*******ын нэхэм*******лэлтэй

иргэний хэргийн тухай

Нийслэлийн Иргэний хэргийн дав******* заалдах шатны шүүхийн шүүгч С.Энхбаяр даргал*******, шүүгч Д.Дэлгэрцэцэг, Д.Цогтсайхан нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн танхимд хийсэн шүүх хуралдаанаар

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 02 сарын 13-ны өдрийн 192/ШШ2025/01260 дугаар шийдвэртэй,

нэхэм*******лэгч *******ын нэхэм*******лэлтэй,

хариуцагч *******, ******* нарт холбогдох,

зээлийн гэрээний үүрэгт үндсэн зээл 298,591,555 төгрөг, зээлийн хүү 18,817,192 төгрөг, алданги 149,295,777 төгрөг, нийт 466,704,525 төгрөг гаргуул*******, барьцаа хөрөнгөөр үүргийн гүйцэтгэл хангуулах тухай иргэний хэргийг зохигчийн гаргасан дав******* заалдах гомдолд үндэслэн шүүгч Д.Цогтсайхан илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: нэхэм*******лэгчийн итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгч *******, хариуцагч *******-гийн итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгч *******, хариуцагч *******-ын итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгч *******, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Э.Чанцантөгс нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нэхэм*******лэлийн шаардлага, түүний үндэслэлийн агуулга:

1.1. ******* сангаас *******, ******* нартай 2019 оны 11 сарын 12-ны өдрийн ******* дугаартай зээлийн гэрээ байгуул*******, очир алмаз оёмол болон хатгамлын үйлдвэрийн төслийн зориулалтаар 298,591,555 төгрөгийг 60 сарын хугацаатай, *******илийн 3 хувийн хүүтэй зээлдүүлсэн. Мөн зээлдэгч нар нь 2019 оны 11 сарын 12-ны өдрийн ******* тоот барьцааны гэрээ байгуул*******, *******-ийн өмчлөлийн үл хөдлөх хөрөнгүүдийг барьцаалсан.

1.2. Зээлдэгч нар нь зээлийн гэрээний дагуу төлбөр зохих төлбөрүүдийг хугацаандаа төлөөгүй, удаа дараа зөрчи******* зээлийн хугацаа хэтэрч, зээлийн гэрээгээр хүлээсэн үүргээ зөрчсөн тул зээлийн гэрээнд заасны дагуу зохих арга хэм*******ээ авч, зээлээ хугацаандаа төлөх, төлөөгүй тохиолдолд зээлийн гэрээ болон хуулийн дагуу зохих арга хэм*******ээ авахыг зээлдэгчид урьдчилан мэдэгдсэн бөгөөд зээл төлүүлэх шаардлагыг хүргүүл*******, төслийн үйл а*******иллагаатай танилцах мониторингийн шалгалтын үеэр мөн зөрчлийн талаар мэдэгдсэн боловч өнөөдрийг хүртэл хугацаанд зээлийн төлбөрийг төлөөгүй байна.

1.3. Иймд гэрээний 3.1, 3.1.1, 3.1.2, 3.3-т заасны дагуу хариуцагч *******, ******* нараас үндсэн зээл 298,591,555 төгрөг, зээлийн хүү 18,817,192 төгрөг, алданги 149,295,777 төгрөг, нийт 466,704,525 төгрөгийг гаргуул******* нэхэм*******лэгч *******т олго******* өгнө үү. Зээлдэгч нар нь сайн дураараа шүүхийн шийдвэрийг биелүүлээгүй тохиолдолд *******-ийн өмчлөлийн үл хөдлөх эд хөрөнгүүдээс үүргийн гүйцэтгэлийг тус тус хангуул******* өгнө үү гэ*******ээ.

2. Хариуцагч *******, ******* нарын тайлбар, татгалзлын агуулга:

2.1. *******, ******* нар нь 2019 оны 11 сарын 12-ны өдөр зээлийн гэрээг ******* сантай байгуулсан. Нэхэм*******лэгч талаас зээлийн хүү болон алдангийг 2019 оны 11 сарын 22-ны өдрөөс 2024 оны 04 сар хүртэл нэхэм*******лэлд тооцсон, харин нэхэм*******лэлийн шаардлагаа нэмэгдүүлэхдээ 2024 оны 10 сар хүртэл хугацаагаар тооцсон.

Хариуцагч *******, ******* нар нь 2019 оны 11 сарын 22-ны өдрөөс 2020 оны 12 сар хүртэл хүү болох 8,733,000 төгрөгийг хугацааны дагуу сар бүр төлсөн болохыг нэхэм*******лэгч тал татгалзахгүй. Шүүхэд гарга******* өгсөн баримтууд нь 2019 оноос ковид цар тахал гарах үе хүртэл үйл а*******иллагаагаа хэвийн явуул******* байсан болохыг нотлох юм. 2020 оны 11 сарын 18-ны өдөр бүх нийтийн бэлэн байдлын зэрэгт шил*******үүлсэнтэй холбогдуулан эдийн засгийг дэм*******их чиглэлээр авах зарим арга хэм*******ээний тухай 183 тогтоол гарах хүртэлх хугацаанд манай оёдлын цех үйл а*******иллагаа явуул******* байсан. Үүний дараа ковид гарах үед оёдлын үйлдвэртээ очи******* чадахаа боль*******, хүмүүс а*******илдаа ирэхээ больсон.

