МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч О.Мөнхзул даргалж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны А танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар,

 

Нэхэмжлэгч: Төрийн албаны зөвлөл,

 

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нар: Э.Дамдинсүрэн, А.Ханджамц,

 

Хариуцагч: ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байсан О.Балжинням, ******* аймгийн *******, ******* ******* н газрын дарга Т.Ган-Очир нар,

 

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Хариуцагч О.Балжинямын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч З.Анандсугар,

 

Маргааны төрөл: Төрд учруулсан хохирол гаргуулах тухай маргааныг хянан хэлэлцэв.

 

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Дамдинсүрэн (цахимаар),  хариуцагч Т.Ган-Очир, хариуцагч О.Балжиннямын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч З.Анандсугар (цахимаар), шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.Батцэцэг нар оролцов.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

 Нэг. Нэхэмжлэлийн шаардлага:

 

1.1. Нэхэмжлэгч Төрийн албаны зөвлөлөөс ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байсан О.Балжинням, ******* аймгийн *******, ******* ******* н газрын дарга Т.Ган-Очир нарт холбогдуулан “О.Балжиннямын ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байхдаа гаргасан шийдвэрийн улмаас төрд учруулсан хохирол болох 20,051,294 төгрөгийг буруутай албан тушаалтан буюу иргэн О.Балжиннямаас, шүүхийн шийдвэрийг цаг алдалгүй биелүүлээгүйн улмаас төрд учруулсан хохирол болох 4,172,875 төгрөгийг буруутай албан тушаалтан буюу иргэн Т.Ган-Очироос тус тус гаргуулах”-аар марг******* байна.

 

Хоёр. Хэргийн үйл баримт, процессын түүхийн талаар:

 

2.1. Хариуцагч О.Балжинням нь ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байхдаа тус газрын Эрүүл мэнд боловсрол, хүнсний хэлтсийн дарга М.*******ийг төрийн албанаас халах шийдвэрийг 2021 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдрийн Б/41 тоот тушаалаараа гарг*******ээ.

 

2.2. М.******* дээрх шийдвэрийг эс зөвшөөрч захиргааны шүүхэд ханд*******, улмаар уг хэргийг ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхээр хянан хэлэлцэж, нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь ханг******* шийдвэрлэжээ.

 

2.3. Монгол Улсын Засгийн газрын шийдвэрээр 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр тасалбар болгон ******* *******ын байгууллагыг татан буулгасан бөгөөд үүнтэй холбоотойгоор тус газрын албан хаагчдыг ******* аймгийн Засаг даргын эрхлэх асуудлын хүрээний холбогдох байгууллагад шилжүүлж, тухайн үед М.*******ийн эрхэлж байсан албан тушаал аймгийн *******, ******* ******* н газарт шилжиж, тус газарт *******ын албаны даргаар 2023 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр томилогдсон байна.

 

2.4. М.******* нь ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн 11/ШШ2022/0038 дугаар шийдвэр гарсан өдрөөс хойш шүүхийн шийдвэрийн дагуу эгүүлэн томилогдсон өдөр болох 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацааны цалинтай тэнцэх олговрыг ******* аймгийн *******, ******* ******* н газраас гаргуулахаар иргэний шүүхэд хандсаны дагуу ******* аймаг дахь сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 147/ШШ2024/10 дугаартай шийдвэрээр нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг ханг*******, *******илгүй байсан хугацааны дунд******* цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговорт 3,746,736 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 635,208 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэжээ.

 

2.5. М.*******өд захиргааны шүүхийн шийдвэрийн дагуу *******илгүй байсан хугацааны олговорт 20,468,294 төгрөгийг, иргэний шүүхийн шийдвэрийн дагуу 3,816,936 төгрөг, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалд  355,939.92  төгрөгийг нөхөн төлсөн байна.

 

2.6. Төрийн албаны зөвлөлөөс 2026 оны 03 дугаар сарын 18-ны өдөр хариуцагч О.Балжинням, Т.Ган-Очир нарт холбогдуулан төрд учруулсан хохирол гаргуулах шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг захиргааны шүүхэд гаргасан бөгөөд, шүүхээс 2026 оны 03 дугаар сарын 25-ны өдөр захиргааны хэрэг үүсгэн, хэрэг хянан шийдвэрлэх *******иллагаа явуулсан байна.

 

Гурав. Хэргийн оролцогчийн тайлбар, түүний үндэслэл:

 

3.1. Нэхэмжлэгчээс шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлдээ: Нэхэмжлэлийн хууль зүйн үндэслэл: Захиргааны ерөнхий хуулийн 100 дугаар зүйлийн 100.1-т “Захиргааны байгууллагын нийтийн эрх зүйн харилцаанаас үүссэн хууль бус үйлдэл, эс үйлдэхүйгээс өөрт учирсан хохирлыг арилгуулахаар иргэн, хуулийн этгээд шаардах эрхтэй”, 102 дугаар зүйлийн 102.1-т “Захиргааны актад гаргасан гомдолд захиргааны актын улмаас учирсан хохирлыг нэхэмжилж болно”, 103 дугаар зүйлийн 103.1-т “Иргэн, хуулийн этгээдийн хохирлыг барагдуулсны улмаас өөрт учирсан хохирлыг захиргааны байгууллага Иргэний хуулийн 498.5-д заасны дагуу гэм буруутай этгээдээр буца******* төлүүлнэ” гэж; Төрийн албаны тухай хуулийн 50 дугаар зүйлийн 50.1-т “Иргэнийг, эсхүл улс төрийн албан хаагчаас бусад төрийн албан хаагчийг төрийн албанд хууль бусаар томилсон, чөлөөлсөн, түр чөлөөлсөн, халсныг төрийн албаны төв байгууллага, эсхүл шүүх тогтоосон бол төрд учруулсан хохирлыг уг шийдвэрийг гаргасан буруутай албан тушаалтнаар нөхөн төлүүлнэ”, 50.2-т “Төрийн албаны төв байгууллага шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийн талаар бүртгэл хөтөлж, төрд учруулсан хохирлын нөхөн төлөлтөд ******* тавьж, нөхөн төлөгдөөгүй тохиолдолд төрийг төлөөлж шүүхэд нэхэмжлэл гаргана" гэж тус тус заасан.

О.Балжиннямыг хариуцагчаар татах үндэслэлийн тухайд: О.Балжинням нь ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байхдаа 2021 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдрийн Б/41 дүгээр тушаалаар тус газрын Эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний хэлтсийн дарга М.*******ийг төрийн албанаас халах шийдвэрийг гарг*******ээ.

Иргэн М.******* нь дээрх тушаалыг эс зөвшөөрч шүүхэд хандсаны дагуу ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн 113/ШШ2022/0038 дугаар шийдвэрээр ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчийн 2021 оны Б/41 дүгээр тушаалыг хүчингүй болгож, М.*******ийг тус газрын Эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний хэлтсийн даргын албан тушаалд эгүүлэн тогтоож, *******илгүй байсан хугацааны цалин олгож. эрүүл мэнд болон нийгмийн даатгалын дэвтэрт зохих бичилт хийхийг хариуцагч ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргад даалг******* шийдвэрлэсэн байна.

Захиргааны хэргийн дээрх шийдвэрийн дагуу Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын 2024 оны 03 дугаар сарын 28-ны өдрийн “Хөрөнгө хуваарилах тухай” А/82 дугаар тушаалаар 20,051,294 төгрөгийг М.*******өд *******илгүй байсан хугацааны цалинд тооцож олгожээ.

