2025 07 03 191/ШШ2025/05856

 

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн шүүгч Б.Цолмонгэрэл даргалж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд хийсэн иргэний хэргийн шүүх хуралдаанаар,

 

Нэхэмжлэгч: Сүхбаатар дүүрэг, 26 дугаар хороо, Баянмонгол хороолол, 401 байр, 13 тоот хаягт оршин суух, ******* ******* ******* ******* /рд:*******/-ын нэхэмжлэлтэй,

 

Хариуцагч: Шийдвэр ******* *******, ******* холбогдох,

 

Бие даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээд:Сүхбаатар дүүрэг, 4 дүгээр хороо, Сайн ноён хан Намнансүрэнгийн гудамж, 37 байр, 74 тоот хаягт оршин суух, ******* /рд:/,

 

2024 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 9335 дугаартай Төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай тогтоолыг хүчингүй болгуулах тухай нэхэмжлэлийг 2025 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдөр хүлээн авч, 2025 оны 02 дугаар сарын 06-ны өдөр иргэний хэрэг үүсгэн хянан хэлэлцэв.

 

Шүүх хуралдааны оролцогчид:

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.М,

Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Б.

Бие даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээд Б.Д итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч З.А,

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Г.Тогтуунжаргал нар оролцов.

 

Нэхэмжлэгчийн хүсэлтээр хариуцагчийн эзгүйд хэргийг хянан хэлэлцэв.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

1. Нэхэмжлэгч Х.******* нь шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлдээ болон түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б., өмгөөлөгч Б. нар нэхэмжлэлийн үндэслэлийг шүүх хуралдаанд дараах байдлаар тодорхойлж байна. Үүнд:

Нэхэмжлэгч *******гийн ******* миний бие "Рилайнс" ББСБ ХХК-тай 2018 оны 04 дүгээр сарын 03-ны өдөр 19/18 дугаартай зээлийн гэрээг байгуулж 150,000,000 (нэг зуун тавин сая) төгрөгийг зээлж авсан. Зээлийн барьцаанд өөрийн өмчлөлийн 4 өрөө болон 2 өрөө орон сууцаа барьцаалсан билээ.

Сүхбаатар дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 04 сарын 02-ны өдрийн 01332 дугаар ээр хариуцагч , *******гийн ******* нараас 67,285,388 төгрөгийг гаргуулж нэхэмжлэгч Рилайнс ББСБ ХХК-д олгуулахаар лэсэн билээ.

Тус төлбөрийг гаргуулах ******* ажиллагаатай холбоотой Нийслэлийн шүүхийн ******* газраас 2024 оны 11 дугаар сарын 07-ны өдөр 01-156/25588 дугаар *******н тоотоор "төлбөр төлөгч ******* регистрийн дугаартай, *******гийн *******, ******* баримт бичгийн шаардлагыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй гэсэн үндэслэлээр гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлэх саналыг хүргүүлж, уг саналд үндэслэн Шүүхийн ******* *******ны дарга, ******* гүйцэтгэгч нь 2024 оны 11 дугаар сарын 08-ны өдрийн 9335 дугаар "Төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай тогтоолыг гаргасан байна. Үүгээр ******* регистрийн дугаартай, *******гийн *******, гадаад улсад гарах, зорчих эрхийг түдгэлзүүлсэн байна.

Шүүхийн ******* тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.1-т Тавин сая төгрөгөөс дээш хөрөнгийн шаардлага бүхий ******* баримт бичгийн шаардлагыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй, эсхүл тэжээн тэтгэх үүргээ 3 сараас дээш хугацаагаар биелүүлээгүй төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрхийг дараах үндэслэлээр түдгэлзүүлж болно гэж, 59.1.1-т "Эрэн сурвалжлагдаж байгаа, эсхүл төлбөр төлөхөөс зайлсхийх зорилгоор гадаад улсад оргон зайлж болзошгүй гэж заасан.

Иймд тавин сая төгрөгөөс дээш үнийн дүн бүхий төлбөр гаргуулах ******* баримт бичгийн шаардлагыг биелүүлээгүй төлбөр авагчийн гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлэх үндэслэл нь эрэн сурвалжлагдаж байгаа, төлбөр төлөхөөс санаатай зайлсхийсэн, хөрөнгөө нуун дарагдуулсан, төлбөр төлөхөөс зайлсхийх зорилгоор гадаад улсад оргон зайлж болзошгүй явдал байна. Гагцхүү эдгээр үндэслэлүүдийн аль нэг нь бүрдсэн тохиолдолд л төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлэхээр заажээ.