2.2. ******* даргын А42 тушаалд 2020 оны 12 сараас 2021 оны 07 сарын 01-ний өдөр хүртэл зээл авсан энгийн зээлдэгчид хамаарах зээлдэгч нарт хүндрэл учруулахгүйгээр зээлийн хүү, алданги тооцохгүй гэ******* гарсан. Уг тушаалын дагуу 2021 оны 01 сарын 25-ны өдөр зээлийн төлөлтийг хойшлуулах агуулагтай хүсэлт гаргасан бөгөөд хүсэлтийг нотлох баримтаар гарга******* өгсөн. Тус хүсэлтэд ******* газраас 2021 оны 04 сарын 13-ны өдөр хариу өгөхдөө ...танай байгууллага хамрагдахгүй, зээлийн хүү, алдангийг тооцно гэсэн атлаа тушаалын доод хэсэгт дээрх хугацаанд үндсэн зээлийн хүү, алданги, нэмэгдүүлсэн хүүгийн төлбөрийн зөрчлийг бүрэн төл******* барагдуулаагүй тохиолдолд зээлийн гэрээнд заасны дагуу зээлийн гэрээг цуцал*******, зээлийг барьцаа болон бусад эд хөрөнгөөс хангуулах, улсын төсвийн хөрөнгөөс олгосон зээлийг зориулалтын дагуу зарцуул******* буй эсэх талаар хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулах арга хэм*******ээ авахыг үүгээр мэдэгдэ******* байна гэ*******ээ. Хуанлийн 10 хоногийн дотор төл******* барагдуулахыг шаарда******* байна гэсэн шаардлага ирсэн. Тус шаардлагаас үзэхэд манай байгуулсан зээлийн гэрээг 2021 оны 05 сарын 13-ны өдөр цуцалсан байна. Иргэний хууль болон 2016 оны 09 сарын 05-ны өдрийн Улсын Дээд шүүхийн 3 дугаартай зөвлөм*******ид хууль болон гэрээнд зааснаар аль нэг тал хүсэл зоригоо илэрхийлснээр хүчин төгөлдөр гэрээний хэрэг*******сэн хэсэг хэвээр үлдэ*******, үүргийн харилцааг цаашид дуусгавар болохыг гэрээг цуцлах гэнэ. Гэрээг цуцлах, гэрээнээс татгалзсанаар үүргийн харилцаа дуусгавар болох учир үүргийн харилцаанаас үүсэх шаардах эрх дуусгавар болно гэ******* заасан. Иймд гэрээ цуцлагдсан буюу үүргийн харилцаанаас үүсэх шаардах эрх дуусгавар болсон тул хүү, алдангийг төлөхөөс татгалза******* байна.

Харин зээлийн гэрээний үндсэн шаардлага болох 298,000,000 төгрөгийг төлөхөд татгалзах зүйлгүй. 2021 оны 04 сарын 13-ны өдрийг хүртэлх хугацааны буюу зээлийн гэрээ цуцлагдсан өдөр хүртэлх хүү болох 3,760,204 төгрөгийн хүүг төлөхөд татгалзах зүйлгүй гэ*******ээ.

3. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн агуулга: Иргэний хуулийн 281 дүгээр зүйлийн 281.1, 282 дугаар зүйлийн 282.1, 232 дугаар зүйлийн 232.4, 232.6, 232.8 дахь хэсэгт заасныг тус тус баримтлан *******, ******* нараас 392,056,635 төгрөгийг гаргуулан *******т олго*******, нэхэм*******лэлээс 74,647,888 төгрөгийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болго*******, Иргэний хуулийн 175 дугаар зүйлийн 175.1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан хариуцагч *******, ******* нар зээлийн гэрээний үүргээ эс биелүүлбэл Сонгинохайрхан ******* дугаартай үл хөдлөх хөрөнгө, Сонгинохайрхан ******* гэрчилгээний ******* дугаартай үл хөдлөх хөрөнгө, Сонгинохайрхан ******* гэрчилгээний ******* дугаартай үл хөдлөх хөрөнгө, Сонгинохайрхан ******* гэрчилгээний ******* дугаартай үл хөдлөх хөрөнгө, Сонгинохайрхан ******* гэрчилгээний ******* дугаартай үл хөдлөх хөрөнгө, Сонгинохайрхан ******* гэрчилгээний ******* дугаартай үл хөдлөх хөрөнгө, Сонгинохайрхан ******* гэрчилгээний ******* дугаартай, үл хөдлөх хөрөнгө, Сонгинохайрхан ******* гэрчилгээний ******* дугаартай үл хөдлөх хөрөнгө, Сонгинохайрхан ******* гэрчилгээний ******* дугаартай үйл хөдлөх хөрөнгө, Сонгинохайрхан ******* гэрчилгээний ******* дугаартай үл хөдлөх эд хөрөнгүүдийг тус тус албадан худалда*******, үнийн дүнгээс үүргийн гүйцэтгэлийг хангуулахыг Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт даалга*******, Улсын тэмдэгтийн хураам*******ийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.3-т зааснаар нэхэм*******лэл нь тэмдэгтийн хураам*******аас чөлөөлөгддөг болохыг дурда*******, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.2, 60 дугаар зүйлийн 60.1 дэх хэсэг, Улсын тэмдэгтийн хураам*******ийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-д зааснаар хариуцагч *******, ******* нараас 2,118,233 төгрөгийг гаргуулан улсын орлогод оруул******* шийдвэрлэ*******ээ.

