2026 02 04 191/ШШ2026/02038

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

Баянзүр, С, Чнгэтэ дүүргн Иргэн анан шатны торгн шүүн шүүгч Л.Энжарга даргаж, шүүгч О.Аззаяа, О.Зобаяр нарын бүрэдэүүнтэ тус шүүн шүү урадааны танд сэн урадаанаар,

Нээжэгч: М******* У******* ргэн СФ******* регстрн дугаарта, тоот аягт оршн суу Б******* овогт Д******* Ү******* нээжэтэ,

Харуцагч:  оршн бара М******* У******* З г******* э г,

Харуцагч:  оршн бара Хууь зү, Д я тус тус обогдо,

Гэ орын ород 2,138,000,000 төгрөг гаргууа нээжэтэ ргэн эргг янан ээц.

Шүү урадаанд: Нээжэгч Д.Ү, нээжэгчн өгөөөгч Э.М, аруцагч М******* У******* З г******* э г******* тгэжэгдсэн төөөөгч Г.Д, аруцагч Хууь зү, Д я тгэжэгдсэн төөөөгч Б.Ц, шүү урадааны нарн бчгн дарга Г.Тажд нар ороцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

Нээжэгч шүүэд гаргасан нээжэ боон шүү урадаанд өгөөөгчн ат гаргасан табартаа:

