МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

Завхан аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч Л.Тунгалаг даргалж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар

Нэхэмжлэгч:

Хариуцагч: Завхан аймгийн сумын ******* дарга нарын хоорондын байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө батлахтай холбоотой  маргааныг хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгч -ийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ж. /цахимаар/, хариуцагч сумын ******* дарга Б.******* /цахимаар/, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн даргаар М.Баярмэнд нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

Нэг. Нэхэмжлэлийн шаардлага:

1.1.Нэхэмжлэгч нь Завхан аймгийн сумын нутагт байрших нэртэй ХV-022521 дугаартай ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрлийн талбайд 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахгүй байгаа сумын ******* эс үйлдэхүй хь бус болохыг тогтоолгох, тухайн жилийн төлөвлөгөөг батлахыг сумын ******* даргад даалгах гэж тодорхойлсон.

Хоёр. Хэргийн нөхцөл байдал:

2.1.******* *******, ******* ******* ******* ******* 2023 оны 08 дугаар сарын 08-ны өдрийн 289 дүгээр шийдвэрээр Завхан аймгийн сумын нутагт орших нэртэй, 13954.21 га хэмжээтэй талбайд XV-022521 дугаартай ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрлийг -д олгосон.

2.2. ******* *******ын тухай хийн 38 дугаар зүйлийн 38.1.1-д заасны дагуу нь дээрх хайгын тусгай зөвшөөрлийн талбайд хэрэгжүүлэх 2026 оны байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг батлахаар 2026 оны 03 дугаар сарын 06-ны өдрийн 5463/26-106 дугаар албан бичгээр хүргүүлсэн боловч сумын ******* даргаас уг төлөвлөгөөг батлаагүй, хьд заасны дагуу шийдвэрлээгүй.

2.3.Нэхэмжлэгч урьд нь дээрх XV-022521 дугаартай хайгын тусгай зөвшөөрөл бүхий талбайд 2023, 2024, 2025 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахгүй байгаа сумын ******* эс үйлдэхүйг хь бус болохыг тогтоолгох, тухайн төлөвлөгөөнүүдийг батлахыг сумын ******* даргад даалгах, мөн дээрх хайгын тусгай зөвшөөрөл олгогдохоос өмнө гарсан сумын иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын 2023 оны 06 дугаар сарын 05-ны өдрийн “Орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авах тухай” 13 дугаар тогтоолын өөрт холбогдох хэсгийг хүчингүй болгах шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг шүүхэд гаргаж байсан байх ба Завхан аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 118/ШШ2025/0025 дугаар шийдвэрийг хянаад гаргасан Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдрийн 221/МА2025/0747 дугаар магадлалаар дээрх нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэсэн.

Гурав. Хэргийн оролцогчдын маргаж буй үндэслэл:

3.1.Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч “…хьд заасан журмын дагуу 2026 оны байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахаар сумын ******* даргад хандсан боловч өнөөдрийг хүртэл баталж өгөөгүй, …******* дарга төлөвлөгөөг дангаар хянан батлах үүрэгтэй ба сум, багийн Хурлаас уг төлөвлөгөөг батлахтай холбоотой санал авах талаар хиар зохицаагүй байхад дээрх нутгийн өөрөө удирдах байглагуудаас санал авах үндэслэлээр төлөвлөгөөг баталж өгөхгүй байгаа эс үйлдэхүй хь бус…” хэмээн тайлбарлан маргасан.

 3.2.Хариуцагч “… нь байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг боловсрахдаа сумын ******* дарга, сумын байгаль орчны улсын байцаагчтай зөвшилцөөгүй, хамтран ажиллаагүй, нөлөөллийн бүсэд сургалт сурталчилгаа хийгээгүй, барьцаа хөрөнгө тушаагаагүй, багийн иргэдийн Нийтийн хуралд ирж оролцоогүй, иргэд эсэргүүцэж байгаа…” хэмээн тайлбарласан.

Дөрөв.Шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан талаар:

4.1.Нэхэмжлэгч нь “ " нэртэй ашигт *******ын хайгын ХV-022521 дугаар тусгай зөвшөөрлийн талбайд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг сумын ******* даргаас батлахгүй байгаа талаарх гомдлоо Завхан аймгийн ******* даргад 2026 оны 03 дугаар сарын 30-ны өдрийн 5481/26-124 дугаар албан бичгээр гаргасан боловч аймгийн ******* даргаас шийдвэрлэж хариу өгөөгүй байх ба 2024 оны 05 дугаар сарын 18-ны өдөр тус шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан.