Төрийн албаны хаагч М *******ийг төрийн албанаас хууль бусаар халах шийдвэр гаргасан хариуцагч О.Балжиннямаас төрд учруулсан хохирол 20,051,294 төгрөг гаргуулах.

 

Т.Ган-Очирыг хариуцагчаар татах үндэслэлийн тухайд: ******* *******ын ерөнхий газраас 2022 оны 12 дугаар сарын 27-ны өдрийн “Албан хаагчдыг шилжүүлэх тухай” 01/2804 дүгээр албан бичгийг ******* аймгийн Засаг даргад хүргүүлсэн байна.

Иргэн М.******* нь захиргааны хэргийн шүүхийн шийдвэрт хариуцагч байгууллага болох ******* аймгийн ******* *******ын газар нь татан буугдсан тул ******* аймгийн Засаг даргын Тамгын газарт байгуулагдсан ******* *******ын газрыг татан буулгах дэд комиссыг эрх залгамжлагчаар томилуулах тухай хүсэлтийг шүүхэд гаргасны дагуу ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгчийн 2023 оны 02 дугаар сарын 06-ны өдрийн 113/Ш32023/0017 дугаар захирамжаар ******* аймгийн ******* *******ын газарт холбогдох захиргааны хэрэгт хариуцагчийн эрх залгамжлагчаар ******* аймгийн ******* *******ын газрыг татан буулгах *******лыг зохион байгуулах дэд комиссыг оролцуулахаар томилжээ.

Улмаар ******* аймгийн Засаг даргын Тамгын 2023 оны 02 дугаар сарын 14-ний өдрийн “Чиглэл хүргүүлэх тухай” 3/199 дүгээр албан бичгийг аймгийн *******, ******* ******* н газарт хүргүүлсний дагуу тус газрын даргын 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийн Б/09 дүгээр тушаалаар М.*******ийг томилсон байна.

Түүнчлэн М.******* нь захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шийдвэр гарсан өдөр буюу 2022 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрөөс эгүүлэн *******ил, албан тушаалдаа томилогдсон өдөр буюу 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх *******илгүй байсан хугацааны цалин хөлс гаргуулах, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлээ нөхөн төлүүлэхээр дахин шүүхэд хандсаны дагуу ******* аймаг дахь сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 147/ШШ2024/10 дугаар шийдвэрээр ******* аймгийн *******, ******* ******* н газраас дээрх хугацааны цалин хөлсийг олгож, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлж, бичилт хийхийг хариуцагчид даалг******* шийдвэрлэсэн байна.

Иргэний шүүхийн дээрх шийдвэрийн дагуу ******* аймгийн *******, ******* ******* н газраас нийт 4,172,875 төгрөгийг М.*******ийн *******илгүй байсан хугацааны цалин хөлс болон нийгмийн даатгалд тооцож олгосон байна.

******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 113/ШШ2022/0038 дугаар шийдвэрийг цаг алдалгүй биелүүлээгүйн улмаас төрд учирсан хохирол болох 4,172,875 төгрөгийг хариуцагч Т.Ган-Очироос гаргуулах.

Төрийн албаны зөвлөлөөс хариуцагч О Балжинням, Т.Ган-Очир нарт 2025 оны 02 дугаар сарын 28-ны өдрийн “Төрд учруулсан хохирлыг нөхөн төлөх мэдэгдэл хүргүүлэх тухай” 04/511, 04/512 дугаар албан бичгийг хүргүүлсэн боловч хэрэгжүүлэхгүй удаашралтай байна.

Иймд хууль бус шийдвэр гаргасан О.Балжинням болон шүүхийн шийдвэрийг цаг алдалгүй биелүүлээгүй Т.Ган-Очир нараас төрд учирсан хохирол болох нийт 24,224,169 төгрөгийг Төрийн сангийн 100900021501 тоот дансанд буруутай албан тушаалтан болох О.Балжинням, Т.Ган-Очир нараас гаргуулахаар Улсын дээд шүүхийн 2024 оны 25 дугаар тогтоолын дагуу нэхэмжлэл гарг******* байна.

Жич: Төрийн албаны зөвлөлөөс 2025 оны 05 дугаар сарын 20-ны өдрийн 01/1114 дүгээр албан бичгээр ******* аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхэд нэхэмжлэл гаргасны дагуу тус шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 13-ны өдөр “Хэргийг хэрэгсэхгүй болгох тухай” 315/ШТ2025/00008 дугаар тогтоол гаргасанд нэхэмжлэгчийн зүгээс эс зөвшөөрч гомдол гаргасанд Дорнод аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 19-ний өдрийн 309/ШТ2026/00004 дүгээр тогтоол гарсан болно.

Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.3 дахь заалтад заасны дагуу улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлж өгнө үү гэжээ.

 

3.2. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Дамдинсүрэн шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Нэхэмжлэлийн шаардлагаа бүхэлд нь дэмжиж байна гээд,

Нэгдүгээрт, О.Балжиннямыг хариуцагчаар татах үндэслэлийн тухайд. О.Балжинням нь ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байхдаа 2021 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдрийн Б/41 дүгээр тушаалаар тус газрын Эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний хэлтсийн дарга М.*******ийг төрийн албанаас халах сахилгын шийтгэл ногдуулсан байдаг. Үүнтэй холбоотойгоор М.******* нь дээрх тушаалыг эс зөвшөөрч шүүхэд хандсаны дагуу ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн 38 дугаар шийдвэрээр ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр гүйцэтгэгчийн 2021 оны Б/41 дүгээр тушаалыг хүчингүй болгож, М.*******ийг тус газрын Эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний хэлтсийн даргын албан тушаалд эгүүлэн тогтоож, *******илгүй байсан хугацааны цалин олгож, эрүүл мэнд болон нийгмийн даатгалын дэвтэрт зохих бичилт хийхийг хариуцагч ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргад даалг******* шийдвэрлэсэн шүүхийн шийдвэр гарсан байгаа. Уг шүүхийн шийдвэр биелэхгүй байсан учраас дахин 2023 оны 02 дугаар сарын 13-ны өдөр 20 дугаартай албадан гүйцэтгүүлэх шүүгчийн захирамж гарсан бөгөөд гүйцэтгэх хуудас бичигдэж хүргэгдсэн байдаг. Тус шийдвэрийн дагуу Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын 2024 оны 03 дугаар сарын 28-ны өдрийн "Хөрөнгө хуваарилах тухай" А/82 дугаар тушаалаар 20,051,294 төгрөгийг М.*******өд *******илгүй байсан хугацааны цалинд тооцож олгосон байгаа. Үүнтэй холбоотойгоор төрд учирсан хохирлыг нөхөн төлөх мэдэгдлийг 2025 оны 02 дугаар сарын 28-ны өдрийн 511 тоот албан бичгээр тодорхой хугацаа за******* О.Балжиннямд хүргүүлсэн. Уг хугацаанд биелүүлээгүй, хүлээн зөвшөөрөөгүй тул шүүхэд нэхэмжлэл гаргах үндэслэл болсон.