Д.Ү н то үү Э Д нь 2008 оны 07 сарын 01-нээс 02-нд шж үед ц абан аагчн эсэн гат зсэгт оногдож нас барсан. Тус эргг уун дагуу ууь янатын багууага шаган тогтоож, уг боо үед Ц Е Г******* тэргүүн дэд дарга, даргын үүрэг гүцэтгэгч ажта басан Сан бчг овогт Ч А, гара үед Н ц г******* дарга ажта басан А овогт О З, гара үед Н ц г******* Х ж дарга ажта басан Б овогт Г Г, гара үед Э агааатын г******* дарга ажта басан Ш овогт Шгн Б нар нь гара үед абан үүргээ беүүэ үедээ Абан тушаатан абан үүрэгтээ анга анда гэт үдсэн өн Эр эдээ урвууан ашга, этрүүэ, жүүэгү ба гэт үдэж, бусдад эжээн оро учруусан бөгөөд уг тээ дээр нэр бү абан тушаатан басан үүүс 2012 оны 06 дугаар сарын 07-ны өдрн 240 дугаар шүүн тогтоооор гэ буруута нь тогтоогдсон бадаг. Шүүгдэгч нар нь шүүн тогтоод давж заада боон янатын жураар годо гаргасныг Давж заада шатны шүү 2012 оны 09 дүгээр сарын 20-ны өдрн 741 дугаар агадааар, У******* Дээд шүүн Хянатын шатны шүү 2012 оны 11 дүгээр сарын 28-ны өдрн 743 дугаар тогтоооор тус тус 2012 оны 06 дугаар сарын 07-ны өдрн 240 дугаар шүүн тогтоооор гэ буруута нь тогтоогдсон шдвэрэсэн бадаг тогтооыг ээр үдээн дээр Ц багууагын абан тушаатны буруу шдвэр, буруу ү ажагаанаас энгн ргэд аш ээр орсны нэг нь н үү Э.Д аь насаа адсан энэ арасата ү явда ю. Хүүгээ нас барснаас ош н ань Ц.Э нь шударга үнэнг ооын төөө ууь янатын багууагаар явсаар сэтгэ санаа, эрүү эндээрээ орч дөнгөж 65 насандаа орвоогн өн бусыг үзүүж, нас барсан. Мн үүг нас барснаас ош ц багууагын эдэн дарга нарыг я оногдуусан нэрн дор бодт бадыг нуун дарагдуусан оон асууда басан учраас н ань энэ бү бодт үнэнг ож тогтооын туд өсгөөн суут зараж явсаар зүр, ээг, нор бучра гээд эрүү эртэнгү бож эцэст нь өөрөө орвоогн өн бусыг үзүүсэн. Хүүгээ, ана адаад н увьд аьд яваад ч эцүү басан эд ч нэгэнт үсэн оноос үэж бодоггүн жааар өд үртэ годо тээн явсаар багаа бээ. Энэ годын уаас б өөрөө ч эрүү эндн увьд аш ээр доротож, одоо б ээг уута, саарта, зүрн чтэ бооод бана. Мөн аыгаа, аавыгаа адсанаас ош н оёр үүэд ч өн ээг нь уудаж насан туршн чтэ босон. Хүн сэтгэ санаагаар уна, бангын сэтгэ санааны яра нь ээгн чтэ боо ээ бадаг гэж эргэжн үүүс эж басан. Мн увьд өд үртэ сэтгэ санааны гүн ярата басаар багаа бөгөөд энэ бүн эцэст надад шүүн тогтооыг оон удаа уншн суусны эцэст надад ганц гарц багаа нь н үүгн аь насаа адаад буруута Төр засаг, Хууь зү д яанаас үүгнээ аь насыг адсаны уаас орсон ороо нээжэээс өөр за үдээгү ю бана гэж огож бана. Мн үү тагаач Э.Д нь аь насаа ададаа дөнгөж 24-эн наста аж аьдраын гараагаа эээд удаагү буюу С Э Э Э уу ууран чгэээр ү ажагаа явуудаг копанд орчууагч, аж аун няраваар ажд орон ажаж ба үедээ төр засаг, ууь янатын багууагын ажтны буруутагаас аь насаа адсан. Хэрвээ н үү өдд аьд баж аж өдөөрөө эрээд явж басан бо аш зүг ус орондоо ж бүтээгээд зогсогү аав, ээж, аан дүүсдээ ч аш нөөр нөөөгтэ ба бааа. Т учраас нэгэнт өнгөрсөн үнг босгоод рж чадагү ч гэсэн аьд аудаа ж бүтээж ож боо басан орогыг нь гэ буруута этгээдээс шаарда нь зүтэ бана. Мн тагаач үү Э.Д нь С Э Э Э ХХК-д ажд орж, аж дшж явсаар нас барааасаа өнө авдаг цан нь нээгдэж агн сүүд 2008 оны 06 дугаар сард 1,248,000 төгрөгн цан авсан бадаг. Мн үү Анг эн аш өндөр чадварта басан учраас ажд авсан уу ууран копан нь өдөө ажгү босон ч гэсэн оффстоо ажууж н үүг бангын копаннаа ажтан богосон басан. Хэрвээ н үү өдг үртэ аьд, аж өдөөрөө эрээд явж басан бо 2008 оны 08 дугаар сараас эээд бодоод өдөөрн өс нь 2008 оны 8, 9, 10, 11, 12 дугаар саруудад сарын цан нь дунджаад 1,200,000 төгрөгөөр тооцоод 6,000,000 төгрөг, 2009 онд 12 сарын туршд сарын 1,200,000 төгрөгөөр тооцоод жд 14,400,000 төгрөг, 2010 онд 12 сарын турш, сарын 1,200,000 төгрөгөөр тооцоод 14,400,000 төгрөг, 2011 онд өдөөрн өс нээгдсэн гэж үзээд сарын 1,500,000 төгрөгөөр бодоод жн 18,000,000 төгрөгн цан 2012 онд өн сарын 1,500,000 төгрөгөөр бодоод жн 18,000,000 төгрөг 2013 онд сарын 1,800,000 төгрөгөөр бодоод жн 21,600,000 төгрөг, 2014 онд өн сарын 1,800,000 төгрөгөөр бодоод жн 21,600,000, 2015 онд сарын 2,000,000 төгрөгөөр бодоод жн 24,000,000 төгрөг, 2016 онд өн сарын 2,000,000 төгрөгөөр бодоод жн 24,000,000 төгрөг 2017 онд сарын 2,000,000 төгрөгөөр бодоод жн 24,000,000 төгрөг, 2018 онд өн цан өс нээгдэж басанта дүцүүэн сарын 2,500,000 төгрөгөөр бодоод жн 30,000,000 төгрөг, 2019 онд сарын 2,500,000 төгрөгөөр бодоод жн 30,000,000 төгрөг, 2020 онд сарын 3,000,000 төгрөгөөр бодоод жн 36,000,000 төгрөг, 2021 онд сарын 3,000,000 төгрөгөөр бодоод жн 36,000,000 төгрөг, 2022 онд сарын 5,000,000 төгрөгөөр бодоод жн 60,000,000 төгрөг, 2023 онд сарын 5,000,000 төгрөгөөр бодоод жн 60,000,000, 2024 онд сарын 5,000,000 төгрөгөөр бодоод жн 60,000,000 төгрөгг өд үртэ оо боожто басан бөгөөд Цаашд тэтгэрт гара үртэ нь буюу тэ үн 60 нас үртээ өдөөр эрэнэ гэж үзээд өнөөдрн цан өсн өртөг буюу сарын 5,000,000 төгрөгөөр бодоод даад 19 ж буюу 228 сарын өдөөрн өс нь дээр ж тус бүрээр бодсоноос гадна 1,140,000,000 төгрөгн өдөөр э боожто басан буюу өнө цан өсн задаргаата нээд 1,638,000,000 төгрөгн цан өс ава боожто басан бана. Түүнчэн үүгээ бусдын гарт аь насаа адсанаас ош аав нь сэтгэ санаагаар унаж явсаар эцэст нь орвоогн өн бусыг үзүүсэн. Мн увьд үүгээ адсанаас ош сэтгэ санаагаар аш унаж, норгүдэд орсон, банга дарат эбэзэтэ босон, ээгн чтэ босон, өн гэнэт гэнэт гөж суудаг босон гэ эт аш эцүү босон. Түүнчэн б үүгээ 24 нас үртэ нь эн араар өсгөж үүүжүүж, з сан үн богоын туд өөрн бү сэтгэ зүр, э үн үч өдөөрг зарцуусны увьд Төр засгаас сэтгэ санааны ороо нээжэ эртэ гэж үзэж бана. Мн энэ сэтгэ санааны яраыг эдгээр өнгөөр үнээ аргагү боовч, нэгэнт уучн энд буцаа аргагү учраас сэтгэ санааны ород буруута этгээдээс нөөн төбөр гаргууа нь шударга ёсонд нцнэ гэж үзэж сэтгэ санааны ород 500,000,000 төгрөг нээжнэ. Тээс үүгнээ аьд багаад аж өдөөр эрээд оо ёсто басан цан өсг за зээн өдөөрн өсн агн бага дүнгээр нас барснаас нь ош онуудаар бодоод 1,638,000,000 төгрөг, сэтгэ санааны оро 500,000,000 төгрөг, нт 2,138,000,000 аруцагч нар буюу М******* У******* З г, Хууь зү д яанаас гаргууааар шдвэрэж өгнө үү г.

