Прокурор Г.Цогтмагнай давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбар, дүгнэлтдээ: Анхан шатны шүүх дахин хэлэлцээд хэргийг дахин прокурорт буцааж байгаа нь үндэслэлгүй байна. Өмнө нь 2024 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдөр хянан хэлэлцээд буцааснаас хойш хэрэгт огт юм нэмэгдээгүй байхад буцааж шийдвэрлэснийг үндэслэлгүй гэж үзэж байна. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.1 дүгээр зүйлийн 5 дахь хэсэгт эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаатай холбоотой гаргасан давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийг анхан шатны шүүх, прокурор, мөрдөгч биелүүлнэ гэж заасныг зөрчсөн гэж үзэж байна. Мөн хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын шатанд эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заасан нотолбол зохих байдлыг бүрэн нотолсон гэж дүгнэж байгаа учир хавтаст хэрэгт авагдсан баримтаар хэргийг шийдвэрлэх боломжтой гэж үзэж байна. Мөн шүүхийн шийдвэр нь тодорхой, ойлгомжтой бичигдсэн байх хуулийн шаардлагыг хангаагүй. Шийдвэрийн үндэслэл, дүгнэлт нь тодорхойгүй учир  Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын шүүхийн шүүгчийн 2025 оны 03 дугаар сарын 18-ны өдрийн 93 дугаартай захирамжийг хүчингүй болгуулж хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр шийдвэрлэж өгнө үү гэв.

Яллагдагч Х.******* давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын шүүхээс гаргасан шийдвэрийг би маш шударга, зөв шийдвэр гаргасан гэж үзэж байна. Хохирогч гээд байгаа Э.*******ийн хувьд анхнаасаа буруу мэдүүлэг өгч эхэлсэн. Өөрөө ч гэсэн шалгуулъя. Би нэг ч төгрөг аваагүй гэж хэлж байсан боловч сая хурлаар би 27,000,000 төгрөг авсан байна гэж хэлдэг. Тэгээд энэ бүхнийг бодитой хуулийн хүрээнд шалгуулах хүсэлтэй байна. Намайг цагдаа дээр байгаа шүү гэж хэлээд манай гэрээс миний аавын цагийг охин нь ирээд авч байсан. Энэ хүртэл яагаад дурдагдаагүй юм. Миний төлсөн төлбөр байдаг. Үүнийг яагаад мөрдөн байцаагч шалгаагүй юм бэ? Ханбогд сум дахь сум дундын шүүхээс гаргасан шийдвэрийг дэмжиж байгаа учраас прокурорын гаргасан эсэргүүцлийг хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэв.

Яллагдагчийн өмгөөлөгч Э.Амархүү давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Анхан шатны шүүхээс урьдчилсан хэлэлцүүлэг зарлаад энэ хэргийн нөхцөл байдлыг бүрэн тогтоогоогүй гэж үзэж байгаатай санал нэг байна. Яагаад гэвэл бид нар анхнаасаа мэдүүлж, тайлбараа өгөхдөө энэ үйл баримтыг тогтоолгох сонирхолтой, хүсэлтэй талаараа шүүх, цагдаад хэлдэг. Энэ мэдүүлгийг заавал хэргийн материалтай нь харьцуулж үзэж байж шийдвэрийг гаргах нь зөв. Тэгэхгүй бол зөвхөн нэг талын мэдүүлэг дээр үндэслэсэн мөрдөн шалгах ажиллагаа дутагдалтай байдаг учраас бичмэл нотлох баримттай харьцуулж үзэх нь зөв гэж зөвлөмж өгсөн байдаг. Хоёр хүн байгаад нэг нь нөгөөгөө мэдүүлээд байхад үүнийг тогтоогоогүй нь учир битүүлэг байна. Энэ хэргийг бүрэн дүүрэн шалгуулж, тогтоолгох хүсэлтэй байна. Тийм учраас анхан шатны шүүхийн шүүгчийн захирамжийг хэвээр үлдээж өгнө үү гэв.