Хоёрдугаарт, Т.Ган-Очирыг хариуцагчаар татах үндэслэлийн тухайд. ******* *******ын ерөнхий газраас 2022 оны 12 дугаар сарын 27-ны өдрийн "Албан хаагчдыг шилжүүлэх тухай” 01/2804 дүгээр албан бичгийг ******* аймгийн Засаг даргад хүргүүлсэн байдаг. М.******* нь захиргааны хэргийн шүүхийн шийдвэрт хариуцагч байгууллага болох ******* аймгийн ******* *******ын газар нь татан буугдсан тул ******* аймгийн Засаг даргын Тамгын газарт байгуулагдсан ******* *******ын газрыг татан буулгах дэд комиссыг эрх залгамжлагчаар томилуулах тухай хүсэлтийг шүүхэд гаргасны дагуу ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгчийн 2023 оны 02 дугаар сарын 06-ны өдрийн 17 дугаар захирамжаар ******* аймгийн ******* *******ын газарт холбогдох захиргааны хэрэгт хариуцагчийн эрх залгамжлагчаар ******* аймгийн ******* *******ын газрыг татан буулгах *******лыг зохион байгуулах дэд комиссыг оролцуулахаар томилсон байдаг. Улмаар ******* аймгийн Засаг даргын Тамгын 2023 оны 02 дугаар сарын 14-ний өдрийн "Чиглэл хүргүүлэх тухай" 3/199 дүгээр албан бичгийг аймгийн *******, ******* ******* н газарт хүргүүлсний дагуу тус газрын даргын 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийн Б/09 дүгээр тушаалаар М.*******ийг томилсон байдаг. Түүнчлэн М.******* нь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шийдвэр гарсан өдөр буюу 2022 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрөөс эгүүлэн *******ил, албан тушаалдаа томилогдсон өдөр буюу 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх *******илгүй байсан хугацааны цалин хөлс гаргуулах, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлээ нөхөн төлүүлэхээр дахин шүүхэд хандсаны дагуу ******* аймаг дахь сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 10 дугаар шийдвэрээр ******* аймгийн *******, ******* ******* н газраас дээрх хугацааны цалин хөлсийг олгож, нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлж, бичилт хийхийг хариуцагчид даалг******* шийдвэрлэсэн байдаг. Иргэний шүүхийн дээрх шийдвэрийн дагуу ******* аймгийн *******, ******* ******* н газраас нийт 4,172,875 төгрөгийг М.*******ийн *******илгүй байсан хугацааны цалин хөлс болон нийгмийн даатгалд тооцож олгосон байна. Улмаар нотлох баримтыг судлан үзэж ялгаа заагийг нь гаргасны үндсэн дээр сүүлийн буюу 2024 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 10 дугаартай шүүхийн шийдвэрээр олгож буй мөнгө нь хариуцагч Т.Ган-Очир даргад хамааралтай гэж үзэж, төрд учирсан дээрх хохирлыг тодорхой хугацаа за******* нөхөн төлүүлэх мэдэгдлийг хүргүүлсэн байгаа. Уг мэдэгдэл, үнийн дүнг хүлээн зөвшөөрөөгүй тул Төрийн албаны зөвлөлөөс шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан. 2025 оны 05 дугаар сарын 20-ны өдрийн 1114 дугаартай Төрийн албаны зөвлөлийн нэхэмжлэлийг ******* аймгийн иргэний шүүхэд гаргасан. Харьяалал зөрчсөн гэдэг үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгосон тул түүнийг Улсын Дээд шүүхийн 2024 оны 25 дугаар тогтоолын буюу харьяаллын дагуу ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан. Тус нэхэмжлэлийн шаардлагаа бүхэлд нь дэмжиж оролцож байгаа тул хариуцагч тус бүрээс төрд учирсан хохирлыг гаргуулж, төрийг хохиролгүй болгож өгнө үү гэв.

 

3.3. Хариуцагч О.Балжинням шүүхэд ирүүлсэн хариу тайлбартаа: Монгол улсын төрийн албаны зөвлөлийн 2026 оны 03 сарын 12-ны өдрийн нэхэмжлэлийг хүлээн аваад эс зөвшөөрч дараах тайлбарыг гарг******* байна.

-О.Балжинням миний бие ******* аймгийн мэргэжлийн *******ын газрын даргын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байх хугацаандаа тус газрын Эрүүл мэнд боловсрол, хүнсний хэлтсийн дарга М.*******ийг төрийн албанаас халах шийдвэрийг 2021 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдрийн Б/41 тоот тушаалаар гаргасан. Тус тушаал гаргасан үндэслэл нь миний бие төрд өргөсөн тангараг болон хуулийн өмнө шударга байх зарчмыг баримталсан нь дараах байдлаар тогтоогдоно. ******* аймгийн мэргэжлийн *******ын газрын Ёс зүйн зөвлөлийн 2021 оны 07 сарын 08-ны өдрийн 01 тоот тогтоолоор ёс зүйн зөрчил гаргасныг тогтоосон, мөн тус газрын Дотоод *******ын багийн 2021 оны 09 сарын 02-ны өдрийн №17/27 дугаар тогтоолоор санхүүгийн ноцтой зөрчлийг удаа дараа, зохион байгуулалттай гаргасныг тогтоосон. 2021 оны 09 сарын 27-нд М.*******өд холбогдох хэргийг шалгуулахаар Авлигатай тэмцэх газарт шилжүүлж тус хэрэг дээр нь Авлигатай тэмцэх газар эрүүгийн хэрэг үүсгэн хянан шалг******* байгаа болно. Иймд 2021 оны 10 сарын 13-ны өдрийн Б/41 тоот тушаалыг хууль бус гэж үзэхгүй байна.

- 2022 оны 12 сарын 15-нд ******* аймгийн захиргааны хэргийн шүүх М.*******ийг *******лаас чөлөөлсөн Б/41 тоот тушаалыг хүчингүй болгосон шийдвэр гаргасан. Тус захиргааны хэргийн шүүгч нь хэрэг хянан шийдвэрлэх *******иллагааг явуулахдаа Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль түүний үндсэн зарчим болон дараах заалтуудыг ноцтой зөрчсөн “7.1.Захиргааны хэргийн шүүх хэргийн нөхцөл байдлыг тодруулах, хэргийг хянан шийдвэрлэхэд ач холбогдол бүхий нотлох баримт цуглуулах, үнэлэх *******иллагааг хэрэгжүүлэх үүрэгтэй бөгөөд хэргийн оролцогчийг татан оролцуулна”, “22.1.Үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагаар үүссэн маргааны үйл баримтын талаар бие даасан шаардлага гаргасан, эсхүл эдгээрийн улмаас эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж байгаа гэж үзсэн гуравдагч этгээдийг тухайн этгээдийн хүсэлтээр, эсхүл шүүгч хэрэг хянан шийдвэрлэх *******иллагаанд оролцуулна” нь иргэн миний “Монгол Улсын Үндсэн хууль”-ийн 14 дүгээр зүйлийн 14.1-д “Монгол Улсад хууль ёсоор оршин суугаа хүн бүр хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байна, 16 дугаар зүйлийн 16.12 төрийн байгууллага, албан тушаалтанд өргөдөл, гомдлоо гарг******* шийдвэрлүүлэх эрхтэй. Төрийн байгууллага, албан тушаалтан нь иргэдийн өргөдөл, гомдлыг хуулийн дагуу шийдвэрлэх үүрэгтэй;” 16.14 “Монгол Улсын хууль, олон улсын гэрээнд заасан эрх, эрх чөлөө нь зөрчигдсөн гэж үзвэл уул эрхээ хамгаалуулахаар шүүхэд гомдол гаргах, бусдын хууль бусаар учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх, хууль зүйн туслалцаа авах, нотлох баримтыг шалгуулах, шударга шүүхээр шүүлгэх, хэргээ шүүх *******иллагаанд биеэр оролцох, шүүхийн шийдвэрийг давж заалдах, Гэм буруутай нь хуулийн дагуу шүүхээр нотлогдох хүртэл хэнийг ч гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож үл болно”, гэсэн дээрх хуулийн заалтуудыг тус тус онц ноцтойгоор зөрчиж хэрэг хянан шийдвэрлэх *******иллагаанд гуравдагч этгээдээр оролцох хүсэлтийг хүлээж авахаас татгалзсан, татгалзсан шийдвэрээ гардуулж өгөөгүй тул шийдвэрт нь гомдол гаргах боломж өгөөгүй болно. Уг хэрэг хянан шийдвэрлэх *******иллагаанд гуравдагч этгээдээр оролцож өөрийн болоод ******* *******ын газрын хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах боломж олгоогүй нь тогтоогдож байна. Тус шийдвэрийн улмаас иргэн миний бие төрийн албанд өргөсөн тангараг, хуулийн дагуу *******ил үүргээ гүйцэтгэснийхээ төлөө 24,224,169 төгрөг төлөх шударга бус нөхцөл байдалд орж хохирч байна.