 

Харуцагч М******* У******* З г******* э г******* тгэжэгдсэн төөөөгч шүүэд боон шүү урадаанд гаргасан табартаа:

Нээжэгч өөрн сэтгэ санааны ород 500,000,000 сая төгрөг гаргууааар тусгажээ. У******* И Хураас 2022 оны 12 дугаар сарын 23-ны өдөр батаж, 2023 оны 01 дүгээр сарын 01-н өдрөөс дагаж өрдөж ээсэн Иргэн ууьд нээт, өөрчөт орууа туа ууар Иргэн уун 508 дугаар зүд "Гэт уаас нас барсан ргэн ат аьдарч басан гэр бүн насанд үрсэн гшүүн, эсү насанд үрээгү гшүүн ууь ёсны төөөөгчөөр тоогдсон этгээд нь өөрн сэтгэцэд учрсан гэ орыг аргууаыг шаарда эртэ гэсэн 508.5 даь эсгг нэсэн бөгөөд 2008 оны 07 дугаар сарын 01-н өдөр босон ү явдата обогдууан сэтгэцэд учрсан гэ орыг аргууааар нээжж багаа нь ууь зүн үндэсэгү бана. Иргэн уун 508 дугаар зүн 508.4 дэ эсэгт Гэ ор учруусны төбөрг дор дурдсан угацаанд нөөн төнө 508.4.1 дэ заатад бага насны буюу насанд үрээгү ргэнд арван зургаан нас үртэ, арн сурацаж багаа бо арван наан нас үртэ 508.4.2 даь заатад тавн таваас дээш насны ээгтэ, жараас дээш насны тэд бү насаар нь, 508.4.3 даь заатад тар дутуу ргэнд өдөөрн чадвар адат тогтоогдсон угацаанд 508.4.4 дэ заатад нас барагчн наан нас үрээгү үүэд, дүү, ачг асран үүүжүүж багаа бангын цан, өс, орогогү нас барагчн эцэг, э, нөөр /энэр/-н аь нэгэнд түүн нас, өдөөрн чадварыг аргазагүгээр уг үүдг наан нас үртэ гэж тус тус заасан. Нээжэд үүгнээ аьд ба угацаанд оо басан цан өсг за зээн өдөөрн өсн агн бага дүнгээр тооцож, өнөөгн үнэ цэнээр 1,638,000,000 төгрөг нээжж багаа нь дээр дурдсан Иргэн уун 508.4 дэ эсэгт заасан гэ ор учруусны төбөрг төө угацаанд ааарагү, ууь зүн үндэсэгү бана.

Н С дүүргн нутаг дсгэрт 2008 оны 07 дугаар сарын 01-н өдөр нтг аарсан э забараагү бада, үээн сауун гарсны усаас 5 ргэн аь насаа адсанаас гадна бусдын эрүү энд, эд өрөнгөд эжээн оро учрсанта обогдууан У******* И Хураас 2009 оны 07 дугаар сарын 09-н өдөр Хорогчд нөө оговор ого туа ууг батасан. Хорогчд нөө оговор ого туа уун 4.1.1 дэ заатад төрөөс аь насаа адсан ргэн ар гэрт тус бүр 50 сая төгрөгн нөө оговор огооор заасны дагуу З г******* 2009 оны 09 дүгээр сарын 23-ны өдрн 293 дугаар тогтоооор аь насаа адсан 5 ргэн ар гэрт тус бүр 50 сая төгрөг ого шдвэрг гаргаж, огосон бадаг. Мен С дүүргн эрүүгн шүүн 2012 оны 06 дугаар сарын 07-ны өдрн 240 дугээр штгэ тогтоо, Н давж заада шатны шүүн 2012 28-ны өдрн тогтоооор 2008 оны 07 дугаар сарын 01-н өдөр нтг аарсан э оны 09 дүгээр сарын 20-ны өдрн 741 дүгээр агада, У******* Дээд шүүн янатын шатны Эрүүгн шүү урадааны 2012 оны 11 дүгээр сарын забараагү бада, үээн саууны уаас гарсан гэт т буруута абан тушаатнуудыг тогтоож, орогч нарын гэ орын оро (50.000.000 сая төгрөг)-г шдвэрэсэн бадаг. Тодрууба, Хорогчд нөө оговор ого туа уун 4.1.1 дэ заат, 4.2-т "энэ уун 4.1.1-4.1.3-т заасан орогчн нээжсэн эдн бус ород Эрүүгн янан шдвэрэ туа ууь, Иргэн шүүэд янан шдвэрэ туа уун дагуу гарсан шүүн шдвэрээр тогтоогдсон орын эжээгээр нөө оговрыг огоно гэж заасны дагуу нээжэгчд нөө оговрыг огосон бана. 1 Ид ргэн Д.Ү******* гэ орын ород 2,138,000,000 төгрөг гаргууа туа" нээжэ нь ууь зүн үндэсэгү ба ту нээжэг бүэд нь сэгү богож өгнө үү г.

