*******ийн нэхэмжлэлтэй

иргэний хэргийн тухай

 

Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Ц.Алтанцэцэг даргалж, шүүгч Д.Нямбазар, Д.Дэлгэрцэцэг нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн танхимд хийсэн давж заалдах шатны иргэний хэргийн шүүх хуралдаанаар

 

Баянзүрх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрийн 101/ШШ2024/05764 дугаар шийдвэртэй,

 

*******ийн нэхэмжлэлтэй,

******* ******* *******-д холбогдох,

е даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээд: ******* ******* ******* ******* *******, *******

Хууль бус эзэмшлээс ротер бутлуур, хацарт бутлуур, тэжээгүүр, техникийн зөөврийн байр, цахилгаан мотор, цахилгааны утас, туузан дамжуулагч зэргээс бүрдсэн бутлуурын тоног төхөөрөмж гаргуулах тухай иргэний хэргийг хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан давж заалдах гомдлыг үндэслэн шүүгч Д.Дэлгэрцэцэгийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

 

Шүүх хуралдаанд: нэхэмжлэгч *******, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч , хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч , хариуцагчийн өмгөөлөгч *********, шүүх хуралдааны нарийн *******чгийн дарга Т.Номин-Эрдэнэ нар оролцов.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

1. Нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлага, үндэслэлийн агуулга:

1.1. ******* болон *******-ийн хооронд байгуулагдсан хайрга дайрга нийлүүлэх худалдах, худалдан авах гэрээгээр аймаг сумын нутаг дэвсгэр сумаас гүүр хүртэлх ******* ажилд хэрэглэх хайрга дайргын бу*******гааны ажилд чулуу бутлуур ашиглах зорилгоор ******* ротер бутлуур 1 ширхэг, 600*900 хацарт бутлуур 1 ширхэг, тэжээгүүр 1 ширхэг зэрэг чулуу бутлуурын тоног төхөөрөмжүүдийг 2022 онд худалдан авсан. Улмаар чулуу бутлуурын тоног төхөөрөмжүүдийг 2022 оны 05 дугаар сард аймгийн сумын нутаг дэвсгэр тосгонд хайраг дайргын бутлуурын ажилд ашиглахаар зөөж тээвэрлэн суурилуулсан.

1.2. 2024 оны 04 дүгээр сарын 20-ны өдөр аймгийн сумын нутаг дэвсгэр тосгонд байрлах өөрийн өмч болох ротер бутлуур 1 ширхэг, 600*900 Хацарт бутлуур 1 ширхэг, тээжээгүүр 1 ширхэг, техникийн зөөврийн байр 1 ширхэг болон цахилгааны эд анги, туузан дамжуулагч /конвейр/ 6 ширхэгийг авахаар очиход ******* ******* *******-аас уг тоног төхөөрөмжүүд манай компанийн өмч, *******д өр төлбөрт тооцон авсан гэж тайлбарлаад өгөөгүй.

Иймд аймгийн сумын тосгонд байрлах ротер бутлуур 1 ширхэг, 600*900 хацарт бутлуур 1 ширхэг, тээжээгүүр 1 ширхэг, техникийн зөөврийн байр 1 ширхэг болон цахилгааны мотор, цахилгааны утас, туузан дамжуулагч /конвейр/ 6 ширхэгийн хамт ******* ******* *******-ийн хууль бус эзэмшлээс гаргуулж өгнө үү гэжээ.

 

2.Хариуцагчийн татгалзал, тайлбарын агуулга:

2.1. Манай компани - чиглэлийн орон нутгийн чанартай авто *******ын 2 дугаар багц буюу сумын төвөөс ын төмөр бетон гүүр хүртэлх 16 км авто *******ын ажлыг гүйцэтгэх гэрээний хүрээнд *******-тай 2022 оны 05 сарын 20-ны өдөр №22/17, №22/18 тоот гэрээг тус тус байгуулсан. Гэрээгээр авто *******ын ажлын бу*******сан чулуун суурь болон асфальт бетон хучилтийг хийж гүйцэтгэхтэй холбогдон захиалагч, гүйцэтгэгчийн хооронд үүсэх харилцааг зохицуулахаар заасан. Улмаар ******* нь *******-тай хайрга дайрга нийлүүлэх, худалдах, худалдан авах гэрээ, ******* ******* *******-тай 2022 оны 09 дүгээр сарын 28-ны өдөр №2202 тоот гэрээг тус тус байгуулж ажилласан боловч манай компанитай байгуулсан гэрээний дагуу хайрга, дайргыг хугацаанд нь бэлтгэж нийлүүлээгүй.

2.2. ******* болон ******* ******* *******-иудаас 2022 оны 10 дугаар сарын 25-ны өдөр ирээд ба*******гаа гаргасан ба уг ба*******гаанд ******* ******* ******* нь *******-тай тохиролцож өөрийн бутлуурыг угсарч ажиллаж байна. Мөн 2022 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдрийн байдлаар үндсэн хүчин чадлаар бүрэн ажиллаж байгаагаа нотлох, хэрэв энэ хугацаанд хүчин чадлыг бүрэн хэмжээгээр ажиллуулж чадахгүй бол угсарч байрлуулсан бутлан ангилах төхөөрөмжийг барьцаа болгон өгөх болно гэсэн. Гэтэл уг ба*******гааны хугацаанд шаардлагыг хангаагүй тул ******* ******* *******-ийн бутлан ангилах төхөөрөмжийг хураан авсан. Манай компиас ******* болон ******* нартай гэрээ байгуулаагүй тул нэхэмжлэгчийн гаргаж буй нэхэмжлэл манай компинад хамааралгүй гэжээ.

