2026          03          12                                     2026/ДШМ/16

 

Д.Б т холбогдох

эрүүгийн хэргийн тухай

 

 

            У  аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн эрүүгийн хэрэг хянан хэлэлцэх шүүх хуралдааныг Х аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч М.Нямбаяр даргалж, тус шүүхийн шүүгч Ж.Отгонхишиг, У  аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн Ерөнхий шүүгч Л.Алтан нарын бүрэлдэхүүнтэй, тус шүүхийн танхимд хаалттай явуулж,  

прокурор Т.Өсөхболд, шүүгдэгч Д.Б , түүний өмгөөлөгч М.М , насанд хүрээгүй хохирогчийн өмгөөлөгч Б.Лхагважав, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Н.Мөнх-Эрдэнэ нарыг оролцуулан,

У  аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн шүүгч Б.Мөнхзаяа даргалж, шүүгч П.Болор, Л.Дэлгэрцэцэг нарын бүрэлдэхүүнтэй явуулсан шүүх хуралдааны 2025 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрийн 2025/ШЦТ/266 дугаар шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч шүүгдэгч Д.Б ийн давж заалдах журмаар гаргасан гомдлыг үндэслэн, түүнд холбогдох, 2435001250123 дугаартай, 3 хавтас эрүүгийн хэргийг 2026 оны 01 дүгээр сарын 09-ний өдөр хүлээн авч, Ерөнхий шүүгч Л.Алтангийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт:  Монгол Улсын иргэн, Д ургийн овогт Д. Б (РД:), * оны * дүгээр сарын 30-ны өдөр У  аймгийн * суманд төрсөн, * настай, эрэгтэй, мэргэжлийн боловсролтой, хүнд машин механизмын оператор мэргэжилтэй, тодорхой эрхэлсэн ажилгүй, ам бүл 4, хамтран амьдрагч, хүүхдүүдийн хамт * сумын * дугаар багийн * тоотод оршин сууж байсан, * аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн 2025/ШЦТ/106 дугаартай шийтгэх тогтоолоор Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг 1 жил 6 сарын хугацаагаар хасах, 2’800 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 2’800’000 төгрөгөөр торгох ялаар шийтгүүлж байсан.

            1. Холбогдсон хэргийн агуулга :  Шүүгдэгч Д.Б  нь * сумын * дугаар багийн нутаг дэвсгэр, дулааны 1 дүгээр станцын ертөнцийн зүгээр баруун талд, хашаагүй задгай газар байх, Б.Л ийн эзэмшлийн монгол гэрт 2013 оны 02 дугаар сарын 20-ны өдрөөс 2013 оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн хооронд 4 настай дагавар охин болох Ө.Х г бага насны хүүхэд гэдгийг мэдсээр байж бэлэг эрхтэн рүү нь хуруугаа хийж бэлгийн харьцааны шинжтэй хүч хэрэглэсэн үйлдэл хийж хүчиндсэн,

- мөн үргэлжилсэн үйлдлээр 2019 оны 04 дүгээр сард У сумын 9 дүгээр багийн 3201 тоот хашаанд байх, Б.Л ийн эзэмшлийн монгол гэрт дагавар охин, 10 настай Ө.Х гийн бэлэг гарын эрхтэн рүү хуруугаа хийж, бэлгийн харьцааны шинжтэй хүч хэрэглэсэн үйлдэл хийж байнга хүчиндсэн,

- мөн үргэлжилсэн үйлдлээр 2024 оны 05 дугаар сарын 28-ны өдрөөс 29-нд шилжих шөнө У сумын 9 дүгээр багийн 3201 тоот хашаанд байх Б.Л ийн эзэмшлийн монгол гэрт 15 нас 3 сар 9 хоногтой, дагавар охин Ө.Х д хүч хэрэглэж, түүний бэлэг эрхтнийг долоож, үнсэж бэлгийн харьцааны шинжтэй хүч хэрэглэсэн үйлдэл хийж хүчиндсэн,

- * аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн ** дугаар шийтгэх тогтоолоор 1 жил 6 сарын хугацаагаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхээ хасуулсан үедээ 2025 оны 04 дүгээр сарын 28-ны өдрөөс 29-нд шилжих шөнө У  аймгийн У сумын 09 дүгээр багийн нутаг дэвсгэрт архи, согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн буюу 2.10% согтолттой “Тоуоtа ргоbох” загварын, ** **Х улсын дугаартай тээврийн хэрэгсэл жолоодож замын хөдөлгөөнд оролцсон гэх  гэмт хэргүүдэд тус тус холбогджээ.

