*******д холбогдох

эрүүгийн хэргийн тухай

Баянхонгор аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг тус шүүхийн шүүгч Т.Ганчимэг дгалж, Ерөнхий шүүгч Б.Болор-Эрдэнэ, шүүгч Л.Нямдорж  нын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд хийсэн шүүх хуралдаанд:

прокурор Н.Зулаа;

шүүгдэгч *******, түүний өмгөөлөгч Л.Батбаяр, Ж.Дорждэрэм;

Шүүх хуралдааны нийн бичгийн дга М.Золбоот ныг оролцуулан

Баянхонгор аймаг дахь Сум *******ын анхан шатны шүүхийн хянан шийдвэрлэсэн 2025 оны 5 дуга сын  26-ны өдрийн ******* дуга шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Ж.Дорждэрэмийн ггасан давж заалдах гомдлоор *******д холбогдох эрүүгийн ******* дугатай хэргийг 2025 оны 7 дуга сын 04-ний өдөр хүлээн авч, шүүгч Т.Ганчимэгийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

1.Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт:

Шүүгдэгч, Монгол Улсын иргэн, ******* оны 8 дуга сын 15-ны өдөр Говь-Алтай аймгийн ******* суманд төрсөн, ******* настай, эрэгтэй, ******* ******* боловсролтой, мэргэжилтэй, эрхэлсэн тодорхой ажилгүй, ам бүл 7, эх, эгч, 4 дүүгийн хамт Говь-Алтай аймгийн ******* сум, ын тоотод оршин сууж байсан, Одоо Нийслэлийн дүүргийн хороо, дүгээр байр тоотод байнга оршин сууж байгаа, урьд ял шийтгэл эдэлж байгаагүй, хэрэг хиуцах чадвтай, овогт гийн /РД:, иргэний бүртгэлийн дуга  /,

 2.Холбогдсон хэргийн тала:

Шүүгдэгч ******* нь тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ буюу 2024 оны 4 дүгээр сын 01-ний өдөр 06 цагийн орчимд Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сумын Тэмээт 1 дүгээр багийн нутаг дэвсгэрт улсын чантай А0303 авто замд -450 / /  мкийн УНУ улсын дугатай тээврийн хэрэгслийг жолоодон явахдаа Монгол улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7-д  Жолоочид даах зүйлийг хориглоно. а/ тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй (жолоодлогын дадлага хийхээс бусад тохиолдолд) эсхүл согтууруулах ундаа, мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодис хэрэглэсэн, мөн хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангаж чадахагүй өвчтэй буюу ядсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох, мөн дүрмийн 11.3 "Эсрэг хөдөлгөөнтэй хоёр эгнээгээр зорчдог замд гүйцэж түрүүлэх буюу саадыг тойрон гахаас бусад тохиолдолд эсрэг урсгал сөрөхийг хориглоно" мөн дүрмийн 12.3 "Жолооч хөдөлгөөнд аюул, саад тулгахыг мэдсэн үед тээврийн хэрэгслийн хурдыг хасаж, зайлшгүй тохиолдолд зогсоох га хэмжээ авна" гэсэн заалтуудыг тус тус зөрчсөний улмаас тээврийн хэрэгсэл замаас гч осол ган тус тээврийн хэрэгсэлд зорчиж явсан хохирогч *******гийн эрүүл мэндэд бүсэлхийн 3 дуга нугалмын их биеийн шахагдсан хугал, 4 дүгээр нугалмын гулсалт бүхий хүндэвтэр хохирол учруулсан гэмт хэрэг үйлдсэн гэмт хэрэгт тус тус холбогдуулан Баянхонгор аймгийн Прокурорын газраас *******д Эрүүгийн хуулийн ******* ангийн 27.10 дуга зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2-т заасна зүйлчилж яллах дүгнэлт үйлдэн хэргийг анхан шатны шүүхэд шилжүүлжээ.

3. Баянхонгор аймаг дахь Сум *******ын анхан шатны шүүх:

Шүүгдэгч овогт гийн ыг Эрүүгийн хуулийн 27.10 дуга зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2-д заасан авто тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, тогтоомж, түүнд нийцүүлэн ггасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчиж хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулах гэмт хэргийг тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ  үйлдсэн  гэм буруутайд тооцож,

Эрүүгийн хуулийн ******* ангийн 27.10 дуга зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2-д заасна  шүүгдэгч овогт гийн ыг тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг  03 жил 6 с /гурван жил зургаан сын хугацаага хасаж, 01 /нэг/ жилийн хугацаага зорчих эрхийг хязгалах яла шийтгэж,

Эрүүгийн хуулийн 5.5 дуга зүйлийн 1-д заасна шүүгдэгч *******д  Нийслэлийн дүүргийн 6 дуга хороо дүгээр байр 27 тоотоос дүүргийн нутгаас гч авахыг хориглох хязгалалт тогтоох үүргийг хүлээлгэж техникийн хяналт тавьж хэрэгжүүлэхийг Нийслэлийн Шүүхийн Шийдвэр гүйцэтгэх газт даалгаж,