 

Харуцагч Хууь зү, Д я тгэжэгдсэн төөөөгч шүүэд боон шүү урадаанд гаргасан табартаа:

2008 оны 07 дугаар сарын 01-н өдөр Н С дүүргн нутаг дсгэрт босон нтн э забараагү бадын үед үн аь нас орсон т өрдөн бацаатын ажагааг явууж, С дүүргн шүүн эрүүгн шүүн 2012 оны 06 дугаар сарын 07-ны өдрн 240 дүгээр штгэ тогтоооор гэ буруута этгээдүүдэд я штгэж, нас барсан орогч Э.Дгн эцэг орогч Ц.Эт 50,000,000 төгрөгг... з г******* нөөц сангаас гаргууж огосуга гэж шдвэрэжээ. Уг шдвэрт ятан боон орогч Ж.Б, Э.Энтөр нар давж заада жураар годо гаргаж, Н давж заада шатны шүүн 2012 оны 09 дүгээр сарын 20-ны өдрн 741 дүгээр агадааар ..шүү 2009 оны 07 дугаар 09-н өдрн Хорогч нөө оговор ого туа М******* у******* ууьд заасны дагуу орогч нар нөө оговор авсан эсэг ү аргазан тэдэнд учрсан гэ орын ород /эдн боон эдн бус/ тооцон нас барсан Э.Д, Ц.Энбаатар, Р.Мөн-Эрдэнэ, Т.Батсаан нарын оро, гэ орын өнгөн төбөрг ава эр бү этгээд бүрт 50,000,000 төгрөгг огооор шдвэрэсэн нь буруу бш бана., орогч Ж. Б, Э.Энтөр нарт огууааар тогтоосон 20 сая төгрөг нь учрсан ороос үү гарагү ба ту годыг ээцэгү орж шдвэрэээ гэжээ. Тус агадад орогч нарын зүгээс янатын жураар годо гаргаагү бана. Хорогчд нөө оговор ого туа /2009.07.09/ уун 4 дүгээр зүн 4.1-д "Дарааь орогчд дор дурдсан эжээгээр төрөөс нэг удаа нөө оговор огоно: 4.1.1.аь насаа адсан ргэн ар гэрт тус бүр 50 сая төгрөгн; гэжээ. Мөн уун 4.2-д "Энэ уун 4.1.1-4.1.3-т заасан орогчн нээжсэн эдн бус ород Эрүүгн янан шдвэрэ туа ууь, Иргэн шүүэд янан шдвэрэ туа уун дагуу гарсан шүүн шдвэрээр тогтоогдсон орын эжээгээр нөө оговрыг огоно." гэж заасны дагуу нөөн оговрыг огосон бана. Ид ргэн Д.Ү******* гаргасан эдн бус оро нээжсэн гэ орын ород 2,138,000,000 төгрөг гаргууа туа нээжэг бүэд нь сэгү богож өгнө үү г.

 

Хт авагдсан ното бартууд:

Нээжэгчээс Ц.Э, Д.Ү нарын гэрэсн бүртгэн авагаа, Э.Дгн нас барсны бүртгэн авагаа, Ц.Э нас барсны бүртгэн авагаа, Э.Дгн нгн даатгаын дтрн уубар, Д.Ү, Э.Д нарын төрө садангн авагаа, Ц Ерөн г******* 2009.02.09-ны өдрн 3/616 дугаарта абан бчг, С дүүргн шүүн эрүүгн шүү урадааны 2012 оны 6 дугаар сарын 07-ны өдрн 240 дугаарта штгэ тогтоо, Н давж заада шатны шүүн 2012 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдрн 741 дугаарта агада, М******* У******* Дээд шүүн янатын шатны Эрүүгн шүү урадааны 2012 оны 11 дүгээр сарын 28-ны өдрн 743 дугаарта тогтоо, Э.Аарсаан, Д.Ү нарын абуаторор эчүүэгсдн карт, эрүү эндн шнжгээн бартуудыг,

Харуцагч М******* У******* З г******* э г М******* У******* З г******* 2009.09.23-ны өдрн 293 дугаарта Хөрөнгө гарга туа тогтооын уубарыг тус тус гаргаж өгсөн нь т авагдсан.

