Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б*******

нарт холбогдох эрүүгийн хэргийн тухай

 

Булган аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж задах шатны шүүхийн Эрүүгийн хэргийн шүүх хурдааныг Ерөнхий шүүгч Д.Азжарг даргж, шүүгч Л.Ацэцэг, шүүгч Л.Хдэлгэр нарын бүрэлдэхүүнтэй, тус шүүхийн шүүх хурдааны танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хурдаанд:

 

Прокурор М.Сайнзаяа,

Шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б******* /цахимаар/,

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Р.Н******* Б.Д******* /цахимаар/, Г.Т******* /цахимаар/,

Шүүх хурдааны нарийн бичгийн дарга Э.Намуун нарыг оролцуулан

Булган аймаг дахь Сум дундын Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн Ерөнхий шүүгч Э.Энэрэлийн даргж хийсэн 0 оны сарын -ны өдрийн 05/ШЦТ/0 тай шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч шүүгдэгч Э.Т*******, түүний өмгөөлөгч Р.Н*******, шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Б.Д*******, Г.Т******* нарын гаргасан давж задах гомдлыг үндэслэн Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б******* нарт холбогдох эрүүгийн 50009 тай хэргийг 05 оны 0 сарын -ны өдөр хүлээн авч, шүүгч Л.Хдэлгэрийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Монгол Улсын иргэн, З******* овогт Э*******ы Т*******.

Монгол Улсын иргэн, Ө******* овогт Нн М*******.

Монгол Улсын иргэн, Н овогт Дийн Б*******.

Э.Т******* нь Булган аймгийн Боловсрол с уийн газрын даргаар ажиллаж байхдаа тус газрын сийн ө хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Н.М*******тай бүлэглэж бан тушаын бан үүрэг, бүрэн эрх, бан тушаын байдлаа урвуулан ашиглаж Булган аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 00 оны 09 сарын 8-ны өдрийн 5 тай хурдаанаар Булган аймгийн Сийн ө ын байгууллагуудын бүлэгт ,500,000 төгрөгийн тоглоом худдан авах төсвийг, хэмнэсэн зардлаас эдийн засгийн ангиллыг өөрчлөн шийдвэрлэсэн байхад хууль тогтоомжийг зөрчиж, “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-тай гэрээ байгуулах, гүйцэтгэгч тын гэрээний үүргийн биелэлт хангагдаагүй байхад төлбөрийг 00 хувь шилжүүлэх ажлыг 00 оны 09 сараас 0 сард удирдан зохион байгуулж, “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-уудад давуу байд бий болгосны улмаас Булган аймгийн н дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг цэцэрлэгт нийт 9,80, төгрөгийн хохирол учруулж, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт,

Н.М******* нь  Булган аймгийн Боловсрол с уийн газрын сийн ө хариуцсан ахлах мэргэжилтнээр ажиллаж байхдаа тус газрын даргаар ажиллаж байсан Э.Т*******тэй бүлэглэж бан тушаын бан үүрэг, бүрэн эрх, бан тушаын байдлаа урвуулан ашиглаж Булган аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 00 оны 09 сарын 8-ны өдрийн 5 тай хурдаанаар Булган аймгийн Сийн ө ын байгууллагуудын бүлэгт ,500,000 төгрөгийн тоглоом худдан авах төсвийг, хэмнэсэн зардлаас эдийн засгийн ангиллыг өөрчлөн шийдвэрлэсэн байхад хууль тогтоомжийг зөрчиж, “Би та чи” ХХК болон “Н н т” ХХК-тай гэрээ байгуулах, гүйцэтгэгч тын гэрээний үүргийн биелэлт хангагдаагүй байхад төлбөрийг 00 хувь шилжүүлэх ажлыг 00 оны 09 сараас 0 сард удирдан зохион байгуулж, “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-уудад давуу байд бий болгосны улмаас Булган аймгийн н дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг цэцэрлэгт нийт 9,80, төгрөгийн хохирол учруулж Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн . зүйлийн дэх хэсэг, .5 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэгт тус тус заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт,

Д.Б******* нь Булган аймгийн Боловсрол с уийн газрын дарга Э.Т*******, сийн ө хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Н.М******* нар нь бүлэглэж бан тушаын бан үүрэг, бүрэн эрх, бан тушаын байдлаа урвуулан ашиглаж Булган аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 00 оны 09 сарын 8-ны өдрийн 5 тай хурдаанаар Булган аймгийн Сийн ө ын байгууллагуудын бүлэгт ,500,000 төгрөгийн тоглоом худдан авах төсвийг, хэмнэсэн зардлаас эдийн засгийн ангиллыг өөрчлөн шийдвэрлэсэн байхад хууль тогтоомжийг зөрчиж, “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-тай гэрээ байгуулах, гүйцэтгэгч тын гэрээний үүргийн биелэлт хангагдаагүй байхад төлбөрийг 00 хувь шилжүүлэх ажлыг 00 оны 09 сараас 0 сард удирдан зохион байгуулж, “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-уудад давуу байд бий болгосны улмаас Булган аймгийн н дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг цэцэрлэгт нийт 9,80, төгрөгийн хохирол учруулсан гэх хэрэгт хатгагчаар буюу бусдыг санаатай гэмт хэрэг үйлдэхэд татан оролцуулж, гэмт хэрэг үйлдэхэд зориуд хүргэсэн Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн . зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэгт тус тус заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт тус тус холбогджээ.

Булган аймгийн Прокурорын газраас: Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан Э.Т*******, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн . зүйлийн дэх хэсэг, .5 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэгт тус тус заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан Н.М*******, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн . зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэгт тус тус заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан Д.Б******* нарт яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ.

Булган аймаг дахь Сум дундын Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүх:

Шүүгдэгч З******* овогт Э*******ы Т*******ийг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .8 зүйлийн дэх хэсэг, .9 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэгт заасныг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар “нийтийн бан тушатан бан үүрэг, бүрэн эрх, бан тушаын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байд бий болгосон” гэмт хэргийг бүлэглэж үйлдсэн,

шүүгдэгч Ө******* овогт Нн М*******г .8 зүйлийн дэх хэсэг, .9 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэг,  .5 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэгт тус тус заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан зааснаар “нийтийн бан тушатан бан үүрэг, бүрэн эрх, бан тушаын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байд бий болгосон гэмт хэрэгт гүйцэтгэгч, хамжигчаар оролцож гэмт хэргийг бүлэглэж үйлдсэн,

шүүгдэгч Н овогт Дийн Б*******г Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .8 зүйлийн дэх хэсэг, .9 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсэгт “нийтийн бан тушатан бан үүрэг, бүрэн эрх, бан тушаын байдлаа урвуулан ашиглаж бусдад давуу байд бий болгосон гэмт хэргийн хатгагчаар оролцож гэмт хэргийг бүлэглэж үйлдсэн” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцож, 

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .8 зүйлийн дэх хэсэг, .9 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дахь хэсэгт заасныг тус тус журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Э.Т*******ийн нийтийн банд томилогдох эрхийг /хоёр/ жилийн хугацаагаар хасаж, 5,00 (таван мянга дөрвөн зуу) нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 5,00,000 (таван сая дөрвөн зуун мянга) төгрөгөөр торгох ялаар,