Эрүүгийн хуулийн 5.5 дуга зүйлийн 3-д заасна шүүгдэгч ******* нь зорчих эрхийг хязгалах ялыг биелүүлээгүй бол зорчих эрхийг хязгалах ялын эдлээгүй үлдсэн хугацааны нэг хоногийг хорих ялын нэг хоногоор тооцож хорих яла солихыг дурдаж,

Шүүгдэгч ******* нь энэ хэргийн учир хохирогч *******д эмчилгээний здал төлж багдуулсан, иргэний нэхэмжлэгч Л.Амсайханд төлөх төлбөргүй, хэрэгт цагдан хоригдсон хоноггүй болохыг тус тус дурдаж,

Иргэний хуулийн 0 дуга зүйлийн 0.2, 497 дуга зүйлийн 497.1, 511 дүгээр зүйлийн 511.3-д заасна хохирогч *******гийн сэтгэцэд учирсан хохирлыг гуравдуга зэрэглэлээр, нөхөн төлбөрийн хэмжээг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 13 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээний буюу 8,500,000 /найман сая таван зуун наян мянган/ төгрөгөөр тогтоож, шүүгдэгч *******аас 8,500,00 /найман сая таван зуун наян мянган/ төгрөгийг ггуулж хохирогч *******д олгохыг Нийслэлийн Шүүхийн Шийдвэр гүйцэтгэх газт даалгаж,

Иргэний хуулийн 497 дуга зүйлийн 497.1, Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулийн 12.1.1-д заасна шүүгдэгч *******аас 924,808 /есөн зуун хорин дөрвөн мянга найман зуун найман/ төгрөгийг ггуулж эрүүл мэндийн даатгалын санд нөхөн төлүүлэхийг Нийслэлийн Шүүхийн Шийдвэр гүйцэтгэх газт даалгаж,

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.8 дуга зүйлийн 1.8-д заасна хэрэгт хохирогч *******гийн өвчний талах СD 2 ширхгийг ирүүлсэн тул уг СD-ийг хэргийг хадгалах хугацаа дуустал хэрэгт хадгалж,

Эрүүгийн хуулийн 5.7 дуга зүйлийн 3-д заасна шүүгдэгч *******д Эрүүгийн хуулийн ******* ангийн 27.10 дуга зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2-д заасна тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 03 жил 06 с /гурван жил зургаан/ сын хугацаага хассан нэмэгдэл ялыг зорчих эрхийг хязгалах ял оногдуулсан үеэс тоолж хэрэгжүүлэхийг Нийслэлийн Шүүхийн Шийдвэр гүйцэтгэх газт даалгаж,*******д авсан хувийн баталгаа ггах таслан сэргийлэх га хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлж, шийдвэрлэжээ.

4.Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Ж.Дорждэрэм давж заалдах шүүхэд ггасан  гомдолдоо:

“...*******ын хувьд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дуга зүйлд заасан эрүүгийн хиуцлагыг хөнгөрүүлэх хууль зүйн үндэслэл тогтоогдож байх бөгөөд Эрүүгийн хуулийн 6.5 дуга зүйлийн 1.1 дэх хэсэгт заасна тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн, 6.5 дуга зүйлийн 1.2 дахь хэсэгт заасна гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлыг төлсөн, сэтгэцэд учирсан хохирол болон эрүүл мэндийн даатгалын санд учирсан хохирлоо нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч гэмшиж байгаа.

*******ын хувьд билгын ажил эрхэлдэг, Хохирогчийн сэтгэцэд учирсан хор уршиг, эрүүл мэндийн даатгалын санд учирсан хохирлыг төлөх, мөн залуу хүн нийгэмшиж, төлөвшиж, хөдөлмөрлөх боломжоор хангаж Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолоор оногдуулсан 1 жилийн зорчих эрхийг хязгалах ялыг Эрүүгийн хуулийн ******* ангийн 27.10 дуга зүйлийн 2.2 дахь хэсэгт заасна Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.1 дүгээр зүйл 1 дэх хэсэг эсхүл 6.7 дуга зүйлийн 1.1 дэх хэсгийг үндэслэн хорих ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж, үүрэг хүлээлгэх албадлагын га хэмжээ авч Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.9 дүгээр зүйлийн 1.4 дэх хэсэгт заасна анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолд *******д холбогдох ялыг хөнгөрүүлж, өөрчлөлт оруулж өгнө үү” гэжээ.

5. Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Ж.Дорждэрэм давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд ггасан тайлбтаа: Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолоор *******ыг Эрүүгийн хуулийн ******* ангийн 27.10 дуга зүйлийн 2.2 дахь хэсэгт заасна  гэм буруутайд тооцсон. Гэм буруутайд тооцсон болон зүйлчлэлийн хувьд мгаагүй, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа. Хин эрүүгийн хиуцлагыг оногдуулахдаа хохирогч д эмчилгээний здалд 1,387,797 төгрөг сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг гуравдуга зэрэглэлээр 8,580,000 төгрөг, эрүүл мэндийн даатгалын дансанд учирсан хохиролд 924,000 төгрөг төлүүлж эрүүгийн хиуцлага оногдуулахдаа Эрүүгийн хуулийн ******* ангийн 27.10 дуга зүйлийн 2.2 дахь хэсэгт заасна тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг гурван жилийн хугацаага хасаж нэг жилийн хугацаага зорчих эрхийг хязгалах яла шийтгэж, зорчих эрхийг хязгалах ялыг нийслэлийн дүүргийн 6 дуга хороо дүгээр байр 27 дуга тоотоос дүүргийн нутгаас гахыг хориглож хязгалалт тогтоож шийдвэрлэснийг эс зөвшөөрч давж заалдах журма гомдол ггасан байдаг. *******ын хувьд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дуга зүйлийн 1.1 дэх хэсэгт заасан тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэгт холбогдсон, 6.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасна гэмт хэргийн улмаас учирсан бодит хохирлыг төлж багдуулсан, сэтгэцэд учирсан хор уршиг болон эрүүл мэндийн даатгалын санд учирсан хохирлоо  нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн байдаг. Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч, гэмшиж байгаагаа илэрхийлдгээс гадна хувийн байдлын хувьд билгын ажлыг орон нутагт билгын ажил гвал ахтайгаа цуг, дагаж явж хийдэг нөхцөл байдалтай. *******ын хувьд оршин суугаа хаяг нь Говь-Алтай аймгийн ******* суманд  оршин суудаг ба түр Улаанбаат хотын дүүрэгт ахтайгаа цуг амьддаг нөхцөл байдалтай байгаа. Анхан шатны шүүхээс хохирогчийн сэтгэцэд учирсан хор уршиг найман сая таван зуун наян мянган /8 580 000/ төгрөг, эрүүл мэндийн даатгалын санд учирсан энэ хохирлыг өнөөдөр шүүгдэгчийн хувьд төлж багдуулаагүй, багдуулах боломжгүй нөхцөл байдал байгаад байна. Залуу хүний хувьд ажил хөдөлмөр эрхэлж тухайн хор уршиг, хохирлыг  төлж багдуулах, мөн хөдөлмөрлөх хэрэгцээтэй. Эрүүгийн хуулийн ******* ангийн нэг жилийн хугацаага зорчих хязгалах ялыг Эрүүгийн хуулийн ******* ангийн 27.10 дуга зүйлийн 2.2 дахь хэсэгт заасна, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 7.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг эсхүл 6.7 дуга зүйлийн 1.1 дэх хэсгийг хэрэглэж эрх зүйн байдлыг нь дээрдүүлж шийдвэрлэх боломж байна. Давж заалдах шатны шүүх бүрэлдэхүүнд хүсэхэд энэ хүнийг хохирлоо төлж багдуулах, хөдөлмөрлөх, нийгэмших, холбогдсон гэмт хэргийнх нь болгоомжгүй буюу авто ослын энэ гэмт хэрэгт холбогдсон нөхцөл байдал, анх удаа гэмт хэрэгт холбогдсон нөхцөл байдлыг хгалзан үзэж эрүүгийн хиуцлагыг эрх зүйн байдлыг дээрдүүлж өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэж өгнө үү гэсэн гомдол ггасан. Давж заалдах шатны журма гомдол ггахдаа өмгөөлөгчийн хувьд яагаад 2025 оны 6 сын 25-ны өдөр ддас дсныг нь мэдэхгүй, 2025 оны 6 сын 24-ний өдөр явуулсан бимт утсан дээр байгаа. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасна давж заалдах шатны шүүх бүхэлд нь хянах эрх хэмжээ байгаа. Хавтаст хэрэгт сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоосон мөрдөгчийн тогтоолд сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоохдоо хүснэгтээр тогтоосон маягт байдаг. Сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлээр хохирогчид гуравдуга зэрэглэлийн хор уршиг, хохирол учирсан гэдэг байдла дүгнэлт ггаад анхан шатын шүүхээс тухайн маягтын дагуу шийдвэр ггасан нь Монгол улсын дээд шүүхийн тогтоол болон хууль хэрэглээний хувьд буруу тайлблаж хэрэглэсэн. Тухайн маягта ггах үндэслэл байхгүй, заавал шинжээч томилж байж сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоох шадлагатай. Шүүгдэгчийн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлээд хэргийг анхан шатанд  буцааж  сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг дахин тогтоолгох боломжтой байна гэж үзлээ. *******ын хувьд анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол хэвээрээ байлаа гэж үзэхэд зорчих эрхийг хязгалах ялыг Говь-Алтай аймгийн нутаг дэвсгэрээс гахыг хязгалалт тогтоож бас өөрчлөлт оруулах, бодит байдал дээр амьдч байгаа, оршин сууж байгаа газ нь ам бүл дөрвүүлээ, ээж, эгч дүү нынхаа хамт амьддаг. Ажил хөдөлмөр эрхлэх  шадлагатай залуу хүн байгаа учраас энэ хувийн байдлыг нь хгалзан үзэж аль эрх зүйн байдлыг дээрдүүлсэн хувилба шийдвэрлэж өгнө үү гэв.

6. Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Л.Батбаяр давж заалдах шатны шүүхэд ггасан  тайлбтаа:  Говь-Алтайн шүүх эмнэлгийн дүгнэлтэд гийн биед бүсэлхийн гуравдуга нугалмын их биеийн шахагдсан хугал дөрөвдүгээр нугалмын гулсалт гэмтэл тогтоогдсон. Гэтэл ийм гэмтэл авснаасаа хойш дандаа физик эмчилгээ хийлгээд татлагад ороод явчихсан байдаг. Би бас өөрөө яг биеэрээ гэмтэж бэртэж байсан хүний хувьд ийм гэмтэлтэй хүн физик эмчилгээ, татлагад орох бол хориотой байдаг. Анхан шатын шүүхийн хэлэлцүүлэг дээр тодруулан асуухад физик эмчилгээнд яваад татлагад ороод нуруу гайгүй ажил үүргээ ч гүйцэтгэж явсан гэсэн. Үүнд эргэлзээ байсан хэдий ч улсын яллагч бидний хооронд мэтгэлцээн явуулахыг шүүх эцэслэн шийдвэрлэх учраас тухайн шүүгдэгчийн эрх зүйн байдлыг бол дордуулсан байна гэж үзэж байгаа юм. Өнөөдрийн ггасан гомдлууд ерөөсөө л эрүүгийн хиуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл боломж байна, заавал ч үгүй зорчих эрхийг хязгалах ял оногдуулах нь бодит байдалд нийцээгүй байна. Хохирогчид учирсан гэм хорыг илгахаа илэрхийлж байгаа учраас энэ хүн хөдөлмөр хийж байж хөлсөөрөө учирсан хохирлоо төлнө. Зорчих эрхийг хязгалах эрүүгийн хиуцлага нь энэ хүний хөдөлмөрлөх буюу хохирогчийн төлбөрийг төлөх нөхцөл бололцоог ггахгүй болчхоод байгаа учраас шүүх бүрэлдэхүүн үүнийг хэлэлцээд хөнгөрүүлэх нөхцөл боломжтой байгаа учраас анхан шатны шүүхээс оногдуулсан эрүүгийн хиуцлагыг хөнгөрүүлж өгнө үү. Мөн үүнийг үндэслээд Дорждэрэм өмгөөлөгчийн гомдлыг дэмжиж оролцож байгаа гэв.

7.Прокурор Н.Зулаа тус шүүх хуралдаанд ггасан дүгнэлтдээ: Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол гах үед шүүгдэгч нь дүүрэгт оршин суудаг хаягтай учраас шүүхээс зорчих эрхийг хязгалах ялыг оногдуулахдаа дүүргийн нутаг дэвсгэрээс гахыг хязгалаж шийдвэрлэсэн байгаа. Өнөөдрийн хуралдаан дээр өмгөөлөгчийн зүгээс оршин суугаа хаягийн тодорхойлолтыг ггаж өгч байгаа тул анхан шатны шүүхийн зорчих эрхийг хязгалах ялыг оногдуулсан шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж, хин шадлагатай тохиолдолд зорчих эрхийг хязгалах ялын хүрээ хязгаыг шүүгдэгчийн ажил хөдөлмөр эрхлэх бололцоотой нутаг дэвсгэрээр нь өөрчлөлт тогтооход прокурорын зүгээс ям нэгэн санал хүсэлтгүй байна. Иймд анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолд өөрчлөлт оруулах боломжтой гэсэн дүгнэлтийг ггаж байна

8. Өмгөөлөгч Дорждэрэм шүүх хуралд ггасан саналдаа:  Зорчих эрхийг хязгалах ялыг Улаанбаат хотын тухайн дүүрэгт оногдуулаха, дүүрэгт билгын ажил хийж, хайж явна гэдэг бодит байдалтай нийцэхгүй. Мөн Говь-Алтай аймгийн нутаг дэвсгэрт ерөнхийдөө оршин суух хаяг нь байдаг. Гэхдээ шүүгдэгчийн хувьд дүүрэгт гэсэн асуудал яриад байна л даа, гэр нь болохоор Говь-Алтай аймгийн нутаг дэвсгэрт байдаг учраас бүр гаа бахад эрүүгийн хиуцлага оногдуулсан нутаг дэвсгэрийг солих боломж бас байдаг юм болов уу гэдэг байдла хүсэлтийг бол ггасан. Аль эрх зүйн байдлыг дээрдүүлээд хохирогчийн хохирлыг нь төлөх нөхцөл байдлыг нь хгалзаж Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7-г хэрэглэх боломж шүүх бүрэлдэхүүний эрх хэмжээнд байгаа учраас анх удаа энэ гэмт хэрэгт холбогдсон нөхцөл байдал, мөн хохирогчийн хохирлын бодит хохирлыг төлсөн байдал зэрэглэлийг бас хгалзаж, эрх зүйн байдлыг нь дээдлүүлж энэ залуу хүнийг хөдөлмөрлөх боломжоор нь хангаж өгнө үү гэв.