Тав. Нэхэмжлэлийн үндэслэл, бусад тайлбарууд:

5.1.Нэхэмжлэгч шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлдээ: ...Завхан аймгийн сумын нутагт байрших ашигт *******ын хайгын нэртэй XV-022521 дугаартай тусгай зөвшөөрлийн талбайд хэрэгжүүлэх 2026 оны байгаль орчны төлөвлөгөөг өнөөдрийг хүртэл баталж өгөхгүй байгаа тус сумын Засаr хь бус эс үйлдэхүйн талаарх гомдлыг дараах үндэслэлээр гаргаж байна. нь дээрх тусгай зөвшөөрлийн эрхийг ******* *******, ******* ******* ******* ******* 2023 оны 08 дугаар сарын 08-ны өдрийн 289 дугаартай шийдвэрээр авсан цагаас хойш өнөөдрийг хүртэл уг тусгай зөвшөөрлийн талбайд 2023-2025 он хүртэлх байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг тус сумын ******* дарга баталж өгөхөөс татгалзсан хь бус эс үйлдлийг өнөөдрийг хүртэл гаргаж ирсэн. Бид ******* *******ын тухай хийн 38.1.3-т "энэ хийн 38.1.1-т заасан төлөвлөгөөг тухайн хайгын талбай байрших сум, дүүргийн ******* даргад хүргүүлж батлах" гэж заасан үүргээ биелүүлж, 2026 оны 03-р сарын 06-ны өдрийн 5463/26-106 тоот албан бичгээр ХV-022521 дугаартай тусгай зөвшөөрлийн талбайд хэрэгжүүлэх 2026 оны байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг батлахаар сумын ******* даргад хүргүүлсэн. Гэтэл тус сумын ******* дарга энэ хийн хугацааны дотор манай төлөвлөгөөг хянан баталж өгөх үүргээ хэрэгжүүлээгүй бөгөөд хамгийн сүүлд түүний 2026 оны 03-р сарын 20-ны өдрийн 1/38 тоот албан бичгээр танай компанийн хайг хийх талбай, байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөө, үйл ажиллагааны чиглэл зэргийг тус сумын Хэц-Улаан багийн 2026 оны 03-р сарын 22-ны өдрийн хурлаар сонсох, гарц шийдэлд хүрэх боломж байна гэсэн илтэд хь зөрчсөн шаардлагыг манайд ирүүлсэн. ******* *******ын тухай хийн 38.2-т "Сум, дүүргийн ******* дарга энэ хийн 38.1.3, 38.1.6-д заасан төлөвлөгөө, түүний өөрчлөлтийг хүлээн авснаасаа хойш 10 хоногийн дотор хянан баталж тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид хүргүүлнэ" гэж заасан чиг үүргийг сумын ******* дарга дангаар хянан батлах үүрэгтэй байтал өөр төрийн байглага түүний дотор нутгийн өөрөө удирдах байглага болох сумын Хурал эсхүл багийн иргэдийн Нийтийн Хурлаас тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн байгаль орчны төлөвлөгөөг батлахтай холбоотой аливаа нэг санал авах талаар ямар нэгэн чиг үүргийг энэ хь болон бусад хиар олгоогүй. Мөн Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хийн 9.4-т заасныг үндэслэл болгосон Байгаль орчин, аялал жчлалын сайдын 2019 оны 10 дугаар сарын 29-ний өдрийн А/618 тоот тушаалаар баталсан "Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө боловсрах, батлах тайлагнах журам"-ын 1.2-т "Тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө гэж Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хийн 9.8-д заасан төлөвлөгөөг ойлгоно", 2.11-т "Газрын тос, уламжлалт бус ******* тос, цацраг идэвхт ашигт *******аас бусад ашигт *******ын хайгын төслийг хэрэгжүүлэгч нь байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөө боловсрж, тухайн хайгын үйл ажиллагаа явж буй сум, дүүргийн ******* тамгын газарт батлахаар хүргүүлнэ" 3.5-д "Газрын тос, уламжлалт бус ******* тос, цацраг идэвхт ашигт *******ын хайгын төслөөс бусад ашигт *******ын хайгын төслийн байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг тухайн төслийг хэрэгжүүлж буй сум, дүүргийн байгаль орчны улсын байцаагчаар хянан, ******* даргаар батлж, аймаг, нийслэлийн байгаль орчны газарт нэг хувийг хүргүүлнэ" гэж зааснаас үзвэл төсөл хэрэгжүүлэгч нь 2026 оны хайгын ажлын төлөвлөгөөтэй уялдан мөн 2026 оны байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг боловсрж хүргүүлэх үүргээ биелүүлсэн болох нь нэхэмжлэлд хавсаргасан баримтаар тогтоогдоно. Бид арга бараад сумын ******* хь бус эс үйлдэл болон төлөвлөгөөг батлахад дэмжлэг хүссэн 2026 оны 03-р сарын 30-ны өдрийн 5482/26-125 тоот албан бичгээр ******* *******, ******* ******* ******* Орон нутаг дахь төлөөлөл хариуцсан газарт гаргасан. ******* *******, ******* ******* газар нь ******* *******ын тухай хийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1.19-д заасан "түгээмэл тархацтай ашигт *******аас бусад төрлийн ашигт *******ын хайгын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл олгох" үндсэн чиг үүргийн хүрээнд 11.1.14-т заасны дагуу хайгын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой үйл ажиллагаанд нэгдсэн хяналт тавих чиг үүргийг хиар хэрэгжүүлдэг төрийн захиргааны байглага. Тус газар манай хүсэлтийг хүлээн авч хянаад 2026 оны 04 дүгээр сарын 13-ны өдрийн 15/2062 тоот албан бичгээр ******* *******ын тухай хьд заасан төлөвлөгөө батлах үүргээ хэрэгжүүлж ажиллахыг шаардсан бөгөөд хэрэв хэрэгжүүлээгүй бол тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч зөрчигдсөн хь ёсны эрхээ хиар хамгаалах, өөрт учрсан гэм хохирлоо төлүүлэх эрхтэй болохыг сумын ******* даргад сансан. Үүний өмнө Өвөлжөө -ийн гаргасан нэхэмжлэлтэй 2023-2025 оны байгаль хамгаалах төлөвлөгөөнүүдийг батлахгүй байгаа сумын ******* хь бус эс үйлдлийг тогтоосон шат шатны захиргааны хэргийн анхан, давж заалдах шатны шүүх болон Улсын дээд шүүхийн шийдвэрүүд гарсан болохыг шүүх анхаарч үзэхийг хүсье. Монгол Улсын хь, тогтоомж, Монгол улсын Засгийн ******* болон төрийн захиргааны байглагаас гаргасан бодлого, шийдвэр болон хийн хүчин төгөлдөр дээрх шүүхийн шийдвэр биелүүлэхгүй байгаа сумын ******* хь бус удаа дараагийн шийдвэртэй холбоотой манай компанид учрсан болон цаашид учирч болох бүхий л хохирлыг хийн байглагаар шийдвэрлүүлнэ. Захиргааны ерөнхий хийн 92.1-д "Хьд өөрөөр заагаагүй бол иргэн, хийн этгээдээс түүний эрх, хь ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн гэж үзвэл холбогдох захиргааны актыг хь болон зорилгодоо нийцэж байгаа эсэх талаар хянахаар гомдол гаргах эрхтэй" гэж заасны дагуу уг 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахыг сумын ******* даргад даалгаж, хь хэрэгжүүлж өгөх гомдлыг 2026 оны 03 дугаар сарын 30-ны өдрийн 5481/26-124 тоот албан бичгээр Завхан аймгийн ******* даргад гаргасан... өнөөдрийг хүртэл хариу өгөөгүй... тул Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хийн 14 дүгээр зүйлийн 14.2-т “Дээд шатны захиргааны байглага... гомдлыг Захиргааны ерөнхий хьд заасан хугацаанд шийдвэрлээгүй бол хугацаа өнгөрснөөс хойш 30 хоногийн дотор шүүхэд нэхэмжлэл гаргана” гэж заасны дагуу хь ёсны эрх, ашгаа хамгаалахаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж байна. Иймд Завхан аймгийн сумын нутагт байрших ашигт *******ын хайгын " " нэртэй XV-022521 дугаартай тусгай зөвшөөрлийн талбайд -аас 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахгүй байгаа эс үйлдлийг хь бус болохыг тогтоож төлөвлөгөөг батлахыг сумын ******* даргад даалгаж өгнө үү гэжээ.