Гэтэл Нийслэлийн шүүхийн ******* газрын дээрх гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх саналын үндэслэл нь "шүүхийн т заагдсан төлбөрөө бүрэн төлөх, ******* ажиллагааг дуусгавар болох хүртэл" гэсэн байна. Харин хуулийн 59.1-т заасан үндэслэлүүдийн аль үндэслэл тогтоогдсон гэж үзсэн талаар тусгаагүй. Мөн тухайн саналын дагуу ******* ******* *******ны дарга, ******* гүйцэтгэгчийн 2024 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 9335 дугаар Төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай тогтоолыг гаргахдаа ч хуульд заасан аль нэг үндэслэлийг заагаагүй байна. Эндээс харахад Шүүхийн ******* байгууллага нь зөвхөн Гүйцэтгэх баримт бичгийн шаардлагыг биелүүлээгүй гэх үндэслэлээр уг арга хэмжээг аваад байна. Гэтэл гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлэх нь шүүхийн ийг гүйцэтгээгүй этгээдэд өгөх ял, хариуцлага биш юм.

Энэхүү тогтоолд эрэн сурвалжлагдаж байсан эсэх, эсхүл гадаад улс руу оргон зайлах эсэх, хөрөнгөө нуун дарагдуулсан эсэх зэрэг үндэслэлийн алийг заасан тодорхой биш байгаа нь эрх зүйн хувьд алдаатай . Шүүхийн ******* газрын өөрийнх нь хууль зөрчдөг практик байдаг, ер нь 50,000,000 төгрөгөөс дээш төлбөртэй байвал гадаад зорчих эрхийг хязгаарладаг. Энэ хүрээнд нэхэмжлэгчийн гадаадад зорчих эрхийг хязгаарлах гаргасныг үндэслэлгүй гэж үзэж байна.

Хариуцагч нь ******* ажиллагааг явуулахдаа түнийг дуудан ирүүлж, эрх, үүргийг тайлбарлаж өгөөгүй, гагцхүү энэ тогтоол гаргаснаас хойш 2024.12.30-ны өдөр түүнээс хөрөнгийн мэдээлэл, оршин сууж байгаа хаягийн мэдээлэл, төлбөрийг хэрхэн яаж төлөхийг асуух үед өөрийнхөө бүхий л мэдээлэлийг нэхэмжлэгч өөрөө өгсөн. Шүүхийн ээр төлөх ёстой төлбөрөөс 30,000,000 гаруй сая төгрөгийг төлбөр төлөгч Б. төлснөөр төлбөрийн хэмжээ 50,000,000 төгрөгөөс доош болсон байсан. Эдгээр нөхцөл байдлыг харгалзан үзэхэд хилийн хориг тавих үндэслэлгүй байна.

Мөн төлөх төлбөр 50,000,000 төгрөгөөс доош орсон нь хилийн хориг тавьсны дараа болсон, хөрөнгөө нуун дарагдуулсан, төлбөр төлөхөөс зайлсхийсэн гэж шүүхэд тайлбарладаг. Гэвч ******* газар нь эдгээр ажиллагааг хилийн хориг тавьсны дараа хийсэн, үүнээс өмнө эдгээр ажиллагааг огт хийгээгүй. Түүнээс гадна Х.*******йн нэр дээр байгаа тодорхой хэмжээний хөрөнгийг битүүмжилснээс гадна барьцаа хөрөнгөтэй байсан. Уг барьцаа хөрөнгөөр шүүхийн ийг хангуулах бүрэн боломжтой байсан.

Нэхэмжлэгчийн зүгээс шүүхийн ийг биелүүлэх боломжтой учраас хилийн хоригийг цуцлуулах нэхэмжлэл гаргасан.

Ер нь ******* ******* байгууллагын хүнд суртал бол үндэслэлгүйгээр шүүхийн ******* ажиллагаа явуулдаг, үндэслэлгүйгээр Үндсэн хуульд заасан хүний зорчих эрхийг хязгаарладаг. Ингэснээр энэ арга хэмжээг авснаар төлбөр төлөгчийг дарамт, шахалтанд оруулдаг бөгөөд төлбөр төлүүлэх аргын хүрээнд энэхүү тогтоолыг гаргасан гэж бид үзэж байна.

Монгол улсын Үндсэн хуулийн 16.18 дугаар зүйлд Монгол Улсын иргэн түр буюу байнга оршин суух газраа сонгох, гадаадад явах, эх орондоо буцаж ирэх эрхтэй тухай заасан. Мөн гадаадад явах, оршин суух эрхийг зөвхөн хуулиар хязгаарлах талаар Үндсэн хуулийн тус зүйлд заасан.

Шүүхийн ******* тухай хуулийн 59.1.1 дэх заалт нь гадаадад явах эрхийг хязгаарласан хууль юм. Гэтэл Шүүхийн ******* байгууллага нь хуульд заасан үндэслэл бүрдээгүй байхад зөвхөн шүүхийн ийн дагуу төлөгдөх төлбөрийг төлөөгүй гэх үндэслэлээр тус арга хэмжээг авч байгаа нь Үндсэн хуулиар баталгаажсан эрхийг зөрчиж байна.