Хохирогч О.******* давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Миний хувьд Ж.Баяржавхлан өмгөөлөгчтэй санал нэг байна. Энэ хэргээс би ямар нэгэн ашиг хүртээгүй. Э.*******, Х.******* нартай ямар нэгэн өгөө, аваа, хүү гэхгүйгээр цэвэр урьдын тогтоосон харилцаан дээрээ залилуулсан. Энэ дээр бусад хүмүүсийн хэргийн асуудлаас болоод хэрэг удааширч байна. Миний хувьд Ж.Баяржавхлан өмгөөлөгчтэй санал нэг байна гэв.

Хохирогч Д.*******ын өмгөөлөгч Ж.Баяржавхлан давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: 2025 оны 03 дугаар сарын 18-ны өдөр анхан шатны шүүхээс буцаах шийдвэр гаргасан байгаа нь үндэслэлгүй байна. Хавтаст хэргийн материал болон гэмт хэргийн сэдэлтийн санаа зорилго нь юу байна вэ? гэдэг нөхцөл байдал мөрдөн шалгах ажиллагаа болон прокурорын хяналтын шатанд бүгд бүрэн тогтоогдсоор байтал дахиад хэргийг прокурорт буцаах гэдэг үндэслэлийг гаргаж тавиад хэргийг удаашруулаад байгааг би ойлгохгүй байна. Нотлогдвол зохих, тогтоогдвол зохих нөхцөл байдлууд бүгд тогтоогдсон байхад энэ зүйл нотлогдохгүй байна гээд хэргийг прокурорт буцааж шийдвэрлээд байгаа нь хохирогчдын хууль ёсны эрх ашгийг маш ноцтой зөрчиж байна. Прокурорын эсэргүүцлийг дэмжиж байна. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож өгнө үү гэв.

          ТОДОРХОЙЛОХ нь:

   Давж заалдах шатны шүүх шүүгдэгч хяналтын прокурор Г.Цогтмагнайгийн бичсэн эсэргүүцлийг хянан хэлэлцэхдээ Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэгт заасан эрх хэмжээний хүрээнд эсэргүүцэлд дурдсан асуудлаар хязгаарлахгүйгээр хэргийн бүх ажиллагаа, шийдвэрийг бүхэлд нь хянан үзлээ.

   Яллагдагч Х.*******ийг үргэлжилсэн үйлдлээр бодит байдлыг нуух замаар төөрөгдөлд оруулж, зохиомол байдлыг зориудаар бий болгож, урьдын харилцааны явцад бий болсон итгэлийг далимдуулан бусдад нийт 256,900,000 төгрөгийн буюу их хэмжээний хохирол учруулан бусдыг залилсан гэмт хэрэгт холбогдуулан Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын Прокурорын газрын хяналтын прокурор Т.Солонго нь яллагдагч Х.*******ийн үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан, мөн хуулийн тусгай ангийн 17.3 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2-т зааснаар зүйлчлэн яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг анхан шатны шүүхэд шилжүүлжээ.

Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын шүүх: Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 33.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн,1.2 дахь заалтад заасныг удирдлага болгон яллагдагч Х.*******т холбогдох эрүүгийн хэргийг нэмэлт мөрдөн шалгах ажиллагаа хийлгэхээр Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын Прокурорын газарт буцааж шийдвэрлэснийг хяналтын прокурор Г.Цогтмагнай эс зөвшөөрч шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгох агуулгаар эсэргүүцэл бичжээ.

Хяналтын прокурор Г.Цогтмагнайгийн “Давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийг анхан шатны шүүх биелүүлэх хуулийн шаардлагыг Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь Сум дундын шүүх зөрчсөн. Хэрэгт мөрдөн байцаалтын шатанд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заасан нотолбол зохих байдлуудыг бүрэн нотолж тогтоосон. Шүүхийн шийдвэр тодорхой, ойлгомжтой бичигдсэн байх хуулийн шаардлагыг хангаагүй, шийдвэрийн үндэслэл, дүгнэлт тодорхойгүй байх тул шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгож өгнө үү” гэх эсэргүүцлийн үндэслэл, тайлбарыг давж заалдах шатны шүүх үндэслэлтэй байна гэж үзэж хангаж шийдвэрлэв. Учир нь:

Яллагдагч Х.*******т холбогдох 5 хавтас эрүүгийн хэргийг Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын шүүх 2024 оны 08 дугаар сарын 13-ны өдрийн 2024/ШЗ/281 дугаартай шүүгчийн захирамжаар “Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэг, мөн зүйлийн 2 дахь хэсэгт тус тус зааснаар хэргийн бодит байдлыг нотлохын тулд мөрдөгч, прокурор хуульд заасан бүх арга хэмжээг авч яллагдагч, шүүгдэгчийг яллах, цагаатгах, ял хүндрүүлэх, хөнгөрүүлэх нөхцөл байдлыг эргэлзээгүй тогтооно гэж заасны дагуу хэргийн бодит байдлыг тогтоогоогүй, мөн хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заасан нотолбол зохих байдлыг нотлоогүй, 16.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1-д гэмт хэрэг гарсан байдал /гэмт хэргийг хэзээ, хаана, яаж үйлдсэн болон Эрүүгийн хуульд заасан бусад байдал/, 1.5-д гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, хэр хэмжээг бүрэн дүүрэн нотолж тогтоогоогүй байна.” гэсэн үндэслэлээр мөрдөн шалгах ажиллагааг хийлгэхээр Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын Прокурорын газарт буцааж шийдвэрлэсэн.

Тус захирамжид прокурорын газрын хяналтын прокурор Т.Солонгын гаргасан эсэргүүцлээр Өмнөговь аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүх хэргийг хянан хэлэлцээд прокурорын эсэргүүцлийг үндэслэлтэй гэж дүгнэн анхан шатны шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгож, хэргийг шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэхээр буцааж шийдвэрлэснийг яллагдагчийн гомдлоор Монгол улсын дээд шүүхийн Эрүүгийн хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдаанаар хэлэлцэж, 2025 оны 01 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 30 дугаартай тогтоолоор Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40.2 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасныг удирдлага болгон яллагдагч Х.*******ийн гаргасан гомдлыг Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны Эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэхээс татгалзаж шийдвэрлэсэн байна.

Дээрхээс дүгнэхэд Өмнөговь аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2024 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдрийн 2024/ДШМ/58 дугаартай магадлал хуулийн хүчин төгөлдөр байхад анхан шатны шүүхээс хэргийг дахин прокурорт буцааж шийдвэрлэсэн  нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.1 дүгээр зүйлийн 5 дахь хэсэгт “Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаатай холбоотой гарсан давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийг анхан шатны шүүх, прокурор, мөрдөгч биелүүлнэ.” гэж заасныг зөрчсөн байна.

Анхан шатны шүүх “яллагдагч Х.******* нь хохирогч Э.*******тэй тохиролцсоны дагуу мөнгө авсан талаар мэдүүлсэн ба хохирогч Э.******* нь “...Би 47 сая төгрөг аваагүй. Хүү гэдэг утгаар 26 сая төгрөг авсан байна. Би байраа банканд тавьж байгаад зээлүүлсэн мөнгө. Шалгуулахад бэлэн байна” гэсэн байхад яллагдагч Х.*******, хохирогч Э.******* нарын хооронд ямар харилцаа болж мөнгө өгч, авалцсан талаарх асуудалд хууль зүйн дүгнэлт хийгээгүй орхигдуулсан нь нотолбол зохих байдлыг бүрэн тогтоож чадаагүй буюу гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, ур уршгийн шинж чанар, хэр хэмжээг тогтоогоогүй, оролцогчийн эрхийг хязгаарласан байна. Яллагдагч Х.*******, хохирогч Э.******* нарын хооронд ямар харилцаа болсныг нарийвчлан тогтоосноор яллагдагч Х.*******ийн гэмт хэрэг үйлдэх сэдэл, санаа зорилго, хохирлыг нарийвчлан тогтоох болон бусад ажиллагаануудыг хийж гүйцэтгэх нь хэргийн шийдвэрлэлтэд онцгой ач холбогдолтой байх тул мөрдөн шалгах нэмэлт ажиллагаа хийлгэх шаардлагатай” гэж дүгнэсэн байх боловч энэхүү ажиллагааг анхан шатны шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хэрэгт авагдсан нотлох баримтыг шинжлэн судалж, шүүх хуралдаанд оролцогчдын мэдүүлэг тайлбар, талуудын тэгш эрхийн мэтгэлцээнд үндэслэн хууль зүйн дүгнэлт хийх боломжтой бөгөөд хуулиар анхан шатны шүүхэд энэхүү эрхийг олгосон байна.