- Мөн ******* *******ын газар татан буугдсан тул эрх залгамжлалаар тогтоогдсон ******* *******ын газрыг татан буулгах дэд комисс нь Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан үүрэг /26.3.Эрх залгамжлагч хэрэг хянан шийдвэрлэх *******иллагаанаас гарсан хэргийн оролцогчийн эрхийг эдэлж, үүргийг хүлээнэ/-ээ зохих ёсоор гүйцэтгээгүйн улмаас М.*******ийн дээр заагдсан хууль зөрчсөн, санхүүгийн ноцтой зөрчил гаргасан, ёс зүйн зөрчил гаргасан зэрэг асуудлуудыг үл хэрэгсэн М.******* шүүхийн шийдвэрээр эргүүлэн томилогдож төрд дахин *******илл******* байна.

- Иймд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 65 дугаар зүйлийн 65.1.3-т “эрүү, иргэн, захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх журмаар шийдвэрлэгдвэл зохих өөр хэрэг, маргааныг хянан шийдвэрлэхээс өмнө уг хэргийг хянан шийдвэрлэх боломжгүй,” гэж заасны дагуу М.*******тэй холбоотой Эрүүгийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэгдэж дуустал хэрэг хянан шийдвэрлэх *******иллагааг түдгэлзүүлж өгнө үү.

- Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 131 дүгээр зүйлийн 131.1.4-т “гуравдагч этгээдийг татан оролцуулалгүйгээр шүүхээс хэргийг хянан шийдвэрлэсэн нь шүүхийн шийдвэрт ноцтойгоор нөлөөлсөн” гэх үндэслэл тогтоогдож байгаа тул шинээр илэрсэн нөхцөл байдлын улмаас шүүхийн шийдвэрийг хян******* өгнө үү.

- Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 35.1 дэх хэсэгт заасныг үндэслэн дараах нотлох баримтуудыг холбогдох байгууллагуудаас гаргуулж өгнө үү. Үүнд:

2021 оны 09 сард ******* аймгийн ******* *******ын газраас Авлигатай тэмцэх газарт хүргүүлсэн М.*******өд холбогдох хэргийг мэдээлсэн албан тоотыг ******* аймгийн архиваас,

2022 оны 12 сард О.Балжинням миний бие ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхэд гаргасан М.*******ийн *******илд эргүүлэн тогтоолгохтой холбоотой маргаанд гуравдагч этгээдээр оролцох хүсэлтийг ******* аймгийн шүүхийн архиваас,

Тус хүсэлтийг хэрэгсэхгүй болгож татгалзсан шүүгчийн захирамж болон тус захирамжийг надад гардуулж өгсөн эсэх баримтыг тус шүүхийн архиваас, М.*******өд холбогдох эрүүгийн хэрэг нь Авлигатай тэмцэх газарт болон Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэгдэх *******иллагааны журмаар тус хэрэг хянан хэлэлцэгдэж байгаа эсэх, хууль ёсны баримт зэргийг холбогдох байгууллагуудаас гаргуулж өгнө үү гэжээ.

 

3.4. Хариуцагч О.Балжиннямын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч З.Анандсугар шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: М.*******ийг төсвийн мөнгө хувьдаа хэрэглэсэн, шамшигдуулсан гэдэг үндэслэлээр *******лаас нь чөлөөлсөн байдаг. Харин шүүхийн шийдвэр нь сонсох *******иллагаа хийгдээгүй гэж гарсан байдаг. Гэтэл өнөөдрийн шүүх хуралдааны зорилго нь дээрх шүүхийн шийдвэрийн үр дагавар буюу хохирлыг нөхөн төлүүлэх талаар шүүх хуралдаан явагд******* байгаа. Ажлаас чөлөөлсөн Б/41 тушаалын үндэслэл болон сонсох *******иллагаа хийгдсэн, хийгдээгүй нь тогтоогдох боломжтой. Өөрөөр хэлбэл дахин шинээр илэрсэн нотлох баримтууд бий болсон. Мөн шүүх шийдвэр гаргахдаа үндэслэл хэсэг дээрээ мэдүүлэг аваагүй гэрчээсээ гэрчийн мэдүүлэг авсан мэтээр нөхцөл байдлуудыг ярьсан эргэлзээ бүхий нөхцөл байдал бий болсон байна. Угтаа үндэслэл нь эргэлзээтэй байхад үр дагаврынх нь тухай ярьж байгааг манай зүгээс зохимжгүй гэж үзэж байгаа учраас нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна гэв.

 

3.5. Хариуцагч Т.Ган-Очир шүүхэд ирүүлсэн хариу тайлбар болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Монгол улсын Засгийн газрын тогтоолоор ******* *******ын байгууллагыг 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр тасалбар болгон татан буулг*******, манай байгууллагад 2023 онд ******* *******ын газраас нийт 4 орон тоо шилжиж ирсэн. Үүнээс 3 орон тоо нь хүнтэйгээ ирсэн. *******ний чанар, стандартын *******ын улсын байцаагчийн *******лын байр нь сул орон тоо ирсэн.

*******ын ******* нь ******* аймгийн ******* *******ын газрын Эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний *******ын хэлтсийн даргын албан тушаалд *******илл******* байгаад 2021 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр *******лаас халагдсан бөгөөд шийдвэрийг эс зөвшөөрч, шүүхэд хандсан.

Маргаан ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхээр шийдвэрлэгдсэн бөгөөд нэхэмжлэгчийн гаргасан шаардлагыг бүхэлд нь ханг*******, *******ын *******ийг дээрх албан тушаалд эргүүлэн томилох, *******илгүй байсан хугацааны цалин олговрыг олгох, эрүүл мэндийн болон нийгмийн даатгалын дэвтэрт зохих журмын дагуу бичилт хийхийг хариуцагч ******* *******ын газрын даргад даалгасан байдаг.