4. Нэхэм*******лэгчийн итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан дав******* заалдах гомдлын агуулга:

4.1. Хэргийн 24 дүгээр талд зээл төлөлтийн дэлгэрэнгүй хуулгаас харвал хариуцагч нар зээлийн гэрээний үүргийг хуваарьт заасны дагуу төлөөгүй, анхнаасаа гэрээний үүргээ зөрчсөн, 2020 оны 11 cap хүртэл нийт 3,754,871 төгрөгийн зөрчилтэй байсныг буюу хэвийн ангилалд хамаарахгүйг шүүх анхаарч үзэлгүй цар тахал гарснаас хойш ззэлийн эргэн төлөлтийн зөрчил үүссэн мэтээр дүгнэснийг хүлээн зөвшөөрөхгүй.

4.2. Хариуцагч талын тайлбараар давагдашгүй хүчин зүйлийн улмаас үйл а*******иллагаа саатсан, зээлийн төлбөр төлөх болом*******гүй болсон гэх гол баримт болох Монголын Үндэсний Худалдаа а******* үйлдвэрийн танхимаас олгодог Гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчин зүйл, хүнд нөхцөл байдлуудыг гэрчилсэн нотлох баримтаа шүүхэд гарга******* өгөөгүй, бусад гарга******* өгсөн баримтууд нь нотлох баримтын шаардлага хангаагүй болно. Гэнэтийн болон давагдашгүй хүчин зүйл, Хүнд нөхцөл байдлын гэрчилгээнүүдийн ач холбогдлыг анхаарч үзээгүйгээс гадна хариуцагч *******, ******* нар нь зээлийн гэрээний үүргээ биелүүлээгүй нөхцөл байдал нь өөрийн буруутай үйлдэл, эс үйлддээс болоогүйг Монголын худалдаа а******* үйлдвэрийн танхимаас гаргасан Хүнд нөхцөл байдлын гэрчилгээ болон эрх бүхий бусад байгууллагаас гаргасан тодорхойлолт, эдийн засгийн мэдээлэл зэрэг баримтуудаар тогтоогдоогүй учир гэрээгээр хүлээсэн хариуцлагаас бүрэн чөлөөлөгдөх үндэслэлгүй гэ******* үзэ******* байна. Мөн 4. Энэ нөхцөлийг хэрэглэ******* байгаа аль нэг тал 6 дахь хэсгийн дагуу форс ма*******орын талаар нөгөө талдаа нэн даруй мэдэгдсэн тохиолдолд гэрээний үүргийг биелүүлэх болом*******гүй болгосон саад тотгор тохиолдсон үеэс эхэл*******, хэрэв форс ма*******орын тухай мэдэгдлийг нэн даруй мэдэгдээгүй бол нөгөө талд мэдэгдэл очсон үеэс хариуцлагаас чөлөөлөгдөнө хэмээсэн байхад анхан шатны шүүх нь үүнийг нотлох баримт хэрэгт авагдаагүй байхад хариуцагч нараас хэзээ мэдэгдэл очсоныг, хэдий хүртэл үйлчлэх зэргийг анхаараагүйгээр дүгнэлт хийсэнд гомдолтой байна.

4.3. Зээлдэгч болох хариуцагч нар нь зээлийн эргэн төлөлтийн хуваарийг анхнаасаа зөрчи******* ирсэн, А-373 дугаартай тушаалын үйлчлэлд хамрагдах болом*******гүй буюу зээлийн төлбөрийн зөрчилтэй, үүнд нь хөшүүргийн тооцоолол буюу алдангийн тооцоолол бодогдсон зэрэг нөхцөл байдлууд нь Засгийн газрын 2020 оны 183 дугаар тогтоол, ХХААХҮ-н сайдын 2020 оны зээл төлөх хуваарь өөрчлөлт оруулах тухай А-373 дугаартай тушаалын үйлчлэлд хамрагдахгүй болох нь үндэслэлтэй буюу хэргийн 23 дахь талд авагдсан *******ын 2021 оны 04 сарын 13-ны өдрийн 1/268 дугаартай албан тоотод дурдсан утга зохих хууль зүйн хүрээнд байсан. Хэрэв зөрчилгүй, хэвийн ангилалд хамаарагда******* байсан бол алдангийн тооцоолол нь бодогдохгүй.