9. Өмгөөлөгч Батбаярын шүүх хуралдаанд ггасан саналдаа: Эрүүгийн хиуцлага бодит байдалд тохирсон байх ёстой боловч оногдуулчхаад байгаа зорчих эрхийг хязгалах ял бодит байдалд нийцэхгүй байна гэж үзэж байгаа учраас хорих ял оногдуулахгүйгээр тэнсэх боломжтой учраас энэ саналыг бол оруулж байна гэв.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

Давж заалдах шатны шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.1 дүгээр зүйлийн 1, 3 дахь хэсэгт заасна хэргийг хянан хэлэлцэхдээ шүүгдэгчийн ггасан давж заалдах гомдолд заасан асуудла хязгалахгүйгээр хэргийн бүх ажиллагаа, шийдвэрийг хянав.

Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дуга зүйлд заасан нотолбол зохих асуудлуудын тала шалгасан, хэргийн үйл бимт, гэм бурууг тогтооход үндэслэл болсон нотлох бимтуудыг цуглуулах, бэхжүүлэх, үнэлэх шатанд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан шадлагыг ноцтой зөрчсөн зөрчил тогтоогдоогүй болно.

Шүүгдэгч ******* нь тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ буюу Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сумын Тэмээт 1 дүгээр багийн нутаг дэвсгэрт улсын чантай А0303 авто замд 2024 оны 4 дүгээр сын 01-ний өдөр 06 цагийн орчимд загвын УНУ улсын дугатай тээврийн хэрэгслийг жолоодон явахдаа Монгол улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7 Жолоочид даах зүйлийг хориглоно. а-г,  мөн дүрмийн 11.3, 12.3-д заасан  заалтуудыг тус тус зөрчсөний улмаас  тухайн тээврийн хэрэгсэл дотор зорчиж явсан  *******гийн эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулсан гэмт хэргийг үйлдсэн үйл бимт тус тус тогтоогдсон.

Дээрх үйл бимт нь хэрэгт авагдсан шүүх хуралдаана шинжлэн хэлэлцэгдсэн, хэрэгт хамаалтай, ач холбогдолтой доорх нотлох бимтууд болох:

• шүүгдэгч *******ын “...би тухайн тээврийн хэрэгслийг жолоодоод Баянхонгор аймгаас ггаж өгөөд эргээд Амсайханд өгсөн, тэгээд би Бөмбөгөр сум өнгөрөөд нойр хүрээд байна гэхэд нь тухайн тээврийн хэрэгслийг жолоодоод осол гсан.....” /1хх157-158/,

• шүүгдэгч ******* анхан шатны шүүхийн хэлэлцүүлэгт: “…Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа тул мэдүүлэг өгөхгүй гэв...”./2хх20/,

• хохирогч *******гийн “...Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сумын замын эсрэг талын урсгал руу сөрөөд замын хажуу талын далан хэсэг рүү хайж орсон. Тухайн үед би хойд талын суудлын гол хэсэгт сууж явсан....”,”...замын хажуу тал руу орох үед миний нуруу хэсэг рүү юм цохисон. Би тэр үед сандлын урд унаад хоёр сандлын гол хэсэг рүү орсон байсан. Тухайн үед би ям нэгэн суудлын бүсгүй явсан болохоор миний нуруунд маш их өвдөлт өгсөн....”, /1хх28-30/,

• хохирогч *******гийн: “...осол нь 2024 оны 4 дүгээр сын 01-ний өглөө 05 цаг 30 минутын орчимд болсон..”, “....тухайн үед миний толгой, нуруу өвдөж байсан ба толгойн орой, дух хэсэгт хавдсан байсан. Өөр ил хагдах гэмтэл шх байхгүй байсан. Говь-Алтай аймагт ирээд эмнэлэгт үзүүлэхэд нурууны 1-5-ын гулсалт, 1-3 шахагдсан намсалт гэж хэлсэн. /1хх89-90/,                       