М.******* нь захиргааны хэргийн шүүхийн шийдвэрт хариуцагч байгууллага болох ******* аймгийн ******* *******ын газар нь татан буугдсан тул ******* аймгийн Засаг даргын Тамгын газарт байгуулагдсан ******* *******ын газрыг татан буулгах дэд комиссыг эрх залгамжлагчаар томилуулах тухай хүсэлтийг шүүхэд гаргасны дагуу ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгчийн 2023 оны 02 дугаар сарын 06-ны өдрийн 113/Ш32023/0017 дугаар захирамжаар ******* аймгийн ******* *******ын газарт холбогдох захиргааны хэрэгт хариуцагчийн эрх залгамжлагчаар ******* аймгийн ******* *******ын газрыг татан буулгах *******лыг зохион байгуулах дэд комиссыг оролцуулахаар томилсон.

*******ний чанар, стандартын *******ын улсын ахлах байцаагчийн орон тоонд М.*******ийг томилуулан *******иллуулах чиглэлийг ******* аймгийн Засаг даргын Тамгын газраас 2023 оны 02 дугаар сарын 14-ний өдөр 3/1259 тоот албан бичгээр ирүүлсэн. Уг албан бичгийн дагуу ******* аймгийн *******, ******* ******* н газрын даргын 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийн Б/09 тоот тушаалаар *******, ******* ******* н газарт *******ын албаны даргын албан тушаалд томилсон.

М.******* нь 2022 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрөөс 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх *******илгүй байсан хугацааны цалин хөлсийг гаргуулахаар шүүхэд нэхэмжлэх гаргасан. ******* аймаг дахь Сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024.01.12-ны өдрийн 147/ШШ2024/10 тоот шийдвэрээр ******* аймгийн *******, ******* ******* н газраас *******илгүй байсан хугацааны цалинтай тэнцэх олговор болох 3,746,736 төгрөгийг гаргуулж нэхэмжлэгч М.*******өд олгох тухай анхан шатны шүүхийн шийдвэр гарсан.

Дээрх шийдвэрээс үзэхэд ******* аймгийн *******, ******* ******* н газрыг хариуцагчаар тогтоож, төрд учирсан хохирлыг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн. ******* аймаг дахь Сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024.01.12-ны өдрийн 147/ШШ2024/10 тоот шийдвэрт иргэн Т.Ган-Очироос төрд учирсан хохирлыг төлүүлэх талаар шийдвэр гараагүй учир 3,746,736 төгрөгийг гарг******* өгөх боломжгүй.

Мөн 2023 оны 02 дугаар сарын 14-ний өдрийг хүртэл М.*******ийг *******илд авах талаар манай байгууллагад ямар нэгэн эрх бүхий байгууллагаас ирүүлсэн албан ёсны чиглэл, шийдвэр, эсхүл шүүхийн хүчин төгөлдөр акт ирээгүй болно.

Түүнчлэн ******* *******ын байгууллага татан буугд*******, чиг үүрэг, орон тоо шилжин ирэх шилжилтийн үед М.*******тэй холбоотой шүүхийн шийдвэр болон бусад эрх зүйн акт манай байгууллагад албан ёсоор шилжиж ирээгүй нь эрх залгамжлалын хүрээнд хүлээх үүргийг бодитоор хэрэгжүүлэх боломжийг үгүйсгэж байна. Иймд тухайн иргэнийг холбогдох албан тушаалд томилох эрх зүйн болон бодит нөхцөл бүрдээгүй болно.

Засгийн газрын 2022 оны 11 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 417 дугаар тогтоолоор ******* *******ын ерөнхий газрыг 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр тасалбар болгон татан буулг*******, уг тогтоолын 2.2-т аймаг, нийслэлийн хэмжээнд Засаг даргын тамгын газрын даргаар ахлуулсан дэд комисс байгуулан чиг үүрэг, орон тоог шилжүүлэх *******лыг зохион байгуулахыг даалгасны дагуу 2022 оны 12 дугаар сарын 15-аас 2023 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд *******илласан 12 хоногийн 832,608 төгрөгийн цалинг тухайн *******илтан ******* *******ын газраас авсан.

Төрийн албаны тухай хуулийн 50 дугаар зүйлийн 50.1-д “иргэнийг, эсхүл улс төрийн албан хаагчаас бусад төрийн албан хаагчийг төрийн албанд хууль бусаар томилсон, чөлөөлсөн, түр чөлөөлсөн, халсныг төрийн албаны төв байгууллага, эсхүл шүүх тогтоосон бол төрд учруулсан хохирлыг уг шийдвэрийг гаргасан буруутай албан тушаалтнаар нөхөн төлүүлнэ” гэж заасан байдаг.

Миний бие Т.Ган-Очир нь М.*******ийг *******лаас чөлөөлсөн, халсан шийдвэрийг гаргаагүй бөгөөд харин Засаг даргын Тамгын газраас ирүүлсэн чиглэлийн дагуу *******илд томилсон. Иймд 3,746,736 төгрөгийн хохирлыг нөхөн төлүүлэх эрх зүйн үндэслэлгүй гэж үзэж байна.

 

