Прокурор Г.Цогтмагнай давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбар, дүгнэлтдээ: Анхан шатны шүүх нь прокурорын гаргасан торгох ял оногдуулах саналын хүрээнд торгох ялыг оногдуулж шийдвэрлэсэн. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.4-т зааснаар хэргийн зүйлчлэл, ялыг хүндрүүлэхгүйгээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулах эрх хэмжээ давж заалдах шатны шүүхэд байгаа. Торгуулийн ялыг хорих ялаар өөрчилж өгнө үү гэсэн давж заалдах гомдлыг хүлээн авах боломжгүй байна. Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж өгнө үү гэв.

 

          Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Н.Энхтөр давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбар, саналдаа: Шүүхээс эрүүгийн хариуцлагын зорилгын хүрээнд хохирогчийн зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, шүүгдэгч нарын ажил хийх, орлого олох боломжийг өгч хохирлыг нөхөн төлүүлэх үүднээс торгуулийн ял оноосон байдаг. Хохирлыг барагдуулаагүй байхад торгох ял оноож болохгүй гэсэн хуулийн заалт байхгүй.

          Шийтгэх тогтоол гарснаас хойш хохирогч талд сар бүрд 2, 2 сая төгрөгийг төлж явсан баримт хэрэгт хавсаргасан байна. Шийтгэх тогтоол нь заавал биелэгдэх, албадан гүйцэтгэгдэх учиртай. Шүүх хуралдаанд улсын яллагч нь торгох ял оногдуулах саналыг гаргахад хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч нь хүлээн зөвшөөрч байна гэсэн нь шүүх хуралдааны тэмдэглэлд бичигдсэн байдаг.

          Анхан шатны шүүхийн шийдвэр нь хуульд нийцэж гарсан ба хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн давж заалдах гомдол үндэслэлгүй гэж үзэж байгаа учраас шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээлгэх саналтай байна гэв.

 

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Г.Мөнгөнцэцэг давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбар, саналдаа: Анхан шатны шүүхийн тогтоолоор “Тэнгэр уул констракшин” компанид 20 сая төгрөгийн хохирлыг гаргуулж олгохоор шийдсэн. Шийтгэх тогтоолын 6 дахь заалтад Ё.******* нь хохирогч “Тэнгэр уул констракшин” ХХК-д 2,576,364 төгрөгийг төлсөн болохыг дурдсан байгаа. Үүнээс гадна 20 сая төгрөг үлдсэн байснаас одоо 4 сая төгрөгийг төлсөн учраас үлдэж байгаа нь 16 сая төгрөг гэсэн үг.

Миний үйлчлүүлэгчийн хувьд сар болгон 2 сая төгрөгийг төлөх замаар хохирлыг бүрэн барагдуулна гэж хэлсэн ярьснаараа төлөөд төлбөрийг багасгаад явж байгаа.

Анхан шатны шийтгэх тогтоол нь хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий болсон гэж үзэж байгаа тул хэвээр үлдээж өгнө үү гэв.

 

          Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Г. давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Манай компани нь олон чиглэлийн үйл ажиллагаа явуулдаг ер нь бол 4, 5 манаач ажиллуулдаг. Ё.*******, Б.******* нар нь компанийн эд хөрөнгийг хувьдаа завшиж ашиг олоод байсан үйлдэлд зөвхөн торгох ял оноож байгаад гомдолтой байгаа.

          Манай компанид учирсан хохирлыг бүрэн барагдуулаагүй байхад торгох ял оногдуулж шийдвэрлэснийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа. Хулгайн гэмт хэрэг үйлдээд торгуулаад өнгөрдөг юм байна гэж нийгэмд буруу үлгэр дуурайлал, жишиг тогтох вий гэж эмээсэн үүднээс энэ хүмүүст үйлдсэн хэрэгт нь шийтгэлийг оновчтой оногдуулж өгөхийг хүсэж байна гэв.   

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

  Давж заалдах шатны шүүх хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Г. гаргасан давж заалдах гомдлыг хянан хэлэлцэхдээ Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэгт заасан эрх хэмжээний хүрээнд гомдолд дурдсан асуудлаар хязгаарлахгүйгээр хэргийн бүх ажиллагаа, шийдвэрийг бүхэлд нь хянан үзлээ.

 

Шүүгдэгч Ё.*******ыг Б.*******тэй бүлэглэн үргэлжилсэн үйлдлээр эзэмшигч, өмчлөгчийн зөвшөөрөлгүйгээр ашиг олох зорилгоор түрээсийн орлого болох мөнгийг хувьдаа завшсан, мөн итгэмжлэн хариуцуулж үлдээсэн эд хөрөнгийг хувьдаа завшсан,

Шүүгдэгч Б.*******ийг Ё.*******той бүлэглэн эзэмшигч, өмчлөгчийн зөвшөөрөлгүйгээр ашиг олох зорилгоор түрээсийн орлого болох мөнгийг хувьдаа завшсан гэх үйлдлүүдийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар зүйлчлэн яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг анхан шатны шүүхэд шилжүүлжээ.

   Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь Сум дундын шүүх Ё.*******ыг Б.******* нарыг үргэлжилсэн үйлдлээр бүлэглэн бусдын итгэмжлэн хариуцуулсан эд хөрөнгийн эрхийг завшсан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, шүүгдэгч Б.*******т 2,700 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 2,700,000 төгрөгөөр торгох ял, шүүгдэгч Ё.*******од 4,000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 4,000,000 төгрөгөөр торгох ял тус тус оногдуулж шийдвэрлэжээ.

 

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Г. нь шүүгдэгч Ё.*******од торгох ял оногдуулсныг эс зөвшөөрч шийтгэх тогтоолд өөрчлөлт оруулж,  шүүгдэгч Ё.*******од хорих ял оногдуулах агуулгаар давж заалдах гомдол гаргасныг хангаж шийдвэрлэх үндэслэлгүй гэж давж заалдах шатны шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэв.

 

Анхан шатны шүүх шүүгдэгч Б.*******, Ё.******* нарыг бусдын хариуцуулсан эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрхийг завшсан үргэлжилсэн үйлдлээр бусдын эд хөрөнгийг захиран зарцуулснаар өмчлөх эрхэд нь бага хэмжээнээс дээш буюу нийт 31,212,728 төгрөгийн хохирол учруулсан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутай гэж дүгнэсэн нь хэргийн бодит байдалтай нийцсэн, шүүгдэгч Б.*******ийн үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар, шүүгдэгч Ё.*******ын үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгүүдэд заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар тус тус зүйлчилснийг “үргэлжилсэн үйлдлээр бүлэглэн бусдын итгэмжлэн хариуцуулсан эд хөрөнгийн эрхийг завшсан” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэснийг Эрүүгийн хуулийг зөв тайлбарлан хэрэглэсэн гэж дүгнэв.

 

Анхан шатны шүүх хуралдаанд улсын яллагчаас эрүүгийн хариуцлагын талаар “Шүүгдэгч Б.*******т эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхэд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1-д заасан тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн, 1.2-т заасан гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлыг төлж барагдуулсан гэх хөнгөрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдож байна. Шүүгдэгч Ё.*******ын хувьд хохирол нөхөн төлөхөө илэрхийлнэ гэсэн байр суурьтай байгаа бөгөөд үлдэгдэл 20,000,000 төгрөгийг хэзээ, хэрхэн яаж төлөх талаараа өмгөөлөгч дүгнэлтээ гаргах байх. Шүүгдэгч нарт эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхэд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.*******од 5,000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 5,000,000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулах саналыг, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Б.*******т 3,000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 3,000,000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулах саналыг гаргаж байна.” гэсэн дүгнэлтийг шүүх хуралдааны танхимд гаргахад хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Г. нь “Б.*******ийн хувьд хохирол төлбөрөө нөхөн төлсөн. Ё.*******ын хувьд үлдэгдэл хохирол 20,000,000 төгрөгийг олон сарын хугацаанд хэсэгчлэн төлүүлэх боломжгүй байна. Иймд нэн яаралтай төлүүлэх саналтай байна. Эрүүгийн хариуцлагын тухайд улсын яллагчийн саналыг дэмжиж байна” гэсэн тайлбарыг гаргасан байна.

 

Хяналтын прокурор В.Төгсбаярын гаргасан шүүгдэгч нарт торгох ял оногдуулах саналын хүрээнд анхан шатны шүүх нь шүүгдэгч нарын гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, үйлдсэн гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, хохирлоо нөхөн төлсөн байдал, хувийн байдал зэргийг харгалзан үзэж, шүүгдэгч Б.*******т Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 2,700 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 2,700,000 төгрөгөөр, шүүгдэгч Ё.*******од мөн хуулийн зүйл, хэсэгт зааснаар 4,000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 4,000,000 төгрөгөөр тус тус торгох ял оногдуулсан нь тэдний гэм бурууд тохирсон төдийгүй эрүүгийн хариуцлагын зорилгыг хангасан, хууль ёсны бөгөөд шударга ёсны зарчимд нийцсэн боловч шүүгдэгч нарт эрүүгийн хариуцлага оногдуулахдаа яллах дүгнэлтэд заасан Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн заалтуудыг орхигдуулж Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн хууль хэрэглээний алдааг давж  заалдах шатны шүүх зөвтгөх нь зүйтэй байна.  

