2026         01           09                                   2026/ДШМ/01

 

 

С.О.д холбогдох

эрүүгийн хэргийн тухай

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Дорноговь аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааныг шүүгч Н.Болормаа даргалж, шүүгч Б.Наранчимэг, ерөнхий шүүгч А.Сайнтөгс нарын бүрэлдэхүүнтэйгээр нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанд;

Прокурор Ц.Цэрэндулам,

            Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: Ч.Гандашгүй-Эрдэнэ нарыг оролцуулан,

Дорноговь аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн ерөнхий шүүгч Ц.Ариунзул даргалж хийсэн 2025 оны 07 дугаартай сарын 31-ний өдрийн 2025/ШЗ/590 дугаартай шүүгчийг захирамжийг эс зөвшөөрч, прокурор Ц.Цэрэндуламын эсэргүүцэлд үндэслэн шүүгдэгч С.О...д холбогдох 2..... дугаартай эрүүгийн хэргийг 2025 оны 10 дугаар сарын сарын 06-ны өдөр хүлээн авч, шүүгч А.Сайнтөгс илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

1.Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт:

Монгол Улсын иргэн, ........С.О

2.Холбогдсон хэргийн товч агуулга:

С.О нь Дорноговь аймгийн ...сумын ... баг “МТ” шатахуун түгээх станцын уулзвар дээр 2025 оны 06 дугаар сарын 04-ний өдөр тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхээ хасуулсан байх үедээ согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэн ... маркийн .. .. улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг жолоодон замын хөдөлгөөнд оролцсон, мөн 2025 оны 06 дугаар сарын 19-ний өдөр ..аймгийн ....сумын ....дугаар багийн нутаг дэвсгэр ... байрны орчим тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхээ хасуулсан үедээ архи согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэн .... улсын дугаартай ...маркийн тээврийн хэрэгсэл жолоодон замын хөдөлгөөнд оролцсон гэмт хэрэгт холбогджээ.

3.Дорноговь аймгийн прокурорын газрын хяналтын прокуророос С.О...г Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг анхан шатны шүүхэд шилжүүлжээ.

4.Анхан шатны шүүх: “...Дорноговь аймгийн Прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн шүүгдэгч С.О...д холбогдох эрүүгийн хэргийн ... дугаартай хэргийг прокурорт буцааж,

Хэргийг прокурорт очтол шүүгдэгч С.О...д урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслах сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлж,

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.4 дүгээр зүйлийн 6 дахь хэсэгт заасны дагуу прокурор, оролцогч гомдол, эсэргүүцэл гаргахгүй эрхгүй болохыг дурдаж шийдвэрлэжээ.

5.Прокурор Ц.Цэрэндулам эсэргүүцэл болон шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “...Шүүгдэгч С.О..нь хэргийн мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “...яллагдагч гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч, мөрдөн шалгах ажиллагааг шуурхай явуулж гэмт хэргийг нотлоход дэмжлэг үзүүлэхээ илэрхийлж, гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлоо нөхөн төлсөн, эсхүл нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн бол хэргээ хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлүүлэх тухай хүсэлтийг мөрдөгч, эсхүл прокурорт гаргаж болно.” гэж заасны дагуу гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугаа сайн дураар хүлээн зөвшөөрч хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлүүлэх тухай хүсэлтийг прокурорт гаргасан. Прокуророос хүсэлтийг хүлээн авч хэргийг бүхэлд нь хянахад Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.1 дүгээр зүйлийн 5 дахь хэсэг “...Эрүүгийн хуулийн тусгай ангид хорих ялын доод хэмжээг найман жилээс дээш хугацаагаар оногдуулахаар заасан”, мөн зүйлийн 7 дахь хэсэгт “...Эрүүгийн хуулийн Хорин хоёр дугаар бүлгийн 22.1 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэг, 22.4 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэг, 22.10 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан гэмт хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэхгүй.”, мөн хуулийн 5.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг өмгөөлөгчгүйгээр явуулж болохгүй.” гэх хуулийн зохицуулалтад хамаарах нөхцөл байдал тогтоогдоогүй тул яллагдагчаас гаргасан хүсэлтийг хангаж, хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэх тухай прокурорын тогтоол гарсан. ...Гэтэл анхан шатны шүүхийн шүүгчийн захирамжид яллагдагч нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд өөрийгөө өмгөөлж оролцох хүсэлтийг бичгээр гаргаагүй, тухайн шүүгдэгч нь гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсний улмаас үүсэх хууль зүйн үр дагаврыг ойлгосон гэж үзэхээргүй байна гэж дүгнэж хэргийг прокурорт буцааж шийдвэрлэсэн нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.4 дүгээр зүйлийн 6 дахь хэсэгт заасан хуулийн зохицуулалттай нийцэхгүй байна. Өөрөөр хэлбэл Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.6-т заасан шүүхийн шийдвэр нь энэ хуулийн 36.2, 36.6, 36.7, 36.8, 36.9 дүгээр зүйлд заасан шаардлагыг хангаагүй гэж үзэхээр байна. Иймд энэхүү зөрчил нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт “Шүүхийн шийдвэр нь тодорхой, ойлгомжтой, түүнийг биелүүлэхэд ямар нэгэн эргэлзээ төрүүлэхгүй байхаар бичигдсэн байна” гэснийг мөн хуулийн 36.7, 36.8 дугаар зүйлд заасан хуулийн шаардлагыг хангахгүй байгаа нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.6 дахь заалтад хамаарч байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн гэж үзэхээр байна гэв.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