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .8 зүйлийн дэх хэсэг, .9 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дахь хэсэг хэсэг, .5 зүйлийн дахь хэсэг, . зүйлийн дахь хэсэгт тус тус заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан зааснаар шүүгдэгч Н.М*******гийн нийтийн банд томилогдох эрхийг /хоёр/ жилийн хугацаагаар хасаж, 5,00 (таван мянга дөрвөн зуу) нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 5,00,000 (таван сая дөрвөн зуун мянга) төгрөгөөр торгох ялаар,

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .8 зүйлийн дэх хэсэг, .9 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дахь хэсэг, . зүйлийн дахь хэсэг, . зүйлийн дахь хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Д.Б*******гийн нийтийн банд томилогдох эрхийг /хоёр/ жилийн хугацаагаар хасаж, 5,00 (таван мянга дөрвөн зуу) нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 5,00,000 (таван сая дөрвөн зуун мянга) төгрөгөөр торгох ялаар тус тус шийтгэж, 

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5. зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б******* нар нь шүүхээс оногдуулсан торгох ялыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болмогц (хорин дөрөв) сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэхээр тогтоож,

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5. зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч нар нь торгох ялыг шүүхээс тогтоосон хугацаанд биелүүлэхгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялын 5 (арван тав) нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгийг нэг хоногоор тооцож хорих ялаар солихыг шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М******* Д.Б******* нарт сануулж,

Шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б******* нар нь цагдан хоригдсон хоноггүй, шийтгэх тогтоол уншин сонсгосноор хүчинтэй болохыг дурдаж,

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5. зүйлийн дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б******* нарт оногдуулсан нийтийн банд томилогдох эрхийг тус бүр (хоёр) жилийн хугацаагаар хассан нэмэгдэл ялын хугацааг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсон үеэс эхлэн тоолж,

Шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б******* нараас эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зард нэхэмжлээгүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан болон битүүмжлэгдсэн эд зүйл, иргэний бичиг баримтгүй болохыг тус тус дурдаж,

Иргэний хуулийн 9 зүйлийн 9. дэх хэсэг, 50 зүйлийн 50. дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б*******, иргэний хариуцагч “Б” хязгаадм хувьцаат компаниас гэмт хэргийн улмаас учирсан гэм хорын хохирол ,9,8 (арван зургаан сая долоон зуун дан есөн мянга найман зуун хорин дөрөв) төгрөгийг хувь тэнцүүлэн буюу шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б*******, иргэний хариуцагч “Б” ХХК-аас тус бүр ,9,95 (дөрвөн сая нэг зуун ерэн дөрвөн мянга есөн зуун тавин зургаа) төгрөгийг гаргуулж Булган аймгийн Булган ын цэцэрлэгт 890.88 төгрөг, цэцэрлэгт 99.0 төгрөг, цэцэрлэгт .88 төгрөг, цэцэрлэгт 80.98 төгрөг, цэцэрлэг 995.05 төгрөг, цэцэрлэгт 8.59 төгрөг, Булган аймгийн Р ын цэцэрлэгт 5. төгрөг, Т ын цэцэрлэгт ..098 төгрөг, Х ы цэцэрлэгт 899.005 төгрөг, Б ын цэцэрлэгт .5 төгрөг, Б ын цэцэрлэгт ..8 төгрөг, Х- ын цэцэрлэгт 5. төгрөг, Ханг ын цэцэрлэгт .50 төгрөг, Х- ын цэцэрлэгт .9.59 төгрөг, Д ын цэцэрлэгт 88.99 төгрөг, Б ын цэцэрлэгт . төгрөг, Б- ын цэцэрлэгт 50.85 төгрөг, О ын цэцэрлэгт 0. төгрөг, С ын цэцэрлэгт 5.0 төгрөг, С ын цэцэрлэгт .00.95 төгрөг, Г ын цэцэрлэгт 855.88 төгрөг, М ын цэцэрлэгт .5.5 төгрөгийг тус тус олгож шийдвэрлэжээ.

 

Шүүгдэгч Н.М*******гийн өмгөөлөгч Б.Д******* давж задах гомдол, шүүх хурдаанд гаргасан тайлбартаа: ...Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн. Тодруулб шүүх Төсвийн тухай хуулийн зүйлийн .5.5 дахь затад заасан төсвийн шууд захирагчийн батлагдсан төсвийг зориултын дагуу зарцуулах бүрэн эрхэд хдсаны улмаас Булган аймгийн н дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг цэцэрлэгт нийт ,9,8 төгрөгийн хохирол учруулсан үйлдэл гэж үзсэн нь Эрүүгийн хуулийг төсөөтэй хэрэглэсэн байна. Уг хэрэгт холбогдсон Э.Т*******, Н.М******* нарын баны эрх олгогдоогүй байхад дураар аашлах гэмт хэргийн шинжийг агуулж байгаа таар шүүхэд гаргасан өмгөөллийн дүгнэлтийг няцааж чадаагүй, хэрэг гарсан цаг хугацаанд улс орон даяар өндөржүүлсэн бэлэн байд зарласан үе байсан буюу 00 оны 09 сар нь гамшгийн онц нөхцөл байдд хамаарч байсан. Энэ үед Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худдан авах тухай хуулийн зүйлийн ..5-д заасан Гамшгийн онц нөхцөл байд зарласан, гамшгаас хамгаах бэлэн байдлын зэрэгт шилжүүлсэн нөхцөлд шууд гэрээ байгуулах аргыг хэрэглэж болохоор хуульчилан заасан тул цэцэрлэгүүдийн зүгээс шууд худдан авт хийсэн нь хууль зөрчсөн үйлдэл биш юм. Шүүгдэгч Н.М*******г Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .5 зүйлийн дэх хэсэг, . зүйлийн дэх хэсгийг тус тус журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар яллагдагчаар татаж зүйлчилснийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна.

Хамжигч гэж урьдчилан амлаж бусдыг санаатай гэмт хэрэг үйлдэхэд дэмжлэг үзүүлсэн хүнийг хэлнэ. Н.М******* нь хамжигч биш. Бүлэглэн үйлдсэн гэмт хэрэг биш, Н.М******* нь даргынхаа өгсөн үүрэг дагаврыг гүйцэтгэсэн. Э.Т*******, Н.М******* нар нь бүлэглэж эдгээр мөнгийг “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-ийн дансанд шилжүүлсэн нь давуу байд үүсгэсэн гэж үзэж байгаа нь хэргийн бодит байдд нийцэхгүй байна. Цэцэрлэгийн эрхлэгч нар тухайн төсвийг захиран зарцуулах эрх бүхий субьектүүд. Харин Э.Т*******, Н.М******* нарт төсөв захиран зарцуулах эрх мэдэл хуулиар олгогдоогүй.