            2. У  аймгийн Прокурорын газрын ерөнхий прокурорын орлогчоос, шүүгдэгч Д.Б т Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг, 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэг, мөн зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.3, мөн Эрүүгийн хуулийн 27.10 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар тус тус зүйлчлэн яллах дүгнэлт үйлдэж, хэргийг У  аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхэд шилжүүлсэн байна.

3. У  аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрийн 2025/ШЦТ/266 дугаар шийтгэх тогтоолоор:

- Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.14 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасныг баримтлан прокуророос шүүгдэгч Д.Б ийн 2019 оны 04 дүгээр сарын үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар зүйлчлэн ирүүлснийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэг болгон өөрчилж,

- шүүгдэгч Д ургийн овогт Д. Б: Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.3-т заасан хүчиндэх гэмт хэргийг арван дөрвөөс дээш арван найман насанд хүрээгүй, гэр бүлийн хамаарал бүхий харилцаатай хүний эсрэг үйлдсэн гэм буруутайд,

- Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт заасан тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхээ хасуулсан хүн согтуурсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодох гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцож,

- Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1-т заасныг баримтлан прокуророос шүүгдэгч Д.Б ийг 2013 оны 02 дугаар сарын 20-ны өдрөөс 2013 оны 04 дүгээр сарын 07-ны өдрийн хооронд 4 настай дагавар охин болох Ө.Х г бага насны хүүхэд гэдгийг мэдсээр байж бэлэг эрхтэн рүү нь хуруугаа хийж бэлгийн харьцааны шинжтэй хүч хэрэглэсэн гэж дүгнэн, Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар зүйлчлэн ирүүлснийг,

- тус хэсгийн 1.2-т заасныг баримтлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар зүйлчилсэн шүүгдэгч Д.Б ийн үйлдлийг тус тус хэрэгсэхгүй болгож,

- шүүгдэгч Д.Б ийг: Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.3-т зааснаар 7 (долоо) жилийн хугацаагаар хорих ялаар,

- Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар тээврийн хэрэгслийг жолоодох эрхийг 3 (гурав) жилийн хугацаагаар хасах, 1 (нэг) жилийн хугацаагаар хорих ялаар тус тус шийтгэж,

- Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.8 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Д.Б т Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.3-т зааснаар оногдуулсан 7 жилийн хугацаагаар хорих ял дээр Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар оногдуулсан 1 жилийн хугацаагаар хорих ялыг нэмж нэгтгэн нийт эдлэх хорих ялыг 8 (найман) жилийн хугацаагаар тогтоож,

- Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.9 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Д.Б т энэхүү шийтгэх тогтоолоор оногдуулсан 3 жилийн хугацаагаар тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрхийг хасах нэмэгдэл ял дээр Хөвсгөл аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн 2025/ШЦТ/106 дугаартай шийтгэх тогтоолоор оногдуулсан тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх хасах ялаас эдлээгүй үлдсэн 1 (нэг) жил 5 (тав) сар 05 (тав) хоногийн ялыг нэмж нэгтгэн, нийт эдлэх ялыг 4 (дөрөв) жил 5 (тав) сар 05 (тав) хоногоор тогтоож,

- Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.6 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасныг баримтлан шүүгдэгч Д.Б т эдлүүлэхээр тогтоосон 8 (найм) жилийн хугацаагаар хорих ялыг хаалттай хорих байгууллагад эдлүүлж,

- Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.10 дугаар зүйлийн 1, 2 дахь хэсгүүдэд зааснаар шүүгдэгч Д.Б ийн энэ хэрэгт цагдан хоригдсон 50 (тавь) хоногийг ял эдэлсэн хугацаанд оруулан тооцож, шүүгдэгчид авсан цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээг шийтгэх тогтоол хуулийн хүчин төгөлдөр болох хүртэл үргэлжлүүлж,

- Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.7 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгчид оногдуулсан тээврийн хэрэгсэл жолоодох эрх хасах нэмэгдэл ялыг хорих ял эдэлж дууссан үеэс тоолж,

- шийтгэх тогтоолоор шүүгдэгчээр нөхөн төлүүлэх хохирол, хор уршиггүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар тооцож ирүүлсэн эд зүйлгүй, битүүмжилсэн эд хөрөнгөгүй болохыг дурдаж шийдвэрлэжээ.