 

Шүү урадаанд зогчдын гаргасан табар, т цугарсан бчгн ното бартуудыг шнжэн судаад,

ҮНДЭСЛЭХ нь:

 

1. Нээжэгч Д.Ү нь аруцагч М******* У******* З г******* э г, Хууь зү, Д я тус тус обогдууан гэ орын ород 2,138,000,000 төгрөг гаргууа туа нээжэн шаардага гаргасныг аруцагч нар үээн зшөөрөгү гэж аргасан.

 

1.1. Шүү бүрэдэүүн зогчдын тауудын табар, т авагдсан ното бартуудыг шнжэн судаад нээжэгчн нээжэн шаардагын зар эсгг ангаж шдвэрэ нь зүтэ гэж үз.

 

2. Ү бартын туад:

2.1. С дүүргн шүүн Эрүүгн шүү урадааны 2012 оны 6 дугаар сарын 07-ны өдрн 240 дугаарта штгэ тогтоооор Үндэсн Аюугү Бадын Зөөөс 2008 оны 7 дугаар сарын 01-н өдөр үүсэж 02-ны шөнө үргэжсэн нтн э забараагү бадыг абадан тараа, саатууа ү ажагаа явууадаа бадааны гат зсэг (бадааны сута буу) эгү ба тааар үүргг Ц Е г******* тэргүүн дэд дарга, туан үед тус багууагын даргын үүрэг гүцэтгэж басан ошууч генера Ч.Аод өгсөөр баад Ц е г******* аръяа Э агааатын г******* 6 дугаар тусга т абан аагчд уг ү ажагаанд АКМ аркн гат зсэг эдээ 7,6239 кабрн бадааны су, ПМ аркн гар буу эдээ 918 кабрн бадааны суаар буудсаны уаас 2008 оны 7 дугаар сарын 02-ны өдрн 01 цаг 30 нутын орч У******* кнкн т энэгн уузварын орчд Э.Д, Ц.Энбаатар нар буудагдаж, Э.Д г дээрээ нас барсан ба Ц.Энбаатар нь 01 цаг 45 нутад У******* кнкн т энэгн үээн ава тасагт үргэгдэн эрчт эчгээ гээд эс засад ороод өн өдрн өгөө 05 цаг 20 нутад нас барсан, шөнн 01 цаг 50 нутын орч дүүргн  дүгээр ороо, баруун од таын 3 заын уузвар дээр Р.Мөн-Эрдэнэ,  дүүргн  дугаар ороо,  урд цэцэрэгн зүүн урд эсэгт Т.Батсаан буудууан Р.Мөн-Эрдэнэ нь г дээрээ, Т.Батсаан нь Зсэгт үчн кнкн т госптаьд үргэгдэн 02 цаг 50 нутад нас барсан, С дүүргн 1 дүгээр ороо, Гадаад яа, Аадын обооны барны дунд за дээр ргэн Г.Арунбаатар нь н тус газраа буудууж үнд гэтэн 02 цаг 30 нутад Зсэгт үчн кнкн т госптаьд үргэгдсэн, 01.00 цагн үед С дүүргн 8 дугаар орооны нутаг дсгэрт баргдаж басан Шангра зочд буудын гэ баргын баруун од таын буан, Дуурь бүжгн эрдн театрын баруун урд буанд Э.Энтөр нь зүүн өдөө будууж үнд гэтсэн, өн өдөр  дүүргн дүгээр орооны нутаг дсгэр урд цэцэрэгт ргэн Г.Батбэг нь баруун өдөө буудууж, Э.Орг нь зүүн өдөө буудууж тус тус үндтэр гэтсэн, өн шөнн 01 цаг 46 нутын үед нутад дүүргн дугаар орооны нутаг дсгэр М-ын Т барны урд таын цэцэрэгн урд явган үн за дээр ргэн Г.Баттуга зүүн өдөө буудууж өнгөн гэтэж, Ч.А, О.З, Г.Б нарыг абан тушаааар үээсэн абаны эр эдээ ү жүүэн бусдад үнд ор уршг учруусан гэт эргг атран үдсэн гэ буруутад, Г.Гыг абан тушаатан абан үүрэгтээ анга андаж үнд ор уршг бу богосон гэт үдсэн гэ буруутад тооцож, штгэ тогтооын 7 даь заатад Иргэн уун 498 дугаар зүн 498.2, 505 дугаар зүн 505.1, 508 дугаар зүн 508.1 дэ эсгүүдэд зааснаар нас барсан орогч Э.Дгн эцэг орогч Ц.Эт 50,000,000 төгрөг...-г М******* У******* З г******* туа уун 8 дугаар зүн 8.3.5, 8.3.7 даь эсгүүдэд заасныг бартан З г******* нөөц сангаас гаргууж огосон ба бөгөөд Н давж заада шатны шүүн 2012 оны 9 дүгээр сарын 20-ны өдрн 741 дугаарта агадааар уг штгэ тогтооыг ээр үдээсэн боо нь т авагдсан уг штгэ тогтоо, агадаын уубараар тус тус тогтоогдож бана. /.-н 11-60 даь тад/