Шүүхийн ******* тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.4-т ... ерөнхий гүйцэтгэгчийн ийг хүлээн авснаас хойш 14 хоногийн дотор шүүхэд гомдол гаргаж болно" гэж заасны дагуу нэхэмжлэл гаргасан.

Иймд ******* гүйцэтгэгчийн 2024 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай 9335 дугаар тогтоолыг хүчингүй болгож өгнө үү гэв.

 

2. Хариуцагч ******* ******* ******* нь татгалзлын үндэслэлээ дараах байдлаар тодорхойлсон. Үүнд:

Нэхэмжлэгч Х.*******йн нэхэмжлэлтэй иргэний хэрэгт тус газарт холбогдуулан гаргасан нэхэмжлэлтэй танилцаад дараах хариу тайлбарыг гаргаж байна.

Сүхбаатар дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 4 дүгээр сарын 02-ны өдрийн 1332 дугаар ээр Х.*******, Б. нараас 67.779.766 төгрөгийг гаргуулж "Рилайнс ББСБ" ХХК-д олгохоор лэсэн. ******* ******* ажиллагаа үүсгэх тухай 2024 оны 10 дугаар сарын 18-ны өдрийн 24420740 дүгээр тогтоолоор үүсгэсэн.

Төлбөр төлөгч Х.*******д шүүхийн биелүүлэх мэдэгдэл, зарлан дуудах мэдэгдэл удаа дараа хүргүүлсэн боловч гүйцэтгэгчийн зарлан дуудсан хугацаанд ирдэггүй, шүүхийн ийг биелүүлдэггүй, биелүүлэхээс санаатайгаар зайлсхийсэн үйлдэл гаргасан тул Шүүхийн ******* тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.1-т заасны дагуу Тавин сая төгрөгөөс дээш хөрөнгийн шаардлага бүхий ******* баримт бичгийн шаардлагыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй..." түүний гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлсэн.

Мөн төлбөр төлөгч Х.******* шүүхийн т заасан хаягт оршин суудаггүй болохыг хорооны тодорхойлолтоор тогтоосон тул түүнийг 2024 оны 12 дугаар сарын 18-ны өдрийн 12/883 дугаар Төлбөр төлөгчийг эрэн сурвалжлах тухай тогтоолоор эрэн сурвалжилсан. Эрэн сурвалжлах ажиллагаагаар олж тогтоон шүүхийн биелүүлэх мэдэгдэл гардуулан өгсөн боловч шүүхийн ийг биелүүлээгүй байна.

Төлбөр төлөгч Х.******* нь эрэн сурвалжлах ажиллагаагаар *******дан ирүүлж өөрөө мэдүүлсэн оршин суугаа хаяг болох Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо 23-25 тоотод мөн л оршин суудаггүй болохыг хорооны тодорхойлолтоор тогтоосон.

Төлбөр төлөгч Х.*******г 2024 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн 24420740/06-156 тоот, 2024 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдрийн 24420740/14-156 тоот зарлан дуудах мэдэгдлүүдээр дуудсан боловч тогтоосон хугацаанд буюу 10 сарын 24-ний өдөр, 11 сарын 07-ны өдрүүдэд ирээгүй төлбөр төлөхөөс санаатайгаар зайлсхийдэг болох нь тогтоогдож байна. /Зарлан дуудах мэдэгдэл, ирээгүй болохыг тэмдэглэсэн гүйцэтгэгчийн тогтоосон хугацаанд тэмдэглэлийг нотлох баримтаар гаргаж өгсөн/

Төлбөр төлөгч Х.******* нь шүүхийн биелүүлэхээс санаатайгаар зайлсхийж, оршин суугаа хаягийг байнга худал мэдүүлдэг болох нь түүний шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлд Сүхбаатар дүүргийн 26 дугаар хороо, Баянмонгол хороолол 401 дүгээр байрны 13 тоот гэж мөн худал мэдүүлсэн байгаагаас тодорхой харагдаж байна. Учир нь Баянмонгол хороолол нь Баянзүрх дүүргийн 26 дугаар хороонд байдаг хотхон болно.

Мөн Шүүхийн ******* тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлд 50 сая төгрөгөөс дээш хөрөнгийн шаардлага бүхий төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлэх-ээр заасан бөгөөд төлбөрийг хэсэгчлэн төлсөн нь түүний гадаадад зорчих эрхийг сэргээх үндэслэл болохгүй тул төлбөр төлөгч Х.*******йн гаргасан нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ. /2 хх 30-31/

 

3. Бие даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээд Б. нь шүүхэд гаргасан хариу тайлбартаа болон итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч З. нь шүүх хуралдаанд татгалзлын үндэслэлийг дараах байдлаар тодорхойлж байна. Үүнд:

Нийслэлийн шүүхийн ******* газарт Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн ээр Х.******* болон Б. нараас 67,285,388 төгрөгийг гаргуулж, Рилайнс ББСБ ХХК-нд олгуулахаар лэсэн байдаг.