 

3. е даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээд ******* ******* ******* ******* *******-ийн татгалзал, тайлбарын агуулга:

Маргаан бүхий ком бутлуур манай компанийн өмчлөлийн бус нэхэмжлэгчийн өмчлөлийнх юм. Нэхэмжлэгч ком бутлуурыг манай компани захиран зарцуулах эрх байхгүй. Харин 2022 оны 10 дугаар сарын 25-ны өдрийн хийж буй ажилд ба*******гаа гаргах нь гэх *******чгийг ******* ******* ******* нь манай байгууллагыг хууран мэхлэх *******аар *******чүүлж авсан. Иймээс нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж өгнө үү гэжээ.

 

4. е даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээд *******-ийн татгалзал, тайлбарын агуулга:

Манай компани нь ******* ******* *******-ийн туслан гүйцэтгэгчээр чиглэлийн 23.63 км авто *******ын ажилд хамтран ажиллаж байсан. Тухайн үед авто *******ын бу*******сан чулуу, асфальт бетон, бетон зуурмагийн ажилд шаардлагатай 75000 м.куб бу*******сан чулууг бутлах ажлыг ******* ******* ******* ******* *******-иар гүйцэтгүүлэхээр гэрээ байгуулан урьдчилгаа төлбөр болон бусад төлбөрүүдийг тус компанид шилжүүлсэн. Тус компани нь ажлын гүйцэтгэлд доголдол үүсэж ажил хийж чадахгүй бол гэрээ цуцлах *******аар удаа дараалан мэдэгдсэний дагуу 2022 оны 10 дугаар сарын 25-ны өдөр ******* ******* ******* *******-ийн Ерөнхий захирал -ын иргэн нь ба*******гаа гарган бутлуурыг сайжруулахад шаардлагатай 50,000,000 төгрөгийг шилжүүлж өгсөн. Мөн *******-аас 1,377,685,083 төгрөгийг чулуу бутлуурын үйл ажиллагаанд зориулж ******* ******* ******* *******-ийн заасан дансанд шилжүүлсэн.

Гэтэл ******* ******* ******* ******* нь 75000 м.куб чулуу бутлах ёстой бай******* ажлын гүйцэтгэлийг хүлээлгэж өгөөгүй, ажил дуусгаагүй хаяж явсан, бу*******сан чулуугаар *******ын суурь тавих ёстой байхад бу*******сан чулуу нь цаг хугацаандаа гаргаагүй, тоо хэмжээндээ хүрээгүйгээс болж технологио өөрчлөн цементэн суурь тавьснаас үүдэн манай компани болон ******* ******* *******-д их хэмжээний хохирол учруулсан. Хөрөнгө барьцаа болгон шилжүүлсэн ******* ******* ******* *******-ийн Ерөнхий захирал -ын иргэн нь шударга бус хандаж ******* ******* ******* болон *******-д төслийн ажилд 26500 м.куб гүйцэтгэж үүргээ хагас дутуу доголдолтой гүйцэтгэж амлалт, ба*******гаа нэрээр худал тайлбар тавьж их хэмжээний хөрөнгө мөнгө, цаг хугацаа алдуулсан үлэмж маргаантай мөн нэхэмжлэгч гэх иргэнтэй ******* нь дээрх ажилд ямар нэгэн байдлаар ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулаагүй төлбөр мөнгө шилжүүлж байгаагүй.

Иймд нэхэмжлэл гаргах эрхгүй этгээд шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан байгаа тул нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.

5. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн агуулга:

Иргэний хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан хариуцагч ******* ******* *******-ийн хууль бус эзэмшлээс ротер бутлуур, хацарт бутлуур, тэжээгүүр, техникийн зөөврийн байр, цахилгаан мотор, цахилгааны утас, туузан дамжуулагч зэргээс бүрдсэн бутлуурын тоног төхөөрөмжийг гаргуулж нэхэмжлэгч *******т олгож,

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, 60 дугаар зүйлийн 60.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1 дэх заалтад тус тус зааснаар нэхэмжлэгчээс улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70,200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагчаас улсын тэмдэгтийн хураамжид 70,200 төгрөг гаргуулж нэхэмжлэгчид олгож шийдвэрлэжээ.