Иймд хариуцагч тал өөрийн татгалзлаа нотол******* чадаагүй. Иргэний хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1 дэх хэсэгт заасан үүргээ үнэнч шударгаар хэрэг*******үүлэх үүрэгтэй. Мөн хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.8 дахь хэсэгт зааснаар алдангийн хэм*******ээг шүүх багасгах үндэслэл тоггоогдохгүй байх тул анхан шатны тойргийн шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруул*******, нэхэм*******лэлийг бүхэлд нь ханга******* өгнө үү гэ*******ээ.

5. Дав******* заалдах гомдолд гаргасан хариуцагч *******-ийн итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгчийн тайлбарын агуулга:

5.1. Бүх нийтийн бэлэн байдалд шил*******үүлэх тухай тогтоол гарахаас өмнө буюу 2022 оны 12 сар хүртэл нийт 3,754,871 төгрөгийн зөрчилтэй байсныг анхаарч үзэхгүйгээр хэвийн ангилалд байлга*******, цар тахал гарснаас хойш зээлийн эргэн төлөлтийн талаар анхан шатны шүүх буруу дүгнэсэн гэ******* гомдолд дурдсан. Цар тахал гарснаас үүдэн үйл а*******иллагаа явуулах болом*******гүй болсон бөгөөд захиалга ор******* ирэхгүйгээс шалтгаалан санхүүгийн хувьд үйл а*******иллагааг үргэл*******лүүлэх болом*******гүй нөхцөлд хүрсэн учраас зээлийг төлөх болом*******гүй байсан. Энэ талаар анхан шатны шүүх зөв дүгнэсэн. Мөн цар тахлын талаар баримтыг шүүхэд гарга******* өгөөгүй гэ******* гомдолд дурдсан хэдий ч нийтэд илэрхий үйл баримт байсан учраас нотлох шаардлагагүй гэ******* үзсэн. Дээрх нотлох баримтыг авах талаар хариуцагч тал хөөцөлдсөн зүйл байхгүй гэ*******ээ.

6. Дав******* заалдах гомдолд гаргасан хариуцагч *******-ын итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгчийн тайлбарын агуулга:

6.1. Дав******* заалдах гомдлын эхний үндэслэлд хэргийн 24 дүгээр талд авагдсан баримтаас үзэхэд зээлээ огт төлөөгүй, хэвийн ангилалд хамаарахгүй, зээлийн хөнгөлөлтөд хамаарагдахгүй, цар тахал гарсны улмаас зээлийн хүү болон алдангийг төлөхөөс татгалзсаныг зөвшөөрөхгүй гэ******* дурдсан. Тухайн үед манайх хэвийн ангилалд байсан. Учир нь зээлийн гэрээг анх 2019 оны 11 сарын 22-ны өдрөөс эхлэн 2021 оны 04 сарын 20-ны өдөр хүртэл буюу зээлийн гэрээ цуцлагдах хүртэл хугацаанд зээлийг бүтэн 1 *******ил төлсөн талаар баримт хэрэгт авагдсан. Нийт 8,733,000 төгрөгийг 2019 оны 12 сарын 20-ны өдрөөс 2020 оны 12 сарын 20-ны өдөр хүртэл бүтэн 1 *******илийг хүүг цаг тухайд нь төлсөн учраас хэвийн ангилалд хамрагдах бүрэн болом*******той байсан. Гэвч ******* газраас манайхыг хамруулахгүй гэх шийдвэр гаргасан. Мөн шүүхэд гарга******* өгөөгүй нотлох баримтын талаар гомдолд дурдсан. Цар тахал үүссэн болох нь шүүхийн практик болон нийтэд илэрхий байсан бөгөөд шүүх үүнийг практикийн дагуу шийдвэрлэхдээ алданги болон хүүг багасга******* шийдвэрлэдэг. Тухайлбал, банк болон банк бусын зээлийн талаар цар тахалтай холбоотойгоор шүүхийн практикт заавал нотлох баримт гарга******* өгөх шаардлагагүй гэ******* үзсэн. Түүнчлэн, шүүхээс алдангийг 50 хувь багасгасан бөгөөд 2020 оны 11 сарын 23-ны өдөр А/373 дугаартай тушаал гаргахдаа манайхыг хэвийн бус гэ******* үзсэн. *******ын 2021 оны 04 сарын 23-ны өдрийн шаардлага хүргүүлэх тухай бичиг буюу гэрээ цуцлах талаар албан бичиг хавтаст хэргийн 23 дугаар талд авагдсан. Уг гэрээ цуцлах бичгээс үзвэл зээлийн үндсэн төлөлтийг хийхгүй бол гэрээ цуцлахыг мэдэгдэ******* байна гэ******* дурдаад 10 хоногийн хугацаа өгсөн байдаг. Иймд Иргэний хуульд заасны дагуу гэрээг цуцална гэдэг нь хүчин төгөлдөр гэрээний хэрэг*******сэн хэсгийг хэвээр үлдээ*******, үүргийн харилцааг цааш дуусгавар болгосныг гэрээг цуцлах гэнэ. Гэрээг цуцалснаар буюу гэрээнээс татгалзсанаар үүргийн харилцаа дуусгавар болох учир үүргийн харилцаанаас үүсэх шаардах эрх дуусгавар болно гэ******* заасны дагуу гэрээ цуцлагдсан тул зээлдэгч гэрээг цуцлагдсан гэ******* ойлгоод хүүг төрөөс төлөхгүй байсаар өдийг хүрсэн. Хариуцагч нар анх зээл аваад зээлээ төлөхгүйгээр зугтаая, төлөхгүй алга болчихъё гэх санаа сэдэл анхнаасаа байгаагүй тухайн үед ковид-19 цар тахлын үе таарсан гэ*******ээ.