Хариу тайлбараа хүргүүлсэн байгаа. ******* *******ын байгууллагаас 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ны өдөр манай дээр 4 орон тоо ирсний 1 нь сул орон тоо ирсэн. М.*******ийн хувьд ******* аймгийн ******* *******ын газрын Эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний *******ын хэлтсийн даргын албан тушаалд *******илл******* байгаад 2021 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр *******лаасаа халагдсан. Улмаар шүүхэд хандсан байсан. Маргаан бол ******* аймгийн шүүхээр шийдэгдсэн. М.******* нь ******* аймгийн Захиргааны хэргийн шүүхэд хандахдаа ******* *******ын газар татан буугдсан учраас хариуцагчаар нь ******* *******ын байгууллагыг татан буулгах дэд комиссыг эрх залгамжлагчаар томилуулахаар хүсэлт гаргасан байдаг. Улмаар ******* *******ын газрыг татан буулгах *******лыг зохион байгуулах дэд комиссыг оролцуулахаар шүүх шийдсэн байгаа. ******* аймгийн шүүхээс шийдвэр гараад, ******* аймгийн Засаг даргын Тамгын газраас 2023 оны 02 дугаар сарын 14-ны өдөр манай газарт М.*******ийг *******илд ав гэсэн бичиг ирсэн.  Үүнээс өмнө сул орон тоо байсан. Манай байгууллагад М.*******ийг *******илд ав гэсэн ямар нэгэн бичиг ирээгүй. Тиймээс 03 дугаар сарын 01-ний өдөр М.*******ийг томилсон. Гэтэл М.******* 2023 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 03 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацааны цалингаа авна гээд шүүхэд хандсан. Шүүхээс эрх залгамжлагч нь *******, ******* ******* н газар тул тус газраас гаргуулах тухай шийдвэр гарсан. Манай газраас хохирлыг нь барагдуулчихсан байгаа. Давж заалдана гэж бодож байсан ч амжаагүй. Тэгэхээр *******, ******* ******* н газар төлөө гээд шүүх шийдвэрээ гаргачихсан. Гэтэл *******, ******* ******* н газар ямар ч буруугүй учраас *******, ******* ******* н газраас гарсан энэ мөнгийг байгууллагадаа буца******* авъя аа, буруутай этгээдээр төлүүлье гэдэг асуудлаар Төрийн албаны зөвлөлөөс хүсэлт гаргасан. Улмаар Төрийн албаны зөвлөл буруутай хүн нь чи байна гээд намайг төрд учруулсан хохирлоо төл гэж нэхэмжлээд байгаа. Манай газар дээр 2023 оны 02 дугаар сарын 15-ны өдрийг хүртэл М.*******тэй холбоотой ямар ч бичиг баримт ирээгүй. Үүнийг дахин давтан хэлэхийг хүсэж байна. Өөрөөр хэлбэл 02 дугаар сарын 14-ны өдрөөс өмнө манай *******лын газарт М.*******ийг *******илд ав гэсэн ямар нэгэн зүйл ирээгүй, харин шүүх дээр маргаантай байгаа гэдэг асуудлаар сул орон тоог нь хадгалж байсан. ******* аймгийн шүүх М.*******өд холбогдох хэрэгт ямар шийдвэр гаргах эсэхийг урьдчилж таамаглах ямар ч боломжгүй. Намайг сул орон тоогоо хайгаад явж байсан юм шиг буруу юм яриад байдаг. Ажлын байрыг нь хадгалаад байж байсан. 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр тасалбар болгоод ******* ******* татан буугд*******, орон тоог зохион байгуулахыг *******лыг дэд комисст даалгасан байдаг. Тэгэхээр 2023 оны 01 сар хүртэлх хугацааны цалинг жил дуус******* байгаа учраас ******* *******ын байгууллагаас авсан байгаа. Гэтэл үүнийг хүртэл оруулаад нэхэмжлээд байх юм. Нарийн тооцох юм бол 800,000 гаруй төгрөг болж байсан. Төрийн албаны тухай хуулийн 50 дугаар зүйлийн 50.1-т “Иргэнийг, эсхүл улс төрийн албан хаагчаас бусад төрийн албан хаагчийг төрийн албанд хууль бусаар томилсон, чөлөөлсөн, түр чөлөөлсөн, халсныг төрийн албаны төв байгууллага, эсхүл шүүх тогтоосон бол төрд учруулсан хохирлыг уг шийдвэрийг гаргасан буруутай албан тушаалтнаар нөхөн төлүүлнэ” гэж заасан байдаг. Би тэр хүнийг чөлөөлөөгүй, 02 дугаар сарын 15-ны өдөр бичиг ирсэн. Улмаар 03 дугаар сарын 10-ны өдөр томилж *******илд авсан. Тухайн хүнийг *******лаас нь халаагүй, хууль бусаар *******лаас нь чөлөөлөөгүй байтал яагаад Т.Ган-Очир гэдэг хүнээс нэхэмжлээд байгаа юм. Тиймээс би хэлмэгдэж байна гэж үзэж байна. Би хүн чөлөөлөөгүй, халаагүй, ямар нэгэн шийдвэр ирээгүй. Яг нарийн ярих юм бол 02 дугаар сарын 15-ны өдрөөс 03 дугаар сарын 01-ний өдрийн хоорондох цалинг л Т.Ган-Очиртой ярих ёстой. Тийм учраас нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хүлээн зөвшөөрөхгүй байна гэв.

 

ҮНДЭСЛЭХ нь:

 

1. Шүүх нэхэмжлэл, түүний үндэслэл, хэргийн оролцогчдын шүүх хуралдааны хэлэлцүүлэгт гаргасан тайлбар, хавтаст хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудыг судлан үзэж, дараах үндэслэлээр нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг ханг*******, үлдсэнийг нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэлээ.

 

2. Шүүхэд тогтоогдсон үйл баримтын тухайд:

 

2.1. Хариуцагч О.Балжинням нь ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байхдаа 2021 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдрийн “М.*******өд сахилгын шийтгэл ногдуулах тухай” Б/41 дугаартай тушаалаар тус газрын Эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний *******ын хэлтсийн дарга М.*******ийг албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигл*******, санхүүгийн ноцтой зөрчил удаа дараа гаргасан, төрийн албан хаагчийн ёс зүйн хэмжээг зөрчиж, ёс зүйн зөрчил гаргасан гэх үндэслэлээр 2021 оны 10 дугаар сарын 14-ний өдрөөр тасалбар болгон төрийн албанаас халах сахилгын шийтгэл ногдуулжээ.

 

2.2. М.******* нь дээрх тушаалыг эс зөвшөөрч шүүхэд хандсаны дагуу ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн 113/ШШ2022/0038 дугаар шийдвэрээр ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын /үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч/-ын 2021 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдрийн “М.*******өд сахилгын шийтгэл ногдуулах тухай” Б/41 дугаартай тушаалыг хүчингүй болгож, М.*******ийг урьд эрхэлж байсан ******* аймгийн ******* *******ын газрын Эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний *******ын хэлтсийн даргын албан тушаалд эгүүлэн тогтоож, *******илгүй байсан хугацааны олговорт 20,468,294 төгрөг олгож, түүний эрүүл мэндийн болон нийгмийн даатгалын дэвтэрт зохих журмын дагуу бичилт хийхийг хариуцагч ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргад даалг******* шийдвэрлэсэн байна.

 

2.3. Дээрх шүүхийн шийдвэрт хэргийн оролцогчдоос давж заалдах гомдол гаргаагүй тул шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон байна.

 

2.4. Улмаар Монгол Улсын Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын 2024 оны 03 дугаар сарын 28-ны өдрийн “Хөрөнгө хуваарилах тухай” А/82 дугаар тушаал гарч төрийн албан хаагчийн буруутай үйл *******иллагааны улмаас хохирсон иргэн, ******* нэгж байгууллагад учирсан хохирлыг барагдуулах нөхөн төлбөрийг шүүхийн шийдвэрийн дагуу хавсралтад дурдсан төлбөр авагчдад олгохыг Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газрын даргад даалгасан бөгөөд хавсралтын 123 дугаар жагсаалтад М.*******өд тушаалаар олгох дүн 20,051,294 төгрөг гэж тусг*******ээ. /хавтаст хэргийн 18 дахь талд/

 

2.5. Уг төлбөрийг Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газраас 2024 оны 04 дүгээр сарын 26-ны өдөр М.*******ийн ны тоот дансанд шилжүүлсэн байна. /хавтаст хэргийн 36 дахь талд/

 

2.6. Шүүхийн маргаантай байх үед Монгол Улсын Засгийн газрын 2022 оны 11 дүгээр сарын 23-ны өдрийн “Хууль хэрэгжүүлэх талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” 417 дугаар тогтоол гарч, Засгийн газрын тохируулагч агентлаг - ******* *******ын ерөнхий газрыг 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр тасалбар болгон татан буулг*******, мэргэжлийн *******ын төв болон орон нутгийн байгууллагад *******илл******* байгаа салбарын улсын ерөнхий байцаагч, улсын ахлах байцаагч, улсын байцаагч нарыг орон тоо, төсөв, ашигл******* буй компьютер техник, хэрэгслийн хамт одоо эрхэлж байгаа чиг үүрэг, мэргэжлийн чиглэлийн дагуу Төрийн ******* шалгалтын тухай хуулийн 5.1-д заасан байгууллагад шилжүүлэх арга хэмжээг зохион байгуулахаар шийдвэрлэсэн байна.