 

6. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлын агуулга:

6.1. Шүүх хэргийг шийдвэрлэхдээ хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэж бодит байдалд нийцэхгүй шийдвэр гаргасан. Учир нь нэхэмжлэгч өмчлөгч болох нь хэрэгт цугларсан баримтаар тогтоогдоогүй байхад нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангасан. Тодруулбал, шүүхийн шийдвэрт бутлуурын тоног төхөөрөмжийг нэхэмжлэгч нь бусдаас худалдан авсан болох нь дээр дурдсанаар гэрчийн мэдүүлэг, *******чгийн гэрээ, дансны хуулгаар тус тус тогтоогдсон. Уг үйл баримтыг хариуцагч баримтаар үгүйсгэж, няцаагаагүй гэжээ. Гэтэл нэхэмжпэгч нь шүүхэд нэхэмжлэл гаргахдаа бу*******гааны тоног төхөөрөмжүүдийг өөрийн хөрөнгөөр өөрөө худалдан авсан гэж *******чсэн байдаг боловч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад тайлбараа өөрчилж хацарт бутлуур, тэжээгүүрийг аас худалдах-худалдан авах гэрээний хариу үүрэгт тооцож авсан, бусад тоног төхөөрөмжийг өөр дамжуулж өвөр Монгол улсын иргэн н.гаас авсан гэж тайлбарласан. Харин шүүхийн шийдвэрт нь *******т тоног төхөөрөмж худалдсан мэтээр тайлбарлаж, хэргийн үйл баримтыг буруу дүгнэсэн. Үлдэгдэл тооцоонд гэсэн баримтыг 2022 оны 09 дүгээр сарын 03-ны өдөр , ******* нар үйлдсэн байх бөгөөд хэрэгт цугларсан баримтаар ******* нь 2022 оны 5-6 сарын хооронд ажлаа эхлүүлсэн бол 2022 оны 8, 9 сараас ******* ******* ******* ******* ажлаа эхэлсэн байдаг. Иймээс 2022 оны 09 дүгээр сарын 03-ны өдөр хацарт бутлуур, тэжээгүүрийг аас нэхэмжлэгч авсан бол энэ нь нэхэмжлэлийн шаардлагад дурдагдсан тоног төхөөрөмж *******ш болох нь тодорхой байхад шүүхээс энэ нөхцөл байдлыг анзаараагүй.

Мөн хэрэгт авагдсан ийн дансны хуулгаар нэхэмжлэгч түүний данс руу мөнгө шилжүүлээгүй, нь бэлнээр мөнгө дансандаа хийгээгүй байдаг. Их хэмжээний мөнгө орж ирж байсан нь тоног төхөөрөмжийн түрээсийн мөнгө гэж орж ирсэн байдаг бөгөөд нь бутлуурын мөнгө, буяа бутлуур, бутлуур урьдчилгаа гэх зэрэг утга бүхий зарлагуудыг хийсэн. Түүнчлэн нь 4 өөр хүний данс руу 8 удаагийн гүйлгээгээр мөнгө шилжүүлсэн бөгөөд үүнийг гэрч авах гээд байна энэ хүмүүсийн данс руу шилжүүлчих гэж хэлсэн тул шилжүүлсэн гэж тайлбарладаг. Гэтэл зарим шилжүүлэг дээр гэх нэр дурдагдаагүй, 2022 оны 06 дугаар сарын 13-ны өдөр ******* ******* ******* *******-ийн захирал -ний данс руу 6,000,000 төгрөгийг шилжүүлсэн дансны хуулга хүртэл байдаг. *******-ийн данснаас ийн данс руу тоног төхөөрөмжийн түрээсийн үнэ гэж мөнгө шилжүүлж байсан байдаг. Иймд нь гэх хүнээс ямар ямар тоног төхөөрөмжийг хэдэн төгрөгөөр худалдан авсан, худалдан авсан тоног төхөөрөмж нь маргаан бүхий тоног төхөөрөмж мөн эсэх нь хэрэгт цугларсан нотлох баримтаар бүрэн тогтоогдоогүй. Уг нөхцөл байдлууд тогтоогдоогүй, хэргийн нөхцөл байдал эргэлзээтэй байхад түүнийг тодруулалгүйгээр шүүхээс нэхэмжлэгчийг тоног төхөөрөмжүүдийг худалдан авсан гэж үзсэн.

Шүүх хариуцагчийг дээрх үйл баримт болон нэхэмжлэгчээс гаргаж өгсөн баримтыг баримтаар няцаагаагүй гэж буруутгасан. Гэтэл Иргэний хуулийн 106.1, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 25.2.2, 38.1-т тус тус заасны дагуу нэхэмжлэгч өөрийгөө өмчлөгч болохоо, хариуцагчийн эзэмшил хууль бус болохыг, харин хариуцагч өөрийн эзэмшлийг хууль ёсны болохыг нотлох үүрэгтэй. Харин хариуцагч нэхэмжлэгчийг өмчлөгч *******ш болохыг нотлох үүрэггүй байхад үүрэгтэй гэж тайлбарлаж нэхэмжлэгчээс гаргаж өгсөн баримтыг няцаагаагүй тул нэхэмжлэгч бу*******гааны тоног төхөөрөмжийг худалдан авсан учраас түүнийг өмчлөгч гэж үзсэн нь үндэслэлгүй. Шийдвэрт ******* нь 2022 онд *******-тай хайрга, дайрга худалдах, худалдан авах гэрээ байгуулж, хайрга дайрга нийлүүлэхээр тохиролцсон. Дээрх гэрээний дагуу нэхэмжлэгч ******* нь бусдаас худалдан авсан. Бутлуурын тоног төхөөрөмжийг *******-ийн заасан *******байд ажил гүйцэтгэхэд зориулж байрлуулсан болох нь *******уудын тайлбараар тогтоогдсон гэжээ. Гэвч нэхэмжлэгч болон түүний компани аймгийн сумын тосгоны *******ын ажилд ажиллаагүй гэдгийг *******е даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээд ******* шүүх хуралдааны үед тайлбарласан, нэхэмжлэгч тоног төхөөрөмжөө ажлын *******байд үлдээгээд явсан. Ажил дууссан тэр даруй зөөгөөд аваад явахад бэрхшээлтэй байдаг тул харуулдаа захиад явсан. өөрийнхөө харуулд үлдээгээд явсан байхад.... зэргээр харуулд тоног төхөөрөмжүүдээ үлдээгээд явсан гэж тайлбарладаг боловч бодит байдал дээр харуул байгаагүй, тухайн харуулын *******аар шүүхэд нэхэмжлэл гаргахдаа дурдаагүй, гэрчээр ч оролцуулаагүй атлаа шүүх хуралдааны үед ийнхүү тайлбарласан бөгөөд энэ *******аарх нотлох баримт хэрэгт авагдаагүй.