 

7. Хариуцагч *******-ын итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан дав******* заалдах гомдлын агуулга:

7.1. *******ын даргын А42 тушаалд 2020 оны 12 сараас 2021 оны 07 сарын 01-ний өдөр хүртэл зээл авсан энгийн зээлдэгчид хамаарах зээлдэгч нарт хүндрэл учруулахгүйгээр зээлийн хүү, алданги тооцохгүй байх-аар шийдвэрлэсэн. Манай байгууллагаас зээлийн эргэн төлөлтийг хойшлуулах, алдангийг чөлөөлүүлэх тухай гаргасан хүсэлтийн дагуу *******и*******иг дунд үйлдвэрийн газраас ...танай байгууллага хамрагдахгүй, зээлийн хүү, алдангийг тооцно... гэсэн хариу өгсөн ба тухайн тушаалын доод хэсэгт дээрх хугацаанд үндсэн зээлийн хүү, алданги, нэмэгдүүлсэн хүүгийн төлбөрийн зөрчлийг бүрэн төл******* барагдуулаагүй тохиолдолд зээлийн гэрээнд заасны дагуу зээлийн гэрээг цуцал*******, зээлийг барьцаа болон бусад эд хөрөнгөөс хангуулах, улсын төсвийн хөрөнгөөс олгосон зээлийг зориулалтын дагуу зарцуул******* буй эсэх талаар хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулах арга хэм*******ээ авахыг үүгээр мэдэгдэ******* байна гэ*******ээ. Өорөөр хэлбэл, хуаилийн 10 хоногийн дотор төл******* барагдуулахыг шаарда******* байна гэсэн шаардлага ирсэн. Иймд тус шаардлагаас үзэхэд манай байгуулсан зээлийн гэрээг 2021 оны 05 сарын 13-ны өдөр цуцалсан гэ******* үзнэ. Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсгийн 6-д 2021 оны 04 сарын 13-ны өдрийн 1/268 дугаартай шаардлага хүргүүлэх тухай албан бичгийг гэрээ цуцлах хандсанаар гэрээг цуцалсан гэ*******... үзсэн нь үндэслэлгүй байна.

7.2. Мөн шийдвэрийн үндэслэх хэсгийн 8-д нийт хугацааны 50 хувьд нь гэм буруугүй гэ******* шүүх үзсэн тул энэ хугацааны алдангийг Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.8 дахь хэсэгт зааснаар бууруулан тогтоох нь зүйтэй. Талууд гэрээгээр алданги тооцохоор тохиролцсон тул Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.4, 232.6 дахь хэсэгт зааснаар алдангийн 50 хувийн төлбөр болох 74,647,888 төгрөгийг хариуцагч нараас гаргуулна гэ******* буруу дүгнэсэн. Иргэний хууль болон 2016 оны 09 сарын 05-ны өдрийн Улсын дээд шүүхийн 3 дугаартай зөвлөм*******ид хууль болон гэрээнд зааснаар аль нэг тал хүсэл зоригоо илэрхийлснээр хүчин төгөлдөр гэрээний хэрэг*******сэн хэсэг хэвзэр үлдэ*******, үүргийн харилцааг цаашид дуусгавар болохыг гэрээг цуцлах гэнэ. Гэрээг цуцлах, гэрээнээс татгалзсанаар үүргийн харилцаа дуусгавар болох учир үүргийн харилцаанаас үүсэх шаардах эрх дуусгавар болно гэ******* заасан. Иймд гэрээ цуцлагдсан буюу үүргийн харилцаанаас үүсэх шаардах эрх дуусгавар болсон тул хүү, алдангийг төлөх үндэслэл тогтоогдохгүй байхад шүүх хуулийг буруу хэрэглэн зээлийн хүү 18,817,192 төгрөг, алданги 74,647,888 төгрөгийг тус тус гаргуулахаар шийдвэрлэсэнд гомдолтой байна.