4. Шүүгдэгч Д.Б  давж заалдах шатны шүүхэд гаргасан гомдолдоо: ... Миний бие анхан шатны шүүх хуралдаанд цагаатгуулах байр суурьтай оролцсон боловч уг хуралдаанаар гэм буруутайд тооцсон. Миний бие хамтран амьдрагч Б.Л тэй 2012 онд танилцаж, 2015 онд нэг гэрт орсон. Охин Ө.Х  намайг 2013, 2017, 2024 онд тус тус оролдож, хүчирхийлдэг байсан гэх утгатай гомдол гаргаж, улмаар хэрэг шүүхэд ирсэн. У  аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхээс 2013, 2017 онд үйлдсэн гэх хэргийг хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан гэж үзээд, хэрэгсэхгүй болгож, 2024 оны хэрэг гэх зүйлийн дагуу ял оноосон.

Миний бие нь 2024 оны 5 дугаар сарын дунд үед *** аймаг дахь ажлаасаа ирээд гэртээ амарч байсан. Охин Ө.Х  2024 оны 5 дугаар сарын 27-28 шилжих шөнө намайг хүчирхийлсэн гэх утгатай мэдүүлэг өгсөн байдаг. Би тэр үед нь жижиг гэртээ согтуу унтаад, өглөө том гэртээ орсон. Энэ талаар мэдэх охин Ө.Б , хамтран амьдрагч Б.Л  нараас тухайн өдрийн талаар дахин мэдүүлэг авч, хэргийг дахин нягталж өгнө үү хэмээн хүсэж байна. Оноосон ялыг хөнгөрүүлж, эсхүл цагаатгаж өгнө үү ” гэжээ.

            5. Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч М.М  давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбар, саналдаа: “...Д.Б ийн өөрийгөө өмгөөлөх болон эрүүгийн хэргийн зүйлчлэлийг хөнгөрүүлэх эрхийнх нь дагуу гаргасан гомдлыг нь дэмжиж оролцож байна.

            У  аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолоор Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 4 дэх зааснаар ялласныг  хөнгөрүүлэн өөрчилж, 2024 оны 5 дугаар сарын 28-аас 29 шилжих шөнийн үйлдэлд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дугаар зүйлийн 2.1, 2.3-т зааснаар хорих ял авсан.

            Энэ зүйл ангиар ял авсан нь надад эргэлзээтэй байна гэдгийг сая шүүгдэгч хэлж байна. Үүнийг шалгаад өгөөч, болохгүй бол миний зүйл анги буюу авсан ял болох 7 жилийн хорих ялыг хөнгөрүүлж өгөөч гэсэн санал гаргаж байгаа.

            Өмгөөлөгчийн хувьд үйлчлүүлэгчийн саналыг дэмжиж оролцдог, ямар нэгэн байдлаар эсрэг санал байхгүй. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 39.9 дүгээр зүйлийн 1.4-т зааснаар хэргийн зүйлчлэл, ялыг хүндрүүлэхгүйгээр анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолд хөнгөрүүлсэн өөрчлөлт оруулах боломжтой гэж өмгөөлөгчийн хувьд харж байна.

            Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 2-т зааснаар 5 жилээс 12 жилийн хорих ялтай байдаг. Шүүгдэгч 7 жилийн хорих ял авсан. Тэгэхээр хуульд заасан хөнгөн ялыг оногдуулж, зүйлчлэлийг хөнгөрүүлэн өөрчилж өгнө үү гэсэн санал, тайлбарыг дэмжиж оролцож байна.

Хохирогч нь олон удаа мэдүүлэг өгөхдөө насанд хүрээгүй байсан, харин анхан шатны шүүх хуралдаанд оролцохдоо насанд хүрсэн байсан учир түүнд хууль сануулж оролцуулсан.

Давж заалдах шатны шүүх эрх хэмжээнийхээ хүрээнд энэ хүний анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн, хохирол төлсөн байдал зэргийг харгалзан үзээд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 2-т заасан ялын доод хэмжээг оногдуулж өгнө үү гэх саналаа дэмжиж байна” гэв.