5.2.Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ж. шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: нь ******* *******, ******* ******* ******* сонгон шалгаралтад оролцож, 2023 онд хайгын тусгай зөвшөөрөл авсан. ******* *******, ******* ******* газраас тусгай зөвшөөрлийг олгосон. Өөрөөр хэлбэл, ******* *******ын  тусгай зөвшөөрлийн дагуу хайг хийхийг хиар зөвшөөрсөн. Бид хайг хийх эрхтэй. Хайг хийх зөвшөөрлөө авснаас хойш хайгаа хийж чадаагүй байна. ******* *******, ******* ******* газар байгаль орчны төлөвлөөгөөг баталж өгсөн. Байгаль орчны төлөвлөгөөг баталж байж хайгын үйл ажиллагааг явах бүрэн боломж нээгддэг. Байгаль орчин, аялал жчлалын сайдын 2019 оны 10 дугаар сарын 29-ний өдрийн А/618 тоот тушаалаар баталсан "Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө боловсрах, батлах тайлагнах журам"-д заасны дагуу төлөвлөгөө боловсрж, ******* *******ын тухай хьд заасны дагуу зөвшилцөхөөр хүргүүлсэн. Гэтэл зөвшилцөх талаар хариу ирүүлээгүй. *******  даргаас багийн хуралд суу, ард иргэдийг сонс гэсэн. Энэ талаар анх энэ жил яригдаж байгаа зүйл биш. Бид өнгөрсөн жил очиж танилцж байсан. ******* *******ын тухай хь болон "Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө боловсрах, батлах тайлагнах журам"-д зааснаар Байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг сумын ******* дарга өөрийн бүрэн эрхийн хүрээнд бусад төрийн байглагаас санал авахгүйгээр байгаль орчны байцаагчтайгаа ярилцаж дангаар шийдвэрлэх асуудал юм. Захиргааны ерөнхий хьд заасны дагуу төлөвлөгөө баталж өгөхгүй байгаа юм. ******* *******, ******* ******* газарт дэмжлэг авахаар хүсэлт гаргасан. ******* *******, ******* ******* газраас сумын ******* даргад хиар хүлээсэн үүргээ биелүүлж ажиллахыг санж албан бичиг явсан. Хьд заасан үүргээ биелүүлж ажиллахгүй бол компанид учирсан аливаа хохирлыг хариуцах хьд заасан үндэслэл байгааг сансан. ******* зүгээс багийн иргэдийн Нийтийн Хуралд ирж суухыг хүссэн. Бидэнд очиж хуралд суух санхүүгийн боломж нөхцөл хүнд байлаа. Уул уурхайн бизнес хэцүү. Дэлгүүр ажиллж байгаа шиг амархан биш.  Багийн иргэдийн Хуралтай заж зөвшөөрөл авах шаардлагагүй, хиар ингэж зохицагдаагүй учраас очихгүй талаараа хэлсэн… 2025 оны 06 сард манай компани бүрэлдэхүүнээрээ очсон. Яагаад тусгай зөвшөөрөл олгосон, яагаад Засгийн газраас уг талбайг хамрсан, ямар хайгын ажил хийгдэх гэж байгаа, сум орон нутагт ямар үр ашигтай талаар тайлбарласан. Хайгаад эрдэс гарахгүй бол эрсдэлтэй салбар гэдэг байдлаар тайлбарлаж байсан. Тухайн багийн иргэд бид нарын зөвшөөрөлгүйгээр тусгай зөвшөөрөл өгсөн талаар асууж байсан. Тухайн үед ******* дарга нь өөр хүн байсан. Энэ жил хуралд очиж оролцох боломжгүй байлаа. Бид бараг цалингаа ч авч чадахгүй байна. Санхүүгийн хувьд очих боломжгүй байсан талаараа хэлсэн... Хариуцагч тал барьцаа хөрөнгө байршаагүй гэж байна. Барьцаа хөрөнгөө байршах талаар удаа дараа хэлж байсан боловч мөнгө байршах данс өгөөгүй. Манай компанид ийм дансанд барьцаа хөрөнгө байрш гэсэн утга бүхий албан бичиг явж байгаагүй… Хьд байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг боловсрж зөвшилцөхөөр хүргүүлнэ гэж заасан байдаг. Ийм, ийм ажлыг хийх юм гэж нөгөө талд хүргүүлсэн. Хариуцагч талаас ийм, ийм зүйлийг буруу тусгасан байна ч гэдэг юм уу? саналаа албан бичгээр хүргүүлэх боломжтой байсан. Төрийн байглага харилцан албан бичгээр харилцаж байж албаны болно шүү дээ. Тусгай зөвшөөрлийн бүсэд байгаа иргэдийн ашиг сонирхол чухал гэдгийг сайн ойлгож байгаа. Уг төлөвлөгөөний талаар харилцан зөвшилцөх ёстой, бид зөвшилцөх батлахаар хүргүүлсэн Нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж өгнө үү гэв.