*******-аас санхүүжилт өгөхгүй байсан тул ажил зогссон учраас тоног төхөөрөмжөө үлдээгээд явсан гэж тайлбарладаг ч ******* нь *******-аас ямар нэгэн төлбөр нэхэмжилж байгаагүй, ын *******ын ажилтай холбоотойгоор санхүүжилт олгож байгаагүй, зөвхөн 2022 оноос хойш ******* ******* ******* ******* л ажиллаж байсан тул түүнд л санхүүжилт олгож байсан бөгөөд энэ *******аарх нотлох баримт хэрэгт авагдсан. Тус тоног төхөөрөмжийг ******* ******* ******* ******* ашиглаж, дараа нь ******* ******* *******-ийн эзэмшилд шилжсэн байхад нэхэмжлэгч 2022 оноос хойш нэг ч удаа шаардаж ирээгүй атлаа миний хөрөнгө гэж маргах болсон. Гэрч нар, нэхэмжлэгч, ******* ******* ******* ******* нарын мэдүүлэг харилцан зөрүүтэй төдийгүй шүүхээс нотлох баримтын шаардлага хангахгүй нотлох баримтыг үнэлж шийдвэр гаргасан. Тодруулбал ******* болон ******* нарын хооронд байгуулагдсан хайрга, дайрга худалдах, худалдан авах гэрээг шийдвэрийнхээ үндэслэл болгосон бөгөөд энэхүү гэрээний хуулбарт нотариатын тамга дарагдсан боловч ба*******гааны тэмдэг дарагдаагүй төдийгүй нотариатчийн ба*******гаат гарын үсэг зурагдаагүй. Нэхэмжлэгч Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.2-т заасан *******чмэл нотлох баримт гаргаж өгөх хуульд заасан журмыг зөрчсөн тул шийдвэрийн үндэслэл болохгүй. Нэхэмжлэгч компанийхаа үүргийг гүйцэтгэх гэж тоног төхөөрөмжийг авчирсан гэж тайлбарлаж байгаа тохиолдолд тухайн компани өмч, хөрөнгө байх боломжтой байхад шүүхээс энэ *******аар дүгнэлт хийлгүйгээр нэхэмжлэгчийн нэхэмжпэлийн шаардлагыг хангасан.

6.2.Шүүхээс Иргэний хуулийн 154 дүгээр зүйлийн 154.6-д тухайн хөрөнгийг эзэмшиж байсан боловч барьцаалах эрхгүй этгээд нь эзэмших эрхийг гэрчилсэн баримт *******чгийг шилжүүлэх *******аар тухайн хөрөнгийг барьцаалуулсан тохиолдолд барьцаалагч нь барьцаалуулагчийн барьцаалах эрхгүй болохыг мэдээгүй, мэдэх боломжгүй байсан бол барьцаалагчийг шударга эзэмшигч гэж үзнэ хэмээн заасан. Гэвч хариуцагч ******* ******* ******* нь хэний өмчлөлийн хөдлөх эд хөрөнгө буюу тоног төхөөрөмжийн эзэмших эрх хэнд байгаа *******аарх үйл баримтыг тодруулалгүй маргааны зүйл болох эд хөрөнгийг барьцаалах эрхгүй этгээдээс эзэмшилдээ авсан байх тул шударга эзэмшигч гэж үзэхгүй гэж дүгнэсэн. Иргэний хуулийн 109 дүгээр зүйлд үл хөдлөх эд хөрөнгийн хувьд улсын бүртгэлд бүртгэгдсэний үндсэн дээр өмчлөх эрх үүсдэг тул эзэмшил, өмчлөлийг шилжүүлэн авч байгаа этгээд түүнийг шалгах үүрэгтэй. Харин Иргэний хуулийн 91 дүгээр зүйлийн 91.1-т Гуравдагч этгээдийн хувьд эд хөрөнгө эзэмшигч нь тухайн эд хөрөнгийн өмчлөгч гэж тооцогдоно гэж заасны дагуу хөдлөх эд хөрөнгийг эзэмшиж байгаа этгээд түүний өмчлөгч гэж тооцогддог. ******* ******* ******* нь ******* ******* ******* *******-г өмчлөгч гэж үзэх эрхтэй бөгөөд түүний жинхэнэ өмчлөгчийг шалгах үүрэг хүлээхгүй. Мөн ******* ******* ******* ******* ч тухайн үед өөрийн өмч гэж тайлбарлаж байсан.