            6. Шүүгдэгч Д.Б  давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Би 2022 онд цалингийн зээл авч гэртэй болсон. Түүнээс хойш 14 хоног ажиллаад, 14 хоног амрахдаа тусдаа гэртээ байдаг байсан. Хонхны баярын урд орой нь буюу 5 дугаар сарын 27-ноос 28-нд шилжих шөнө намайг хүч хэрэглэсэн гэх утгатай зүйлийг хэлсэн байсан. Хонхны баярын урьд оройг би сайн санаж байна. Гадуур найзуудтайгаа ууж байгаад гэртээ орж амраад, өглөө нь босоод гэртээ байтал эхнэр орж ирээд хүүхдийн хонхны баяр болох гэж байна, архи уух хэрэггүй, бэлэг авч өгье гэсэн. Би босоод гэрт ороход Ө.Х , Ө.Т  2 баруун орон дээр, О\ зүүн орон дээр байсан. Манай 2 ач зурагт асаа гээд, араас эхнэр орж ирсэн. Үүнийг нягтлаад өгөөч гэж хүсэлт гаргасан юм. Хэрвээ суллах боломжгүй бол ялыг минь багасгаж өгнө үү. Хгийн өөрийнх нь өгсөн мэдүүлэгт байгаа, хот руу явуулахгүй гэснээс болж би аавыг тэгж хэлсэн гэх тайлбарууд байгаа. Үүнийг дахин нягталж өгнө үү гэв.

7. Прокурор Т.Өсөхболд давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбар, дүгнэлтдээ: Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан үндэслэл, журмаар цуглуулж бэхжүүлсэн, хавтаст хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудыг шүүх үнэлж дүгнээд шийдвэр гаргасан.

Шүүхийн шийдвэрийг хууль ёсны ба үндэслэл бүхий байх хуулийн шаардлага хангасан гэж үзээд прокурор эсэргүүцэл бичээгүй гэж ойлгож байгаа.

Шүүгдэгчээс гаргаж байгаа гомдлыг уншиж танилцсан. Прокурор Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан 2 үйлдэлд гэм буруутай байна гэж зүйлчилсэн. Шүүхээс нэг зүйлчлэлийг нь хөнгөрүүлж зүйлчлээд, хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан үндэслэлээр, нөгөө үйлдлийг гэмт хэргийн шинжгүй байна гэж дүгнэж, тус тус хэрэгсэхгүй болгосон.

Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.3 дахь хэсэгт заасан үйлдлүүдэд нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэсэн.

Шүүгдэгчийн гомдлоос нэг зүйлийг би бас сайн ойлгохгүй байна. Сая өмгөөлөгч бас тайлбартаа хэлээд байна. Гэмт хэрэг үйлдээгүй, нэмэлтээр буцааж өгөөч, үгүй бол ял хөнгөрүүлж өгөөч гээд ял хөнгөрүүлэх, ялыг багасгах гэхээр гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрөөд байгаа юм шиг, эсхүл нэмэлт ажиллагаа хийгээд өгөөч, бүүр болохгүй хөнгөрүүлж өгөөч гэдэг 2 өөр байр сууриас оролцоод байна. Үүнийг анхаарч үзээсэй гэж бодож байна.

Хэргийн материалтай танилцаад, сая шинжлэн судлуулснаар дурдсан, насанд хүрээгүй хохирогчоос нийт 4 удаа мэдүүлэг авсан тэмдэглэл байна. 4 удаа мэдүүлэг авахад 2024 оны 9 дүгээр сарын 17-ны өдөр өгсөн мэдүүлэгтээ, санаж мартаад ийм зүйл ярьчихсан байна гэх мэдүүлэг өгсөн. Энэ мэдүүлгийг үнэлэх боломжтой эсэх нь эргэлзээтэй. Яагаад гэвэл өмгөөлөгч оролцсон, хууль ёсны төлөөлөгч оролцоогүй. Хохирогч мэдүүлэгтээ “ Аав ээж 2 хоорондоо эвлэрээд, эв зүйгээ олсон нөхцөл байдлыг харгалзаад би худлаа хэлчихсэн юм” гэдэг асуудлыг хэлсэн байдаг. Би болсон явдлаа анхны удаа хэлсэн, хэлэхдээ би ямар нэгэн байдлаар энэ 2 хүнийг хооронд нь хамтран амьдруулахгүй, харилцуулахгүй, би Улаанбаатар хот руу явах зорилгоор мэдүүлэг өгсөн юм байхгүй. Болсон явдлыг ярьсан гэдгээ 2025 оны 4 дүгээр сарын 04-ний өдөр өгсөн мэдүүлэгтээ хэлсэн.