Гэтэл Х.*******йн 2018 оны 04-р сарын 03-ны өдөр миний өмчлөлийн 4 өрөө орон сууцны өмчлөх эрхийн гэрчилгээ болон миний өөрийн өмчлөлийн 2 өрөө орон сууцыг худалдан борлуулахаар тохирч улмаар өөрийн үеэлтэй нийлж бэлэглэлийн болон худалдах худалдан авах гэрээ байгуулж, орон сууны өмчлөх эрхийн гэрчилгээг өөрийн үеэл болон өөрийн нэр дээр шилжүүлж авсан.

Энэхүү үйлдэлд миний бие гомдол гаргаж, цагдаагийн байгууллагаар шалгаж, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь анхан, давж заалдах болон хяналтын шатны шүүхийн тогтоолоор Х.*******-г гэм буруутай болохыг тогтоож, Рилайнс ББСБ ХХК-нд барьцаалсан 2 өрөө орон сууцыг Б. миний өмчлөлд буцаан шилжүүлэхийг даалгасан.

Гэтэл Х.******* нь 2025 оны 01-р сарын 30-ны өдөр Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлийн үндэслэх хэсэгтээ өр төлбөрт өөрийн өмчлөлийн 4 болон 2 өрөө орон сууц байгаа гэх агуулгыг тусгасан байна. Уг 4 өрөө орон сууц нь миний өөрийн өмчлөлийн хөрөнгө бөгөөд Х.*******йн нэр дээр өмчлөх эрхийн гэрчилгээ гарч байгаагүй. Харин өөрийн өмчлөлийн гэж дурдаад буй 2 өрөө орон сууцны өмчлөх эрхийн гэрчилгээг Х.******* нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг үйлдэж өөрийн өмчлөлд шилжүүлж Рилайнс ББСБ ХХК-нд шилжүүлсэн болох нь тогтоогдсон.

Улмаар уг залилах гэмт хэргийг лэхээс өмнө Рилайнс ББСБ ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй, Б., Х.******* нарт холбогдох иргэний хэрэг түрүүлж лэгдсэн учраас зээлийн гэрээ болон барьцааны гэрээтэй холбоотой иргэний хэрэг эцэслэн лэсэн. Гагцхүү тус шүүхийн ийн дагуу ******* ажиллагаа явагдахад Х.******* нь нэг ч удаагийн төлөлт хийгээгүй. Тухайн хэргийг шүүх лэхдээ ямар нэгэн мөнгөн дүн заахгүйгээр Х.*******, Б. нараас гэж тусгагдсан байдаг.

Дээрх иргэний хэргийн хүчин төгөлдөр шүүхийн ийн дагуу ******* ажиллагааны явцад 25,000,000 төгрөгийг төлсөн бөгөөд улмаар Б.гийн зүгээс ******* ажиллагаагаар төлөх ёстой өр төлбөрийн 50 хувийг л төлнө. Харин 50 хувийг нь Х******* төлөх учиртай бөгөөд тэрээр одоог болтол надад учруулсан хохирлоо төлөөгүй, мөн ийн дагуу төлбөр төлөөгүй өдий хүрч байна. Ингээд түүнээс учирсан хохирол арилгуулах нэхэмжлэлийг тус шүүхэд гаргасан байгаа болно.

Гэтэл тэрээр төлбөрөөс огт төлөөгүй мөртлөө гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлсэн тогтоолыг хүчингүй болгуулах нэхэмжлэл гаргасныг үндэслэлгүй гэж үзэж байна.

Учир нь тэрээр Эрүүгийн хэрэгт шалгагдаж байх үедээ Казакстан улсад эхнэртэй болсон тухайгаа илэрхийлж Казакстан улс руу явах хүсэлтэй байгаа тухайгаа илэрхийлж байсан. Улмаар хүчин төгөлдөр шүүхийн болон миний нэхэмжлэлтэй иргэний хэрэгт оролцох явцдаа Монгол Улсаас оргох оролдлого хийж байна гэж үзэж байна. Гагцхүү хүчин төгөлдөр шүүхийн ийн дагуу ******* ажиллагааны өр төлбөрөө төлж, хүчин төгөлдөр шүүхийн ийн дагуу торгох ялыг барагдуулсны эцэст гадаад улс руу зорчиход саад болох зүйл байхгүй.

Хариуцагчийн тайлбарт нэхэмжлэгчийн дурдаад байгаа 3 үндэслэл бүрдсэн болохыг дурдсан байгаагаас үзэхэд Х.*******йн гадаадад зорчих эрхийг хязгаарласан тогтоолыг хуульд бүрэн нийцсэн гэж үзэж байна.