Давж заалдах шатны шүүх Дорноговь аймгийн Прокурорын газрын хяналтын прокурор Ц.Цэрэндуламын эсэргүүцэлд үндэслэн хэргийг хүлээн авч, тухайн хэргийн бүх ажиллагаа, шийдвэрийг бүхэлд нь хянан хэлэлцээд дараах үндэслэлээр “Хэргийг прокурорт буцаах тухай” шүүгчийн захирамжийг  хүчингүй болгож, эсэргүүцлийг хангаж шийдвэрлэв.

1.Хэрэгт цугларсан баримтуудыг харьцуулан эх сурвалжийг магадлан үзэхэд прокуророос, С.О...г Дорноговь аймгийн ... сумын ... дугаар баг “МТ” шатахуун түгээх станцын уулзвар дээр 2025 оны 06 дугаар сарын 04-ний өдөр тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхээ хасуулсан байх үедээ согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэн ... маркийн ... улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг жолоодон замын хөдөлгөөнд оролцсон, мөн 2025 оны 06 дугаар сарын 19-ний өдөр ...аймгийн ... сумын 8 дугаар багийн нутаг дэвсгэр ...байрны орчим тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхээ хасуулсан үедээ архи согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэн ... улсын дугаартай Тоёота пробокс /... маркийн тээврийн хэрэгсэл жолоодон замын хөдөлгөөнд оролцсон гэж, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлүүлэхээр шүүхэд шилжүүлжээ.

2.Дорноговь аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.4 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсгийн 4.6-д заасан нөхцөл байдал хангагдаагүй үндэслэлээр 2025 оны 07 дугаар сарын 31-ний өдөр 2025/ШЗ/590 дугаартай шүүгчийн захирамж гарган хэргийг прокурорт буцааж шийдвэрлэснийг прокурор эс зөвшөөрч “ ...анхан шатны шүүх шүүгдэгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулсан шийдвэрийг гаргаж, хуульд заагдаагүй үндэслэлээр хэргийг прокурорт буцаасан” гэсэн агуулга бүхий үндэслэлээр эсэргүүцэл гаргасан.

3.Давж заалдах шатны шүүх хэргийг бүхэлд нь хянан хэлэлцээд анхан шатны шүүх шийдвэр гаргахдаа Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн гэж үзэж, анхан шатны шүүхийн “Хэргийг прокурорт буцаасан тухай” шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгож шийдвэрлэлээ.

Учир нь, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.4 дүгээр зүйлд зааснаар гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч, гэмт хэргийн улмаас учруулсан хохирол, хор уршгийг нөхөн төлсөн, нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн шүүгдэгчид холбогдох хэргийг шүүх хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэх нь эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг хурдан шуурхай явуулж, шүүхээр хэргээ шийдвэрлүүлж байгаа хохирогч болон сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгчийг чирэгдүүлэхгүйгээр прокурорын саналын хүрээнд шүүгдэгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулахгүйгээр эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх тусгай журам.