• анхан шатны шүүхийн хэлэлцүүлэгт хохирогч *******: “...Өвөрхангай аймгаас нөгөө эмэгтэй жолоогоо биад Баянхонгор аймагт дөхөж ирээд эрэгтэйд жолоогоо шилжүүлсэн. Тэгээд шөнө явж байгаад жолоогоо хоёр тийш нь болгоод байха нь би “ Чи яагаад байна. Чи ай үүрэглээгүй биз дээ үүрэглэсэн бол унтах хэрэгтэй.” гэж хэлээд унтуулсан. Энэ хүнийг унтуулаад бид н бас унтчихсан байсан. Сэрээд одоо явна гэсэн. Чи хүйтэн уса нүүр гаа сайн угаагаад найдвтай нойроо сэргээж аваад яв гэсэн. Тэгээд машин хөдлөөд явсан. Тэр хооронд бид н унтчихсан. Нэг мэдэхэд тас гээд дээшээ толгойн орой хэсгээрээ мөргөөд, доошоо шууд маш хүчтэй буусан. Нуруу өвдөөд явчихсан...”, “...хохиролд  950,897 төгрөгийн бимт байгаа. Миний өгсөн бимт үүнээс их байсан. Ажлын хөлс, ирж очих онгоцны здал, шав эмчилгээний здал байх ёстой. Нэг талын онгоцны здал 480,000 төгрөг байдаг гэв...” /2 хх 20-22/;
• иргэний нэхэмжлэгч П.Оюунжгалын “...Хохирогч *******гийн. 2024 оны 4 дүгээр сын 01-ний өдрөөс 2024 оны 8 дуга сын *******-ний өдрийг хүртэлх авсан тусламж үйлчилгээ нь *******гийн холбогдолтой авсан тусламж үйлчилгээ байна. Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн хөнгөлөлт чөлөөлөлтөд хамрагдсан 924.808 төгрөгийг буруутай этгээдээс нэхэмжилж байна...”/1хх 101-102/,

• гэрч Л.Амсайханы “...Баянхонгор аймаг орж ирээд ахиад д жолооны хүрдээ шилжүүлээд би тухайн тээврийн хэрэгслийнх жолоочийн эсрэг талын хойд суудал дээр суугаад утаад өгсөн. Тэгээд нэг сэрсэн чинь Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сумын цаана замын эсрэг урсгал сөрөөд урд талын замын далан хэсэг рүү хайж орсон байдалтай байсан. Тухайн үед тээврийн хэрэгсэл ям нэгэн байдла онхолдсон зүйл байхгүй...”, “...Осол гах үед тээврийн хэрэгслийг жолоодож явсан. Согтууруулах ундааны зүйл хэрэглээгүй байсан...”/1хх34-35/,

• Насанд хүрээгүй гэрч ын “...эрэгтэй жолооч нь Өвөрхангай аймаг орж ирээд эмэгтэй жолооч нь Баянхонгор аймаг орж иртэл бьж яваад нөгөө эрэгтэй жолоочид өгөөд 100 ган км яваад замын хажууд унтаад өгсөн. Тэгээд 2 цаг орчим унтаж байгаад цаашаа явж байгаад Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сум орох гэж яваад замын эсрэг урсгалд ороод урд талын өндөр далан хэсэг рүү хайж орсон байсан...”,”...эмнэлэгт үзүүлсэн чинь гайгүй байна гэж хэлээд явуулсан. Гомдол санал, нэхэмжлэх зүйл байхгүй...” гэсэн  мэдүүлгүүдийн тэмдэглэлүүд /1хх 40-41/;

• Говь-Алтай аймгийн Шүүх Шинжилгээний хэлтсийн 2024 оны 4 дүгээр сын 16-ны өдрийн 115 дугатай шинжээчийн: “...1. *******гийн биед бүсэлхийн 3 дуга нугалмын их биеийн шахагдсан хугал, 4 дүгээр нугалмын гулсалт гэмтэл тогтоогдлоо...”, 2. Тухайн хэрэг учрал болсон гэх цаг хугацаанд үүсгэгдсэн байх боломжтой...”, 3. *******гийн биед учирсан бүсэлхийн 3 дуга нугалмын их биеийн шахагдсан хугал гэмтэл нь эрүүл мэндийг удаан хугацаага сниулах тул гэмтлийн хүндэвтэр зэрэгт хамана...” /1хх 52-53 /;

• Баянхонгор аймгийн Шүүх Шинжилгээний хэлтсийн  2024 оны 10 дуга сын 20-ны өдрийн 546 дуга шинжээчийн:”....3. Л.Амсайхан-н биед духны зүүн талын хуйхны доор цус хуралт гэмтэл тогтоогдлоо..., 5. Дээрх гэмтэл нь хүний эрүүл мэндэд учирсан хохирлын зэрэг тогтоох журмын 2.7.3-д заасна эрүүл мэндийг сниулахгүй тул хохирлын зэрэг тогтоогдохгүй...”/1хх138-139/;
•  Говь-Алтай аймгийн Шүүх Шинжилгээний хэлтсийн  2024 оны 4 дүгээр сын 16-ны өдрийн 116  дуга шинжээчийн: “...1. ын биед зүүн өвдөгт цус хуралт гэмтэл тогтоогдлоо..., 3.4. ...эрүүл мэндийг сниулахгүй тул гэмтлийн зэрэгт хамаахгүй...”/1хх60/ гэсэн дүгнэлтүүд;