7.3. Иймд анхан шатны тойргийн шүүхийн шийдвэрт хариуцагч талаас хүү 18,817,192 төгрөг, алданги 74,647,888 төгрөг тус тус гаргуулахаар шийдвэрлэсэн хэсгийг хаса*******, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.1.2-т заасны дагуу анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруул******* өгнө үү гэ*******ээ.

8. Дав******* заалдах гомдолд гаргасан нэхэм*******лэгч талын тайлбарын агуулга: Хавтаст хэргийн 23 дугаар талд авагдсан 1/268 дугаартай албан тоотын талаар гомдолд дурдсан. Уг албан тоотын гарчиг нь шаардлага хүргүүлэх тухай гэх нэртэй байх бөгөөд зээлийн эргэн төлөлт зөрчилтэй байна, зээлээ төлнө үү гэх агуулгыг дурдсан. Албан тоотын доод хэсэгт *******ич: зээлээ төлөхгүй бол гэрээг цуцална гэх урьдчилсан сануулга өгсөн. Онолын үүднээс харахад шаардлага гэдэг нь нөхцөл байдал, *******урам стандарт эсхүл хүсэлтийг хангахын тулд тавигдах нөхцөл, заавар, шаардлагыг тусгасан зүйл юм. Дээр дурдсан зээлийн гэрээг цуцлах талаар дурдсан нь цаашид тийм арга хэм*******ээ авч болохыг сануул******* бичсэн болно. Түүнээс гэрээг цуцлахыг мэдэгдсэн мэдэгдэл хэлбэрээр явуулсан албан тоот биш юм. Мөн *******т итгэм*******лэл олгосон асуудлын талаар гомдолд дурдсан. Энэ талаар анхан шатын шүүх зөв, ойлгом*******тойгоор тайлбарласан. Хэрэв итгэм*******лэл олгогдоогүй этгээдийг оролцуул******* хэргийг шийдвэрлэсэн бол арай өөр асуудал яригдана. Гэтэл хэргийг шийдвэрлэхээс өмнө итгэм*******лэл олгосон байдаг. Үүнд Иргэний хуулийн 53 дугаар зүйлийн 53.1 дэх хэсэгт эрх олгогдоогүй этгээдийн хийсэн үйлдлийг эрх бүхий этгээд хо*******им дэм*******и*******, зөвшөөрсөн бол уг үйлдлийг хүчин төгөлдөр гэ******* үзнэ гэ******* заасан. Гэвч хариуцагч тал хуулиа сайн судлаагүй. Мөн ийм хуулийн заалт хаана байна гэх байдлаар анхан шатны шүүгчээс асуугаагүй атлаа асуусан гэх байдлаар тайлбарласан. Иймд анхан шатны шүүх энэ талаар үндэслэл бүхий шийдвэр гаргасан тул хариуцагч талын гаргасан дав******* заалдах гомдлыг хангахгүй орхи******* өгнө үү гэ*******ээ.

ХЯНАВАЛ:

 

1. Дав******* заалдах шатны шүүх зохигчийн гаргасан гомдлын хүрээнд хэргийг хянаад нэхэм*******лэгч талын гаргасан дав******* заалдах гомдлыг ханга*******, хариуцагч талын гаргасан дав******* заалдах гомдлыг хангахгүй орхи*******, анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруул******* шийдвэрлэв.

 

2. Нэхэм*******лэгч ******* нь хариуцагч *******, ******* нарт холбогдуулан үндсэн зээл 298,591,555 төгрөг, хүү 18,373,723 төгрөг, алданги 124,861,237 төгрөг, нийт 441,826,515 төгрөг гаргуулахаар нэхэм*******лэл гарга*******, хэрэг хянан шийдвэрлэх а*******иллагааны явцад нэхэм*******лэлийн шаардлагаа зээлийн хүү 443,469 төгрөг, алданги 24,434,540 төгрөгөөр нэмэгдүүл*******, зээлийн гэрээний үүрэгт үндсэн зээл 298,591,555 төгрөг, хүү 18,817,192 төгрөг, алданги 149,295,777 төгрөг, нийт 466,704,525 төгрөг гаргуул*******, барьцаа хөрөнгүүдээр үүргийн гүйцэтгэл хангуулахаар шаардсаныг хариуцагч нар эс зөвшөөрч марга*******ээ.