Нэхэмжлэгч нь шүүхийн хуулийн хүчин төгөлдөр ийг сайн дураар биелүүлэх ёстой байтал биелүүлээгүй болох нь тогтоогдож байх ба тэрээр ******* ажиллагаанд оролцохоос зайлсхийж оршин суух хаягийн талаарх мэдээллээ худал бүртгүүлсэн, төлбөр огт төлөөгүй байгаа зэрэг идэвхтэй үйлдэл нь шүүхийн ийг биелүүлэхээс татгалзсан, санаатайгаар зайлсхийсэн оролдлого гаргаж байгаа гэдгийг нь илэрхийлж байна.

Түүний оршин суух хаягаар удаа дараа мэдэгдэх хуудас явуулдаг, өгсөн хаягаар нь очиход оршин суудаггүй, өөрөөр хэлбэл төлбөр төлөхөөс удаа дараа зайлсхийсэн нөхцөл байдал тогтоогдож байгаа нь түүнийг гадаадад гарч магадгүй гэсэн агуулга шууд илэрхий болж байна. Тэрээ өөрөө гэрчээр өгсөн мэдүүлэгт Казакстан улсад эхнэр хүүхэдтэй гэдгээ мэдүүлсэн байгаагаас үзэхэд түүнд Хилийн хориг тавиагүй бол төлбөр төлөгч Казакстан улсад очоод ирэхгүй гэх байдал харагдаж байна.

Шүүхийн шийдввэрийг сайн дураар биелүүлээгүй учир төлбөр төлөгчийн хүсэлтээр *******дан гүйцэтгүүлэх захирамж, ******* хуудсыг үндэслэн ******* ажиллагаа 10 сард үүссэн, гэтэл тэрээр өөрөө уг ажиллагаанд огт ирдэггүй, оршин суух хаяг нь тодорхойгүй байж байснаа дээрх тогтоол гарснаар 12 сард хүчээр гардаж авсан болох нь тогтоогдож байна.

Тэрээр уг тогтоолтой холбогдуулан ажлын болон эрүүл мэндийн шалтгаанаар цуцлуулах хүсэлт гаргах боломжтой, түүний тус газарт гаргасан хүсэлтийг нь харахаар гадаад улс руу зорчоод эмчилгээ хийлгээд буцаж ирэх гэж байгаа юм уу гэхээр үгүй гэж тайлбарласан байдаг. Тэгэхээр энэ хүний гадаад улсад 1 сараас 6 сарын хугацаанд эмчилгээ хийлгэх гэдэг нь баримтаар нотлогдохгүй байна гэж үзэж байхаас гадна хүсэлтийг нь тодорхой биш байна гэхэээр өөрөө алга болчихдог. Хэрэв эрх нь зөрчигдсэн гэж үзсэн бол хүсэлтээ тодруулаад, холбогдох баримтаа гаргаад лүүлэх бүрэн боломжтой байсан.

Нэхэмжлэгчийн зүгээс 2 өрөө орон сууцаар өр төлбөрийг барагдуулчих боломжтой гээд тайлбарлаж байх боловч энэ хөрөнгө нь эрүүгийн хуулийн тусгай ангид заасан залилан мэхлэх аргаар олж авсан Б.гийн хөрөнгө болохыг шүүх тогтоогоод өгсөн.

Энэ бүгдээс үзэхэд нэхэмжлэгч буюу төлбөр төлөгч Х.*******йн гадаадад зорчих эрхийг хязгаарласан тогтоолыг хүчингүй болгосноор энэ хүний өр төлбөрийг хэн төлөх вэ, эрүүгийн гэмт хэргийн хохирогч болсон Б. дахиад төлөх болох уу гэдэг ойлгомжгүй үлдэх болж байна.

Иймд Х.******* нь шүүхийн хүчин төгөлдөр ийн дагуу бусдад төлөх төлбөр болон шийтгэх тогтоолоор оногдуулсан торгох ялыг одоог хүртэл биелүүлэхгүй байгааг энэ бүх хариуцлагаас оргон зайлах гэж буй гэж үзэж байгаа тул түүний нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэв. /1хх 226-227/

 

4. Шүүх хэрэгт авагдсан бичгийн баримтууд болох:

4а. Нэхэмжлэгчээс ирүүлсэн: Нэхэмжлэл, улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт, тус шүүхийн шүүгчийн 2025.01.15-ны өдрийн 101/ШЗ2025/03191 дугаар захирамжийн хуулбар, 2024.11.08-ны өдрийн 9335 дугаар Төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай тогтоол-ын хуулбар, Х.*******йн иргэний үнэмлэхийн лавлагаа /1 хх 1-9/,

4б. Хариуцагчаас ирүүлсэн: Нийслэлийн шүүхийн ******* газраас 2025.02.24-ний өдөр Ч.Урангоод, 2025.06.04-ний өдөр И.Гомбожавд олгосон итгэмжлэл, хариу тайлбар, Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024.09.13-ны өдрийн 181/ГХ2024/01087 тоот ******* хуудас, мөн шүүхийн шүүгчийн 2024.09.13-ны өдрийн 181/ШЗ2024/17072 тоот шүүхийн ийг *******дан ******* захирамж, 2024.04.02-ны өдрийн 181/ШШ2024/01332 тоот , Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2024.05.20-ны өдрийн 210/МА2024/01075 тоот магадлал, Рилайнс ББСБ ХХК-ийн 2024.10.15-ны өдрийн хүсэлт, хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, иргэний ******* ажиллагааны зардал гаргуулах гэрээ, 2024.10.18-ны өдөрийн ******* ажиллагаа үүсгэх тухай тогтоол, ******* ажиллагаатай холбоотой баримтууд,