• Мөрдөгчийн 2024 оны 9 дүгээр сын 15-ны өдрийн 0тай “... овогт гийн /РД:/ нь тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй нь тогтоогдож байна...,...Монгол улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 3.7 Жолоочид даах зүйлийг хориглоно. а/ ....тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй..., мөн дүрмийн 11.3,  12.3-д  заалтуудыг тус тус зөрчсөн..., Боржигон овогт Лувсандагвын Амсайхан /РД:ХЙ6912*******08/ нь 3.7 Жолоочид даах зүйлийг хориглоно: 6/ "Тухайн ангиллын тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхгүй...хүнд жолоогоо шилжүүлэх гэсэн заалтыг зөрчсөн гэх үндэслэлтэй байна...” магадалгаа/1 хх127-1*******/,

• хэргийн газ үзлэг хийсэн тэмдэглэл/1хх24/, гэрэл зураг /1хх268 1хх206-209/, тээврийн хэрэгсэлд үзлэг хийсэн тэмдэглэл/1хх71-74/, хохирлын бимтууд /1хх 200, 1хх214/,Говь-Алтай аймгийн замын цагдаагийн тасгийн ахлах зохицуулагчийн “*******ын жолооч биш” гэсэн лавлагаа /1хх44/, зэрэг нотлох бимтууда тус тус нотлогдон тогтоогдсон, дээрх нотлох бимтуудыг мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цуглуулж, бэхжүүлсэн, анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааны хэлэлцүүлгээр хянан хэлэлцжээ.

Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цуглуулж, бэхжүүлсэн нотлох бимтуудыг шалгаж үнэлэх байдла хэргийн үйл бимтыг тогтоож, шүүгдэгч *******ыг “Авто тээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн ггасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчих” гэмт хэргийг хүндрүүлэх нөхцөл байдалтайга буюу “тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсон анхан шатны шүүхийн дүгнэлт хэргийн бодит байдалтай нийцжээ.

Шүүгдэгч ******* тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхгүй үедээ Тоyota Lexsus мкийн УНУ улсын дугатай  автомашиныг жолоодож байхдаа Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн заалтуудыг зөрчсөний улмаас тээврийн хэрэгсэл дотор сууж явсан зорчигч *******гийн эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулсан үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн ******* ангийн 27.10 дуга зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2 дахь заалтад заасна зүйлчилсэн нь хууль зүйн үндэслэлтэй, Эрүүгийн хуулийг зөв тайлблан хэрэглэсэн байна.

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Ж.Дорждэрэм “...*******ын хувийн байдлыг хгалзан хорих ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж, үүрэг хүлээлгэх албадлагын га хэмжээ авч, ялыг хөнгөрүүлж, өөрчлөлт оруулж өгнө үү...” гэсэн агуулга давж заалдах гомдол ггажээ.

Гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд эрүүгийн хиуцлага хүлээлгэхдээ Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн хэм хэмжээний агуулгад нийцүүлэн мөн хуулийн ******* ангид заасан ялын төрлөөс сонгож, уг ялын хэмжээг зүй зохистой тогтоох нь Эрүүгийн хуулийн шудга ёсны зчмыг хангахад чиглэдэг.

Өөрөөр хэлбэл, гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чан, хэр хэмжээ, гэм буруугийн хэлбэр, шүүгдэгчийн хувийн байдал, ялыг хүндрүүлэх, хөнгөрүүлэх нөхцөл байдлын тала бодитой дүгнэлт хийж, эрүүгийн хиуцлага хүлээлгэх нь шудга ёсны зчимд нийцэх учиртай.

Анхан шатны шүүхээс шүүгдэгч *******ын тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 3 жил 6 сын хугацаага хасаж, 1 жилийн хугацаага зорчих эрх хязгалах ял оногдуулсан нь тухайн хүний үйлдсэн гэмт хэрэг, гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чан, хэр хэмжээ, гэм буруугийн хэлбэрт тохирсон байна гэж үзэв.

Хин Монгол Улсын Их Хурлаас 2022 оны 12 дуга сын -ны өдөр Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгыг батлахдаа гэмт хэргийн улмаас хохирогчид учирсан сэтгэцийн хор уршгийг үнэлэх, мөнгөн хэлбэрээр илгуулахтай холбоотой зохицуулалтыг шинээр хуульчилж, үүнтэй холбоотой бусад хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулжээ.

Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1 болон мөн зүйлийн 40.3-т заасны дагуу хууль зүйн болон эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн хамтран баталсан журмын 2.1.1-2.1.5-д тус тус нэрлэн заасан гэмт хэргийн хохирогчид учирсан сэтгэцийн хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоох шинжилгээг зөвхөн шинжилгээний байгууллага хийхээр хуульчлан зохицуулагдсан.