Санаатай үйлдэл болон бүлэглэн гүйцэтгэх тухай Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн . зүйлийн -д "Гэмт хэргийг хоёр, түүнээс олон хүн санаатай нэгдэж үйлдсэн бол бүлэглэн гүйцэтгэх гэж үзнэ" гэж заасан. Энэ нь бүлэглэн үйлдсэн гэмт хэргийг тогтоохын тулд оролцогчид санаатайгаар үйлдсэн гэмт хэрэгтэй холбогдсон байх шаардлагатай гэдгийг илэрхийлж байна. Мөн Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн . зүйлийн -т "Өөрийн үйлдэл, эс үйлдэхүйг хууль бус шинжтэй болохыг ухамсарлаж, түүнийг хүсч үйлдсэн, хохирол, хор уршигт зориуд хүргэсэн бол санаатай гэмт хэрэгт тооцно" гэж заажээ. Гэвч Н.М******* нь уг хэрэгт оролцохдоо даргынхаа өгсөн үүрэг дагаврыг биелүүлж, тухайн цэцэрлэгийн хүүхдүүд шинэ тоглоомтой болох нь гэсэн багш хүний сэтгэлээр хандсан байдтай байсан. Тиймээс түүний үйлдэл нь санаатай гэмт хэрэг үйлдсэн гэж үзэх боломжгүй бөгөөд бүлэглэн гүйцэтгэх гэмт хэргийн нөхцөл байд үгүйсгэгдэж байна. Э.Т******* болон Н.М******* нар бүлэглэж, эдгээр мөнгийг "Б" ХХК болон "Н н т" ХХК-ийн дансанд шилжүүлсэн нь давуу байд үүсгэсэн гэж үзэж байгаа нь хэргийн бодит байдтай нийцэхгүй байна. Эрүүгийн хуулийн хүрээнд "Дураар аашлах гэмт хэрэг” гэж нийтийн бан тушатан өөрт олгогдоогүй бан тушаын бүрэн бүрэн эрхийг бусдын нэрийн өмнөөс хэрэгжүүлэх үйлдлийг хэлдэг. Энэ хүрээнд Э.Т******* нь цэцэрлэгийн эрхлэгч нарт заавар, үүрэг өгч, гэрээ байгуулах ажлыг зохион байгуулсан нь дураар аашлах гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнтэй тохирч байна.

Иймд шүүгдэгч Н.М*******д холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, цагаатгах шийдвэр гаргаж өгөхийг хүсье.” гэв.

 

Шүүгдэгч Д.Б*******гийн өмгөөлөгч Г.Т******* нь давж задах гомдолдоо болон шүүх хурдаанд гаргасан тайлбартаа: ... Анхан шатны шүүхийн шийдвэр хэргийн бодит байдтай нийцээгүй. Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн. Цэцэрлэгийн эрхлэгч нар төсвийн шууд захирагч бөгөөд гэрээ байгуулж, тоглоомыг хүлээн авсан болохыг нотолсон. Шийтгэх тогтоолын 9- тд хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч нарын мэдүүлгийг үнэлсэн байдаг. Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч нар “Б” ХХК-аас тоглоомыг бүрэн хүлээн авсан, одоо нэхэмжлэх зүйлгүй, гомдол сангүй гэсэн мэдүүлэг өгсөн байхад шүүх ... Булган аймгийн нэр бүхий цэцэрлэгт учруулсан ,9,8 төгрөгийн хохирлыг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн нь үйл баримтанд үндэслэл бүхий дүгнэлт хийхгүйгээр хууль буруу тайлбарлаж, үндэслэлгүйгээр хохирол гаргуулсан.

...Шүүх хуулийн зүйл, хэсэг, затыг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн: Цэцэрлэгийн эрхлэгч нар шууд төсвийг захиран зарцуулахаар гэрээ байгуулж төсвийг захиран зарцуулсан үйлдэл тогтоогдсон байхад шүүгдэгч Э.Т*******, Н.Мөнтуяа нарыг бусдад давуу байд бий болгосон гэж үзэх хууль зүйн үндэслэлгүй байна. Шүүхээс хууль зүйн хувьд шүүгдэгч нарын үйлдэл нь Цэцэрлэгийн эрхлэгч нарын бүрэн эрхэд хдаж, цэцэрлэгт эдийн засгийн ангил өөрчлөгдсөн хуваадсан төсвөөр тоглоом худдан авах ажиллагаанд оролцож, нэгдсэн байдлаар удирдан зохион байгуулж, гэрээ хийх компанийг сонгон шгаруулт зохион байгуулахгүйгээр сонгож, гэрээний биелэлт хангагдаагүй байхад төлбөрийг бүрэн шилжүүлж болохгүй гэдгийг бүрэн мэдэж байсан, өөрсдийн баны эрх мэдлийг урвуулан ашиглах нь хууль бус гэдгийг мэдсээр байж хүсэж үйлдсэн гэж дүгнэлт хийсэн. Шүүхийн энэ дүгнэлт шүүгдэгч нарт өөрт олгогдсон бүрэн эрх, бан тушаын байдлаа урвуулан ашиглаагүй байна гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн дүгнэлт байдаг.

Иймд анхан шатны шүүхийн 0 оны сарын -ны өдрийн 0 тай шийтгэх тогтоолд шүүгдэгч Д.Б*******г гэм буруутайд тооцсоныг өөрчилж Д.Б*******гийн үйлдлийг гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож, цагаатгаж өгнө үү гэв.

 

Шүүгдэгч Э.Т*******ийн өмгөөлөгч Р.Н******* нь давж задах гомдол болон шүүх хурдаанд гаргасан тайлбартаа: “... Хэргийн үйл баримтаар нотлогдож тогтоогдсон байд: Булган аймгийн ИТХ-ын 00.09.8-ны 5 тогтоолоор сийн ө ын байгууллагад тоглоом худдаж авахад 5,500,000 төгрөгийн санхүүгийн эх үүсвэр зөвшөөрөгдсөн. Энэ мөнгө ондоо зарцуулагдахгүй бол төсөвт буцаагдах хуультай тул БСУГ-ын дарга Э.Т*******, мэргэжилтэн Н.М*******, нягтлан бодогч Г.И нар аймгийн төв, бүх сууринг хамарсан /Ковидын үе/ цэцэрлэгүүдэд тоглоом нийлүүлэх ажилд цэцэрлэгүүдтэй тодорхой хэмжээнд харьцаж, улмаар цэцэрлэгүүд "Б" ХХК, "Н н т” ХХК-тай гэрээ байгуулсан, энэ гэрээний үндсэн дээр Төрийн сангаас санхүүжилтийг олгосон нөхцөл байд тогтоогдсон. Харин Э.Т******* нь төсвийн шууд захирагч/цэцэрлэгийн эрхлэгч/-ийн эрхийг хязгаарласан идэвхтэй үйлдэл хийж, туша шийдвэр чиглэл гаргасан, төсвийн хөрөнгийг хариуцдаг Төрийн сангийн үйл ажиллагаанд нөлөөлсөн зүйл тогтоогдоогүй болно.

Мөрдөн шгах, яллах субьект /прокурор/, гэм бурууг шийдвэрлэсэн шүүх энэ хэрэг дээр эрх зүйн андуурлаар хандаж шүүгдэгч Э.Т*******ийг үндэслэлгүйгээр яллаж, гэм буруутайд тооцсон гэж үзнэ. Үүнд:

- Булган аймгийн ИТХ-ын 00 оны 09 сарын 8-ны өдрийн 5 тогтоол шийдвэр ойлгомжгүй, төсөв санхүүгийн хянт, зохицуултыг журамлаж мөрдүүлээгүй н үйл явдлын гол штгаан нөхцөл болсон байхад түүнийг шгаж тогтоогоогүй нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн . зүйлийн . дахь затыг хангаагүй.