 

3. ******* сан болон *******, ******* нарын хооронд 2019 оны 11 сарын 12-ны өдөр ******* дугаартай зээлийн гэрээ байгуулагда*******, зээлдүүлэгч нь 298,591,555 төгрөгийг *******илийн 3 хувийн хүүтэй, 60 сарын хугацаатай, очир алмаз оёмол болон хатгамлын үйлдвэрийн төслийн зориулалтаар зээлдүүлэх, зээлдэгч нар нь зээлийн эргэн төлөлтийн хуваарийн дагуу зээл, зээлийн хүүг төлөхөөр харилцан тохиролцсон байна. /хх9-13/

Хүнс, хөдөө а******* ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайдын 2020 оны 08 сарын 21-ний өдрийн А-273 дугаар тушаалаар Засгийн газрын хэрэг*******үүлэгч агентлаг ******* байгуулагдсантай холбогдуулан ******* сан гийн а*******лын албыг татан буулга*******, түүний үндсэн болон бусад эд хөрөнгө, өр авлага, үйл а*******иллагааг *******т шил*******үүлсэн байна./хх-8/

 

4. Анхан шатны шүүх талуудын хооронд Иргэний хуулийн 281 дүгээр зүйлийн 281.1 дэх хэсэгт заасан зээлийн гэрээ байгуулагдсан, гэрээ хүчин төгөлдөр талаар зөв дүгнэ*******ээ. Талууд зээлийн гэрээг бичгээр байгуулсан нь Иргэний хуулийн 282 дугаар зүйлийн 282.3 дахь хэсэгт нийцсэн байх тул зээлдүүлэгч нь зээлийн хүү шаардах эрхтэй.

5. Нэхэм*******лэгчээс 2019 оны 11 сарын 22-ны өдөр хариуцагч *******, ******* нарт 298,591,555 төгрөгийг шил*******үүлсэн, хариуцагчаас зээлийн хүүд нийт 8,733,333 төгрөг төлсөн, мөн 2021 оны 01 сарын 01-ний өдрөөс хойш эргэн төлөлт хийгдээгүй талаарх үйл баримтыг анхан шатны шүүх зөв тогтоосон, энэ талаар зохигчид маргаагүй.

6. Хариуцагч нар зээлийн гэрээний хавсралтаар тохиролцсон эргэн төлөлтийн хуваарийн дагуу сар бүр зээл, зээлийн хүүг хэсэгчлэн төлөхөөр хүлээсэн үүргээ 2021 оны 01 сарын 01-ний өдрөөс хойш гүйцэтгээгүй нь Иргэний хуулийн 222 дугаар зүйлийн 222.1.1 дэх хэсэгт зааснаар зээлдэгч нар нь зээлийн мөнгөн хөрөнгийг хугацаанд төлөх үүргээ зөрчсөн тул хугацаа хэтрүүлсэн гэ******* үзнэ.

Анхан шатны шүүх хариуцагч нараас зээлийн гэрээний үндсэн төлбөрт 298,591,555 төгрөг, зээлийн хүүд 18,817,192 төгрөгийг гаргуул******* нэхэм*******лэгчид олгохоор шийдвэрлэсэн нь Иргэний хуулийн 281 дүгээр зүйлийн 281.1 дэх хэсэгт нийц*******ээ.

7. *******ын 2021 оны 04 сарын 13-ны өдрийн 1/268 тоот албан бичгээр *******-т шаардлага хүргүүлэх тухай нэртэй баримт өгснөөр гэрээний харилцаа дуусгавар болсон, үүргийн нэмэлт үүрэг үүсэхгүй гэ******* марга******* байгаа нь үндэслэлгүй.

Уг баримтад ******* газраас зээлдэгч нарыг зээлийг гэрээнд заасан хуваарийн дагуу төлөх талаар мэдэгдсэн агуулгатай ба уг гэрээг цуцлах тухай мэдэгдэл гэ******* үзэхгүй тул энэ талаарх хариуцагч *******-ын итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан дав******* заалдах гомдлыг хангахгүй.

8. Харин шүүх нэхэм*******лэлийн шаардлагаас алдангид холбогдох хэсгийг хэрэгсэхгүй болго******* шийдвэрлэхдээ ковид цар тахлын нөхцөл байдал нөлөөлсөн гэ******* дүгнэсэн нь нотлох баримт үнэлэх *******урамд нийцээгүй байгааг дав******* заалдах шатны шүүхээс зөвтгөн дүгнэ******* энэ талаар гаргасан нэхэм*******лэгчийн итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгчийн дав******* заалдах гомдлыг хангах нь зүйтэй.

Тодруулбал, Коронавируст халдвар /ковид-19/-ын цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх, нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг бууруулах тухай хууль, Засгийн газрын 2020 оны 183 дугаар тогтоол, ХХААХҮ-ийн сайдын 2020 оны зээл төлөх хуваарьт өөрчлөлт оруулах тухай А-373 дугаар тушаал зэргээр зохицуулсан ковид цар тахлын үед төрөөс авч хэрэг*******үүл******* буй зохицуулсан арга хэм*******ээнд *******ээс олго******* байгаа хөнгөлттэй зээлийг алдангиас чөлөөлөх хөнгөлөлт хамаараагүй болно.

