдэх хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэлээ.
Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3 дахь хэсэг, 106.3.2, 106.3.13 дахь заалтад тус тус заасныг
удирдлага болгон ТОГТООХ нь:
1.Захиргааны ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1.6, Газрын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.1, 32 дугаар зүйлийн 32.1, 32.2, Монгол Улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1.5.1, дүгээр зүйлийн .1 дэх хэсэгт тус тус заасныг баримтлан нэхэмжлэгч У ц т с ТӨХК-ийн Ч******* дүүргийн Засаг дарга, Нийслэлийн Засаг даргад тус тус холбогдуулан гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангаж, Ч******* дүүргийн Засаг даргын 06 оны дүгээр сарын 27-ны өдрийн дугаартай захирамжийн иргэн Э.Ад, Нийслэлийн Засаг даргын 08 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн дугаартай захирамжийн иргэн Э.Ад холбогдох хэсгээс тус тус ц станцын хамгаалалтын бүстэй давхцсан м.кв, ц т шугамын хамгаалалтын бүстэй давхцсан 45 м.кв буюу эрчим хүчний шугам сний хамгаалалтын зурвастай давхцалтай нийт 283 м.кв газрыг илт хууль болохыг тогтоож, үлдэх хэсгийг хэрэгсэхгүй болгосугай.
2.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан нэхэмжлэгчийн урьдчилан төлсөн улсын тэмдэгтийн хураамж болох 70.0 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.
Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1 дэх хэсэгт зааснаар хэргийн оролцогчид, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шийдвэрийг гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор давж заалдах журмаар гомдол гаргах эрхтэй.
ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ А.ГАНЗОРИГ