- Хэрэгт авагдсан/5-р хх 80-05 дахь т/ нэрлэн буй зүйлтэй, хавсрттай Булган аймгийн ИТХ-ын 00 оны 09 сарын 8-ны XV/5 тогтоолоос засаг захиргааны нэгжийн цэцэрлэгт төсвийн эдийн засгийн ангил шилжүүлж санхүүжилтийн эх үүсвэр батсан ямар ч төсвийг олж харах боломжгүй, мөрдөн шгах ажиллагааны үед энэ төсвийн таар мэргэжлийн эрх бүхий хүмүүсийг асууж тодруулсан зүйлгүй, яллагч т болон шүүх энэ төсвийн зүйл, зат, түүний төсөв санхүүгийн утга, агуулгыг тодруулж яллах дүгнэлт, шийтгэх тогтоолд дүгнэлт хийгээгүй байна. бүлэгт нэг бүлэгт ,500,000 төгрөгөөр тооцон 5,500,000 төгрөг батсан гэх, энэ нь төсвийн нэг багц болж байгаа тул Булган аймгийн Засаг дарга захиагч байж улмаар аймгийн Орон нутгийн өмчийн баны дэргэдэх худдан авах ажиллагааны ба нэг тендер зарлах ёстой байсан гэж үзэхээр байна. Ингэж үзэх хууль зүйн үндэслэл нь Төрийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худдан авах тухай 005 оны сарын -ний хуулийн  8 зүйлийн 8., 8.5, 8. дахь зат зохицуулт болно. Булган аймгийн БСУГ угаасаа тендер зарлах эрхгүй тул Э.Т******* нарыг тендер зарлаагүй гэж буруутгах боломжгүй юм.

Дээрх тохиолдолд аймгийн хэмжээнд 5,500,000 төгрөгийн тоглоомын төсвийн эх үүсвэр батлаад Төрийн санд санхүүжүүлэх эрх нь шилжиж байгаа юм бол Төсвийн тухай хуулийн зүйлийн .-д заасан төрийн сангийн нийтлэг үүрэг, .. "Төсвийн хэрэгжилтийг зохион байгуулах, түүнд хянт тавих" гэсэн чиг үүрэг нь хэрэгжсэн эсэх, хэрэгжээгүй бол учир штгааныг тогтоох нь хэргийг шийдвэрлэхэд чух ач холбогдолтой байхаар байна.

Тоглоомоор хангах таар БСУГ-ын дарга, мэргэжилтний оролцоо, гэм буруугийн сэдлийн үндэслэл гэж яллаад байгаа асуудлынхаа төсөв-санхүүгийн зохицуултыг огт шгаж магадлаагүй явд нь прокурор, шүүхийг үндэслэлгүй шийдвэр гаргахад хүргэсэн гэж үзнэ. Үүнд:

а.Яллагдагчаар татах тогтоол, яллах дүгнэлт, шүүхийн шийтгэх тогтоолд Э.Т******* нарыг бан тушааа урвуулан ашиглаж Булган аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 00 оны 09 сарын 8-ны 5 хурдаанаар Булган аймгийн сийн ө ын байгууллагын бүлэгт ,500,000 төгрөгийн тоглоом Худдан авах төсвийг хэмнэсэн зардлаас эдийн засгийн ангиллыг өөрчлөн шийдвэрлэсэн байхад шууд гэрээ байгуулах ажлыг зохион байгуулсан гэж буруутгасан байдаг. Төсвийн тухай хуулийн зүйлд төсвийг шатлаар, захирагчаар, эдийн засгийн ангиллаар, хөтөлбөрөөр, эх үүсвэрээр ангилахыг журамласан байна.

б.Хэрэгт авагдсан мэдүүлэг баримтуудаар Ковидын улмаас хүүхдийн цэцэрлэгүүд ажиллахгүй болж хүүхдийн хоол болон бусад урсг зард хэмнэгдсэнээс эдийн засгийн ангил шилжүүлэн хүүхдийн тоглоомын зардлын эх үүсвэр болгосон гэж практик утгаар ойлгогдож байгаа. Тухайн үед мөрдөж байсан Сийн ө ын тухай 008 оны 5 сарын -ны хуулийн 5 зүйлийн 5. дэх хэсэгт зааснаар дээрх хэмнэгдсэн гэх зард нь “...төрийн өмчийн цэцэрлэгийн хүүхдийн хоол, хүүхдийн нас сэтгэхүйн онцлогт тохирсон, эрүүл ахуйн шаардлага хангасан тоглоомоор хангах зардлыг улсын төсвөөс санхүүжүүлэх” буюу төсвийн ерөнхийлөн захирагч Боловсролын сайдын төсвийн багцад байсан гэж үзэхээр байна. Тэгэхээр Төсвийн тухай хуулийн зүйлд зааснаар Булган аймгийн Засаг дарга Боловсролын сайдтай зөвшилцсөнөөр төсвийн захирагчийн хооронд төсвийн зохицуулт хийсэн гэж ойлгогдохоор байна. Хэрэгт энэ байдлыг тодруулсан баримт, үндэслэл огт авагдаагүй байх тул үндэслэл бүхий дүгнэлт хийх боломжгүй байна.

Гэмт үйл явд болсон гэх 00 оны 9-0 сарын үед "Төсвийн эдийн засгийн ангил батлах тухай" Сангийн сайдын 0 оны сарын 0-ны 5 , дээрх тушад өөрчлөлт оруулах тухай Сангийн сайдын 0 оны сарын -ний 55 тушааар батсан хоёр заавар мөрдөгдөж байгаад мөн сайдын 0 оны 0 сарын 9-ний 90 тушааар шинэчлэгдсэн байна. Энэхүү эрх зүйн баримт бичгийг судлан үзэхэд сайдын 5 тушаын хавсртын ь код ангиллаас ь код ангилд зард шилжсэн болох нь тодорхойгүй, мөн сайдын 55 тушаын төсвийн эдийн засгийн ангиллын инд хамаарах зард инд шилжсэн болохыг тодорхойлох боломжгүй байна. Зарим гэрчүүд “Хичээл, үйлдвэрлэлийн дадлага “ /Код090/ гэж мэдүүлэгтээ дурдсан байх боловч үүнийг төсөв-санхүүгийн мэргэжлийн тайлбар, төсөв захирагчийн батгаат мэдээлэл гэж үзэх боломжгүй юм. ... Бид ямар зардлын эдийн засгийн ангиллыг ямар зардлын ангилд шилжүүлсэн болох, энэ нь цаашдаа төсвийн хууль тогтоомжоороо ь төсөв захирагчийн эрх, үүрэгт хамаарч хэрхэн зарцуулагдахыг нарийн эргэлзээгүй тодорхойлохгүйгээр энэ хэргийн яллагдагчаар татсан тогтоол, яллах дүгнэлтийн ерөнхий үндэслэлээр хүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх нь Эрүүгийн хуулийн . зүйлийн дахь затыг зөрчихөд хүрнэ.

Гэмт хэрэгт тооцох, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхэд ач холбогдол бүхий зарим асуудлын таар.

а. Энэ хэрэг нь эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хохирсон ямар этгээдийн гомдол мэдээллээр хэрэг бүртгэлт хийж улмаар мөрдөн шгах ажиллагаа явуулсан нь тодорхойгүй байгаа нь эрүүгийн хэрэг гэж үзэж шгуулахаар хандсан тухайн этгээдийн гомдол, мэдээлэлтэй яллагдагч, түүний өмгөөлөгч танилцах, тайлбар няцат гаргах, шүүхийн мэтгэлцээнийг явуулах боломжийг хязгаарлаж байна. Үүнд:

Авлигатай тэмцэх газрын хянт шгт, дүн шинжилгээний хэлтсээс 0 оны сарын -нд 0 тоот бан бичгээр мөрдөн шгтад гомдол мэдээлэл шилжүүлсэн/ хх 5 дахь т/ гэх тэмдэглэл байгаа боловч уг гомдол мэдээлэл байхгүй, гомдол мэдээллийг төр болон хувь хүний нууцад хамруулсан гэх баримтгүй байна. Мөн Засаг дарга Б.А- ийн 0 оны сарын -ний бичгийн гомдлоор шгасан / хх 5-9 дэх т/гэсэн байх боловч эдгээр гомдол мэдээлэл хэрэгт байхгүй байгаа нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 0 зүйлийн 0., 0. дахь затыг хангахгүй байна.