******* ******* *******наас 2025.06.16-ны өдөр Б.Даваадорж, Х.Энхтулга нарт олгосон итгэмжлэл, хариу тайлбар, гйүцэтгэх ажиллагаатай холбоотой баримтууд, Баянзүрх дүүргийн 26 дугаар хорооны Засаг даргын тодорхойлолт, гүйцэтгэгчийн тэмдэглэл, ээлжийн амралтын хуваарийг шинэчлэн батлах тухай тушаалын хуулбар, ээлжийн амралт олгох хуудасны хуулбар /1 хх 11, 19-211, 2 хх 20-21, 30-67, 70-72, 86-89/

4в. Бие даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээдээс ирүүлсэн: Б.гийн иргэний үнэмлэхийн лавлагаа, иргэний оршин суугаа хаягийн бүртгэлийн лавлагаа, хариу тайлбар, үл хөдлөх эд хөрөнгө өмчилж байгаа болон шилжүүлсэн тухай лавлагаа, Сүхбаатар дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024.05.21-ний өдрийн 2024/ШЦТ/536 тоот шийтгэх тогтоол, Нийслэлийн эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2024.09.10-ны өдрийн 2024/ДШМ/1027 тоот магадлалын хуулбар, Монгол Улсын Дээд шүүхийн Эрүүгийн хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 2024.11.13-ны өдрийн 876 тоот Хяналтын гомдлыг хэлэлцүүлэхээс татгалзах тухай тогтоолын хуулбар, гэрч Х.*******йг асуусан тэмдэглэл, 2025.06.24-ний өдөр З.д олгосон итгэмжлэл /1хх 220-221, 226-249, 2 хх 1-5, 68/ зэрэг баримтыг бүхэлд нь шинжлэн судлав.

 

ҮНДЭСЛЭХ нь:

 

 

1. Нэхэмжлэгч Х.******* нь хариуцагч ******* ******* *******, ******* холбогдох,

2024 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 9335 дугаартай Төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай тогтоолыг хүчингүй болгуулах тухай тогтоолыг хүчингүй болгуулах тухай нэхэмжлэлийн шаадлага гаргасан.   

 

2.Хариуцагч нь гүйцэтгэлийн ажиллагаа хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу явагдсан тул нэхэмжлэлийн шаардлагыг зөвшөөрөхгүй маргасан, бөгөөд хэрэг хянан лэх ажиллагааны явцад бие даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээдээр Б.г оролцуулах хүсэлт гаргасны дагуу түүнийг татан оролцуулсан, тэрээр хариуцагчийн татгалзлыг дэмжиж оролцсон. /1 хх 212, 218-219/

 

3.Шүүх дараах үндэслэлээр нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож лэв.  

 

4.Зохигчийн тайлбар, хэрэгт авагдсан баримтаар дараах үйл баримт тогтоогдож байна.

 

4а. Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 04 дүгээр сарын 02-ны өдрийн 181/ШШ2024/01332 дугаар ээр :

-Х.*******, Б. нараас зээлийн төлбөр 67,285,388 төгрөгийг гаргуулж Рилайнс ББСБ ХХК-д олгож, нэхэмжлэлээс 494,377 төгрөгийн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож,

-нэхэмжлэгч "Рилайнс ББСБ ХХК-ийн улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 496,849 төгрөгийг улсын төсвийн орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагч Б., Хажыгалы нараас 494,378 төгрөгийг гаргуулж, Рилайнс ББСБ ХХК-д олгож, т гомдол гаргах эрхтэй болохыг дурдаж лэсэн. / 1хх 25-30/

Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2024 оны 05 дугаар сарын 20-ны өдрийн 210/МА2024/01075 дугаар магадлалаар, хариуцагч Б.гийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Баянмөнхийн гаргасан давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхиж, ийг хэвээр үлдээсэн. /1хх 31-35/

 

4б. Дээрх т Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгчийн 2024 оны 09 дүгээр сарын 13-ны өдрийн 181/ШЗ2024/17072 дугаартай *******дан ******* захирамж, 181/ГХ2024/01087 дугаартай ******* хуудас тус тус бичигдснийг үндэслэн хариуцагч нь 2024 оны 10 дугаар сарын 18-ны өдөр №24420740 тоот тогтоолоор ******* ажиллагаа үүсгэн ******* ажиллагаа явуулсан болох нь хэрэгт авагдсан баримтууд болон талуудын тайлбараар тогтоогдсон. /1хх 22-24, 43/