5.3 Хариуцагч сумын ******* дарга шүүхэд бичгээр гаргасан болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Хэрэгт гаргаж өгсөн хариу тайлбартаа таван үндэслэлийг заасан байгаа. Уг үндэслэлээр төлөвлөгөөг батлахгүй. Тухайн компани менежментийн төлөвлөгөө боловсрахдаа хамтран ажиллаагүй, нөлөөллийн бүсэд сургалт, сурталчилгаа хийгээгүй, барьцаа хөрөнгө тушаагаагүй, байгаль орчны улсын байцаагчтай ярьж зөвшилцөөгүй, багийн иргэдийн Нийтийн Хуралд удаа дараа урьсан боловч ирж оролцоогүй учир иргэдийн эсэргүүцэлтэй тулгарч байна… Нэг удаа багийн Хурал дээр ирэхэд иргэд нь хөөж явсан. Дахин ирж иргэдтэй з гэж албан бичиг явж байсан боловч ирж заагүй. Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг ******* дарга болон байгаль орчны улсын байцаагчтай зөвшилцөж боловсрахгүйгээр компани өөрөө боловсрж явсан байгаа тул би гарын үсэг зурахгүй... Бусад өөр уурхайн компаниуд байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөгөө байгаль орчны улсын байцаагч бид хоёртой зөвшилцөж байгаад батлж байгаа. Гэтэл энэ компани өөрсдөө төлөвлөгөөгөө боловсрчхаад улсын байцаагч бид хоёртой зөвшилцөхгүй болохоор хүндрэлтэй байна. Барьцаа хөрөнгө байршах талаар ярьж байгаагүй. Барьцаа хөрөнгө байршъя гэсэн бол тамгын ******* нэмэлт данс өгөх боломжтой. Байгаль  орчны байцаагчтай нэг ч удаа холбогдоогүй. Намайг залгахаар утсаа авдаггүй. Уг зардлыг төлөвлөгөө батлахаас өмнө байршах ёстой юм байна лээ.. Энэ зардлын 50 хувийг байршах талаар   -аас шаардаж албан бичиг явж байгаагүй... Өмнөх 2023-2025 оны төлөвлөгөөг батлах тухай шүүхийн шийдвэр гарсан байдаг. Энэ шүүхийн шийдвэрийг би биелүүлмээргүй байна... Дээрх шалтгаануудыг үндэслэн төлөвлөгөөг батлах боломжгүй... гэв. 

ҮНДЭСЛЭХ нь:

1. Завхан аймгийн сумын ******* даргад холбогдан гаргасан, тус сумын нутагт байрших нэртэй ХV-022521 дугаартай ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрлийн талбайд 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахгүй байгаа сумын ******* эс үйлдэхүйг хь бус болохыг тогтоолгох, уг төлөвлөгөөг батлахыг сумын ******* даргад даалгах шаардлага бүхий -ийн нэхэмжлэлийг шүүх дараах үндэслэлээр хангаж шийдвэрлэв.