Булган аймгийн ЗДТГ-ын дарга А 0 оны сарын -нд аймгийн Санхүү, хянт шгт, аудитын газарт хүсэлт гаргаснаар тус газар нь цэцэрлэгийн хүүхдийн тоглоомын эх үүсвэрт шгт хийж 0 оны 5 сарын -нд 0-0/08 тоот танилцуулга гаргасан байна. Энэ танилцуулгаар цэцэрлэгүүдэд 5 99 000 төгрөгийн заа гарч, 00 оны санхүүгийн тайланд авлагаар тусгагдсан, цэцэрлэг 0 саяас дээш үнийн дүнтэй гэрээ хийсэн нь Засгийн газрын 0 оны 8 тогтоол, Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр ажил, үйлчилгээ худдан авах тухай хуулийн 8.5, 8. дахь затыг зөрчсөн / хх 50-55 дахь т/ гэжээ.

Булган аймаг дахь төрийн аудитын газраас 0..0-нд тоотоор АТГ-ын мөрдөн шгах хэлтэст/......хх 05- дахь т/ нэр бүхий цэцэрлэгийн 00 оны санхүүгийн тайланд аудит хийсэн дүгнэлт хуудас матери хүргүүлсэн байна. Үүний хавсрт, аудитор Г.Цын зөвлөмжөөс үзвэл төсвийн шууд захирагч буюу цэцэрлэгийн эрхлэгч нар төсвийн зохистой удирдлагыг хэрэгжүүлээгүйгээс авлага үүсгэсэн гэж дүгнэсэн байна.

б.Энэ гомдлын хоёр дахь хэсэгт дурдсан төсөв санхүүгийн харилцаа, хууль тогтоомжийн зохицуулт, төсвийн ангил, түүнийг шилжүүлэх, төсөв захирагчийн эрх үүргийн байдлыг мөрдөн шгах ажиллагаагаар л тогтоох ёстой бөгөөд төсөв-санхүүгийн хууль тогтоомжийн хэрэглээ, зохицуултаар шинжээч томилох боломжгүй, Шүүхийн шинжилгээний тухай хуулийн 9 зүйлийн 9..9-д зааснаар хуулиар хориглогдсон болохыг дурдаж байна.

... Мэргэжлийн байгууллагын шинжилгээ, дүгнэлтээр "Б" ХХК-ийн  нийлүүлэгдсэн тоглоом эрүүл ахуй, стандартын шаардлага буюу төсвийн зориулт, нийгмийн хэрэгцээг хангасан нь тогтоогдсон. Тоглоомын үнийг 00 хувь шилжүүлэх асуудлаар Э.Т******* аймаг, ын Төрийн сантай харилцсан, төлбөрийн хүсэлт, бан бичиг илгээсэн иваа үйлдэл огт хийгээгүй. Эдгээр байдлаас дүгнэлт хийхэд Э.Т*******ийн үйлдэл нь субьектив тын шинжийн хувьд хувийн эрх ашгийн сэдлээр өөрийн үйлдэл, түүний үр дүнг өөртөө ашигтай байлгах, үүний тулд бусдад давуу байд тогтоох замаар хэрэгжүүлэх сэдэл зорилго агуулаагүй, нийтийн эрх ашгийн эсрэг чиглээгүй болох нь тодорхой байх тул Эрүүгийн хуулийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан гэмт хэргийн шинжийг агуулахгүй байна.

Энэ хэргийн улмаас Булган аймгийн нэр бүхий цэцэрлэгт дүнгээрээ ,9,8 төгрөгийн хохирол учирсан гэх "В” ХХК-ийн үнэлгээний хувьд үүнийг эрүүгийн хэргийн улмаас учирсан шууд хохирол гэж тооцож төлүүлэх нь учир ддтай байна. Цэцэрлэгүүд тоглоомоо гэрээт үнээрээ үнэлж санхүүгийн тайландаа авсан, нийлүүлэгчтэй өглөг авлага байхгүй, тоглоомууд нь хөрөнгийн хувьд бага үнэтэй түргэн элэгдэх зүйл бөгөөд хэрэглэгдээд хэрэгцээгээ хангаад элэгдлийн хугацаа дуусаж байгаа. Мөрдөн шгах байгууллага, прокурор "В" ХХК-ийн үнэлгээг үндэслэн цэцэрлэгүүдийг хохирогчоор тогтоож, иргэний нэхэмжлэгч томилуулсан. Хохирогч гэх цэцэрлэгүүд, томилогдсон иргэний нэхэмжлэгч нар энэ хэрэгт хохирсон гэж үзэж өөрийн эрхийн төлөө хохирол төлүүлэх шаардлага, иргэний нэхэмжлэл гаргаагүй. Хохирол төлүүлэх нэхэмжлэл гаргах эрх нь харьцангуй императив эрх бөгөөд гагцхүү эрх зүйн чадамжгүй этгээдэд л бусад этгээд өмнөөс нь эрхийг нь хэрэгжүүлэх боломжтой байдаг.

Шүүхийн шийтгэх 05/ЦШТ/0 тогтоолд шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 8.5 зүйлийг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн гэж үзэж байна. Хохирогч, иргэний нэхэмжлэгч нар бан ёсоор илэрхийлж/бичгээр, тэмдэглэлд тусгуулж/ нэхэмжлэл гаргаагүй, шүүх хурд оролцохгүй, нэхэмжлэх зүйлгүй гэдгээ хоёрдмол утгагүй илэрхийлсэн байдаг.

Төсөв-санхүүгийн харилцаатай холбоотой гэмт хэргийн таар мөрдөн шгах ажиллагаа явуулахдаа уг харилцааны эрх зүйн зохицуулт, хууль тогтоомжийг зөрчсөн гэх үйлдэл, эс үйлдэхүй хэрхэн нотлогдож байгааг тогтоохоос илүүтэй тоглоом нийлүүлэх үйл явдтай холбоотой гэрчийн мэдүүлэг, бичиг баримтад голлон үндэслэсэн байдаг бөгөөд хэрэгт цугларсан яллахад хангттай гэж үзсэн хавтас хэргийн болон гэм бурууг нотолж байгаа гэх баримтуудыг үнэлэхэд Э.Т*******ийг Эрүүгийн хуулийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэх гэм буруу болон түүнийг нь нотолж байгаа гэх нотлох баримт эргэлзээтэй буюу өөрөөр хэлбэл Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн .5 зүйлийн дахь хэсэгт заасан "Эрүүгийн хэрэгт хамаартай бүхий л нотлох баримтыг шгасан боловч...", "...гэм буруутай эсэхэд..." эргэлзээ гарв... шүүгдэгчид ашигтайгаар шийдвэрлэх, мөн хуулийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан үндэслэл бий болж байгаа ба ингэж дүгнэх нь Монгол Улсын Дээд шүүхийн 0 оны 05 сарын 0-ны өдрийн нийт шүүгчдийн хурдааны тогтоолын үндэслэл, арга зүйд нийцэж байна.