 

4в. Шүүхийн ******* ажиллагааны явцад 2024.10.21-ний өдөр Х.*******йн иргэний бүртгэл, эд хөрөнгийн болон нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн талаарх лавлагааг гаргуулсан, түүний эзэмшлийн Jaguar XJмаркийн 37-95 УБЗ улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийн захиран зарцуулах эрхийг, мөн №24420740/04-156 тоот тогтоолоор түүний өмчлөлийн Эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203005180 дугаартай Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо, 220 мянгат гудамж 23 дугаар байр, 25 тоотод байрлах үл хөдлөх эд хөрөнгийн улсын бүртгэлд өөрчлөлт оруулах эрхийг түдгэлзүүлсэн,

2024.11.05-ны өдөр Х.*******д шүүхийн биелүүлэх мэдэгдэл, зарлан дуудах мэдэгдэл, гадаадад зоричх эрх түдгэлзүүлэх тухай мэдэгдэл зэргийг Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо, 23 дугаар байр, 25 тоот хаягаар хүргүүлэхээр Монгол шуудан ХК-д хүлээлгэн өгч,

2024.11.08-ны өдрийн 9335 дугаартай Төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай, 2024.12.18-ны өдрийн 12/883 тоот Төлбөр төлөгч, түүний эд хөрөнгийг эрэн сурвалжлах тухай тогтоол-ыг тус тус гаргажээ. /1хх 50-55, 59, 87-88,98/

 

5. ******* ******* ажиллагааны явцад шийдвэр гүйцэтгэгч нь 2024 оны 11 дүгээр сарын 05-ны өдөр төлбөр төлөгч Х.Хажыгал,...нар ******* баримт бичгийн шаардлагыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй тул Шүүхийн ******* тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.1-т заасныг үндэслэн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх саналыг ахлах , ахлах гүйцэтгэгч нь 2024 оны 11 дүгээр сарын 07-ны өдөр ерөнхий тус тус хүргүүлсэн, ерөнхий гүйцэтгэгч нь 2024 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 9335 дугаартай Төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай тогтоолоор шүүхийн т заагдсан төлбөрөө бүрэн төлөх, ******* ажиллагааг дуусгавар болох хүртэлх хугацаанд гадаадад зорчих эрхийн түдгэлзүүлжээ. /1хх 88,96,98/

 

5а. Энэхүү тогтоолыг 2024 оны 12 дугаар сарын 30-ны өдөр Х.*******, ... нарт Шүүхийн ******* тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.2-т заасны дагуу мэдэгдсэн байна. /1 хх 98/

 

6.Нэхэмжлэгч нь нэхэмжлэлийн үндэслэлээ...гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тогтоолд хуульд заасан үндэслэлийг дурдаагүй, тогтоол гарах үед шүүхийн ээр төлөх ёстой төлбөрөөс Б. тодоохой хэсгийг төлсөн нь 50,000,000 төгрөгөөс доош хэмжээтэй болсон, шүүхийн ийг биелүүлэх боломжтой байхад Үндсэн хуульд заасан эрх хязгаарласан арга хэмжээ авсан нь үндэслэлгүй гэж тодорхойлсон.

 

7.Хариуцагч нь татгалзлын үндэслэлээ.... зарлан дуудсан хугацаанд ирдэггүй, шүүхийн ийг биелүүлдэггүй, биелүүлэхээс санаатайгаар зайлсхийсэн, шүүхийн т заасан болон эрэн сурвалжлах ажиллагааны явцад тогтоосон хаягт оршин суудаггүй, шүүхийн биелүүлэх мэдэгдэл гардуулан өгсөн боловч шүүхийн ийг биелүүлээгүй гэж маргасан.

 

8.Бие даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээд нь татгалзлын үндэслэлийг .... шүүхийн хүчин төгөлдөр ийн дагуу бусдад төлөх төлбөр болон шийтгэх тогтоолын дагуу торгох ялыг одоог хүртэл биелүүлэхгүй байгаа тул нэхэмжлэлийн шаардлага үндэслэлгүй гэж тайлбарласан.

 

9. Зохигчийн тайлбар, хэрэгт авагдсан баримтаас үзэхэд дээрх тогтоолыг гаргах үед төлбөр төлөгч Х.******* нар шүүхийн ээр төлөх ёстой 67,285,388 төгрөг, улсын тэмдэгтийн хураамж 494,378 төгрөгийн хамт төлбөр төлөгчид төлөх үүргээ биелүүлээгүй, төлбөр огт төлөгдөөгүй болох нь тогтоогдож байна.

 

9а. Мөн нэхэмжлэгч нь шүүхийн т дурдсан Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо, 23 дугаар байр, 25 тоот хаягт, эрэн сурвалжлах ажиллагааны явцад тогтоосон Сүхбаатар дүүргийн 4 дүгээр хороо, 37 байр, 74 тоот хаягт, Сүхбаатар дүүрэг, 26 дугаар хороо, Баянмонгол хороолол, 401 байр, 13 тоот хаягт бүртгэлгүй, оршин суудаггүй болохыг дээрх хорооны Засаг дарга нар тус тус тодорхойлжээ.