Нэхэмжлэгч ******* нь тухайн тоног төхөөрөмжийг ******* ******* ******* *******-д сайн дурын үндсэн дээр шилжүүлсэн бол түүний хууль бусаар захиран зарцуулсны үр дагаврыг өөрөө хариуцаж ******* ******* ******* *******-аас хохирлоо шаардах ёстой болохоос тухайн тоног төхөөрөмжийг хууль ёсоор эзэмшилдээ авсан манай компаниас шаардах ёсгүй. Тухайн үед эзэмшиж, ашиглаж байсан этгээд нь ******* ******* ******* ******* тул манай компани *******ийг өмчлөгч гэдгийг мэдээгүй, мэдэх боломжгүй байсан тул түүнээс зөвшөөрөл авах боломж байхгүй. ******* ******* ******* ******* нь 2022 оны 10 дугаар сарын 25-ны өдөр ба*******гааны гэрээг хүчээр байгуулсан гэх боловч энэ *******аарх нотлох баримтыг шүүхэд гаргаж өгөөгүй, өмнө ч ба*******гаа гаргаж өгч байсан бөгөөд энэ *******аарх нотлох баримт хэрэгт авагдсан. Иймд хариуцагчийг шударга эзэмшигч *******ш гэж тайлбарласан нь үндэслэлгүй. Мөн шүүхээс ...******* ******* ******* *******-аас шилжүүлж авахдаа хуульд заасан арга хэлбэрээр аваагүй болох нь тогтоогдож байна гэж дүгнэсэн. Гэтэл ******* ******* ******* нь маргаан бүхий тоног төхөөрөмжийг хэн нэгнээс хулгайлсан, хүчээр булаан авсан зүйл байхгүй. ******* ******* ******* ******* гэрээний үүргээ *******елүүлээгүй тул манай компани 2022 оны 10 дугаар сарын 25-ны өдөр ба*******гааны гэрээний дагуу хүлээн авсан. Хэдий энэ нь хуульд заасан барьцааны гэрээний шаардлагыг хангахгүй ч ******* ******* ******* ******* нь сайн дураар шилжүүлнэ гэсэн хүсэл зоригоо үүгээр илэрхийлсэн бөгөөд гэрээнд заасан үүргээ *******елүүлэлгүй ажлаа орхин явж манай компанид их хэмжээний хохирол учруулсан. Манай компани маргаан бүхий тоног төхөөрөмжийг хууль ёсоор эзэмшилдээ авсан байхад шүүх дээрх нөхцөл байдлыг харгалзан үзэлгүй хэрэгт цугларсан нотлох баримтыг ******* бүрээс нь бодитойгоор харьцуулан үзсэний үндсэн дээр үнэн зөв, эргэлзээгүй *******аас үнэлэх үүргээ *******елүүлээгүй хэт нэг *******ыг барьж, хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэж хариуцагчийн эрх ашгийг хохироосон.

Иймд шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжпэгчийн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.

 

7. Давж заалдах гомдолд гаргасан нэхэмжлэгчийн тайлбарын агуулга:

Нэхэмжлэгч нь аас 125,000,000 төгрөгийн авлагатай байснаас 35,000,000 төгрөгийг дансаар шилжүүлэн авч, ком бутлуурын тодорхой хэсгүүдийг үлдэгдэл 90,000,000 төгрөгт тооцож авсан. Уг нөхцөл байдлыг нотлох баримтыг хэрэгт нотлох баримтын шаардлага хангуулж өгсөн. Анхан шатны шүүх хуралдааны явцад ын гэрчээр асуулгах хүсэлт гаргасан боловч түүнийг гэрчээр асуух шаардлагагүй, уг нөхцөл байдлыг зөвшөөрч байгаагаа илэрхийлсэн. Нэхэмжлэгч нь н.Мөнхтөрөөр дамжуулан н.гаас бутлуур худалдаж авсан гэдгийг нийт 7 удаагийн гүйлгээгээр 58,500,000 төгрөгийг шилжүүлсэн бөгөөд хэрэгт дансны хуулгыг нотлох баримтаар хавсаргасан.

Хэрэгт авагдсан ба*******гаа нь нотлох баримтын шаардлага хангаагүй. Анхан шатны шүүх хуралдааны явцад гуравдагч этгээдийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн зүгээс тухайн бутлуурыг *******ийн өмчлөлийнх гэх тайлбар гаргасан. Уг бутлуурыг зөөвөрлөхөд 20,000,000 төгрөг шаардлагатай учраас зөөвөрлөж чадаагүй байхад өөр компани ашиглаж байсан. Тухайн нөхцөл байдлын улмаас өөрийн өмчлөлийн бутлуураа авахын тулд анхан шатны шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан. Нэхэмжлэгчийн зүгээс нэхэмжлэлийн шаардлага болох бутлууруудыг өөрийн өмчлөлийнх гэдгийг нотлох баримтуудыг хэрэгт хавсаргасан. Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж өгнө үү гэжээ.

 

ХЯНАВАЛ:

 

1. Давж заалдах шатны шүүх Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 166 дугаар зүйлийн 166.4 дэх хэсэгт заасан хэргийг зөвхөн гомдолд дурдсан үндэслэлээр хязгаарлалгүй бүхэлд нь хянаад анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгов.