2. ******* *******, ******* ******* ******* ******* 2023 оны 08 дугаар сарын 08-ны өдрийн 289 дүгээр шийдвэрээр Завхан аймгийн Алдархаан, сумдын нутаг дэвсгэрт байршилтай нэртэй, 13954.21 гектар хайгын талбайн XV-022521 дугаартай тусгай зөвшөөрлийн гэрчилгээг 2023 оны 09 дүгээр сарын 11-ний өдөр нэхэмжлэгч -д олгосон байна. /Хавтаст хэргийн 88-90 дүгээр хуудас/

3. Нэхэмжлэгч нь дээрх хайгын тусгай зөвшөөрлийн талбайд 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг боловсран сумын ******* даргад хүргүүлж, хамтран ажиллахыг хүссэн нь тус компанийн 2026 оны 03 дугаар сарын 06-ны өдрийн 5463/26-106 дугаар, 2026 оны 04 дүгээр сарын 13-ны өдрийн 15/2062 дугаар, сумын ******* тамгын ******* 2026 оны 07 дугаар сарын 29-ний өдрийн 3/48 дугаар албан бичгүүд болон гэрч Д.*******ын мэдүүлгээр тогтоогдож байна. (Хавтаст хэргийн 9, 11, 14-25, 83-85 дугаар хуудас)

4. Дээрх хүсэлт, төлөвлөгөөг хүлээн авч танилцсан талаараа хариуцагч Завхан аймгийн сумын ******* дарга хүлээн тайлбарлаж байгаа болно.

5. Нэхэмжлэгч -ийн ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрлийн талбайд 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлах асуудлыг шийдвэрлэж, хариу өгөөгүй хариуцагч сумын ******* эс үйлдэхүй нь Захиргааны ерөнхий хийн 4 дүгээр зүйлийн 4.2.5-д заасан “захиргааны үйл ажиллагаа зорилгодоо нийцсэн, бодит нөхцөлд тохирсон, шийдвэр нь үндэслэл бүхий байх” зарчимд нийцээгүй, ******* *******ын тухай хийн 38 дугаар зүйлийн 38.2-т заасныг зөрчсөн байна.

6. ******* *******ын тухай хийн 12 дугаар зүйлийн 12.2-т “******* *******ын асуудлаар сумын ******* дарга дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ”, 12.2.5-д “ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрлийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хянах”, 38 дугаар зүйлийн 38.1-т “Хайгын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь байгаль орчныг хамгаалах талаар дараахь үүрэг хүлээнэ: 38.1.1.тусгай зөвшөөрөл авснаас хойш 30 хоногийн дотор байгаль орчны хяналтын алба болон хайгын талбай байрших сум, дүүргийн ******* даргатай зөвшилцөн байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөө боловсрах”, 38.1.3-т “энэ хийн 38.1.1-т заасан төлөвлөгөөг тухайн хайгын талбай байрших сум, дүүргийн ******* даргад хүргүүлж батлах”, 38.2-т “Сум, дүүргийн ******* дарга энэ хийн 38.1.3, 38.1.6-д заасан төлөвлөгөө, түүний өөрчлөлтийг хүлээн авснаасаа хойш 10 хоногийн дотор хянан баталж тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчид хүргүүлнэ” гэж байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг сумын ******* даргаас батлахтай холбоотой харилцааг зохицсан.

7. Дээрх хийн зохицалтаас үзвэл ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахаар сумын ******* даргад хүргүүлэхдээ хиар тогтоосон шаардлагыг хангасан байх ёстой бол сумын ******* дарга түүнийг батлахаас татгалзсан үйлдэл нь гагцхүү хьд нийцсэн байхыг шаардана.

8. Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хийн 9 дүгээр зүйлийн 9.4-т “Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө боловсрах …журам, аргачлалыг байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байглага …батална” гэж заасны дагуу Байгаль орчин, аялал жчлалын сайдын 2019 оны 10 дугаар сарын 29-ний өдрийн А/618 тоот тушаалаар “Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө боловсрах, батлах, тайлагнах журам”-ыг баталсан байх ба тус журмын 1.2-т “Тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө гэж Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хийн 9.8-д заасан төлөвлөгөөг ойлгоно”, 2.11-д “Газрын тос, уламжлалт бус ******* тос, цацраг идэвхт ашигт *******аас бусад ашигт *******ын хайгын төслийг хэрэгжүүлэгч нь байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөө боловсрж, тухайн хайгын үйл ажиллагаа явж буй сум, дүүргийн ******* Тамгын газарт батлахаар хүргүүлнэ”, 3.5-д “ашигт *******ын хайгын төслийн байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг тухайн төслийг хэрэгжүүлж буй сум, дүүргийн байгаль орчны улсын байцаагчаар хянан, ******* даргаар батлж, аймаг, нийслэлийн байгаль орчны газарт нэг хувийг хүргүүлнэ”  гэж зааснаас үзвэл төсөл хэрэгжүүлэгч хийн этгээд жил бүр хайгын ажлын төлөвлөгөөтэй уялдан байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг шинэчлэн боловсрж, батлах үүрэгтэй байна.