Тодруулбал, дээрх хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1-д “Шинжилгээний байгууллага Эрүүгийн хуулийн Аравдуга бүлэг (Хүний амьд явах эрхийн эсрэг), Арван нэгдүгээр бүлэг (Хүний эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг), Арван хоёрдуга бүлэг (Хүний бэлгийн эрх чөлөө, халдашгүй байдлын эсрэг)-т заасан гэмт хэргийн улмаас хүний сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоож дүгнэлт ггана” гэж заажээ.

Түүнчлэн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд болон Эрүүл мэндийн сайдын 20 оны 07 дуга сын 31-ний өдрийн А/268, А/275 дуга хамтсан тушаала баталсан журмын 2.1-д “...энэхүү тушаалын 2 дуга хавсралта баталсан “Тухайлсан гэмт хэргийн улмаас хохирогчийн сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоох хүснэгт”-ээр шүүх шинжилгээний байгууллага даах гэмт хэргийн хохирогчийн сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоох бөгөөд шинжээчийн дүгнэлттэй адилтган үзнэ.”, 2.1.1.Эрүүгийн хуулийн 11.6 дуга зүйл “Хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол санаатай учруулах” гэж зохицуулсан байна.

Дээр дурдсан хууль болон журма ******* мэдлэг шадлагатай сэтгэцийн шинжилгээний дүгнэлт, түүнтэй адилтгах хүснэгтээр зэрэглэл тогтоох ажиллагааг зөвхөн шинжилгээний байгууллага хийхээр зохицуулсан тул хохирогч *******д сэтгэцэд хор уршиг учирсан эсэх, хор уршиг учирсан бол ям зэрэглэлд хамаахыг шинжээч тогтоогоогүй байхад сэтгэцэд учирсан хор уршгийг хүлээн зөвшөөрсөн мөрдөгчийн танилцуулсан маягта /1хх143-144/ анхан шатны шүүх хохирогчийн сэтгэцэд учирсан хор уршгийг 8,500,000 төгрөгөөр тогтоож шийдвэрлэснийг хууль ёсны гэж үзэх боломжгүй, энэ тала шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Ж.Дорждэрэмийн давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд ггасан тайлб үндэслэлтэй.

Хохирогчийн сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоох ажиллагааг дээр дурдсан хууль болон журамд заасны дагуу гүйцэтгэсний эцэст хохирлыг ггуулах хууль зүйн үндэслэлтэй тул анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолын 6 дахь заалтын хохирогч *******гийн сэтгэцэд учирсан хохирол ггуулсан хэсгийг хүчингүй болгож, нотлох бимтаа бүрдүүлэн иргэний журма нэхэмжлэх эрхийг нээлттэй үлдээсэн хэсгийг хэвээр үлдээх нь зүйтэй.

Иймд шүүгдэгчийн өмгөөлөгчийн ггасан давж заалдах гомдлыг хэрэгсэхгүй болгож, анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолд дээр дурдсан үндэслэлээр өөрчлөлт оруулах хууль зүйн үндэслэлтэй байна гэж дүгнэв.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн  1.4 дэх заалтуудыг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Баянхонгор аймаг дахь Сум *******ын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 5 дуга сын  26-ны өдрийн ******* дуга шийтгэх тогтоолын Тогтоох хэсгийн:

6 дахь заалтад:  “...Иргэний хуулийн 0 дуга зүйлийн 0.2, 497 дуга зүйлийн 497.1, 511 дүгээр зүйлийн 511.3-д заасна хохирогч *******гийн сэтгэцэд учирсан хохирлыг гуравдуга зэрэглэлээр, нөхөн төлбөрийн хэмжээг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 13 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээний буюу 8,500,000 /найман сая таван зуун наян мянган/ төгрөгөөр тогтоож, шүүгдэгч *******аас 8,500,00 /найман сая таван зуун наян мянган/ төгрөгийг ггуулж хохирогч *******д олгохыг Нийслэлийн Шүүхийн Шийдвэр гүйцэтгэх газт даалгасугай...” гэснийг

“...Хохирогч ******* нь сэтгэцэд учирсан хор уршгийн нөхөн төлбөр болон цаашид энэ гэмт хэргийн улмаас өөрт учирсан гэмтэлтэй холбоотой бусад здлыг нотлох бимтаа бүрдүүлэн Иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журма нэхэмжлэх эрхтэй болохыг дурдсугай...” гэж өөрчилсүгэй.2.Шийтгэх тогтоолын тогтоох хэсгийн бусад заалтуудыг хэвээр үлдээж, шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Ж.Дорждэрэмийн ггасан давж заалдах гомдлыг хэрэгсэхгүй болгосугай.

3.Шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг илгах, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбаас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл энэхүү магадлалыг гдуулсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор хэргийн оролцогч хяналтын журма гомдол ггах, прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй болохыг дурдсугай.

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ Т.ГАНЧИМЭГ

ШҮҮГЧИД Б.БОЛОР-ЭРДЭНЭ

                 Л.НЯМДОРЖ