Дээрх хугацааны алданги нь гэрээний үлдэх үүрэг 298,591,555 төгрөгийн 50 хувиас хэдийн хэтэрсэн байх тул Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.4 дэх хэсэгт нийцүүлэн гүйцэтгээгүй үүргийн үнийн дүнгийн 50 хувиар тооцо******* алданги шаардсан нь үндэслэлтэй байх тул зээлийн гэрээний үүрэг 298,591,555 төгрөгийн 50 хувиар тооцо******* 149,295,777 төгрөгийн алдангийг хариуцагч нараас олго*******, нэхэм*******лэгч байгууллагад олгох үндэслэлтэй байна.

9. Дээрх үндэслэлээр зээлийн гэрээний үүргийн гүйцэтгэлд үндсэн зээл 298,591,555 төгрөг, хүү 18,817,192 төгрөг, алданги 149,295,777 төгрөг, нийт 466,704,525 төгрөгийг хариуцагч *******, ******* нараас гаргуул******* нэхэм*******лэгч *******т олгохоор анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулав.

10. Хариуцагч *******, ******* нар нь барьцааны зүйлээр үүргийн гүйцэтгэл хангуулахаар шийдвэрлэснийг эс зөвшөөрч гомдол гаргаагүй тул талуудын зарчмын үүднээс дэлгэрэнгүй дүгнэлт өгөхгүй

 

11. Хариуцагч *******-ын итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгч ...нэхэм*******лэгч байгууллагыг төлөөлөх эрхгүй этгээдийн гаргасан гэх агуулгаар гаргасан дав******* заалдах гомдол үндэслэлгүй. Учир нь нэхэм*******лэгч ******* газраас анх шүүхэд нэхэм*******лэл гаргахдаа итгэм*******лэлээ ирүүлээгүй боловч хэрэг хянан шийдвэрлэх а*******иллагааны явцад итгэм*******лэл олгосон нь хэрэг хянан шийдвэрлэх а*******иллагааны *******урмыг ноцтой зөрчсөн гэ******* үзэхгүй тул энэ талаар гаргасан гомдлыг хүлээн авах болом*******гүй байна.

 

12. Дээрх үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруул*******, нэхэм*******лэгчийн итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан дав******* заалдах гомдлыг ханга*******, хариуцагч *******-ын итгэм*******лэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан дав******* заалдах гомдлыг хангахгүй орхих нь зүйтэй гэ******* шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэв.

 

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.1.2-т заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 02 дугаар сарын 13-ны өдрийн 192/ШШ2025/01260 дугаар шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтыг Иргэний хуулийн 281 дүгээр зүйлийн 281.1, 282 дугаар зүйлийн 282.1, 232 дугаар зүйлийн 232.6 дахь хэсэгт заасныг баримтлан хариуцагч *******, ******* нараас 466,704,525 төгрөг гаргуулан нэхэм*******лэгч *******т олгосугай. гэ*******,

тогтоох хэсгийн 3 дахь заалтын 2,118,233 гэснийг 2,491,473 гэ******* өөрчлөн, шийдвэрийн бусад заалтыг хэвээр үлдээсүгэй.

2. Улсын тэмдэгтийн хураам*******ийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.3-т зааснаар нэхэм*******лэгч нь дав******* заалдах гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураам*******аас чөлөөлөгддөг болохыг дурда*******, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 162 дугаар зүйлийн 162.4 дэх хэсэгт зааснаар хариуцагчаас дав******* заалдах *******урмаар гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураам*******ид төлсөн 625,275 төгрөгийг улсын төсөвт хэвээр үлдээсүгэй.

3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.3, 172 дугаар зүйлийн 172.1 дэх хэсэгт зааснаар магадлал танилцуулан сонсгомогц хүчинтэй болох бөгөөд зохигч, гуравдагч этгээд, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч магадлалыг эс зөвшөөрвөл гардан авсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор хяналтын *******урмаар Улсын Дээд шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй болохыг дурдсугай.

4. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.4, 119.7 дахь хэсэгт тус тус зааснаар магадлалыг танилцуулан сонсго*******, 14 хоног өнгөрснөөс хойш 14 хоногийн дотор шүүхэд хүрэлцэн ир******* магадлалыг гардан авах үүргээ биелүүлээгүй нь хяналтын *******урмаар гомдол гаргах хугацааг тоолоход саад болохгүй бөгөөд шүүх хуралдаанд оролцоогүй талд гардуулснаар гомдол гаргах хугацааг тоолохыг тайлбарласугай.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ С.ЭНХБАЯР

 

ШҮҮГЧИД Д.ДЭЛГЭРЦЭЦЭГ

 

Д.ЦОГТСАЙХАН