2025 оны 5 дугаар сарын 13-ны өдөр дахиж мэдүүлэг өгөхдөө залхаж эхэлсэн. Би дахиж мэдүүлэг өгмөөргүй байна, анх өгсөн мэдүүлэг бөгөөд 3 дахь өгсөн мэдүүлэгтээ би бүх зүйлээ ярьсан. Одоо би юу ярих юм бэ гэдэг асуудлыг ярьсан. Яагаад дахин дахин мэдүүлэг авсныг би бас ойлгохгүй байгаа юм. Хохирогчийг залхаагаад, цээрлүүлээд байгаа юм уу?.

Нэгэнт тогтоогдсон нөхцөл байдал бий болчихсон, хохирогч хөдөлбөргүй 3 удаа мэдүүлэг өгсөн. Үүнээс цааш юуг шалгах юм бэ?.

Ө.Б  гэх хүнээс мэдүүлэг авч өгөөч гэх асуудлыг яриад байгаа. Тухайн асуудлаар хамтран амьдрагчийн дахин өгсөн мэдүүлэг 2 дугаар хавтаст хэргийн 170-аас 171 дүгээр хуудсанд байгаа, мэдүүлэгтээ “охин маань энэ асуудлын талаар надад хэлж байсан” гэж мэдүүлсэн. Мөн шүүгдэгч цагдан хорионы хурал орохоос өмнө гэрчид нөлөөлөх оролдлого хийсэн талаар бас мэдүүлсэн. Дамжмал нотлох баримтууд болох гэрч Б.Мөнхнаран, Үнэнбаяр, Түмэнбаяр нарын мэдүүлгээр бас л тогтоогдсон. Мөн мэргэжлийн шинжээч нарын мэдүүлэгт “тухайн хүүхэд цаг хугацаа болон үйл баримтыг зохиож ярьж байгаа байдал тогтоогдохгүй байна. Асуултад шууд хариулж байна, ямар нэгэн байдлаар бодож, төвлөрөх, зохиох оролдлого гаргаж байгаа байдал мэргэжлийн хүний хувьд ажиглагдахгүй байна” гэж дүгнэсэн. Тухайн насанд хүрээгүй хохирогчийн 4 удаагийн мэдүүлгээс, эхний бөгөөд 2 дахь мэдүүлэгтээ цаг хугацаа болоод улирлын нөхцөл байдалтай уялдуулж ярьсан. Хонхны баярын урьд оройг бүр тодорхой хэлсэн. Тухайн нотлох баримтууд нь хууль журмын дагуу цуглуулагдаж, бэхжүүлэгдсэн, эдгээрийг яллах дүгнэлтэд тусгаж, шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судалсан. Үүнээс дүгнэхэд анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоолд заасан үндэслэл нь хэргийн бодит байдалд нийцсэн, шүүх Эрүүгийн хуулийг зөв тайлбарлан хэрэглэсэн, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг зөрчөөгүй, шүүхийн шийтгэх тогтоол нь хуульд заасан шаардлагыг хангасан гэж дүгнэж байна.

Ганц Ө.Б  гэх хүний мэдүүлгээр эдгээр нөхцөл байдал нь няцаагдахгүй. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.3 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар мэдүүлэг нь дангаараа нотлох баримт болохгүй. Тиймээс магадгүй тухайн гэрчээс мэдүүлэг авахад үгүйсгэгдэхэд өөр ямар нэгэн дамжмал нотлох баримт байхгүй.

Иймд У  аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрийн 266 дугаартай шийтгэх тогтоолыг хэвээр үлдээж өгөхийг хүсэж байна” гэв.

8. Насанд хүрээгүй хохирогчийн өмгөөлөгч Б.Лв давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: “Миний хувьд У  аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрийн 266 дугаартай шийтгэх тогтоол хууль ёсны бөгөөд хуулийн шаардлага хангасан үндэслэл бүхий гарсан гэж үзэж байгаа.

Миний үйлчлүүлэгчийн сэтгэл санааны хохирлыг шүүгдэгч 5 хоногийн хугацаа авч байж төлсөн. Хэрвээ тухайн хүн гэм буруугүй байсан бол шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болохоос өмнө тухайн хохирол 5,940,000 төгрөгийг төлөхгүй байсан байх.

Миний үйлчлүүлэгчийн хувьд тухайн үед намайг хүчиндсэнд маш их гомдолтой байна гэдгээ удаа дараагийн мэдүүлэгтээ, зөрөөгүйгээр мэдүүлсэн. 

Өмгөөлөгч надтай хамт 3 удаа  мэдүүлэг өгөхдөө бага насанд байхад нь хойд эцэг болох Д.Б  оролдож, хүчиндэж байсан талаараа ярьсан.