 

2.7. ******* *******ын ерөнхий газрын даргын 2022 оны 12 дугаар сарын 27-ны өдөр “Албан хаагчдыг шилжүүлэх тухай” 01/2804 дугаартай албан бичгээр ******* аймгийн Засаг даргад хандан “... Засгийн газрын тохируулагч агентлаг - ******* *******ын ерөнхий газрыг татан буулгасантай холбогдуулан тус газрын хавсралтад нэр дурдсан (32 орон тоо) албан хаагчдыг 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөс тасалбар болгон танай аймгийн Засаг даргын эрхлэх асуудлын хүрээний холбогдох байгууллагад шилжүүлж байгаа болно.” гэж шилжин *******иллах албан хаагчдын орон тоо, нэрсийг хавсарг*******ээ. /хавтаст хэргийн 37-39 дэх талд/

 

2.8. Мөн ******* аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч бөгөөд татан буулгах дэд комиссын даргын 2023 оны 02 дугаар сарын 14-ний өдрийн 3/199 дугаартай “Чиглэл хүргүүлэх тухай” албан бичгээр аймгийн *******, ******* ******* н газарт хандан *******ний чанар, стандартын *******ын улсын ахлах байцаагчийн орон тоонд М.*******ийг томилуулан *******иллуулахаар *******, ******* ******* н газрын мэдэлд шилжүүлжээ. /хавтаст хэргийн 47 дахь талд/ 

 

            2.9. Үүний дагуу ******* аймгийн *******, ******* ******* н газрын даргын 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийн “М.*******ийг шилжүүлэн томилох тухай” Б/09 дугаар тушаалаар *******ын албаны даргаар М.*******ийг шилжүүлэн томилсон байна. /хавтаст хэргийн 49 дэх талд/

 

2.10. Мөн М.******* нь ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн 11/ШШ2022/0038 дугаар шийдвэр гарсан өдрөөс хойш шүүхийн шийдвэрийн дагуу эгүүлэн томилогдсон өдөр болох 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацааны цалинтай тэнцэх олговрыг ******* аймгийн *******, ******* ******* н газраас гаргуулахаар иргэний шүүхэд хандсаны дагуу ******* аймаг дахь сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 147/ШШ2024/10 дугаартай шийдвэрээр нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг ханг*******, *******илгүй байсан хугацааны дунд******* цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговорт 3,746,736 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 635,208 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэжээ.

 

2.11. Тус шийдвэрийн дагуу ******* аймгийн *******, ******* ******* н газраас 2024 оны 05 дугаар сарын 24-ний өдөр ******* аймаг дахь Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт *******илгүй байсан хугацааны дунд******* цалин хөлстэй тэнцэх олговор, улсын тэмдэгтийн хураамжид 3,816,936 төгрөгийг, 2024 оны 05 дугаар сарын 28-ны өдөр ******* аймгийн Нийгмийн даатгалын хэлтэст нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлд 355,939.92 төгрөгийг нөхөн төлсөн болох нь хавтас хэрэгт нотлох баримтаар авагдсан төлбөрийн хүсэлтүүдээр нотлогдож байна. /хавтаст хэргийн 58, 59 дэх талд/

 

3. Хууль зүйн үндэслэлийн тухайд:

 

3.1. Төрийн албаны тухай хуулийн 50 дугаар зүйлийн 50.1-д “Иргэнийг, эсхүл улс төрийн албан хаагчаас бусад төрийн албан хаагчийг төрийн албанд хууль бусаар томилсон, чөлөөлсөн, түр чөлөөлсөн, халсныг төрийн албаны төв байгууллага, эсхүл шүүх тогтоосон бол төрд учруулсан  хохирлыг уг шийдвэрийг гаргасан буруутай албан тушаалтнаар нөхөн төлүүлнэ”, 50.2-т “Төрийн албаны төв байгууллага шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийн талаар бүртгэл хөтөлж, төрд учруулсан хохирлын нөхөн төлөлтөд ******* тавьж, нөхөн төлөгдөөгүй тохиолдолд төрийг төлөөлж шүүхэд нэхэмжлэл гаргана.” гэж, Захиргааны ерөнхий хуулийн 103 дугаар зүйлийн 103.1-д “Иргэн, хуулийн этгээдийн хохирлыг барагдуулсны улмаас өөрт учирсан хохирлыг захиргааны байгууллага Иргэний хуулийн 498.5-д заасны дагуу гэм буруутай этгээдээр буца******* төлүүлнэ” гэж тус тус заасан.

 

3.2. Мөн Иргэний хуулийн 498 дугаар зүйлийн 498.5-д “Энэ хуулийн 498.1, 498.2, 498.4-т заасан этгээд өөрийн шууд санаатай буюу илтэд болгоомжгүй үйлдлээр гэм хор учруулсан бол гэм хорыг арилгасан байгууллага өөрт учирсан хохирлыг тухайн гэм буруутай этгээдээс шаард******* гаргуулах эрхтэй” гэжээ.

 

3.3. Энэхүү хэргийн тухайд, М.*******ийг Эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний *******ын хэлтсийн даргын албан тушаалаас чөлөөлсөн шийдвэрийг ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байсан О.Балжинням гаргасан, ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхээс тус шийдвэрийг хууль бус болохыг тогтоосон, хариуцагчийн хууль бус шийдвэрийн улмаас *******лаас үндэслэлгүй чөлөөлөгдсөн М.*******өд *******илгүй байсан хугацааны нөхөх олговрыг улсын төсвөөс олгосон үйл баримт тогтоогдсон.

 

3.4. ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэлд “... төрийн албанаас халах сахилгын шийтгэл ногдуулахдаа хуульд заасан журмын дагуу сонсох *******иллагаа явуулж, тайлбар санал гаргах боломжийг олгоогүй, Б/41 дүгээр тушаалд заасан зөрчилд хамаарах бодит нөхцөл байдлыг тогтоогоогүй, Төрийн албаны тухай хуулиар тогтоосон журмын дагуу зөрчлийг шалган тогтоох *******иллагааг бүрэн явуулаагүй, зөрчилд холбогдсон гэх зарим албан хаагчдад хариуцлага ногдуулаагүй, зөрчилд хамаарах зарим үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлд заасан гэмт хэргийн шинжтэй үйлдэлд хамаарах эсэхийг тогтоолгохоор гомдол мэдээлэл гаргасан атлаа түүний гэм буруутай эсэх нь шүүхээр тогтоогдоогүй байхад “албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан” гэх үндэслэлээр сахилгын шийтгэл ногдуулсныг шүүхээс зөвтгөх боломжгүй, захиргааны үйл *******иллагаа хуульд үндэслэх, зорилгодоо нийцсэн, бодит нөхцөлд тохирсон, шийдвэр үндэслэл бүхий байх зарчмыг хангаагүй байна гэж дүгнэв. ...” гэжээ.

 

3.5. Хариуцагч О.Балжинням нь ******* аймгийн ******* *******ын газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр *******илл******* байсан төрийн захиргааны удирдах албан тушаалтан болохын хувьд Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хуулийг дээдлэн хүндэтгэж, сахин биелүүлэх, үйл *******иллагаандаа мөрдөх үүрэгтэй бөгөөд албаны чиг үүргийн хүрээнд Захиргааны ерөнхий хууль, Төрийн албаны тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан холбогдох хэм хэмжээний актад заасан төрийн жинхэнэ албан хаагчид сахилгын шийтгэл ногдуулах журмын талаар мэдэх ёстой буюу мэдэх үүрэгтэй албан тушаалтан тул гэм буруугийн шууд санаатай хэлбэрээр М.*******ийг төрийн албанаас халах хууль бус шийдвэрийг гаргасан байна гэж шүүх үзлээ.