Түүнчлэн анхан шатны шүүх шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлгээр хэргийг прокурорт буцааж шийдвэрлэхдээ Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3 /гэмт хэргийн сэдэлт, зорилго, гэм буруугийн хэлбэр/, 1.5 гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, хэр хэмжээ/ дахь заалтуудад заасныг нотолж чадаагүй мэтээр дүгнэсэн нь 33.1 дүгээр зүйлийн 11 дэх хэсэгт заасан “Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлгээр яллагдагчийн гэм буруу, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхтэй холбоотой асуудлыг хэлэлцэхгүй” гэснийг зөрчиж, урьдчилсан хэлэлцүүлгээр яллагдагчийн гэм буруутай холбоотой асуудлыг хэлэлцэхээс гадна яллагдагч, хохирогч нараас гэм буруу, хэргийн үйл баримттай холбоотой тайлбар мэдүүлэг авсан болох нь хэрэгт авагдсан шүүхийн хэлэлцүүлгийн тэмдэглэлээр тогтоогдож байх тул анхан шатны шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн хуулийн 33.1 дүгээр зүйлийн 11 дэх хэсэг болон мөн хуулийн 39.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.6-д зааснаар Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн байна гэж дүгнэв.

Анхан шатны шүүх яллагдагчийн гэм буруугийн асуудлыг хэлэлцэх шүүх хуралдааны үед хуульд заасан үндэслэл тогтоогдсон гэж үзвэл Эрүүгийн хэрэг  хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.16 дугаар зүйлийн 5, 6 дахь хэсэгт заасны дагуу хэргийг хянан хэлэлцэхийг нэг удаа 60 хүртэл хоногоор хойшлуулах эрх хуулиар олгогдсон байгааг дурдах нь зүйтэй.

Иймд давж заалдах шатны шүүх хяналтын прокурорын эсэргүүцлийг хүлээн авч, анхан шатны шүүхийн шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгож, яллагдагч Х.*******т холбогдох эрүүгийн хэргийг анхан шатны шүүхэд хүргүүлж, яллагдагч Х.*******т авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлэхээр тогтов.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3, 39.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.6, 39.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Хяналтын прокурор Г.Цогтмагнайгийн эсэргүүцлийг хангаж, Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын шүүхийн 2025 оны 03 дугаар сарын 18-ны өдрийн 2025/ШЗ/93 дугаартай шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгосугай.

2. Яллагдагч Х.*******т холбогдох 2329000000133 дугаартай эрүүгийн хэргийг Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын шүүхэд хүргүүлсүгэй.

3. Яллагдагч Х.*******т авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

4. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.11 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийг уншиж сонсгосон даруй хуулийн хүчин төгөлдөр болохыг дурдсугай.

5. Гомдол, эсэргүүцэл гаргах эрх бүхий этгээд нь шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл магадлалыг гардуулсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор хяналтын журмаар Монгол Улсын дээд шүүхэд гомдол, прокурор, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл гаргаж болохыг мэдэгдсүгэй.

 

                 ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ                                        Л.УГТАХБАЯР

 

                                   ШҮҮГЧИД                                       Х.ГЭРЭЛМАА

 

                                                                                            Т.ДЭЛГЭРМАА