Тийм учраас анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж өгнө үү гэсэн байр суурьтай байна” гэв.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

            1. У  аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрийн 2025/ШЦТ/266 дугаар шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч шүүгдэгч Д.Б ийн давж заалдах журмаар гаргасан гомдлыг үндэслэн, түүнд холбогдох, 2435001250123 дугаартай эрүүгийн хэргийг давж заалдах журмаар хянан хэлэлцэхдээ гомдолд дурдсан асуудлаар хязгаарлахгүйгээр хэргийн бүх ажиллагаа, шийдвэрийг бүхэлд нь хянав.

2. Анхан шатны шүүхийн шийтгэх тогтоол нь хууль ёсны ба үндэслэлтэй байх хуулийн шаардлагыг хангаагүй, прокуророос шүүгдэгчид холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийн зүйлчлэлийг хөнгөрүүлэн өөрчилсөн буюу зарим үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгосон талаарх шүүхийн дүгнэлт хэргийн бодит байдалтай нийцээгүй, шүүх Эрүүгийн хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн гэж давж заалдах шүүхээс дүгнэлээ.

            2.1. Прокуророос шүүгдэгч Д.Б ийг  хамтран амьдрагч Б.Л ийн эзэмшлийн монгол гэрт 2013 оны 02 дугаар сарын 20-ны өдрөөс 2013 оны 4 дүгээр сарын 07-ны өдрийн хооронд 4 настай дагавар охин болох Ө.Х г бага насны хүүхэд гэдгийг мэдсээр байж бэлэг эрхтэн рүү нь хуруугаа хийж бэлгийн харьцааны шинжтэй хүч хэрэглэсэн үйлдэл хийж хүчиндсэн,

            - мөн үргэлжилсэн үйлдлээр 2019 оны 4 дүгээр сард, Б.Л ийн гэрт дагавар охин, 10 настай Ө.Х гийн бэлэг эрхтэн рүү хуруугаа хийж, бэлгийн харьцааны шинжтэй хүч хэрэглэсэн үйлдэл хийж байнга хүчиндсэн гэх үйлдлүүдэд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 1.9 дүгээр зүйлийн 1, 2.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт тус тус заасныг журамлан Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 4-д зааснаар,

            - мөн шүүгдэгчийн 2024 оны 5 дугаар сарын 28-ны өдрөөс 29-нд шилжих шөнө Б.Л ийн гэрт 15 нас 3 сар 9 хоногтой, дагавар охин Ө.Х д хүч хэрэглэж, түүний бэлэг эрхтнийг долоож, үнсэж бэлгийн харьцааны шинжтэй хүч хэрэглэсэн үйлдэл хийж хүчиндсэн гэх үйлдэлд Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.1, 2.3-т зааснаар тус тус яллагдагчаар татаж, яллах дүгнэлт үйлдсэн.

            Анхан шатны шүүх шүүгдэгчид холбогдох, хүчиндэх гэмт хэргийг бага насны хүүхдийн эсрэг үйлдсэн гэх үйлдлүүдээс, 2019 оны 4 дүгээр сард Б.Л ийн гэрт 10 настай охин Ө.Х гийн бэлэг эрхтэн рүү хуруугаа хийж, бэлгийн харьцааны шинжтэй хүч хэрэглэсэн үйлдэл хийж байнга хүчиндсэн гэх үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан хүчиндэх гэмт хэргийн шинжгүй, харин тухайн үйлдэл нь мөн хуулийн тусгай ангийн 12.2 дугаар зүйлийн 1дэх хэсэгт заасан бэлгийн дур хүслээ ёс бусаар хангах гэмт хэргийн шинжийг хангасан гэж дүгнэж, тухайн үйлдлийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.2 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсгээр зүйлчилж, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 34.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.2-т заасан “гэмт хэргийг хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссаны дараа эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татсан” үндэслэлээр  хэрэгсэхгүй болгосон шүүхийн дүгнэлт нь хэргийн бодит байдалтай нийцээгүй байна.  

            Тодруулбал, прокурорын яллах дүгнэлтэд тусгасан, “ 2019 оны 4 дүгээр сард Б.Л ийн гэрт 10 настай охин Ө.Х гийн бэлэг эрхтэн рүү хуруугаа хийж, бэлгийн харьцааны шинжтэй хүч хэрэглэсэн үйлдэл хийж байнга хүчиндсэн” гэх үйлдлийг шүүхээс Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.2 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан бэлгийн дур хүслээ ёс бусаар хангах гэмт хэргийн шинжийг хангасан гэх дүгнэлт хийхдээ хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудыг харьцуулан шинжлэн судалж, хууль зүйн үндэслэл бүхий дүгнэлт өгч чадаагүй, нотлох баримтыг шалгаж үнэлэх үндэслэл, журмыг зөрчсөн гэж дүгнэв.

            Мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад насанд хүрээгүй хохирогч Ө.Х гаас 4 удаа мэдүүлэг авсан байх ба хохирогч 2024 оны 7 дугаар сарын 29-ний өдөр анх өгсөн мэдүүлэгтээ : “ ...Д.Б  нь намайг 10 настайгаас хойш миний бэлэг эрхтэн лүү гарын хуруугаа оруулж, миний хөх, бөгс зэрэгт хүрдэг байсан, түүнээс хойш байнга, тогтмол тухайн үйлдлүүдийг хийдэг байсан. Намайг оролдохдоо, ер нь ихэнх тохиолдолд миний бэлэг эрхтэн лүү гарын хуруугаа оруулж хөдөлгөдөг байсан, хэчнээн удаа оруулж хөдөлгөдөг байсан талаар тоолж хэлж мэдэхгүй байна.  Би түүнээс болоод  шөнө бүр 2-3 цагийн үед сэрчихдэг болсон” гэж мэдүүлсэн / 1-р хх-ийн 132-133-р тал/,

            - 2025 оны 4 дүгээр сарын 04-ний өдөр өгсөн мэдүүлэгт : “ би анх өгсөн мэдүүлгээ санаж байна, уг мэдүүлэг дээр нэмж ярих зүйл байхгүй. ...намайг 10 настай байхад, хавар 4 дүгээр сард би гитарын дугуйланд явж байсан үед, намайг гэртээ ирэхэд бага дүү унтаж байсан, хойд аав гэрт байсан ба намайг дуудаад хажуудаа суулгаад  “ээждээ битгий хэлээрэй” гээд намайг оролдож байсныг санаж байна. Б нь ийш тийш явж ирсэн анхны орой, эсхүл хол  ажилд явахаасаа өмнө ийм үйлдэл гаргадаг байсан” гэж,

            - 2025 оны 5 дугаар сарын 13-ны өдрийн мэдүүлэгт :  “ ...2019 оны 4 дүгээр сард би гитарын дугуйланд явчхаад 17-18 цагийн үед гэртээ ирэхэд хойд эцэг Б намайг дуудаж орон дээр суулгаад “ээждээ битгий хэлээрэй” гээд миний цээж хэсгээр тэвэрч, гэрийн зүүн талын орны хана хэсэгт хэвтүүлж, зүүн гараа миний толгой доогуур хийж, баруун гарын хуруугаа  миний бэлэг эрхтэн лүү оруулж оролдсон. Би айгаад эсэргүүцэж чадаагүй. Оролдож дууссаны дараа босоод хичээлээ хийсэн. Тухайн үйл явдал болсноос хойш 6 сарын дараа буюу 2019 оны сүүлчээр  хойд эцэг Б 14 хоног ажиллаад 7 хоног амардаг ажил хийж эхэлсэн бөгөөд ажилд явахаасаа өмнө, мөн ажлаасаа ирээд миний бэлэг эрхтэн лүү гарын хуруугаа хийж тогтмол оролддог байсан “ гэж,

            -  мөн 2025 оны 11 сарын 10-ны өдрийн шүүхийн хэлэлцүүлэгт : “... Б нь 2019 оноос хойш 14 хоног ажиллаад 7 хоног амардаг ажил хийдэг байсан. Тэгж ажиллаад гэрт ирсэн  өдөр бүртээ намайг оролдож байсан, дотуур хувцас тайлаад эмзэг эрхтэн рүү гараа хийх зэргээр оролддог” гэж тус тус болсон үйл явдлын талаар  тогтвортой, тодорхой мэдүүлсэн байна. 