 

2.2. М******* У******* Дээд шүүн янатын шатны Эрүүгн шүү урадааны 2012 оны 11 дүгээр сарын 28-ны өдрн 743 дугаарта тогтоооор С дүүргн шүүн эрүүгн шүү урадааны 2012 оны 6 дугаар сарын 07-ны өдрн 240 дугаарта штгэ тогтооын 7 даь заатанд нас барсан орогч Т.Б гэснг нас барсан орогч Т.Батсааны а орогч Т.Б гэж, 8 даь заатыг Штгэ тогтооын 7 дугаар заатанд тусгасан төбөрг ава эр бү орогч Ц.Хэрэнтуяа, Д.Тунгааг, Т.Б, Ц.Э, Г.Арунбаатар, Ж.Б, Э.Энтөр, Г.Батбэг, Э.Орг, Г.Баттуга нар тус тусын оногдо увь боон цаашд гара орыг ргэн янан шдвэрэ жураар жч нээжэ эртэ бооыг дурьдсуга гэж тус тус өөрчсөн бана. /.-н 61-69 дэ тад/

 

2.3. Дээр гэт уаас нас барсан Э.Дгн эцэг Ц.Э нь орогчоор тогтоогдож, З г******* нөөц сангаас огосон 50,000,000 төгрөгг үээн авсанта таууд аргагү ба ба орогч Ц.Э нь 2024 оны 6 дугаар сарын 10-ны өдөр нас барсан боо нь нээжэгчн табар, т авагдсан нас барсны гэрчгээн уубараар тогтоогдож бана. /.-н 7 даь тад/

 

2.4. Нээжэгч Д.Ү нь гэт уаас нас барсан Э.Дгн төрсөн э боо нь нээжэгчн табар, т авагдсан төрө садангн авагаагаар тус тус тогтоогдсон.. /.-н 9 дэ тад/

 

3. Нээжэгч Д.Ү нь тагаач Э.Д аж өдөөр эрээд оо ёсто басан орого 1,638,000,000 төгрөг, өөрн сэтгэ санааны ород 500,000,000 төгрөг нт 2,138,000,000 төгрөгг гаргууна гэж тодорож, төрн абан аагч абан үүргээ зөрчсөн гэ буруута үдэ /эс үдэү/-н уаас гэ ор учруусан учраас уг гэ орыг төр аруцан арга үүрэгтэ гэж үзэн аруцагч нараас уг нээжэн шаардагыг ангууааар шаардсан.

 

3.1. Иргэн уун 9 дүгээр зүн 9.1, 9.4.4-т учруусан орыг аргууа аргаар зөрчгдсөн эрг агаана гэсэн зоцууат боон өн уун 497 дугаар зүн 497.1 дэ эсэгт зааснаар эр нь зөрчгдсөн этгээд гэ ор учруусан гэ буруута этгээдээс гэ орыг аргууааар шаарда эртэ бана.

 

Иргэн уун 497 дугаар зүн 497.1 дэ эсэгт Бусдын эр, аь нас, эрүү энд, сэтгэцэд, нэр төр, адар үнд, аж нэр үнд, эд өрөнгөд ууь бусаар санаата буюу богоожгү үдэ /эс үдэү/-ээр гэ ор учруусан этгээд уг гэ орыг аруцан арга үүрэгтэ гэж заасан.

 

Тодрууба, ууар агааагдсан ашг сонрод бусдын эр, аь нас, эрүү энд, сэтгэц, нэр төр, адар үнд, аж нэр үнд, эд өрөнгө ааара бөгөөд нээжэгч нь эд өрөнгө, эрүү эндэд учрсан орыг аргууааар нээжэн шаардагын үндэсэээ тодоросон.

 

3.2. Иргэн уун 497 дугаар зүн 497.1 дэ эсэгт заасан зоцууат нь гэ буруута этгээдээс бусдад учруусан гэ орыг арга е үндэсэ бөгөөд гэ буруута этгээд нь бусдын ууар агааагдсан ашг сонрод гэ ор учруусан тоодод өөрөө аруцан арга үүрэгтэ боовч туан гэ буруута этгээдүүдэд нь төрн абан аагчд учраас гэ орын аруцагын тусга зоцууат ааарна.

 

3.3. Энэ тааар Иргэн уун 498 дугаар зүн 498.2 даь эсэгт Хууьд өөрөөр заагаагү бо төрн абан аагч абан үүргээ зөрчсөн гэ буруута үдэ /эс үдэү/-н уаас бусдад гэ ор учруусан бо уг гэ орыг түүн ажаж багаа уун этгээд буюу төр аруцан аргана гэж заасан ту М******* У******* З г******* э г нь нээжэгчд учрсан гэ орын орыг аруцан арга үүрэгтэ.