 

2. Нэхэмжлэгч ******* нь хариуцагч ******* ******* *******-д холбогдуулан тус компанийн хууль бус эзэмшлээс ротер бутлуур, хацарт бутлуур, тэжээгүүр, техникийн зөөврийн байр, цахилгаан мотор, цахилгааны утас, туузан дамжуулагч зэргээс бүрдсэн бутлуурын тоног төхөөрөмж гаргуулахаар нэхэмжлэл гаргасныг хариуцагч эс зөвшөөрч маргажээ.

 

3.Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад *******е даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээдээр *******, ******* ******* ******* *******-иудыг оролцуулсан бөгөөд ******* нь хариуцагчийн тайлбарыг, ******* ******* ******* ******* нь нэхэмжлэгчийн тайлбарыг тус тус дэмжиж оролцсон.

 

4. Хэргийн баримтууд, зохигчдын тайлбараар дараах үйл баримт тогтоогдсон. Үүнд:

4.1. ******* ******* ******* болон *******-ийн хооронд 2022 оны 05 дугаар сарын 20-ны өдөр ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулагдсан бөгөөд уг гэрээгээр гүйцэтгэгч ******* нь захиалагч ******* ******* *******-д сумын төвөөс ын төмөр бетон гүүр хүртэлх 23.6 км *******ын ажлын төмөр бетон гүүрийн ажлыг хийж гүйцэтгэн 2023 оны 08 сарын 30-ны өдрийн дотор хүлээлгэн өгөхөөр тохиролцсон. /хх-ийн 68-69/

4.2. ******* нь *******-тай 2022 оны 05 дугаар сарын 20-ны өдөр Хайрга-дайрга нийлүүлэх, худалдах худалдан авах гэрээ-г байгуулж, уг гэрээгээр ******* нь чанарын шаардлага хангасан 100,000 м.куб хайрга-дайрга нийлүүлэлтийг аймаг, сумын нутаг дэвсгэр сумаас гүүр хүртэл ерөнхий гүйцэтгэгч ******* ******* *******, туслан гүйцэтгэгч *******-д 2022 оны 05 дугаар сарын 20-ны өдрөөс 2022 оны 08 дугаар сарын 20-ны өдрийг хүртэл хугацаагаар нийлүүлэхээр харилцан тохиролцсон. /хх-ийн 6-11/

 

4.3. Нэхэмжлэгч ******* нь *******-ийн гүйцэтгэх захирлаар 2017 оны 01 дүгээр сарын 26-ны өдөр бүртгэгдсэн болох нь хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээний хуулбараар тогтоогдсон.

 

4.4. Мөн ******* болон ******* ******* ******* *******-ийн хооронд 2022 оны 09 дүгээр сарын 20-ны өдөр Хайрга-дайрга нийлүүлэх худалдах, худалдан авах гэрээ-г байгуулж, гэрээгээр ******* ******* ******* ******* нь чанарын шаардлага хангасан 75,000 м.куб хайрга дайрга нийлүүлэлтийг аймаг, - чиглэлийн 23.6 км авто *******ын өргөтгөл засвар шинэтгэлийн ажилд 2022 оны 09 дүгээр сарын 28-ны өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдрийг хүртэл хугацаагаар нийлүүлэхээр харилцан тохиролцсон. /хх-ийн 71-75/

 

4.5. Нэхэмжлэгч ******* нь тай 2022 оны 04 дүгээр сарын 12-ны өдөр Худалдах, худалдан авах гэрээ-г байгуулж, гэрээгээр хайрга дайрганы бутлуурын зориулалттай 3 ширхэг эд ангийг 125,000,000 төгрөгөөр худалдахаар тохиролцсон байх ба гэрээний дагуу нь 2022 оны 04 дүгээр сарын 12-ны өдөр 20,000,000 төгрөг, 2022 оны 04 дүгээр сарын 18-ны өдөр 10,000,000 төгрөг, 2022 оны 04 дүгээр сарын 29-ний өдөр 2,500,000 төгрөг, 2022 оны 05 дугаар сарын 01-ний өдөр 2,500,000 төгрөг, нийт 35,000,000 төгрөгийг *******т шилжүүлж, үлдэх төлбөрт 600х900 хацарт бутлуур, тэжээгүүрийн хамт тооцон өгсөн байна. /хх 88-95 *******/

 

4.6. Мөн гэрч шүүхэд 6 ширхэг ком бутлуур нь *******ийн өмчлөлийн эд хөрөнгө юм. аймгаас хацарт бутлуур, тоног төхөөрөмжийг 2022 оны 6 дугаар сард худалдаж аваад угсарсан, мөн н. гэх хүнээс бутлуур авсан гэх агуулгатай мэдүүлгийг,

 

Гэрч шүүхэд н. гэх хүнээс ком бутлуурыг 2022 оны 05 дугаар сарын сүүлээр 50 сая төгрөгөөр худалдаж авсан. Нэхэмжлэгч нь тухайн үед хөдөө байсан тул над руу мөнгө шилжүүлээд бутлуурыг авахуулж байсан. *******р мөнгийг н.ы хэлсэн данс руу шилжүүлсэн гэх агуулгатай мэдүүлгийг тус тус өгсөн. /хх-ийн 188-194/

 