9. Хариуцагч ******* дарга нь нэхэмжлэгч компанийн 2026 оны байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлаагүй үндэслэлээ “… нь байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг сумын ******* даргатай хамтран боловсраагүй, байгаль орчны улсын байцаагчтай ярьж зөвшилцөөгүй, барьцаа хөрөнгө тушаагаагүй, багийн иргэдийн Нийтийн хуралд ирж оролцоогүй, нөлөөллийн бүсэд сургалт сурталчилгаа хийгээгүй, иргэд уг үйл ажиллагааг эсэргүүцэж байгаа…” хэмээн тайлбарлаж, сумын Хэц-Улаан багийн иргэдийн Нийтийн Хурлын 2026 оны 06 дугаар сарын 13-ны өдрийн хурлын тэмдэглэл, нэр бүхий иргэдийн гарын үсэгтэй нэрсийн жагсаалтыг ирүүлсэн. (Хавтаст хэргийн 66-68 дугаар хуудас)

10. Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө боловсрах, хянан батлах, тайлагнах журмын 3.3-т зааснаар тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг энэхүү журамд заасан шаардлагыг хангаж боловсраагүй бол түүнийг хүлээн авч хянах, батлахаас татгалзах үндэслэл болох ба хариуцагчийн дээр дурдсан үндэслэлүүд нь ******* *******ын тухай хь, Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хь, журмаар хүлээсэн үүрэг болох тухайн онд хэрэгжүүлэхээр боловсрсан байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахаас татгалзах үндэслэл болохгүй юм.

11. ******* *******ын тухай хийн 38 дугаар зүйлийн 38.1.1-д “тусгай зөвшөөрөл авснаас хойш 30 хоногийн дотор байгаль орчны хяналтын алба болон хайгын талбай байрших сум, дүүргийн ******* даргатай зөвшилцөн байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөө боловсрах” гэж зааснаас үзвэл тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь тусгай зөвшөөрлийг анх авсны дараа байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг сумын ******* даргатай хамтран боловсрахаар байна.

 12. Харин Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг боловсрах, хянан батлах, тайлагнах журмын 2.1-д “Төсөл хэрэгжүүлэгч нь байгаль орчныг хамгаалах хь тогтоомж, батлагдсан байгаль орчны нөлөөллийн нарийвчилсан үнэлгээгээр тодорхойлсон сөрөг нөлөөг буурах, арилгах арга хэмжээний зөвлөмж, байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг үндэслэн жил бүрийн 12 дугаар сард багтаан дараа оны тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг боловсрна” гэж зааснаас үзвэл 2026 оны буюу тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг төсөл хэрэгжүүлэгч болохынхоо хувьд боловсран хүргүүлэх үүргийг хүлээсэн байна.

13. Өөрөөр хэлбэл, төсөл хэрэгжүүлэгчээс боловсран хүргүүлсэн тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хянан батлах үүргийг сумын ******* даргад хиар хүлээлгэсэн байхад хариуцагч сумын ******* дарга нь төлөвлөгөө батлах хүсэлтэд хавсаргасан баримтын агга, бүрдүүлбэр, хугацааны талаар маргаагүй атлаа хиар хүлээсэн чиг үүргээ хэрэгжүүлэхээс үндэслэлгүйгээр татгалзан эс үйлдэхүй гаргаж, нэхэмжлэгч -аас ирүүлсэн 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлаагүй болох нь хэрэгт авагдсан бичгийн нотлох баримтуудаар тогтоогдож байна. /Хавтаст хэргийн 9-11, 14-25, 83-85, 92-94 дүгээр хуудас/

14. сумын байгаль орчны хяналтын улсын байцаагч буюу гэрч Д.******* нь “…2026 оны 4 сард сумын ******* дарга ******* надад -аас байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөг 2024, 2025, 2026 онуудад ирүүлсэн гэдгийг хэлж байсан. Тухайн үед би сумын ******* өрөөнд орж 2026 оны төлөвлөгөөтэй биечлэн танилцсан. Энэ төлөвлөгөө одоо сумын ******* дарга дээр хадгалагдаж байгаа...” гэж мэдүүлснээс үзэхэд -аас боловсран хүргүүлсэн төлөвлөгөөтэй байгаль орчны хяналтын улсын байцаагч танилцсан байх ба уг төлөвлөгөөний төсөлд тусгах саналаа хүргүүлэх боломж нээлттэй байсан тул төлөвлөгөөний талаар байгаль орчны улсын байцаагчтай зөвшилцөөгүй хэмээн нэхэмжлэгчийг буруутгах үндэслэлгүй. /Хавтаст хэргийн 84 дүгээр хуудас/

15. Түүнчлэн тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөний төслийг тусгай зөвшөөрлийн талбай байршиж буй багийн иргэдийн Нийтийн Хурлаар хэлэлцүүлэх, иргэдэд танилцах, сургалт явах талаар төсөл хэрэгжүүлэгч /нэхэмжлэгч компани/-д хиар үүрэг болгоогүй тул хиар тогтоогоогүй үндэслэл, шаардлагыг хариуцагчаас тавьж буйг шүүхээс зөвтгөх үндэслэлгүй юм. 