Иймд Э.Т*******өд холбогдох Эрүүгийн 50009 тоот хэргийг хянан шийдвэрлэсэн Булган аймаг дахь эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 0 оны сарын -ны өдрийн 05/ШЦТ/0 тай шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгож, түүнийг цагаатгана уу” гэв.

Шүүгдэгч Э.Т******* нь шүүх хурдаанд гаргасан тайлбартаа: “...Аж ахуйн нэгж байгууллагууд эрхэлдэг бизнесийнхээ чиглэлээр танай цэцэрлэгүүдтэй хамтран ажиллах сантай байна гэхэд нь миний зүгээс татгзах зүйл байхгүй, та цэцэрлэгүүдтэй шууд харилцаад, гэрээгээ хийх боломжтой гэдэг зүйлийг ярьсан, цэцэрлэгийн эрхлэгч нарын өмнөөс нь хэлсэн зүйл огт байхгүй... Төсвийн тусгай зориултын шилжүүлэг буюу цэцэрлэгт байсан мөнгийг хэн захиран зарцуулах эрхтэй вэ гэхээр цэцэрлэгийн эрхлэгч захиран зарцуулах эрхтэй байсан. Хоолны мөнгөний хэмнэлт бий болж, үүнийг тоглоом болгомоор байна, сургтынхаа орчин нөхцөлийг сайжруулмаар байна, энэ боломжийг нь олгож өгнө үү гэсэн бан хүсэлтүүд цэцэрлэгүүдээс удаа дараа ирж байсан тул төсвийн төвлөрүүлэн захирагч Төсвийн тухай хуулиар аймгийн засаг даргад энэ сануудыг тавьж, аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар уг төсвийн эдийн засгийн ангиллыг нь өөрчилж, бүлэгт ,500,000 төгрөгөөр бүлэгт 5,500,000 төгрөгийн төсвийн эх үүсвэр шийдэгдсэн. 5,500,000 төгрөгийн төсвийн багц гэж үзээд тендер зарлах ёстой эрх үүрэг нь надад байсан гэх үүднээс Тендерийн тухай хуулийг дагаж мөрдөөгүй байна гэдэг үндэслэлээр буруутгаж байгааг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна. Боловсролын газраас зохион байгуулсан гэж үзэж байгаа эх сурвж нь Боловсролын газрын мэргэжилтэн байсан И гэдэг хүн мэйл ирүүлсэн байдаг... Гэтэл И гэх хүн уг мэйлийг би өөрийн санаачилгаараа буюу би өөрөө бичсэн, намайг энэ мэйлийг хэн ч бич гэж шаардаагүй, би өөрийн ажил үүргээ явуулахын тулд би энэ мэйлийг өөрөө бичсэн, Э.Т******* дарга компани хэлсэн болохоор нь би мэйлээр дурдсан гэж мэдүүлсэн байдаг... Цэцэрлэгийн эрхлэгч нар нэг доороос худдан авт хийвэл зохимжтой гэдэг санаануудыг өөрсдөө ярьж байсан ч харамстай нь уг санааг би гаргасан мэтээр ойлгосон учраас мэдүүлэгтээ огт дурдаагүй байна... Миний зүгээс цэцэрлэгийн эрхлэгч нарыг заав энэ компанитай гэрээгээ байгуул гэж шахсан, дарамтсан, хууран мэхэлсэн зүйл огт байхгүй. Өнөөдөр би хийсэн хэрэгтээ биш, хэлсэн үгэндээ чирэгдэж, одоогийн байдд хүрсэн. И гэх хүнийг ямар мэйл явуулсныг би огт мэдээгүй байсан. Цэцэрлэгүүдэд тоглоом нийлүүлэхтэй холбоотой гэмт хэргийн ямар сэтгэгдэл, санаа зорилго байсан гэдгийг нотолж тогтоосон зүйл байхгүй. Ямар үйлдэл гаргасан, яагаад гэмт хэрэг болсон таар тайлбарласан зүйл байхгүй. Боловсролын газрын ахлах мэргэжилтнээр ажиллаж байсан Н.М*******тай гэж тухайн үед цэцэрлэгийн эрхлэгчээр ажиллаж байсан Н.М*******гийн хувьд тухайн үед үйл ажиллагаа явуулах эрх зүйн үндэслэл байхгүй. Эдгээр нөхцөл байдлуудыг харгзаж, давж задах шатны шүүхээс анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгож, гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр цагаатгаж өгнө үү гэж чин сэтгэлээсээ хүсэж байна” гэв.

Шүүгдэгч Д.Б******* нь шүүх хурдаанд гаргасан тайлбартаа: “Миний хувьд мөн адил өмгөөлөгчийнхөө гаргасан гомдлыг дэмжиж байна. Тусгайлан гаргах сангүй. Тухайн цаг үе хүнд нөхцөл байдтай байсан гэрээний үүргээ гүйцэтгэж дууссан. Цэцэрлэгүүдэд дутуу өгсөн зүйл байхгүй. Тоглоом маань хэрэглэгдэж байгаа тул анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолыг хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” гэв.

Шүүгдэгч Н.М******* нь шүүх хурдаанд гаргасан тайлбартаа: “Өмгөөлөгчийнхөө гаргасан гомдлыг дэмжиж байна. Бусад өмгөөлөгч нарын гаргасан саныг мөн адил дэмжиж байна” гэв.

Прокурор М.Сайнзаяа шүүх хурдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “Шүүхийн шийтгэх тогтоолд хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу нэмэлт дүгнэлт өгч, эрүүгийн хуулийг зөв хэрэглэж шийдвэрлэсэн. Давж задах шатны шүүхэд гаргасан гомдлыг хангахгүй, хүлээж авахаас татгзаж, анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол үндэслэл бүхий дүгнэлт хийснийг үнэлж дүгнэн шийдвэрлэх боломжтой гэж үзэж байна. ...Харин шүүхийн шийтгэх тогтоолд Б ын цэцэрлэгт учирсан хохирлыг ,000,000 төгрөгөөр илүү, мөн С ын цэцэрлэгт учирсан хохиролд 98,000 төгрөгийн зөрүүтэй байхад шийтгэх тогтоолд ,00,95 төгрөг гэж бичсэн байдаг. Техникийн шинжтэй дааг зруулъя гэдэг байдлаар анхан шатны шүүхэд улсын яллагчаас сан гаргасан боловч шүүгч өөр шүүхэд томилогдсон, үүнтэй зэрэгцээд өмгөөлөгч нараас давж задах гомдлууд ирсэн учраас давж задах шатны шүүхийн магадлаар зөрүүг арилгуулах үндэслэлтэй гэж үзэж байна. Р.Н******* өмгөөлөгчийн гаргасан давж задах гомдлын хувьд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 8.5 зүйлийн 0 дахь хэсэгт иргэний нэхэмжлэл гаргасан нэхэмжлэлээсээ татгзах эрхтэй гэж заасан боловч мөн хуулийн дэх хэсэгт нэхэмжлэлээс татгзсан, хууль зөрчсөн эсхүл ь этгээдийн эрх хууль ёсны ашиг сонирхлыг хохироосон гэдэг зүйлийг мөрдөж болохгүй бол шүүх түүний хүсэлтийг хүлээн авахгүй байж болох бөгөөд энэ тухай үндэслэл бүхий шийдвэр гаргана гэж хуульчилсан. Шинжээчийн дүгнэлтээр гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол хор уршгийг тооцуулахдаа мэргэжлийн компаниар дүгнэлтийг гаргуулсан байдаг... Төсөвт байгууллагад цэцэрлэгт нийт ,9,5  төгрөгийн хохирол хор уршиг учирсан байхад иргэний нэхэмжлэгч нараас тоглоомыг хүлээж авсан гэдэг байдлаар нэхэмжлэлээсээ татгзаж байна. Энэ нь ь этгээдийн эрх ашиг сонирхол хохирсон байхад нэхэмжлэлээс татгзаж байгаа гэсэн үндэслэл байгаа учраас шүүхээс хууль зүйн дүгнэлтийг хийж, шүүгдэгч нар болон иргэний хариуцагчаас, тус бүр ,9,95 төгрөгийг гаргуулж, цэцэрлэгийн хохиролд тооцож олгохоор шийдвэрлэсэн нь хууль зүйн үндэслэлтэй гэж үзэж байна. Мөн шүүхийн шийтгэх тогтоол болон анхан шатын шүүх хурдааны явцад Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан эрх мэдэл, бан тушаын байдлаа ашиглах гэмт хэргийн шинжтэй биш, харин Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн . зүйлд заасан дураараа аашлах гэмт хэрэг шинжтэй байна гэдэг байдлаар мэтгэлцэж оролцсон. Үүнийг шүүхийн шийтгэх тогтоолын 5 тд дураараа аашлах гэмт хэргийн шинжгүй байна гэдгийг няцаан дүгнэлт хийсэн нь хууль зүйн үндэслэлтэй гэж үзэж байна. Ийм учраас шийтгэх тогтоолд үнийн дүнтэй холбоотой өөрчлөлтийг оруулж, бусад хэсгийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэж өгнө үү гэсэн сан гаргаж байна” гэв.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