 

4. Гэт уаас нас барсан тагаач Э.Д нь нас бара үедээ 28 наста, С Э Э Э ХХК-нд орчууагч, агууаын няраваар ажаж басан ү барт нээжэгчн табар, т авагдсан бартаар тогтоогдсон. /.-н 8 даь тад/

 

4.1. Иргэн ууь тогтоожн зарч нь ргэн эр зүн арцаанд ороцогчдын зөрчгдсөн эрг сэргээ, шүүээр агааууа зарчд үндэсэ бөгөөд өн уун 9 дүгээр зүн 9.4.4 даь эсэгт зааснаар учруусан орыг аргууа ргэн эр зүн агааатын аргаар ргэн эрг агааа учрта.

 

4.2. Мөн Хорогчдод нөөн оговор ого туа 2009 оны 7 дугаар сарын 09-ны өдрн уун 3.1-т Энэ ууь нь өн уун 1 дүгээр зүд заасан нтг аарсан э забараагү бада, үээн саууны үеэр аь бе, эрүү энд, эд өрөнгөөрөө орсон ргэн, төрн тусга абан аагч, уун этгээд /цаашд "орогч" гэ/-д ааарна гэж, 4.1.4-т эд өрөнгөд нь оро учрсан орогчд Эрүүгн янан шдвэрэ туа ууь, Иргэн шүүэд янан шдвэрэ туа уун дагуу гарсан шүүн шдвэрээр тогтоогдсон бодт орын эжээгээр нөө оговрыг огоно гэж зоцуужээ.

 

4.3. Дээр уун зоцууатуудаар нээжэгч Д.Ү нь тагаач үү Э.Д нь аж өдөөр эрэж басан бо оо ёсто басан цан өс, орогыг боон өөрн эрүү энд сэтгэ санаанд учрсан орыг гэ буруута этгээдээс шаарда эртэ гэж шүү бүрэдэүүн үз.

 

5. Иргэн уун 510 дугаар зүн 510.1-д Бусдын эд өрөнгөд гэ ор учруусан этгээд уг гэ орыг аргадаа гэ ор учрууааас өнө басан бадад нь сэргээ /ад нэр, төрө, чанарын эд өрөнгө өгө, гэтсэн эд өрөнгг заса зэргээр/ буюу учрсан орыг өнгөөр нөөн төнө гэж заасан.

 

Зөрчн уаас үүсэ гэ орын аргаанд нээжэн шаардага түүнг үгүсгэсэн бартаа ното үүргг таууд үээ боовч шүү тауудын табар, т авагдсан бартыг шнжэн судаад дараа бадаар орын эжээг тогтоо нь ргэн эр зүн учруусан орыг арга агааатын аргад нцнэ гэж үз. Үүнд:

 

5.1. Тагаач Э.Дгн өдөөрн цан өс орогыг нас барсан 2012 оны 7 дугаар сарын 01-н өдрөөс нээжэгчн нээжэ гаргасан 2025 оны 01 дүгээр сарыг үртэ угацаанд өдөөрн өсн доод эжээгээр тооцов.

а. 2008.01.01-н өдрөөс 2011.04.04-н өдөр үртэ 108,000 төгрөг нт 4,212,000 төгрөг

б. 2011.04.04-н өдрөөс 2013.08.31-н өдөр үртэ 140,400 төгрөг нт 3,650,400 төгрөг

в. 2013.09.01-н өдрөөс 2016.12.31-н өдөр үртэ 192,000 төгрөг нт 7,488,000 төгрөг

г. 2017.01.01-н өдрөөс 2018.12.31-н өдөр үртэ 240,000 төгрөг нт 5,520,000 төгрөг

д. 2019.01.01-н өдрөөс 2019.12.31-н өдөр үртэ 320,000 төгрөг нт 3,840,000 төгрөг

е. 2010.01.01-н өдрөөс 2023.01.01-н өдөр үртэ 420,000 төгрөг нт 15,120,000 төгрөг

ё. 2023.01.01-н өдрөөс 2024.01.01-н өдөр үртэ 550,000 төгрөг нт 6,600,000 төгрөг

ж. 2024.01.01-н өдрөөс 2025.01.19-ны өдөр үртэ 660,000 төгрөгөөр тооцон 7,920,000 төгрөг буюу нт 54,350,400 төгрөгг анга үндэсэтэ гэж шүү бүрэдэүүн үз.

 

5.2. Иргэн уун 505 дугаар зүн 505.1-д Бусдын эрүү эндэд гэ ор учруусан этгээд нь орогчн өдөөрн чадвараа адсанаас дутуу авсан цан өс, түүнтэ адтга орого, нүү эрүү эндэд гэ ор учруусанта обогдон гарсан асарч сува, нээгдэ оо өгө, э эртэн гэ, сувын г сувууа з зашгү бү зардыг орогчд төө үүрэгтэ гэж заасан.

 

Бусдын сэтгэ санаанд учрсан орыг өнө н бадад нь нөөн сэргээ боожгү учр түүнг нөөн сэргээтэ обоото зашгү зардыг гэ буруута этгээд аруцан арга үүрэгтэ.