4.7. Гэрч ийн банк дахь тоот данснаас банк дахь тоот данс руу 2022 оны 05 дугаар сарын 28-ны өдөр 9,420,000 төгрөгийг Вutluuriin uridchilgaa гэх утгатай, банк дахь тоот данс руу 2022 оны 05 дугаар сарын 31-ний өдөр 15,000,000 төгрөгийг butluuriin mungu 2022 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдөр 8,700,000 төгрөгийг uldegdel butluur гэх утгатай, банк дахь тоот данс руу 2022 оны 06 дугаар сарын 09-ний өдөр 5,000,000 төгрөгийг buyn butluur uridchilgaa yuan, 2022 оны 06 дугаар сарын 22-ны өдөр 20,000,000 төгрөг болон 3,800,000 төгрөгийг БУТЛУУР гэх утгатай, тоот данс руу 2022 оны 06 дугаар сарын 13-ны өдөр butluur гэх утгатайгаар тус тус шилжүүлсэн. /хх25-38/

 

4.8. Дээрхээс дүгнэвэл, нэхэмжлэгч ******* нь аас хацарт бутлуур, тэжээгүүрийг, Монгол улсын иргэн н.аас ротер бутлуур, техникийн зөөврийн байр, цахилгаан мотор, цахилгааны утас, туузан дамжуулагч зэрэг тоног төхөөрөмжүүдийг худалдан авч, гэрээгээр тохирсон хайрга дайргыг нийлүүлэхээр маргаан бүхий тоног төхөөрөмжийг ажлын *******байд байрлуулсанаас гадна энэ *******байд *******, ******* ******* ******* *******-иуд ажиллаж байсан гэж үзэх үндэслэлтэй байна.

 

4.9.Гэрээний хугацаанд ******* ******* ******* ******* нь хайрга дайргыг бүрэн нийлүүлээгүй бөгөөд ******* ******* ******* *******-ийн захирал -ын иргэн нь ******* ******* *******-ийн гүйцэтгэх захирал д 2022 оны 10 дугаар сарын 25-ны өдөр хийж буй ажилд ба*******гаа гаргах нь гэх баримтыг үйлдэж, тус компаниудын захирлууд гарын үсгээ зурж ба*******гаажуулсан. /хх-ийн 48/

 

Зохигчдын маргаж буй бутлуурын тоног төхөөрөмж нь арлын дугааргүйгээс гадна ямар нэг бүртгэлгүй эд хөрөнгө байна.

 

5. Нэхэмжлэгч нь өөрийн өмчлөлийн бутлуурын тоног төхөөрөмжийг хариуцагчийн хууль бус эзэмшлээс гаргуулна гэж, хариуцагч нь ба*******гаа баримтаар бутлуурын тоног төхөөрөмжийн шударга эзэмшигч болсон, ******* ******* ******* *******-ийг барьцаалах эрхгүй болохыг мэдэх боломжгүй байсан, *******, ******* нартай гэрээ хэлцэл байгуулаагүй учраас нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэл манай компанид хамааралгүй гэж эс зөвшөөрсөн тайлбар гарган, маргажээ.

 

5.1. Иргэний хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1 дэх хэсэгт зааснаар өмчлөгч нь хөрөнгөө бусдын хууль бус эзэмшлээс шаардахын тулд нэхэмжлэгч нь өмчлөгч байх, хариуцагчийн эзэмшил хууль бус буюу хууль, гэрээгээр эзэмших эрхгүй гэх байдал тогтоогдсон байх учиртай.

 

5.2. Хэргийн баримтаар нэхэмжлэгч ******* нь ротер бутлуур, хацарт бутлуур, тэжээгүүр, техникийн зөөврийн байр, цахилгаан мотор, цахилгааны утас, туузан дамжуулагч зэргээс бүрдсэн бутлуурын тоног төхөөрөмжийг бусдаас худалдан авч, тоног төхөөрөмжийн өмчлөгч болох нь тогтоогдсон. Харин маргаан бүхий бутлуурын тоног төхөөрөмж хариуцагч ******* ******* *******-ийн эзэмшилд байгаа үйл баримтын *******аар зохигчид маргахгүй байна.

5.3. Анхан шатны шүүх хариуцагчийг бутлуурын тоног төхөөрөмжийг хууль бусаар эзэмшиж байгаа гэж дүгнээд нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэсэн нь Иргэний хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1 дэх хэсэгт нийцээгүй.

5.4. Учир нь хэрэгт авагдсан ******* ******* ******* *******-ийн захирал -ын иргэн нь ******* ******* *******-ийн гүйцэтгэх захирал д гаргасан ба*******гаа гэх баримтад ...миний *******е - чиглэлийн 23.63 км авто *******ын бу*******сан чулуу, асфальт бетон, бетон зуурмагийн ажилд шаардлагатай 75000 м3 бу*******сан чулууг бу*******ж дуусгахаар *******-ийн -тай тохиролцож өөрийн бутлуурыг угсарч ажиллаж байна. Үндсэн хүчин чадлаар өдөрт 1000 м3 бу*******сан чулуу гаргах хэмжээнд хүргэх үүрэгтэй. Одоогийн байдлаар өдөрт 150 м3 бу*******сан чулуу бэлтгэж нийт 600 м3 бу*******сан чулууг бэлдсэн байна. Иймээс тооцоот хүчин чадлаар ажиллахгүй байгаагаа хүлээн зөвшөөрч цаашид хийгдэх ажилдаа ба*******гаа гаргаж өгч байна. Одоо байгаа бутлуурыг сайжруулахад шаардлагатай байгаа зардалд 50,000,000 төгрөг урьдчилгаа болгон авах, 2022.10.30-ны байдлаар үндсэн хүчин чадлаар бүрэн ажиллаж байгаа нотлох, хэрэв энэ хугацаанд хүчин чадлыг бүрэн хэмжээгээрээ ажиллуулж харуулж чадахгүй бол угсарч байрлуулсан бутлан ангилах төхөөрөмжийг барьцаа болгон өгөх болно гэжээ.