.Давж задах шатны шүүх шүүгдэгч Э.Т*******, түүний өмгөөлөгч Р.Н*******, шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Б.Д*******, Г.Т******* нарын гаргасан давж задах гомдлыг хянан үзэж Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 9. зүйлийн , дахь хэсэгт зааснаар хэргийн бүх ажиллагаа, анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолыг бүхэлд нь хянахад анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий болж чадаагүй байна.

.Нотолбол зохих байд бүрэн гүйцэд нотлогдоогүй, шгав зохих зарим зүйлийн таар:

Давж задах шатны шүүх Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б******* нарт холбогдох хэргийг хянан хэлэлцээд хэрэгт нотолбол зохих байд хангттай нотлогдоогүй, анхан шатны шүүх хэргийг хянан хэлэлцэхдээ анхаарч үзээгүй орхигдуулсан нөхцөл байдлын таар зайлшгүй дүгнэлт өгөх шаардлагатай ба энэ нь шүүгдэгч нарын гэм буруутай эсэх, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны “гэмт хэргийг бүрэн илрүүлэх, гэмт хэрэг үйлдсэн хүнийг олж тогтоон шударгаар ял оногдуулах, хүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаах, зөрчигдсөн эрхийг сэргээх” зарчимд нийцнэ гэж үзэж, дараах дүгнэлтийг хийлээ.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн . зүйлийн дэх хэсгийн . дэх затад гэмт хэрэг гарсан байд /гэмт хэргийг хэзээ, хаана, яаж үйлдсэн болон Эрүүгийн хуульд заасан бусад байд/, . дахь затад гэмт хэргийг хэн үйлдсэн, . дахь затад гэмт хэрэг үйлдэхэд нөлөөлсөн штгаан, нөхцөлийг мөрдөн шгах, шүүх хурдааны явцад нотлохоор заасан.

Шүүгдэгч Э.Т*******ийн өмгөөлөгч Р.Н*******гийн гаргасан давж задах гомдлын шүүгдэгчийг цагаатгахаас бусад хэсэг нь үндэслэл бүхий байх тул шгаж тодруулах шаардлагатай байна.

..Мөрдөн шгах ажиллагаагаар Булган аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 00 оны 09 сарын 8-ны өдрийн 5 тай хурдааны тогтоол хэрэгт авагдсан боловч энэхүү тогтоолд Булган аймгийн н дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг цэцэрлэгт тоглоомын зард хуваарилсан эсэх, нэг бүлэгт ,500,000 төгрөгөөр тоглоом авах зард ямар эрх зүйн актаар зөвшөөрөгдсөн болохыг,

Хохирогч болох цэцэрлэгүүдийн төлөөлөгч нараас 0 оны 0 сарын 05-ны өдөр хохирогчийн мэдүүлгийг авсан байх боловч тоглоом худдан авах эрх хэнд байсан, Б ХХК болон Н н т ХХК-аас өөр компанитай гэрээ байгуулж, тоглоом худдан авах боломжтой байсан эсэхийг, 

Цэцэрлэгийн дансанд дахь мөнгийг хэн захиран зарцуулах эрхтэй эсэх, нэг бүлэгт ,500,000 төгрөгийн тоглоом худдан авах зард нь төсвийн заын эдийн засгийн ь ангиллаас ямар зардлын ангилд шилжүүлсэн, энэхүү зардлыг Төсвийн тухай хууль, Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр ажил, үйлчилгээ худдан авах тухай хуулийн дагуу хэн захиран зарцуулах эрхтэй байсан таарх нотлох баримтыг төсөв, санхүү хариуцсан мэргэжилтнээс тодруулаагүй, энэ таар шинжээчийн дүгнэлт хийгдээгүй байна.  

Арван сая төгрөгөөс дээш үнийн дүнтэй худдан авт хийсэн Булган аймгийн цэцэрлэг, цэцэрлэг, С ын цэцэрлэг, Х- ын цэцэрлэг, Х ы цэцэрлэг, Т ын цэцэрлэг болон бусад цэцэрлэгийн эрхлэгч, нягтлан бодогч нарын үйлдэл, эс үйлдэхүйд гэмт хэргийн шинж байгаа эсэхэд мөрдөн шгах ажиллаа явуулаагүй байна.

Шүүгдэгч Э.Т*******ийг гэмт хэрэгт буруутгаж буй үйлдэл, холбогдлыг гэрч нарын зөрүүтэй мэдүүлгээс өөр нотлох баримтаар нотлоогүй, шүүгдэгч Н.М******* нь Булган ын Засаг даргын 00 оны 09 сарын 9-ний өдрийн Б/ захирамжаар Булган ын цэцэрлэгийн эрхлэгчийн бан тушаыг түр орлон гүйцэтгэгчээр, Булган аймгийн Засаг даргын дэргэдэх Боловсрол, с уийн газрын даргын 00 оны сарын 0-ны өдрийн Б/5 тай тушааар 00 оны сарын 0-ны өдрөөс эхлэн Сийн ө хариуцсан мэргэжилтнээр тус тус томилогдсон туша хэрэгт авагдсан байх тул хэрэг гарах цаг хугацаанд шүүгдэгч Н.М*******г ямар ажил бан туша эрхэлж байсныг тодруулах зэрэг нь ач холбогдол бүхий байна.

Дээрх нэмэлт мөрдөн шгах ажиллагааг явуулах нь Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан “Шударга ёсны зарчим”, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа хууль ёсны байх, хэргийн бодит байдлыг тогтоох үндэслэл, журамд нийцнэ.