16. Тус захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 118/ШШ2025/0025 дугаар шийдвэр, Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдрийн 221/ МА2025/0747 дугаар магадлал болон тэдгээр шийдвэр бүхий захиргааны хэргийн баримтуудаас харахад харахад -ийн нэртэй, ХҮ-022521 дугаартай ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрлийн талбай бүхий газрыг урьд нь сумын иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын 2023 оны 6 дугаар сарын 5-ны өдрийн 13 дугаар тогтоолоор орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авахаар шийдвэрлэж байсан боловч шүүхээс уг 13 дугаар тогтоолыг хүчингүй болгож шийдвэрлэснийг энд дурдах нь зүйтэй. /Хавтаст хэргийн 95-156 дугаар хуудас/

17. Мөн дээрх шүүхийн шийдвэрээр нэхэмжлэгчийн ХҮ-022521 дугаартай ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрлийн талбайд 2023, 2024, 2025 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахаас татгалзсан сумын ******* татгалзлыг хь бус болохыг тогтоож, тухайн жилүүдийн төлөвлөгөөг батлах асуудлыг хьд нийцүүлэн шийдвэрлэхийг сумын ******* даргад даалгажээ.

 18. Тодрбал, энэ хэрэгт маргаж буй 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөнөөс гадна урьдах жилүүдийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг “…хайгын тусгай зөвшөөрөл бүхий талбайг орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авсан, байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг сумын ******* даргатай зөвшилцөн боловсраагүй, багийн иргэд эсэргүүцсэн, багийн иргэдийн нийтийн Хурлаас шийдвэр гараагүй…” гэх зэрэг үндэслэлээр хариуцагч сумын ******* дарга батлахаас мөн л татгалзсан байх ба уг татгалзалтай холбогдан -аас шүүхэд нэхэмжлэл гарган шийдвэрлүүлж байсан бөгөөд тухайн хүчин төгөлдөр шүүхийн шийдвэрийг хариуцагч өнөөдрийг хүртэл биелүүлээгүй, өөрөөр хэлбэл 2023, 2024, 2025 онуудын байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг нь батлаагүй болохыг нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч, хариуцагч нар хэн алин нь тайлбарласан болно. /Хавтаст хэргийн 95-156 дугаар хуудас/

19. ******* *******ын тухай хийн 38 дугаар зүйлийн 38.1-т “Хайгын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь байгаль орчныг хамгаалах талаар дараахь үүрэг хүлээнэ: 38.1.1.Байгаль орчныг хамгаалах талаар хүлээсэн үүргээ биелүүлэх баталгаа болгон холбогдох сум, дүүргийн ******* нээсэн тусгай дансанд байгаль орчныг хамгаалах арга хэмжээнд шаардагдах тухайн жилийн зардлын 50 хувьтай тэнцэх хэмжээний мөнгөн хөрөнгийг шилжүүлэх”,  Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хийн 9 дүгээр зүйлийн 9.9-т “Энэ хийн 9.10-т зааснаас бусад төрлийн төсөл хэрэгжүүлэгч нь байгаль орчныг хамгаалах талаар хүлээсэн үүргээ биелүүлэхийн баталгаа болгон тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх арга хэмжээнд шаардагдах зардлынхаа 50-иас доошгүй хувьтай тэнцэх хэмжээний мөнгөн хөрөнгийг тус сум, дүүргийн ******* дэргэдэх байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээлтийн тусгай дансанд төвлөрүүлж, төлөвлөгөөний биелэлтийг жил бүр тайлагнана”, 9.10-т “******* *******ын ашиглалт, баяжах, боловсрах үйлдвэр, химийн үйлдвэрийн үйл ажиллагааны төсөл хэрэгжүүлэгч нь байгаль орчныг хамгаалах талаар хүлээсэн үүргээ биелүүлэх баталгаа болгож, байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байглагын нөхөн сэргээлтийн тусгай дансанд ашиглалтын үйл ажиллагаа дуусах хүртэл жил бүр тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах зардлын 50 хувьтай тэнцэх хэмжээний мөнгөн хөрөнгийг төвлөрүүлнэ” гэж тус тус заасан.

20. Энэ маргааны тухайд, -ийн тусгай зөвшөөрлийн талбайд 2023, 2024, 2025, 2026 онуудын тухайн жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг сумын ******* даргаас өнөөдрийг хүртэл батлаагүй, нэгэнт 2023-2025 онуудын төлөвлөгөөг баталж, хэрэгжүүлээгүй, тайлан гаргаагүй, хэрэгжилтийг үнэлэж, байгаль орчныг хамгаалах ажлын зардлыг тогтоогоогүй тул байгаль орчныг хамгаалах ажлын зардлын 50 хувийг байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээлтийн тусгай дансанд төвлөрүүлээгүй гэж нэхэмжлэгч -ийг буруутгах боломжгүй тул энэ талаарх хариуцагчийн тайлбарыг шүүх хүлээн авах үндэслэлгүй байна.

21. Өөрөөр хэлбэл, өмнөх жилүүдийн төлөвлөгөөний хэрэгжилт, тайлан, үнэлгээг үндэслэж, тухайн тухайн жилийн байгаль орчныг хамгаалах ажлын зардлыг тогтоож, холбогдох дансанд төвлөрүүлэхээр байна.