Энэ талаар Улсын дээд шүүхийн нийт шүүгчийн хуралдааны 2023 оны 03 дугаар сарын 20-ны өдрийн 13 дугаар тогтоолоор “Хялбаршуулсан журмаар эрүүгийн хэргийг хянан шийдвэрлэх шүүх хуралдааны дэг, журам”-ыг гаргасан ба журамд зааснаар ердийн журмаар хэргийг шийдвэрлэх шүүх хуралдаанаас богино, хялбар байдлаар шүүх хуралдааныг явуулах нөхцөлийг тодорхой заасан, журмын гуравдугаар бүлгийн 3.4-т “ ...шүүгдэгч хэргийг хялбаршуулсан журмаар хэргээ шийдвэрлүүлэх хүсэлтээсээ татгалзсан, эсхүл Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.4 дүгээр зүйлийн 4-д заасан нөхцөл байдлуудын аль нэг нь хангагдаагүй, эсхүл хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг ноцтой зөрчсөн нь тогтоогдсон, эсхүл хэргийн зүйлчлэлийг өөрчлөх, цагаатгах нөхцөл байдал тогтоогдсон тохиолдолд хэргийг прокурорт буцаах, эсхүл хэргийг шүүхэд шилжүүлж ердийн журмаар шийдвэрлэх, журмын тавдугаар бүлгийн 5.3-т “...эрүүгийн хянан шийдвэрлэх ажиллагааг ноцтой зөрчсөнөөс бусад тохиолдолд шүүхээс гаргасан шийдвэрт давж заалдах гомдол, эсэргүүцэл гаргахгүй байх”-аар тус тус заажээ.

Анхан шатны шүүх хуралдааны тэмдэглэлээс үзэхэд шүүгдэгч “...гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа, хохирлоо төлсөн учраас мөрдөн байцаалт, прокурорын шатанд өмгөөлөгчгүй оролцсон талаар, ...ялын талаар прокуророос гаргасан саналыг хүлээн зөвшөөрч байгаа” талаар тус тус мэдүүлсэн ба шүүх хуралдаанд өмгөөлөгчгүй оролцоно гэдгээ шүүхэд бичгээр гаргасан, шүүх хуралдааны явцад гэм буруугийн талаар маргаагүй талаар тус тус тэмдэглэгджээ.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1.7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заанаар шүүх хэргийн бодит байдлыг талуудын мэтгэлцээний үндсэн дээр тогтоохыг заасан

Гэтэл шүүгч мэтгэлцээн гараагүй нөхцөл байдал буюу  “...С.О.. хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд өөрийгөө өмгөөлж оролцох хүсэлтийг бичгээр гаргаагүй, ...шүүгдэгч нь гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсний улмаас үүсэх хууль зүйн үр дагаврыг ойлгосон гэж үзэхээргүй” гэж үзэн хэргийг прокурорт буцааж шийдвэрлэсэн нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17 дугаар бүлгийн 17.4-т заасан шүүх хялбаршуулсан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх журмыг ноцтой зөрчсөн гэж үзэхээр байна.

Хуулиар тогтоосон хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журам, хэлбэрийг сахин биелүүлээгүй тохиолдол бүр нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн зөрчилд тооцогдож, хэргийг хууль ёсны ба үндэслэлтэй шийдвэрлэхэд сөргөөр нөлөөлдөг тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Шүүх, прокурор, мөрдөгч эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулахдаа Монгол Улсын Үндсэн хууль, энэ хууль, бусад хуулийн заалтыг чанд сахина”, мөн зүйлийн 2 дахь хэсэгт “Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг хэрэгжүүлж байгаа этгээд энэ зүйлийн 1 дэх хэсгийг зөрчвөл түүний гаргасан шийдвэрийг энэ хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу хүчингүйд тооцно” гэх нөхцөл байдал бий болсон.

4.Анхан шатны шүүх шүүгдэгч С.О...г мөрдөн байцаалт, прокурорын шатанд өмгөөлөгчгүй оролцоно гэх хүсэлтийг бичгээр гаргаагүй гэх нөхцөл байдлыг прокурорт буцааж хийлгэхийг заасан нь үндэслэлгүй болсон. Шүүх хуралдаанд өмгөөлөгчгүй оролцохоо шүүгдэгч бичгээр гаргасан тул шаардлагагүй байсан.

5.Иймд эдгээр үндэслэлээр прокурорын бичсэн эсэргүүцлийг ханган, “Хэргийг прокурорт буцаах” тухай шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэв.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.4, 39.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.2, 2 дахь хэсэгт заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Дорноговь аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 07 дугаар сарын 31-ний өдрийн 2025/ШЗ/590 дугаартай шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгож, хэргийг анхан шатны шүүхээр дахин хэлэлцүүлэхээр буцааж прокурорын эсэргүүцлийг хангасугай.

2.Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.11 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр нь уншиж сонсгосон даруй хуулийн хүчин төгөлдөр болохыг дурдаж, шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл энэхүү магадлалыг гардуулсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор оролцогч хяналтын журмаар гомдол, прокурор, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл гаргах эрхтэй болохыг мэдэгдсүгэй.

 

 

 

 

ШҮҮГЧИД             А.САЙНТӨГС

                              Б.НАРАНЧИМЭГ

                               Н.БОЛОРМАА