 

5.3. М******* У******* Дээд шүүн янатын шатны Эрүүгн шүү урадааны 2012 оны 11 дүгээр сарын 28-ны өдрн 743 дугаарта тогтоооор 2 даь заатад ... 7 дугаар заатанд тусгасан төбөрг ава эр бү орогч Ц.Хэрэнтуяа, Д.Тунгааг, Т.Б, Ц.Э, Г.Арунбаатар, Ж.Б, Э.Энтөр, Г.Батбэг, Э.Орг, Г.Баттуга нар тус тусын оногдо увь боон цаашд гара орыг ргэн янан шдвэрэ жураар жч нээжэ эртэ бооыг дурьдсан ту нээжэгч Д.Ү нь өөрн оногдо увь, өөрт учрсан орыг шаарда эртэ гэж үзнэ.

 

5.4. Хорогчдод нөөн оговор ого туа 2009 оны 7 дугаар сарын 09-ны өдрн уун 3.1-т аь насаа адсан ргэн ар гэрт тус бүр 50 сая төгрөгн нөө оговрыг огоно гэж зоцуусан.

 

Нээжэгч Д.Ү нь өөрн эрүү энд сэтгэ санаад учрсан орыг 500,000,000 төгрөг гэж нээжсэн бөгөөд шүү бүрэдэүүн эрүү энд сэтгэ санааны орыг дээр ууьд заасан эжээ боо 50,000,000 төгрөгөөр дүцүүэн анга нь ргэн зөрчгдсөн эрг сэргээ зарчд нцнэ гэж үз.

 

6. З г******* тусга сангн туа уун 5 дугаар зүн 5.3-т тусга сан дараа төрөтэ бана гэж, 5.3.4-т Гэт орогчд нөөн төбөр ого сан бана гэж заасан.

 

7. Дурдсан үндэсэүүдээр аруцагч М******* У******* З г******* э г 104,350,400 төгрөгг гаргууж, нээжэгч Д.Үд огож, нээжэгчн нээжэн шаардагаас үдэ 2,033,649,600 төгрөгт обогдо эсэг боон аруцагч Хууь зү, Д я обогдо нээжэг сэгү богож шдвэр.

 

8.а. Иргэн шүүэд янан шдвэрэ туа уун 100 дугаар зүн 100.8 даь эсэгт зааснаар зогч тауудын үсэтээр ргэдн төөөөгчн эзгүд эргг янан шдвэрэсэн бооыг дурдав.

8.б. Нээжэгч нь У******* тэдэгтн ураажн туа уун 41 дүгээр зүн 41.1.7 даь эсэгт зааснаар у******* тэдэгтн урааж төө үүргээс чөөөөгдсөн бооыг дурдаж, аруцагч М******* У******* З г******* э г 679,702 төгрөгг гаргууж, у******* төст орууна.

 

Иргэн шүүэд янан шдвэрэ туа уун 115 дугаар зүн 115.1, 115.2.2, 116, 118 дугаар зүүүдг тус тус удрдага богон

                           ТОГТООХ нь:

 

1. Иргэн уун 498 дугаар зүн 498.2, 505 дугаар зүн 505.1, 510 дугаар зүн 510.1 дэ эсэгт заасныг тус тус бартан аруцагч М******* У******* З г******* э г 104,350,400 төгрөгг гаргууж, нээжэгч Д.Үд огож, нээжэгчн нээжэн шаардагаас үдэ 2,033,649,600 төгрөгт обогдо эсэг боон аруцагч Хууь зү, Д я обогдо нээжэг сэгү богосуга.

2. У******* тэдэгтн ураажн туа уун 7 дугаар зүн 7.1.1, 41 дүгээр зүн 41.1.7, Иргэн шүүэд янан шдвэрэ туа уун 56 дугаар зүн 56.2 даь эсэгт заасныг тус тус бартан нээжэгч нь у******* тэдэгтн урааж төө үүргээс ууьд зааснаар чөөөөгдсөн бооыг дурдаж, аруцагч М******* У******* З г******* э г 679,702 төгрөгг гаргууж, у******* төсвн орогод оруусуга.

3. Иргэн шүүэд янан шдвэрэ туа уун 120 дугаар зүн 120.2-т зааснаар зогч, гуравдагч этгээд, тэдгээрн төөөөгч буюу өгөөөгч шдвэрг эс зшөөрвө гардан авснаас ош 14 оногн дотор Н Иргэн давж заада шатны шүүэд годо гарга эртэ бооыг дурдсуга.

4. Иргэн шүүэд янан шдвэрэ туа уун 119 дүгээр зүн 119.2, 119.3, 119.4, 119.7-д зааснаар шдвэр танцууан сонсгоогц үчнтэ боо бөгөөд шүү урадаанд ороцсон таууд 14 оногн угацаа өнгөрснөөс ош 14 оногн дотор шүүэд үрэцэн рж, шдвэрг гардан ава үүрэгтэ ба уг угацаанд шдвэрг гардан аваагү нь давж заада годо гарга 14 оногн угацааг ууьд заасан ж дагуу тоооод саад боогүг табарасуга.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ Л.ЭНХЖАРГАЛ

 

ШҮҮГЧИД О.АЗЗАЯА

 

О.ЗОЛБАЯР