 

3.6. Иймд хариуцагч О.Балжиннямын дээрх хууль бус шийдвэрийн улмаас *******лаас үндэслэлгүй чөлөөлөгдсөн албан хаагчид *******илгүй байсан хугацааны нөхөх олговор 20,051,294 төгрөгийг улсын төсвөөс олгосон шалтгаант холбоо тогтоогдож байх тул нэхэмжлэлийн шаардлагаас хариуцагч О.Балжиннямаас төрд учруулсан хохирол 20,051,294 төгрөг гаргуулах хэсгийг хангах үндэслэлтэй байна.

 

3.7. Түүнчлэн хариуцагч О.Балжиннямаас хариу тайлбарын үндэслэлдээ “... ******* аймгийн ******* *******ын газрын Ёс зүйн зөвлөлийн 2021 оны 07 сарын 08-ны өдрийн 01 тоот тогтоолоор ёс зүйн зөрчил гаргасныг тогтоосон, мөн тус газрын Дотоод *******ын багийн 2021 оны 09 сарын 02-ны өдрийн  №17/27 дугаар тогтоолоор санхүүгийн ноцтой зөрчлийг удаа дараа, зохион байгуулалттай гаргасныг тогтоосон. М.*******өд холбогдох хэргийг шалгуулахаар Авлигатай тэмцэх газарт шилжүүлж тус хэрэг дээр нь Авлигатай тэмцэх газар эрүүгийн хэрэг үүсгэн хянан шалг******* байгаа болно. Иймд 2021 оны 10 сарын 13-ны өдрийн Б/41 тоот тушаалыг хууль бус гэж үзэхгүй байна.” гэж маргадаг.

 

3.8. Хариуцагчийн марг******* буй дээрх үндэслэлийг буюу 2021 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдрийн “М.*******өд сахилгын шийтгэл ногдуулах тухай” Б/41 дугаартай тушаалын хууль зүйн үндэслэлийг ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх хянаад шийдвэрлэсэн, шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон тул Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34 дүгээр зүйлийн 34.4-т “Хуулийн хүчин төгөлдөр шүүхийн шийдвэрээр нэгэнт тогтоогдсон болон нийтэд илэрхий үйл баримт хэрэг хянан шийдвэрлэхэд холбогдолтой байвал түүнийг дахин нотлохгүй.” гэж зааснаар шүүх энэхүү захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх *******иллагаагаар М.*******өд сахилгын шийтгэл ногдуулсан эсэхтэй холбоотой үйл баримтуудад дүгнэлт хийхгүй бөгөөд харин хууль бус шийдвэр гаргасан хариуцагчийн гэм буруугийн хэлбэрт дүгнэлт хийж, хэргийг шийдвэрлэж байгаа болно.

 

3.9. Харин хариуцагч Т.Ган-Очирын тухайд, нэхэмжлэгчээс “******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 113/ШШ2022/0038 дугаар шийдвэрийг цаг алдалгүй биелүүлээгүй” гэх үндэслэлээр түүнээс төрд учруулсан хохиролд 4,172,875 төгрөгийг гаргуулахаар нэхэмжилжээ.

 

3.10. ******* аймаг дахь сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 01 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 147/ШШ2024/10 дугаартай шийдвэрээр нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг ханг******* шийдвэрлэхдээ “... М.*******ийн урьд эрхэлж байсан *******ил үүрэг, ******* аймгийн *******, ******* ******* н газарт шилжиж, ... ******* аймгийн *******, ******* ******* н газрын даргын 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийн Б/09 дүгээр тушаалаар *******, ******* ******* н газрын *******ын албаны даргаар томилсон ба ******* аймгийн *******, ******* ******* н газрыг *******ил олгогч гэж үзнэ.” гэж хариуцагч ******* аймгийн *******, ******* ******* н газраас *******илгүй байсан хугацааны дунд******* цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговорт 3,746,736 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 635,208 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэжээ.

 

3.11. Энэхүү иргэний шүүхийн шийдвэрт хариуцагч Т.Ган-Очирыг шүүхийн шийдвэрийг цаг алдалгүй биелүүлээгүй талаар дүгнээгүй буюу М.*******ийн *******ил, үүрэг ******* аймгийн *******, ******* ******* н газарт шилжсэн тул *******ил олгогч нь гэж үзэж тус газраас түүнд *******илгүй байсан дунд******* цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговрыг гаргуулсан, мөн Т.*******ийн нэхэмжлэлтэй захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх *******иллагаанд хариуцагчаар ******* аймгийн ******* *******ын газрын дарга /албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч/ оролцож байсан зэргээс үзэхэд *******илд эгүүлэн томилсон шийдвэрийг мэдэх боломжтой, шийдвэрийг биелүүлээгүй эс үйлдэхүй гаргасан, үүний улмаас төрд хохирол учирсан гэж түүнийг буруутгах боломжгүй, энэ талаарх хариуцагч Т.Ган-Очирын хариу татгалзал үндэслэлтэй байна.

 

3.12. Тодруулбал, ******* аймаг дахь Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2022 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн 11/ШШ2022/0038 дугаар шийдвэр гарсан өдрөөс хойш шүүхийн шийдвэрийн дагуу эгүүлэн томилогдсон өдөр болох 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд хариуцагч Т.Ган-Очир нь шууд санаатай буюу илтэд болгоомжгүй үйлдлээр Т.*******ийг *******ил эгүүлэн томилоогүй гэх үйл баримт тогтоогдоогүй тул Захиргааны ерөнхий хуулийн 103 дугаар зүйлийн 103.1, Иргэний хуулийн 498 дугаар зүйлийн 498.5-д заасан хохирлыг төлөх гэм буруутай этгээд гэж үзэх хууль зүйн боломжгүй байна.  

 

3.13. Тиймээс нэхэмжлэлийн шаардлагаас үлдэх хариуцагч Т.Ган-Очироос 4,172,875 төгрөг гаргуулах хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэлээ.

 

           Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3, 106.3.13 дахь хэсэгт заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 

1. Захиргааны ерөнхий хуулийн 103 дугаар зүйлийн 103.1, Төрийн албаны тухай хуулийн 50 дугаар зүйлийн 50.1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан нэхэмжлэгч Төрийн албаны зөвлөлийн нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг ханг*******, хариуцагч О.Балжиннямаас 20,051,294 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэлийн шаардлагаас үлдэх хариуцагч Т.Ган-Очироос 4,172,875 төгрөг гаргуулах хэсгийг хэрэгсэхгүй болгосугай.

 

2. Нэхэмжлэгч нь Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.3-т заасны дагуу улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгдсөн болохыг дурдсугай.

 

3. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 108 дугаар зүйлийн 108.2 дахь хэсэгт зааснаар шүүхийн шийдвэр нь танилцуулан сонсгосноор хүчинтэй болох бөгөөд хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч энэ хуулийн 108 дугаар зүйлийн 108.3 дахь хэсэгт заасан хугацаа өнгөрснөөс хойш 14 хоногийн дотор шүүхэд хүрэлцэн ирж шүүхийн шийдвэрийг өөрөө гардан авах үүрэгтэй болохыг дурдсугай.

 

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 114 дүгээр зүйлийн 114.1 дэх хэсэгт зааснаар хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

 

 

                                          ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                             О.МӨНХЗУЛ