22. Тиймээс хариуцагч сумын ******* дээрх хь бус эс үйлдэхүй нь ******* *******ын тухай хийн 38 дугаар зүйлийн 38.2-т заасантай нийцээгүйн дээр нэхэмжлэгч -ийн ашигт *******ын хайгын үйл ажиллагаа явах эрх, хь ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн гэж үзэх үндэслэлтэй.

23. ******* *******ын тухай хийн 38 дугаар зүйлийн 38.1.1, 38.1.3, 38.2-т зааснаар төсөл хэрэгжүүлэгч хийн этгээд нь байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөө боловсрж жилийн эцэст хэрэгжилтийг нь тайлагнах, мөн дараа жилийн байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахаар тусгай зөвшөөрлийн талбай харьяалагдаж буй сумын ******* даргад хүргүүлэх үүрэгтэй, сумын ******* дарга нь төсөл хэрэгжүүлэгчийн өмнөх жилийн байгаль орчныг хамгаалах төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг хянаад 2026 оны байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хүлээн авснаасаа хойш 10 хоногийн дотор хянаад батлах үүрэгтэй болохыг хиар тодорхой зохицсан.

24. ******* *******ын тухай хийн 38 дугаар зүйлийн 38.3-т зааснаар тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөнд тусгагдсан арга хэмжээг бүрэн хэрэгжүүлээгүй бол мөн хийн 38.1.8-т заасан хөрөнгөөр байгаль орчныг сэргээх ажлыг гүйцэтгүүлэх, бөгөөд нэмж шаардагдах хөрөнгийг тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчээс үл маргах журмаар гаргах бүрэн эрхийг сумын ******* даргад олгосон байна.

25. Тухайлбал, сумын ******* дарга нэхэмжлэгч -ийн 2026 оны байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг хьд заасны дагуу 10 хоногийн дотор хянаад ******* *******ын тухай хийн 38 дугаар зүйлийн 38.3-т заасан үндэслэл байхгүй гэж үзвэл төлөвлөгөөг баталж хүргүүлэх үүрэгтэй бөгөөд өөр бусад үндэслэлээр татгалзах эрхгүй.

26. Иймд нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнд Завхан аймгийн сумын нутагт байрших нэртэй ХV-022521 дугаартай ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрлийн талбайд 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлахгүй байгаа сумын ******* эс үйлдэхүйг хь бус болохыг тогтоож, тухайн жилийн төлөвлөгөөг батлах асуудлыг ******* *******ын тухай хь тогтоомжид нийцүүлэн шийдвэрлэхийг сумын ******* даргад даалгах нь зүйтэй байна.

27. Улсын тэмдэгтийн хураамж төлүүлэх тухайд: Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хийн 48 дугаар зүйлийн 48.1-т “Улсын тэмдэгтийн хураамжийг нэхэмжлэгч урьдчилан төлөх бөгөөд нэхэмжлэл бүрэн, эсхүл хэсэгчлэн хангагдсан тохиолдолд хариуцагчаар нөхөн төлүүлж нэхэмжлэгчид буцаан олгоно”, 48.2-т “Хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэхтэй холбогдж төлөх улсын тэмдэгтийн хураамжийн хувь хэмжээг Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хиар зохицна”, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хийн 7 дугаар зүйлийн 7.1-д “Эрх зүйн маргааныг хянан шийдвэрлүүлэхээр өргөдөл, гомдол, нэхэмжлэл шүүхэд гаргах болон шүүхээс баримт бичиг олгоход дор дурдсан хэмжээгээр тэмдэгтийн хураамж хураана: …7.1.2.эд хөрөнгийн бус, түүнчлэн үнэлэх боломжгүй нэхэмжлэлд 70 200 төгрөг…” гэж заасны дагуу нэхэмжлэгч -аас улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70 200 төгрөгийг төсвийн орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагч сумын ******* даргаас 70 200 төгрөгийг гаргж нэхэмжлэгчид олгохоор шийдвэрлэв.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3.4, 106.3.12, 107 дугаар зүйлийн 107.5 дахь заалтуудыг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. ******* *******ын тухай хийн 12 дугаар зүйлийн 12.2.5, 38 дугаар зүйлийн 38.1.3, 38.2 дахь хэсэгт заасныг тус тус үндэслэн нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангаж, Завхан аймгийн сумын нутагт байрших -Уул нэртэй, ХҮ-022521 дугаартай ашигт *******ын хайгын тусгай зөвшөөрлийн талбайд -аас 2026 онд хэрэгжүүлэх байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлаагүй сумын ******* эс үйлдэхүйг хь бус болохыг тогтоож, 2026 оны байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөг батлах асуудлыг хьд нийцүүлэн зохих журмын дагуу шийдвэрлэхийг сумын ******* даргад даалгасугай.

 2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хийн 48 дугаар зүйлийн 48.1 дэх хэсэгт заасны дагуу нэхэмжлэгч -аас улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70 200 төгрөгийг төсвийн орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагч Завхан аймгийн сумын ******* даргаас 70 200 төгрөгийг гаргж нэхэмжлэгчид олгосугай.

3. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хийн 114 дүгээр зүйлийн 114.1 дэх хэсэгт зааснаар хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч шүүхийн шийдвэрийг гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй болохыг дурдсугай.

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ                             Л.ТУНГАЛАГ