5.5. Иргэний хуулийн 154 дүгээр зүйлийн 154.6-д Тухайн хөрөнгийг эзэмшиж байсан боловч барьцаалах эрхгүй этгээд нь эзэмших эрхийг гэрчилсэн баримт *******чгийг шилжүүлэх *******аар тухайн хөрөнгийг барьцаалуулсан тохиолдолд барьцаалагч нь барьцаалуулагчийн барьцаалах эрхгүй болохыг мэдээгүй, мэдэх боломжгүй байсан бол барьцаалагчийг шударга эзэмшигч гэж үзнэ гэжээ.

5.6. Тухайн маргаан бүхий бутлуурын тоног төхөөрөмжийг барьцаалуулсан, барьцааны эрх үүсэхэд барьцаалагч нь барьцаалуулагчийг барьцаалах эрхгүй болохыг мэдээгүй, мэдэх боломжгүй байсан тул хариуцагч ******* ******* *******-ийг барьцааны эрхийг шударгаар олж авсан гэж үзнэ. Тодруулбал, дээрх ба*******гааны баримтад ******* ******* ******* ******* нь өөрийн бутлуурыг угсарч ажиллаж байна, хэрэв хүчин чадлыг бүрэн хэмжээгээрээ ажиллуулж чадахгүй бол угсарч байрлуулсан бутлан ангилах төхөөрөмжийг барьцаа болгон өгөх *******аар хүсэл зоригоо илэрхийлсэн баримт *******чиг үйлдэж, гарын үсэг зурж, *******чгээр ба*******гаа гаргасан. Нөгөөтэйгүүр, хариуцагч нь маргаан бүхий тоног төхөөрөмжид арлын дугаар бүхий бүртгэлийн баримт *******чиггүй учир нэхэмжлэгчийн өмч болохыг мэдээгүй, мэдэх боломжгүй байсан нь Иргэний хуулийн 91 дүгээр зүйлийн 91.1-д зааснаар гуравдагч этгээд ******* ******* *******-ийн хувьд хөрөнгө эзэмшигч ******* ******* ******* ******* нь тухайн эд хөрөнгийн өмчлөгч гэж тооцогдох юм.

6. Хариуцагч нь барьцааны үндсэн дээр нэхэмжлэгчийн бутлуурын тоног төхөөрөмжийг эзэмшилдээ шилжүүлэн авсан эзэмшлийг хууль бус гэж үзэх үндэслэл хэргийн баримтаар тогтоогдсонгүй. Иймд Иргэний хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1 дэх хэсэгт заасан үндэслэлгүй тул хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлыг хангаж, анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгох нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэв.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.1.4-т заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Баянзүрх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрийн 101/ШШ2024/05764 дугаар шийдвэрийг хүчингүй болгож, Иргэний хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1 дэх хэсэгт заасан үндэслэл тогтоогдоогүй тул хариуцагч ******* ******* *******-д холбогдох, хууль бус эзэмшлээс ротер бутлуур, хацарт бутлуур, тэжээгүүр, техникийн зөөврийн байр, цахилгаан мотор, цахилгааны утас, туузан дамжуулагч зэргээс бүрдсэн бутлуурын тоног төхөөрөмж гаргуулах тухай нэхэмжлэгч *******ийн нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосугай.

 

2. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.3 дахь хэсэгт зааснаар давж заалдах журмаар гомдол гаргахдаа хариуцагчийн улсын тэмдэгтийн хураамжид 2025 оны 01 дүгээр сарын 02-ны өдөр урьдчилан төлсөн 70,200 төгрөгийг шүүгчийн захирамжаар буцаан олгосугай.

 

3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.3, 172 дугаар зүйлийн 172.1 дэх хэсэгт зааснаар магадлал танилцуулан сонсгомогц хүчинтэй болох бөгөөд зохигч, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч магадлалыг эс зөвшөөрвөл гардан авсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор хяналтын журмаар Улсын дээд шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй болохыг дурдсугай.

 

4. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.4, 119.7 дахь хэсэгт тус тус зааснаар магадлалыг танилцуулан сонсгож, 14 хоног өнгөрснөөс хойш 14 хоногийн дотор шүүхэд хүрэлцэн ирж магадлалыг гардан авах үүргээ *******елүүлээгүй нь хяналтын журмаар гомдол гаргах хугацааг тоолоход саад болохгүй бөгөөд шүүх хуралдаанд оролцоогүй *******д гардуулснаар гомдол гаргах хугацааг тоолохыг тайлбарласугай.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ Ц.АЛТАНЦЭЦЭГ

 

ШҮҮГЧИД Д.НЯМБАЗАР

 

Д.ДЭЛГЭРЦЭЦЭГ