..Яллах дүгнэлт нь хуулийн шаардлага хангаагүй таар:

Булган аймгийн прокурорын газраас шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М******* нарыг бүлэглэж бан тушаын бан үүрэг, бүрэн эрх, бан тушаын байдлаа урвуулан ашиглаж Булган аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 00 оны 09 сарын 8-ны өдрийн 5 тай хурдаанаар Булган аймгийн Сийн ө ын байгууллагуудын бүлэгт ,500,000 төгрөгийн тоглоом худдан авах төсвийг, хэмнэсэн зардлаас эдийн засгийн ангиллыг өөрчлөн шийдвэрлэсэн байхад хууль тогтоомжийг зөрчиж, “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-тай гэрээ байгуулах, гүйцэтгэгч тын гэрээний үүргийн биелэлт хангагдаагүй байхад төлбөрийг 00 хувь шилжүүлэх ажлыг 00 оны 09 сараас 0 сард удирдан зохион байгуулж, “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-уудад давуу байд бий болгосны улмаас Булган аймгийн н дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг цэцэрлэгт нийт 9,80, төгрөгийн хохирол учруулсан гэж яллах дүгнэлт үйлдэж хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ.

Гэтэл хэрэгт авагдсан яллах дүгнэлт, яллагдагчаар татсан тогтоолд шүүгдэгч нарыг  Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн . зүйлийн дэх хэсэгт заасан ь шинжээр буюу “бан үүрэг, бүрэн эрх, бан тушаын байдлаа урвуулан ашигласны инаар нь бусдад давуу байд бий болгосон нь тодорхой бус байна.

Өөрөөр хэлбэл, шүүгдэгч нар “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-тай цэцэрлэгүүдийг гэрээ хийлгүүлж, төлбөр шилжүүлсэн үйлдэл нь нийтийн бан тушатан “бан үүргээ урвуулан ашигласан уу, бүрэн эрхээ урвуулан ашигласан уу, бан тушаын байдлаа урвуулан ашигласан ь шинжээр зүйлчилж байгаа таар дүгнээгүй нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн .0 зүйлийн ., .-т заасан шаардлагыг бүрэн хангаагүй гэж үзнэ.

Мөн Э.Т*******, Н.М******* нарыг …Булган аймгийн Сийн ө ын байгууллагуудын бүлэгт ,500,000 төгрөгийн тоглоом худдан авах төсвийг, хэмнэсэн зардлаас эдийн засгийн ангиллыг өөрчлөн шийдвэрлэсэн байхад хууль тогтоомжийг зөрчиж, “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-тай хууль зөрчин гэрээ байгуулж, гэрээний биелэлт хангагдаагүй байхад төлбөрийг бүрэн шилжүүлэх ажлыг удирдан зохион байгуулсан гэж яллах дүгнэлт үйлдсэн боловч  Э.Т*******, Н.М******* нар нь ямар хууль тогтоомжийн ямар зүйл, затыг зөрчсөн таар тодорхой дүгнэлт өгөөгүй.

Прокурорын яллах дүгнэлт хуульд заасан шаардлагыг хангаагүй нь шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн ., ., 5.8 зүйлд заасны дагуу “Прокуророос шүүхэд шилжүүлсэн хэргийн хүрээнд” яллах болон өмгөөлөх тын эрх тэгш мэтгэлцээний үндсэн дээр шүүгдэгчийн гэм бурууг хянан хэлэлцэж хэргийн бодит байдлыг тогтоох зарчимд нийцэхгүй болно.

..Учирсан хохирлын тухайд:

Булган аймгийн н дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулдаг цэцэрлэгийг уг гэмт хэргийн хохирогчоор тогтоосон байх бөгөөд гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлыг В ХХК-ийн 0 оны 08 сарын 09-ний өдрийн шинжээчийн дүгнэлтийн зөрүүгээр /5,500,000-58,9,/ ,80, төгрөг гэж тодорхойлсон байна.

Булган аймгийн Булган ын , , , 5, цэцэрлэг, С, Б-Агт, Б, Г, Ханг, О, М, Р, Д, Б, Х-, Б ын цэцэрлэгийн эрхлэгч нар “Б” ХХК-тай, Булган ын , цэцэрлэг, Х , С, Х-, Т ын цэцэрлэгийн эрхлэгч нар “Б” ХХК болон “Н н т” ХХК-тай тоглоом худдах, худдан авах гэрээ байгуулсан байна. Мөрдөн шгах ажиллагааны шатанд нэр бүхий цэцэрлэгийн төлөөлөгч буюу иргэний нэхэмжлэгч нар дээрх компаниудтай байгуулсан гэрээний дагуу тоглоомоо бүрэн авсан нэхэмжлэх зүйл байхгүй таар мэдүүлсэн байна.

Эдийн болон эдийн бус эрх нь зөрчигдсөн хуулийн этгээд гэм буруутай этгээдээс өөрт учирсан хохирлыг арилгуулахаар нэхэмжлэл гаргах эсэхийг өөрөө шийдвэрлэх иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны диспозитив зарчимд үндэслэгддэг. Энэ хэргийн хувьд нэр бүхий цэцэрлэг, гомдол, мэдээлэл шгах үед тоглоом дутуу авсан байх бөгөөд мөрдөн шгах ажиллагааны шатанд “Б” ХХК нь гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлсэн тухай хохирогчийн төлөөлөгч нар мэдүүлсэн. Мөрдөгч, Прокурор гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлыг шинжээчийн дүгнэлтийн зөрүүгээр тодорхойлж байгаа нь хуульд нийцэхгүй байна.

          .Иймд дээрх үндэслэлүүдээр Булган аймгийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 0 оны сарын -ны өдрийн 05/ШЦТ/0 шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгож, шүүгдэгч Э.Т*******, түүний өмгөөлөгч Р.Н******* нарын давж задах гомдлын зарим хэсгийг хүлээн авч, дээрх нөхцөл байд тогтоогдсоноор шүүгдэгч нарын гэм буруугийн асуудлыг шийдвэрлэх тул шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Б.Д*******, Г.Т******* нарын гомдолд хууль зүйн дүгнэлт хийгээгүй болно.

          .Шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгосонтой холбогдуулан шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б******* нарт урьд авсан хувийн батгаа гаргах, таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсэн болохыг дурдаж шийдвэрлэв.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 9.5 зүйлийн ., 9.9 зүйлийн дэх хэсгийн ., 9.9 зүйлийн дахь хэсэгт заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

.Шүүгдэгч Э.Т*******, түүний өмгөөлөгч Р.Н*******гийн гомдлын зарим хэсгийг хүлээн авч, өмгөөлөгч Б.Д*******, Г.Т******* нарын гомдлыг хэлэлцэхгүй орхиж, Булган аймаг дахь Сум дундын Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн 0 оны сарын -ны өдрийн 05/ШЦТ/0 тай шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгосугай.

.Шүүгдэгч Э.Т*******, Н.М*******, Д.Б******* нарт авсан хувийн батгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

.Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 0. зүйлийн , дахь хэсэгт зааснаар анхан болон давж задах шатны шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл магадлыг гардуулсан эсхүл хүргүүлснээс хойш хоногийн дотор Монгол Улсын Дээд шүүхэд оролцогч хянтын журмаар гомдол, эсэргүүцэл гаргах эрхтэй болохыг дурдсугай.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ЕРӨНХИЙ ШҮҮГЧ                                 Д.АЗЖАРГАЛ

 

                               ШҮҮГЧИД                                Л.АРИУНЦЭЦЭГ

 

                                                                               Л.ХИШИГДЭЛГЭР