 

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Г.ын гаргасан “шүүгдэгч Ё.*******од оногдуулсан торгох ял нь хөнгөдсөн. Хохирол төлбөрийг бүрэн төлж барагдуулаагүй учир түүнд хорих ял оногдуулж шийтгэх тогтоолд өөрчлөлт оруулж өгнө үү” гэх гомдлын тухайд анхан шатны шүүхээс улсын яллагчийн гаргасан ялын саналын хүрээнд торгох шийтгэл оногдуулсан нь хууль зөрчөөгүй байна гэж дүгнэлээ.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.1 дүгээр зүйлд давж заалдах шатны шүүхийн эрх хэмжээг хуульчилж “давж заалдах шатны шүүх шүүгдэгчид холбогдох хэргийн зүйлчлэлийг өөрчлөн ялыг хөнгөрүүлж, эсхүл шүүгдэгчид холбогдох хэргийн нөхцөл байдал, зүйлчлэлийг өөрчлөхгүйгээр ялыг хөнгөрүүлж болно.” гэж зааснаас дүгнэхэд анхан шатны шүүхийн ял оногдуулсан шийтгэх тогтоолд шүүгдэгч нарт оногдуулсан ялын төрлийг хүндрүүлэн өөрчлөх эрх олгогдоогүй байна. Иймд торгох ялыг хорих ял болгон өөрчлөх тухай хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлыг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүхийн хүчин төгөлдөр шийдвэрийг аж ахуйн нэгж, байгууллага, албан тушаалтан, хүн, хуулийн этгээд биелүүлэх үүрэгтэй буюу Эрүүгийн журмаар төлөгдөх хохирол төлбөр нь албадлагын арга хэмжээгээр явагдана. Өөрөөр хэлбэл шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад холбогдох гүйцэтгэх хуудас хүргэгдэж албадан гүйцэтгэх ажиллагаа хийгдэх тул хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Г.ын “хохирол төлөгдөх боломжгүй байдлаар анхан шатны шүүхийн шийдвэр гарсан” гэх тайлбарыг үндэслэлгүй гэж үзэв.

 

Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын шүүхийн 2025 оны 05 дугаар сарын 09-ний өдрийн шийтгэх тогтоол гарсан өдрөөс хойш буюу 2025 оны 06 дугаар сарын 06-ны өдөр, 2025 оны 07 дугаар сарын 08-ны өдөр тус тус 2,000,000 төгрөгийг шүүгдэгч Ё.*******оос Гэндэнгийн нэртэй дугаартай Хаан банкны дансанд “хохирлын мөнгө” гэсэн утгаар шилжүүлсэн байна. Шүүгдэгч Ё.******* нь нийт 4,000,000 төгрөгийг хохирогч “Тэнгэр-Уул констракшн” ХХК-ийн захирал гэх Г.т төлсөн болох нь өмгөөлөгч Г.Мөнгөнцэцэгийн давж заалдах шатны шүүхэд гаргаж өгсөн нотлох баримт болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбараар тогтоогдож байна.

Иймд шүүгдэгч Ё.******* нь хохирогч “Тэнгэр-Уул констракшн” ХХК-д 20,000,000 төгрөгийн хохирол төлбөр төлөхөөс 4,000,000 төгрөгийг төлсөн байх тул шийтгэх тогтоолын 5 дахь заалтад Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.*******оос 16,000,000 төгрөгийг гаргуулж, хохирогч “Тэнгэр-Уул констракшн” ХХК -д олгохоор өөрчлөлт оруулах нь зүйтэй гэж дүгнэв.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.4, 39.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 

1. Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч Г.ын давж заалдах гомдлыг хэрэгсэхгүй болгож, Өмнөговь аймгийн Ханбогд сум дахь сум дундын шүүхийн 2025 оны 05 дугаар сарын 09-ний өдрийн 2025/ШЦТ/71 дугаартай шийтгэх тогтоолын ТОГТООХ хэсгийн:

 2 дахь заалтын эхний мөрөнд “Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг журамлан” гэж, 2 дугаар догол мөрний эхэнд “Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэг, 3.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт тус тус заасныг журамлан” гэж нэмж,

 5 дахь заалтын “Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.*******оос 20,000,000 төгрөгийг гаргуулж” гэснийг “Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 510 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.*******оос 16,000,000 төгрөгийг гаргуулж,” гэж өөрчлөлт оруулж, шийтгэх тогтоолын бусад заалтыг хэвээр үлдээсүгэй.

 

2. Шүүгдэгч нарт авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

 

3. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.11 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийг уншиж сонсгосон даруй хуулийн хүчин төгөлдөр болохыг дурдсугай.

 

4. Гомдол, эсэргүүцэл гаргах эрх бүхий этгээд нь шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл магадлалыг гардуулсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор хяналтын журмаар Монгол Улсын дээд шүүхэд гомдол, прокурор, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл гаргаж болохыг мэдэгдсүгэй.

 

 

 

 

                 ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ                                      Т.ДЭЛГЭРМАА

 

                                   ШҮҮГЧИД                                     Л.УГТАХБАЯР

 

                                                                                          Х.ГЭРЭЛМАА