 

9б. Түүнчлэн нэхэмжлэгч нь шүүхийн ийг төлөх бүрэн боломжтой байсан гэж тайлбарласан боловч түүний арилжааны банкны холбогдох данснаас 5,215.26 төгрөгийн хасалт хийснээс өөрөөр төлбөр төлсөнтэй холбоотой баримтыг ирүүлээгүйгээс гадна Сүхбаатар дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024.05.21-ний өдрийн 2024/ШЦТ/536 тоот тогтоолоор Х.*******йн нэр дээр өмчлөх эрхтэй байсан Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо, 220 мянгат, 23 дугаар байр, 25 тоот орон сууцыг Б.гийн өмчлөлд шилжүүлэхээр лэсэн болох нь тогтоогдсон.

 

10. Шүүхийн ******* тухай хуулийн 59 дүгээр 59.1-т Тавин сая төгрөгөөс дээш хөрөнгийн шаардлага бүхий ******* баримт бичгийн шаардлагыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй, эсхүл тэжээн тэтгэх үүргээ 3 сараас дээш хугацаагаар биелүүлээгүй төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрхийг дараах үндэслэлээр түдгэлзүүлж болно, 59.1.1-т эрэн сурвалжлагдаж байгаа, эсхүл төлбөр төлөхөөс санаатай зайлсхийсэн, 59.1.2-т хөрөнгөө нуун дарагдуулсан, 59.1.3-т төлбөр төлөхөөс зайлсхийх зорилгоор гадаад улсад оргон зайлж болзошгүй гэж заасан.

 

10а. Дээр дурдсан тогтоогдож буй үйл баримтаас үзэхэд нэхэмжлэгч Х.*******йг шүүхийн ийг сайн дураар биелүүлээгүй гэж үзсэн төлбөр авагчийн *******дан гүйцэтгүүлэх хүсэлтийн дагуу шүүхээс ******* хуудас бичигдэж, ******* ажиллагаа явагдсан, уг ажиллагааны явцад тэрээр гүйцэтгэх баримт бичгийн шаардлагыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй болох нь тогтоогдож байх ба түүний гадаадад зорчих эрхийг түдгэлзүүлсэн хариуцагчийн тогтоолыг хуульд нийцээгүй гэж үзэх үндэслэл тогтоогдсонгүй гэж үзэв.

 

11. Иймд хариуцагч ******* ******* *******, ******* холбогдох, 2024 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 9335 дугаартай Төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай тогтоолыг хүчингүй болгуулах тухай, нэхэмжлэгч Х.*******йн нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож лэв.

 

12. Нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож лэж байх тул нэхэмжлэгч нарын улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 70,200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсэн болно.

 

13. Нэхэмжлэгчийн хүсэлтээр Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 100 дугаар зүйлийн 100.3-т заасныг баримтлан хариуцагчийн эзгүйд хэргийг хянан лэхдээ мөн хуулийн 100.4-т заасныг баримтлан, түүний урьд гаргасан тайлбарыг шүүх хуралдаан дээр гаргасантай адилтгаж үзсэн болохыг дурдах нь зүйтэй.

 

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 115 дугаар зүйлийн 115.1, 115.2.3, 116,118, 160 дугаар зүйлийн 160.1.2-т заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 

1. Шүүхийн ******* тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.1-т заасныг баримтлан, хариуцагч ******* ******* *******, ******* холбогдох,

2024 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 9335 дугаартай Төлбөр төлөгчийн гадаадад зорчих эрх түдгэлзүүлэх тухай тогтоолыг хүчингүй болгуулах тухай, нэхэмжлэгч Х.*******йн нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосугай.

 

2. Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, 60 дугаар зүйлийн 60.1-т заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгчээс улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 70,200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

 

3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 120 дугаар зүйлийн 120.2-т заасныг баримтлан зохигч, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч анхан шатны шүүхийн ийг гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах эрхтэйг тайлбарласугай.

 

4. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан лэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 119.4, 119.5, 119.7-т заасныг баримтлан танилцуулан сонсгомогц хүчинтэй болох ба уг өдрөөс 14 хоног өнгөрснөөс хойш зохигч, тэдний төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь 14 хоногийн дотор шүүхэд хүрэлцэн ирж ийг өөрөө гардан авах үүргээ биелүүлээгүй нь давж заалдах гомдол гаргах хугацааг тоолоход саад болохгүй бөгөөд шүүх хуралдаанд оролцоогүй талд ийг гардуулсан, эсхүл хүргүүлснээр гомдол гаргах хугацааг тоолохыг дурдсугай.

 

 

 

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ Б.ЦОЛМОНГЭРЭЛ