            2.2. Шүүх тогтоолдоо /шийтгэх тогтоолын 11 дэх тал/, насанд хүрээгүй хохирогчийн анх удаа буюу 2024 оны 7 дугаар сарын 29-ний өдөр өгсөн мэдүүлэгт дурдсан үйл баримтууд нь хэрэгт цугларсан дамжмал нотлох баримтууд болох гэрчүүдийн мэдүүлэг, хохирогчтой хийсэн ярилцлагын тэмдэглэлүүд зэргээр нотлогдсон тул түүний хохирогчоор анх удаа өгсөн мэдүүлгийг үнэн зөв гэж үнэлж, шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болгосон. Мөн шүүхийн хэлэлцүүлэгт насанд хүрээгүй хохирогч нь анх удаа хохирогчоор өгсөн мэдүүлгийнхээ агуулгыг давтаж,   ноцтой зөрөөгүй мэдүүлсэн тул тухайн мэдүүлгийг шийдвэрийн үндэслэл болгосон гэж тус тус дүгнэсэн атлаа насанд хүрээгүй хохирогчийн  анхан шатны шүүхийн /2025 оны 11 сарын 10-ны өдрийн шүүх хуралдаан/ хэлэлцүүлгийн явцад шүүх хуралдаан даргалагчаас асуусан асуултад хариулсан мэдүүлгийн зарим хэсгийг үнэлж,  шүүгдэгч нь бэлгийн хүчирхийллийн шинжтэй ёс бус үйлдэл хийсэн байна гэж хэргийн үйл баримтын талаар дүгнэсэн нь хэрэгт цугларсан нотлох баримтыг тал бүрээс нь, нягт нямбай, бүрэн гүйцэт, бодит байдлаар нь хянаж, үнэлэх талаарх Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн шаардлагыг зөрчсөн байна.   

            Түүнчлэн шүүхээс, насанд хүрээгүй хохирогчийн дээр дурдсан мэдүүлгүүдээс, түүний 2025 оны 4 дүгээр сарын 04-ний өдөр, мөн 2025 оны 5 дугаар сарын 13-ны өдөр өмгөөлөгч болон хууль ёсны төлөөлөгчийг оролцуулан авсан мэдүүлгийг тус тус Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан журмыг зөрчиж авсан гэх дүгнэлт хийсэн нь хууль зүйн үндэслэлгүй байна.

            Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 25.1 дүгээр зүйлд гэрч, хохирогчоос мэдүүлэг авах нийтлэг журмыг зааж, мөн хуулийн 25.3 дугаар зүйлд арван найман насанд хүрээгүй хүнээс мэдүүлэг авах журмыг тусгайлан зохицуулсан бөгөөд мөн зүйлийн 1-т “Арван найман насанд хүрээгүй хүнээс мэдүүлэг авахын өмнө түүнд хэргийн талаар мэдэх бүх зүйлээ үнэн зөв мэдүүлэхийн чухлыг тайлбарлана” гэж заасан.

            Хохирогч Ө.Х  2009 оны 02 дугаар сарын 20-ны өдөр төрсөн, тэрээр 2025 оны 4 дүгээр сарын 04-ний өдөр мэдүүлэг авах үед 16 нас 1 сар 16 хоногтой, 2025 оны 5 дугаар сарын 13-ны өдөр мэдүүлэг авах үед 16 нас 2 сар 23 хоногтой байсан байх тул түүнээс мэдүүлэг авахдаа, худал мэдүүлэг өгвөл хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын талаар сануулаагүй нь арван найман насанд хүрээгүй хүнээс мэдүүлэг авах журмыг зөрчсөн гэж үзэх үндэслэл болохгүй.

            3. Дээрх үндэслэлүүдээр, шүүх хэрэгт цугларсан нотлох баримтуудыг хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу үнэлж, хэргийн үйл баримтыг зөв тогтоож чадаагүйгээс шүүгдэгчид холбогдох хэргийн зүйлчлэлийг өөрчилсөн талаарх шүүхийн  дүгнэлт үндэслэлгүй, шүүх Эрүүгийн хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн гэж дүгнэж, шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгож шийдвэрлэлээ.      

 4. Шүүгдэгч Д.Б  нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 12.1 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогдсон ба Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2-д заасан үндэслэлээр хэрэг анхан шатны шүүхэд очтол түүнд цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ хэрэглэх нь зүйтэй байна.

ТОГТООХ нь:

1. У  аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрийн 2025/ШЦТ/266 дугаар шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгосугай.

2. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 14.9 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн 2.2-д зааснаар хэрэг анхан шатны шүүхэд очтол шүүгдэгч Д.Б т цагдан хорих таслан сэргийлэх арга хэмжээ хэрэглэсүгэй.

3. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40.1 дүгээр зүйлийн 1, 2 дахь хэсэгт зааснаар анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, шүүх хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийг гардуулсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор оролцогч хяналтын журмаар гомдол гаргах, прокурор, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй.