“Г Г А” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй,

Татварын ерөнхий газрын

татварын улсын байцаагч нарт холбогдох

захиргааны хэргийн тухай

 

 

Монгол Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны бүрэлдэхүүн:

Даргалагч, шүүгч:                     М.Батсуурь

Шүүгчид:                                       Г.Банзрагч

                                                         Д.Батбаатар

                                                         Ц.Цогт

Илтгэгч шүүгч:                          П.Соёл-Эрдэнэ

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: Б.Зэнээмэдрээ

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 02 дугаар сарын 18-ны өдрийн 128/ШШ2025/0146 дугаар шийдвэр,

Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 05 дугаар сарын 22-ны өдрийн 221/МА2025/0342 дугаар магадлалтай,

Хэргийн оролцогчид: нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Б, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Э.Б, хариуцагч Ц.М, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ч.Б, Ц.Т нарыг оролцуулан,

Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 2025 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдрийн 359 дүгээр хэлэлцүүлэх тогтоолтой хэргийг, “шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах”, “хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн”, “эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой” эсэх гэсэн үндэслэлээр, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгчийн гомдлоор хянан хэлэлцэв.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1.Нэхэмжлэлийн шаардлага: Татварын ерөнхий газрын татварын хяналт шалгалт арга зүйн газрын татварын улсын байцаагч нарын 2020 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-********** дугаар нөхөн ногдуулалтын актын зарим хэсгийг хүчингүй болгуулах;

2.Хэргийн нөхцөл байдал: “А Л М” ХХК-ийн 2014 оноос 2018 оны албан татвар ногдуулалт төлөлтийн байдалд хяналт шалгалт хийж, 2,707,665,240 төгрөгийн төлбөр тогтоосон байна.

3.1.Татварын улсын байцаагчийн актаар “2016 онд 7 ширхэг 5,781,890,085 төгрөгийн дансны үнэ бүхий ашигт малтмал тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэхдээ аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварыг суутгаж аваагүй, суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй” гэх үндэслэлээр 2,601,850,538 төгрөгийн төлбөр тогтоожээ.

3.2.Нэхэмжлэгч хуулийн этгээдээс: “ ... Тусгай зөвшөөрөл 2016 онд шилжсэн тул 2017 онд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын хуульд орсон нэмэлт өөрчлөлтийг энэ маргаанд хэрэглэхгүй, хариуцагч ирээдүйд үйлчлэх хуулийг баримталсан, хөрөнгө оруулагч өөрийн хөрөнгө оруулалтаа өөр компанид шилжүүлсэн, тэр компанид өөрийн оруулсан хөрөнгөө эзэмшсэн хэвээр байгаа тул хөрөнгө борлуулсанд тооцогдохгүй, тусгай зөвшөөрлийг хүлээн авагч, хөрөнгө оруулагч ямар нэгэн ашиг олоогүй, 5,781,890,085 төгрөгийг хөрөнгө, алдагдал аль алинаар бүртгэж болохоор байна, тусгай зөвшөөрөлд оруулсан хөрөнгө оруулалт, гаргасан зардлаа алдагдлаар хүлээн зөвшөөрч санхүүгийн тайланд тусгасан, энэ дүнг татвар ногдох орлого гэж тооцохгүй, 16 тэрбумын хөрөнгө оруулалт бүхий компанийг нэгтгэж, хариуд нь 1.7 тэрбумын үнэлгээ бүхий хувьцааг эзэмших болсон, дансны үнээр биш олсон орлогод татвар ногдоно” гэж,

3.3.Хариуцагчаас: “ ... Орлого олсон эсэхээс үл хамааран тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлсэн тохиолдолд хуульд заасны дагуу эрх борлуулсны орлогод суутгагчийн үүрэг хүлээнэ, “А Л М” компанийн гол үнэ цэнэ нь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл байгаа, санхүүгийн тайлангийн эргэлтийн бус хөрөнгө хэсгийн “хайгуул ба үнэлгээний хөрөнгө” дүнг 5,781,890,085 гэж бүртгэсэн байсан тул энэ дүнгээс татвар тооцсон, 2016 оны хуульд үйл ажиллагааны орлогод эрх борлуулсны орлого хамаарч байсан, тухайн үед мөрдөгдөж байсан хууль хэрэглэсэн, толгой компани оруулсан хөрөнгө оруулалтаа авлага хэлбэрээр авах буюу авлагаа 2 компанийг нэгтгээд хувьцаа болгон сольсон, хувьцаанд шилжээд дүрмийн сан 132 сая байснаа 16 тэрбум болсон, тусгай зөвшөөрлийн эрхийг үнэлж байгаа, алдагдлаар бүртгэлээ гээд үнэ цэнэгүй болно гэсэн үг биш, “К” гийн 1 ширхэг хувьцаа болон “Х П В И”-ийн 20 ширхэг хувьцаатай тэнцэнэ гэж, “К” өөрийн хувьцааг санал болгож байгаа, өөрийнхөө охин компанийн хувьцааг “К” компанийн хувьцаагаар арилжсан буюу “А”-ийн 7 ширхэг хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн үнэ цэнэ” гэж тус тус маргажээ.

3.4.Анхан шатны шүүх дараах үндэслэлээр энэ зөрчилд нэхэмжлэлийг хангаж шийдвэрлэсэн. Үүнд:

3.4.1.Монгол Улсад бүртгэлтэй дээрх хуулийн этгээдүүдийн нэгдэлтэй холбоотойгоор тэдгээрийн анхдагч толгой компани “К К Л” компаниас “Э П В” компанийн Сингапур Улсад бүртгэлтэй охин компани болох “Э П Э М П Л” компанид Канадын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй “К” компанийн 3.275.000 ширхэг хувьцааг, 1.637.500 ширхэг баталгааг шилжүүлэн өгсөн болох нь тус тус тогтоогдож байна. Эдгээр үйл ажиллагаа нь Монгол Улсад бүртгэлгүй хуулийн этгээдүүдийн хооронд, Монгол Улсын хилийн гадна явагдсан тул энэ үйл ажиллагаанд дотоодын хууль тогтоомж үйлчлэхгүй.

3.4.2.Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн лавлагаагаар “А Л М” ХХК-ийг өөртөө нэгтгэн авсан “Г Г” ХХК буюу шинэ нэрээр “Г Г А” ХХК-ийн эцсийн өмчлөгч нь “К К Л” компани өөрчлөгдөөгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, гадаад улсад бүртгэлтэй хуулийн этгээдүүд, гадаадын улсын нутаг дэвсгэр дээр, өөрийн хууль тогтоомжийн хүрээнд хоорондоо хувьцаагаа шилжүүлсэн үйл ажиллагааг Монгол Улсын татварын хууль тогтоомжоор орлого олсон гэж үзэх хууль зүйн үндэслэлгүй байна.

3.4.3.“А Л М” ХХК-ийг өөртөө нэгтгэн авсан “Г Г” ХХК-ийн эцсийн өмчлөгч нь “К К Л” компани өөрчлөгдөөгүй байгаа тул Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль (2006 оны)-ийн 8 дугаар зүйлийн 8.1, 8.1.2, 8.2, 8.2.2 дахь заалтын дагуу “Г Г А” ХХК-ийг эрх борлуулсны орлого олсон гэж үзэх хууль зүйн үндэслэлгүй.

3.4.4.2016 онд болсон буюу энэ хугацаанд “А Л М” ХХК-ийг “Г Г” ХХК-тай нэгтгэсний дагуу “Г Г А” ХХК нэртэй болж, Ашигт малтмал, газрын тосны газрын Кадастрын хэлтсийн даргын 2016 оны 11 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 156 дугаар шийдвэрээр “А Л М” ХХК-ийн нэр дээр эзэмшиж байсан 7 тусгай зөвшөөрлийг “Г Г А” ХХК-д шилжүүлснийг бүртгэсэн үйл явцад 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс хүчин төгөлдөр мөрдөгдөх хуулийн заалтыг буцаан хэрэглэхгүй.

3.5.Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүх дараах үндэслэлээр шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн. Үүнд:

3.5.1.Хуулийн этгээдийн эцсийн эзэмшигч хувьцаагаа бусдад шилжүүлж ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар олсон орлого гэх урьдчилсан нөхцөлийг хангасан гэж үзэх боломжтой тул эрх борлуулсан орлого гэж үзэх бөгөөд эрх борлуулсны орлогод суутгагч нь албан татварыг суутган авч төсөвт шилжүүлэх үүрэгтэй байна.

3.5.2.Энэ тохиолдолд “А Л М” ХХК-ийн эзэмшиж байсан 7 ширхэг 5,781,890,085 төгрөгийн дансны үнэ бүхий ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг “Г Г А” ХХК-ийн нэр дээр шилжүүлсэн, түүнчлэн “А Л М” ХХК-д татварын хяналт шалгалт хийх явцад толгой компаниасаа 13.5 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт авч, нийт 16.5 тэрбум төгрөгийн дүрмийн сантай болж, хувьцаагаа нэмэгдүүлсэн, дээрх 7 тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлэх замаар санхүүжилт авч данс дээр бүртгэсэн нь эрх борлуулсны орлого олсон, мөн хайгуулын ажлын зардлын дүнг эрх борлуулсны орлого гэж тодорхойлсон нь хуулийн дээрх заалттай нийцсэн гэж үзэв.

3.6.Нэхэмжлэгч хяналтын журмаар гаргасан гомдолдоо:

3.6.1.2016 оны 08 дугаар сарын 10-ны өдрийн “А Л М” ХХК-ийг нэгтгэх гэрээ нь Компанийн тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.1-д заасан шаардлагын хүрээнд, мөн хуулийн бусад зохицуулалтад нийцүүлэн хийгдсэн бөгөөд уг гэрээнд “А Л М” ХХК-ийг “Г Г” ХХК-тай нэгтгэсэн холбоотойгоор аливаа хэлбэрээр хариу төлбөр төлөх агуулга, заалт огт байхгүй.

3.6.2.Гадаад улсад бүртгэлтэй хуулийн этгээдүүд, гадаад улсын нутаг дэвсгэр дээр, өөрийн хууль тогтоомжийн хүрээнд хоорондоо хувьцаагаа шилжүүлсэн үйл ажиллагаанд 2016 онд хэрэгжиж байсан Монгол Улсын татварын хууль тогтоомжоор орлого олсон гэж үзэх хууль зүйн үндэслэлгүй.

3.6.3.Гэтэл давж заалдах шатны шүүхийн магадлалын 5.3-т хайгуулын 7 лицензийг шилжүүлсэн хариу төлбөрт Канад Улсын Торонтогийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй “К К Л” компанийн 3,275,000 ширхэг хувьцаа, 1,637,500 ширхэг хувьцаа шилжүүлсэн гэх боловч дээрх хувьцааны үнэлгээтэй холбоотой огт дүгнэлт хийгээгүй байх бөгөөд ямар үндэслэлээр “эрх борлуулсны орлого” буюу татвар ногдох орлогын дүнг хайгуулын ажилд гаргасан зардал 5,781,890,085 төгрөгөөр тооцсон талаар хууль хэрэглээний дүгнэлт огт өгөөгүй.

3.6.4.2006 оны Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.2.7-д эрх борлуулсны орлогод ногдуулах татварын хэмжээг 30 хувь, акт тавигдах үед буюу 2020 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаар хэрэгжиж байсан 2019 оны Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.10-т татварын хэмжээ 10 хувь байхад 2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдрийн Татварын ерөнхий хууль (шинэчилсэн найруулга) дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлд “2019 оны 03 дугаар сарын 20-ны өдөр баталсан Татварын ерөнхий хууль (шинэчилсэн найруулга)-ийг буцаан хэрэглэхэд татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулахаар бол 2008 оны 05 дугаар сарын 20-ны өдөр баталсан Татварын ерөнхий хуулийн холбогдох заалт 2017 оны 05 дугаар сарын 11-ний өдөр баталсан Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн 1, 3, 4, 5 дахь хэсгийг буцаан хэрэглэж, тухай хуулийн заалтыг дагаж мөрдөнө” гэсэн зохицуулалт хэрхэн үйлчлэх талаар давж заалдах шатны шүүхээс огт дүгнэлт өгөөгүй байх бөгөөд 2020 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн маргаан бүхий захиргааны актаар “эрх борлуулсны орлого”-д 2016 онд хэрэгжиж байсан хуулиар 30 хувийн нөхөн татвар ногдуулсныг зөвтгөж шийдвэрлэсэн үндэслэлгүй.

3.6.5.2016 оны 8 сард хийгдсэн компани нэгдсэн үйл явдлаас аливаа этгээд орлого олоогүй бөгөөд “Г Г А” ХХК-д шилжсэн хайгуулын 7 лицензийг татварын хяналт шалгалтын явцад ашиглалтын лиценз болоогүй буюу капиталжуулалгүйгээр улсад буцаан өгснийг мэдэгдсэн бол татвар ногдох орлогын асуудал яригдахгүй болохыг тодорхой тайлбарласан. Нөхөн ногдуулалтын акт тавигдахаас өмнө буюу 2018, 2019 онуудад улсад буцаан өгсөн. Уг үйл баримтын талаар акт тавигдах үед татварын улсын байцаагч нарын зүгээс мэдэж байсан болох нь нотлогдож байгаа болно.

4.Австрали улсын Т их сургууль (University of T), “Т Р” (T R Pty Ltd) компаниудад шилжүүлсэн 199,161,925 төгрөгийн ажил үйлчилгээний төлбөрөөс аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутган төлөөгүй” гэх зөрчлийн тухайд:

4.1.Нэхэмжлэгчээс “... 199,161,925.88 төгрөгийн зөрчил гэдэг нь Австрали Улсын Т их сургууль, “Т Р” компанид үйлчилгээний төлбөр шилжүүлсэнтэй холбоогүй, Австрали Улсын иргэн H T-т шилжүүлсэн цалин хөлс тул цалин хөлснөөс аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутгах үүрэг хуульд байхгүй” гэж,

4.2.Хариуцагчаас “... уг зөрчил нь H T-т шилжүүлсэн цалин хөлстэй хамааралгүй, түүнд шилжүүлсэн цалин хөлсний дүнгээс 3 сая төгрөгийн зөрүү гарсан тул цалин хөлс шилжүүлсэн гэж үзээгүй Австрали Улсын Т их сургууль, “Т Р” компаниудад шилжүүлсэн үйлчилгээний төлбөр гэж үзэж акт тогтоосон” гэж тус тус маргасан.

4.3.Анхан шатны шүүх дараах үндэслэлээр нэхэмжлэлийг хангаж шийдвэрлэсэн. Үүнд:

4.3.1.Актын “199,161,925 төгрөгийн зөрчил гаргасан” гэж тогтоосон хэсгийг Австрали улсын Т их сургууль, “Т Р” компанид шилжүүлсэн үйлчилгээний төлбөр байсан гэдгийг хариуцагч нотолж чадаагүй, ийм нотлох баримтыг шүүхэд нэрлээгүй, нэхэмжлэгчээс ийм компанид уг төлбөрийг шилжүүлсэн баримт байхгүй учир актын энэ үндэслэл нотлогдоогүй.

4.3.2.199,161,925.88 төгрөгийн зөрчил гэдгийг H T-т шилжүүлсэн цалингийн дүн, уг цалин хөлсөнд хүн амын орлогын албан татвар, нийгмийн даатгалын шимтгэл суутгаж төлсөн гэдгээ түүний нийгмийн даатгалын дэвтэр, нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдуулалт, төлөлтийн 2018 оны тайлангууд, Хөдөлмөрийн хөлс, тэдгээртэй адилтгах орлого болон шууд бус орлогоос суутгасан албан татварын 2018 оны тайлан зэргээр тогтоогдлоо.

4.4.Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүх дараах үндэслэлээр шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн. Үүнд:

4.4.1.Хуулийн дээрх заалтуудаас үзвэл орлого олсон тохиолдолд татвар төлөх үүрэг үүсэх бөгөөд бусдад орлого шилжүүлж буй этгээд нь орлого олж буй этгээдийн төлбөл зохих татварыг суутган авч төсөвт төлөх үүрэгтэй байна. Монгол Улсаас эх үүсвэртэй орлогод албан татвар ногдох бөгөөд Монгол Улсад байрладаггүй хуулийн этгээдээс бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авсан этгээд үнийн дүнгээс албан татварт ногдох хэсгийг суутган авч, төсөвт төлөхөөр хуульчилсан.

4.4.2.Тухайн тохиолдолд нэхэмжлэгч “Г Г А” ХХК нь 2018 онд Австрали болон Шинэ Зеланд улс руу нийт 415.053.059 төгрөгийн гүйлгээ хийснээс 199,161,925 төгрөгийн гүйлгээг Голомт банкны ******2305 тоот төгрөгийн данснаас “Consultant fee, tebar family trust, Australian and New Zealand banking group” гэсэн гүйлгээний утгатайгаар, ... Голомт банкны ******2306 тоот ам.долларын дансаар 4 удаагийн гүйлгээ хийгдсэн нь тэдгээрийн invoice, гадаад төлбөрийн даалгавар зэрэг банкны гүйлгээний баримтуудаар тогтоогдож байна.

4.5.Нэхэмжлэгч хяналтын журмаар гаргасан гомдолдоо:

4.5.1.Хариуцагч Татварын ерөнхий газрын зүгээс мөн H T хөдөлмөр эрхлэлтийн зөвшөөрөл, Монгол Улсад оршин суух үнэмлэх, гадаад мэргэжилтэнтэй байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээ “Г Г А” ХХК-ийн ******2305 дугаартай дансны хуулга зэргийг ирүүлсэн бөгөөд актад дурдагдсан 199,161,925.88 нэхэмжлэгч компанитай хөдөлмөрийн гэрээ бүхий гадаад улсын иргэнд олгосон цалин болох нотлох баримтаар бүрэн тогтоогдсон.

4.5.2.Анхан шатны шүүх хуралдааны явцад хариуцагчаас маргаан бүхий захиргааны актын хавсралтад дурдсанчлан гэх компаниудад шилжүүлсэн талаарх баримт байгаа эсэхийг тодруулаад, шинжлэн судлуулахыг хүссэн боловч ийм баримт байхгүй болохыг хүлээн зөвшөөрсөн.

4.5.3.Гэтэл давж заалдах шатны шүүхээс маргаан бүхий захиргааны актад дурдагдсан 199,161,925 төгрөгийн гэх зөрчил нь хөдөлмөрийн гэрээ бүхий гадаад улсын иргэнд олгосон цалин болох талаар нотлох баримтыг хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нэхэмжлэгч болон хариуцагч нарын зүгээс гаргаж, мөн хэргийг Улсын дээд шүүхээс буцаасны дараа анхан шатны шүүхийн хүсэлтээр дахин дэлгэрэнгүй тайлбар нотлох баримтууд авагдсаар байхад эдгээр баримтуудыг хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой үнэн зөв, эргэлзээгүй талаас нь үнэлээгүй байна.

4.5.4.Хэрэв Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 05 дугаар сарын 22-ны өдрийн 342 дугаар магадлал хуулийн хүчин төгөлдөр болсон тохиолдолд хөдөлмөрийн гэрээ бүхий гадаад улсын иргэнд олгосон цалингийн орлогод Монгол Улсын татварын байгууллага Хувь хүний орлогын албан татвар, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар, Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар 3 татвар, дээрээс нь Нийгмийн даатгалын шимтгэлийг суутган авсан татварын байгууллагын хууль бус үйл ажиллагааг зөвтгөсөн хууль хэрэглээний илэрхий алдаатай шийдэл жишиг болох эрсдэлтэй юм.

5.“Канад улсын “Э Ж Г” компанид шилжүүлсэн 215,891,133 төгрөгийн ажил, үйлчилгээний төлбөрт аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар суутгаж, төсөвт төлөөгүй” гэх зөрчлийн тухайд: 

5.1.Нэхэмжлэгч хуулийн этгээдээс “... 215 сая төгрөг нь техникийн үйлчилгээний төлбөр байсан, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын нөхөн татварт маргахгүй, харин торгууль, алдангийг хүлээн зөвшөөрөхгүй, албан татвар суутгаагүй зөрчилд хүлээлгэх хариуцлагыг хуулиар зохицуулаагүй” гэж,

5.2.Хариуцагчаас “... Зөрчлийн тухай хуульд зааснаар 30 хувийн торгууль оногдуулсан, хууль зөрчөөгүй” гэж тус тус маргажээ.

5.3.Анхан шатны шүүхээс дараах дүгнэлтээр нэхэмжлэлийг хангаагүй. Үүнд:

5.3.1.Зөрчлийн тухай хуулийн (2017 оны шинэчилсэн найруулга) 11.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1-д татвар ногдох орлого, орлогоос бусад ногдох зүйлийг нуун дарагдуулсан, эсхүл бусад хүн, хуулийн этгээдэд үндэслэлгүйгээр шилжүүлсэн, эсхүл нягтлан бодох бүртгэл, тайлан тэнцэл, татварын тайланд тусгахгүй орхигдуулсан, бол татварыг нөхөн төлүүлж, хүн хуулийн этгээдийг нөхөн төлүүлэх татварын 30 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно гэжээ.

5.3.2.“Г Г А” ХХК нь Канад Улсын “Э Ж Г” компанид шилжүүлсэн ажил, үйлчилгээний төлбөрт аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар суутгаж төлөөгүй 10,794,556.68 төгрөгийн зөрчилдөө маргаагүй тул Зөрчлийн тухай хуулийн (2017 оны шинэчилсэн найруулга) 11.19 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1-д заасны дагуу нөхөн төлүүлэх татварын 30 хувьтай тэнцэх хэмжээний төгрөгийн торгууль ногдуулсан нь хууль зөрчөөгүй байна.

5.4.Давж заалдах шатны шүүхээс дараах дүгнэлтээр энэ хэсэгт шийдвэрийг хэвээр үлдээсэн. Үүнд:

5.4.1.Канадын “Э Ж Г” компани руу 215,891,133.60 төгрөгийн шилжүүлэг хийсэн болох нь Канадын “Э Ж Г” компанийн “геофизикийн ажил гүйцэтгэхтэй холбоотой” гэсэн утгаар Голомт банкны ******2306 тоот ам.долларын дансаар 4 удаагийн гүйлгээ хийгдсэн нь тэдгээрийн invoice, гадаад төлбөрийн даалгавар зэрэг банкны гүйлгээний баримтуудаар тогтоогдож байна.

5.4.2.Нэхэмжлэгч “Г Г А” ХХК-ийн шилжүүлсэн орлого нь зөвлөхийн, геологийн, мэдээлэл технологийн (IP System) үйлчилгээний төлбөр байх ба төлөөний газраар дамжаагүй, Монгол Улсаас эх үүсвэртэй орлого тул татвар ногдох орлогод хамаарахаар байхад ийнхүү татвар суутган төлөөгүй нь Татварын ерөнхий хууль (2019 оны)-ийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.19-д “суутган төлөгч” гэж тухайн төрлийн татварын хуулийн дагуу татвар төлөгчийн төлөх татварыг суутгаж, төсөвт шилжүүлэх, тайлагнах үүрэг бүхий этгээдийг”, 28 дугаар зүйлийн 28.1-д “Татвар төлөгч холбогдох татварын хуулиар төлбөл зохих татварын ногдлоо өөрөө тодорхойлж, хуулиар тогтоосон хугацаанд төсөвт төлнө”, 28.7-д “Суутган төлөгч нь татварын хууль тогтоомжийн дагуу тухайн төрлийн татвар төлөх үүрэг бүхий этгээдээс албан татварыг ногдуулан суутгана” гэж заасныг зөрчсөн байна.

5.5.Нэхэмжлэгч хяналтын журмаар гаргасан гомдолдоо:

5.5.1.“Г Г А” ХХК нь дээрх зөрчил Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар 5 хувь төлөөгүй зөрчилд холбогдуулан нэхэмжлэл гаргаагүй бөгөөд харин торгуулийг 30 хувиар ногдуулах ёстой гэж үндэслэлээр нэхэмжлэл гаргасан.

5.5.2.Анхан шатны шүүхийн 146 дугаартай шийдвэрийн 3.6-д Зөрчлийн тухай хууль (2017 оны)-ийн холбогдох зохицуулалтыг үндэслэн нэхэмжлэлийн дээрх шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн бөгөөд нэхэмжлэгчийн зүгээс шийдвэрийг уг хэсэгт холбогдуулан давж заалдах гомдол гаргаагүй болно.

ХЯНАВАЛ:

6.Анхан болон давж заалдах шатны шүүхээс хуулийг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн байх тул шийдвэр, магадлалд өөрчлөлт оруулж, нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангаж, актын “199,161,925 төгрөгийн үйлчилгээний төлбөр”-т холбогдох хэсгийг хүчингүй болгож, “эрх борлуулсны орлого болон үйлчилгээний төлбөр шилжүүлсэн”-д холбогдох хэсгийг түдгэлзүүлж, дахин шинээр акт гаргахыг хариуцагчид даалгаж шийдвэрлэв.

7.Энэ хэргийн хувьд хяналтын шатны шүүхээс хууль зүйн дүгнэлт өгөх шаардлагатай үндсэн асуудал нь нэхэмжлэгч хуулийн этгээд эрх борлуулсны орлогын албан татварыг суутган төлөх үүрэгтэй эсэх, хэрэв тийм бол татвар ногдуулах орлогыг хэрхэн тооцох тухай байна.

8.Тогтоогдсон үйл баримтын хувьд, “Г Г” ХХК-ийн толгой компани нь Канад улсын “К К Л” компани, “А Л М” ХХК-ийн толгой компани нь Сингапур улсын “Э П Э М П Л” компани бөгөөд эдгээр толгой компаниудын хооронд 2016 оны 5 дугаар сарын 24-ний өдөр Хувьцаа солилцох гэрээ байгуулагдаж, Канадын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй “К К Л” компанийн 3,275,000 ширхэг хувьцаа болон 1,637,500 ширхэг баталгааг “Э П Э М П Л” компанид шилжүүлэхээр харилцан тохиролцсон. Улмаар 2016 оны 5 дугаар сарын 31-ний өдөр “А Л М” ХХК-ийн дүрэмд өөрчлөлт оруулж, тус компанийн дүрмийн санг 132 сая төгрөгөөс 16 тэрбум төгрөг болгож нэмэгдүүлсэн (1200 төгрөгийн нэрлэсэн үнэтэй 110,050 ширхэг энгийн хувьцааг 13,750,498 ширхэг болгож өсгөсөн). 2016 оны 08 дугаар сарын 10-ны өдөр “Г Г” ХХК болон “А Л М” ХХК-ийн хооронд “А Л М” компанийг нэгтгэх тухай гэрээ байгуулж, эрх үүрэг “Г Г” ХХК-д шилжсэн, үүний дараа компани нэрээ өөрчилж “Г Г А” ХХК болсон, 2016 оны 11 дүгээр сарын 24-нд тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч байсан “А Л М” ХХК-ийн хүсэлтээр ашигт малтмалын 7 тусгай зөвшөөрлийг “Г Г А” ХХК-д шилжүүлсэн, эдгээр тусгай зөвшөөрлүүдийг 2018-2020 онд Ашигт малтмалын газарт буцааж өгсөн.

9.Суутгагчийн үүрэг хүлээх талаар:

10.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 он) 8 дугаар зүйлийн 8.2-т “Эрх борлуулсны орлогод эрх бүхий байгууллагаас олгосон тодорхой төрлийн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх, эсхүл эд хөрөнгө эзэмших, ашиглах эрхийг хуульд заасан хэлбэрээр бусдад төлбөртэй шилжүүлснээс олсон орлогыг хамааруулна” гэсэн заалт нь 1) эд хөрөнгө эзэмших, ашиглах эрхийг бусдад төлбөртэй шилжүүлсэн байх, 2) ийнхүү шилжүүлснээс орлого олсон байх гэсэн хоёр урьдчилсан нөхцөлийг агуулж байх бөгөөд эдгээр нөхцөл хангагдсан тохиолдолд эрх борлуулсны татвар ногдуулахаар байна.

11.Энэ тохиолдолд 2016 оны 05 дугаар сарын 24-ний өдрийн “Хувьцаа солилцох” гэрээний дагуу Сингапур улсын “Э П Э М П Л” компани нь өөрийн охин компани болох хайгуулын 7 тусгай зөвшөөрөл (эрх бүхий байгууллагаас олгосон тодорхой төрлийн үйл ажиллагаа эрхлэх эрх) бүхий “А Л М” ХХК-ийг Канад улсын “К К Л” компанийн охин компани болох “Г Г” ХХК-д нэгтгэснийхээ хариуд “К К Л” компанийн 3,275,000 ширхэг хувьцаа болон 1,637,500 ширхэг баталгааг шилжүүлэн авсан байх тул дээр дурдсан хуулийн “эрхийг бусдад төлбөртэй шилжүүлсэн байх” эхний нөхцөлийг хангасан гэж үзнэ. Тодруулбал, тусгай зөвшөөрөл бүхий компанийг шилжүүлэхдээ хариуд нь компанийн хувьцаа авч байгаа нь угтаа тусгай зөвшөөрөл буюу эрхийг төлбөртэй шилжүүлж буй хэлбэр гэж тайлбарлах нь тус хуулийн агуулга, зорилгод нийцнэ. Харин хуулийн хоёр дахь урьдчилсан нөхцөлийн тухайд, нэгэнт төлбөртэй шилжүүлсэн тохиолдолд эрх борлуулагч нь “орлого олсон байх” боломжтой боловч энэ тохиолдолд татвар ногдуулах орлогыг хэрхэн тооцсон нь тодорхой бус байна. 

12.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 он) 7 дугаар зүйлийн 7.2-т “Энэ хуулийн 5.4-т[1] заасан албан татвар төлөгчийн тухайн татварын жилд Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт олсон болон Монгол Улсаас эх үүсвэртэй орлогод албан татвар ногдоно” гэж заасны дагуу “Э П Э М П Л” компанийг “Монгол Улсаас эх үүсвэртэй орлого олсон” гэж үзэх тул татвар төлөгч болно. Мөн хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.6-д ““суутгагч” гэж албан татвар төлөгчид олгосон орлогод энэ хуулийн дагуу албан татвар ногдуулан суутгаж, улсын болон орон нутгийн төсөвт шилжүүлэх үүрэг бүхий этгээдийг” гэж заасны дагуу суутгагчийн үүргийг Канад улсад бүртгэлтэй “К К Л” компани хүлээнэ. Нэгэнт гадаад улсын хуулийн этгээд (“Э П Э М П Л” компани) Монгол Улсаас эх үүсвэртэй орлого олсон бол татвар төлөх үүрэгтэй тул энэ тохиолдолд гадаад улсад бүртгэлтэй “К К Л” компанийн суутгагчийн үүргийг Монгол Улсад бүртгэлтэй түүний охин компани болох “Г Г А” ХХК хүлээх нь хуулийн зорилго, агуулга, цаашилбал шударга ёсны зарчимд нийцнэ. 

13.Иймд Татварын ерөнхий хуулийн (2008 он) 29 дүгээр зүйлийн 29.1.5-д “татвар суутгагч хувь хүн, хуулийн этгээд нь бусдад олгох хөдөлмөрийн хөлс, шилжүүлсэн орлогод татвар ногдуулж, суутган авч төсөвт төлөөгүй бол түүнийг уг этгээдийн хөрөнгөөс нөхөн төлүүлэх” гэж заасны дагуу хариуцагч нараас нэхэмжлэгч хуулийн этгээдэд нөхөн ногдуулалтын акт тавих хууль зүйн үндэслэлтэй. 

14.Гэхдээ хариуцагч татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлохдоо “А Л М” ХХК-ийн санхүүгийн тайлангийн “эргэлтийн бус хөрөнгө” хэсгийн “хайгуул ба үнэлгээний хөрөнгө” дүн “5,781,890,085” гэснийг үндэслэл болгосон нь татвар “хууль ёсны”, “бодитой” буюу олсон орлогод тооцох, “тодорхой” байх зарчмуудад нийцэхгүй гэж үзлээ.

15.Учир нь, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 он) 8 дугаар зүйлийн 8.2-т зааснаар аливаа эрхийг төлбөртэй шилжүүлснээс “олсон орлого”-д татвар ногдуулах зохицуулалттай байхад хариуцагч нараас татвар төлөгч гэж үзэж буй “Э П Э М П Л” компани нь бодит байдалд ямар хэмжээний орлого олсныг нь тогтоолгүйгээр тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн санхүүгийн тайланд бүртгэсэн хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн дансны үнийг (нэхэмжлэгчээс үүнийг “зардал” гэж маргадаг) орлого гэж үзэн татвар ногдуулж байгаа нь дээрх зарчмуудад нийцэхгүй байна.

16.Маргаан бүхий үйл баримт болсон (нэр бүхий компаниудын хооронд хувьцаа болон тусгай зөвшөөрөл бүхий компанийг шилжүүлсэн) цаг хугацаанд буюу 2016 онд ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг бусдад төлбөртэйгөөр шилжүүлэх тохиолдолд татвар ногдуулах орлогыг санхүүгийн тайланд бүртгэсэн “хайгуул/үнэлгээний хөрөнгө”-ийн хэмжээгээр шууд тодорхойлох талаар холбогдох хууль, журамд тодорхой заагаагүй байна.

17.Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, татвар ногдлыг тодорхойлох аргачлалыг (өртөгт суурилсан, зах зээлд суурилсан, орлогод суурилсан аргаар тооцох тухай) Сангийн сайдын 2017 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрийн 380 дугаар тушаал, мөн 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн 302 дугаар тушаалаар баталсан байх бөгөөд эдгээр хэм хэмжээ нь гарсан цагаасаа хойш үйлчлэх учиртай.

18.Иймд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 он) 8 дугаар зүйлийн 8.2-т заасан агуулгаар татвар төлөгч “Э П Э М П Л” компани нь нэхэмжлэгч этгээдийн толгой компани болох “К К Л” компаниас шилжүүлэн авсан хувьцааны хувь хэмжээ, тоо, нэгжийн үнэ зэргийг судалж, тухайн үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан хууль, журам, аргачлалыг хэрэглэж, хэдий хэмжээний орлого олсон болохыг тодруулсны үндсэн дээр эрх борлуулсны татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлох нь зүйтэй байна. Энэ нь шүүхийн шинжлэн судлах хүрээнээс хэтэрсэн байх тул маргаан бүхий актын 3 дахь хэсэг буюу “тусгай зөвшөөрөл шилжүүлсэнтэй” холбогдох хэсгийг Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.11-д зааснаар 6 сарын хугацаатай түдгэлзүүлж, хэргийн нөхцөл байдлыг дахин тодруулж, шинээр акт гаргахыг хариуцагчид даалгав.

19.Анхан шатны шүүх “... гадаад улсад бүртгэлтэй хуулийн этгээдүүд, гадаадын улсын нутаг дэвсгэр дээр өөрийн хууль тогтоомжийн хүрээнд хоорондоо хувьцаагаа шилжүүлсэн үйл ажиллагааг Монгол Улсын татварын хууль тогтоомжоор орлого олсон гэж үзэх хууль зүйн үндэслэлгүй” гэж дүгнэж, зөрчлийн энэ хэсэгт нэхэмжлэлийг хангасан нь буруу байна. Харин давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэхдээ хариуцагчийн татвар ногдуулсан орлогыг тодорхойлсон аргачлалыг тодруулж, дүгнэлт өгөлгүйгээр “... хайгуулын ажлын зардлын дүнг эрх борлуулсны орлого гэж тодорхойлсон нь хуулийн дээрх заалттай нийцсэн” гэж дүгнэсэн нь үндэслэл муутай болжээ.

20.Түүнчлэн давж заалдах шатны шүүхээс Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйлийн 8.2 дахь хэсэгт 2017 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдөр орсон нэмэлт, өөрчлөлтийг маргааны үйл баримтад хэрэглэсэн нь хууль хэрэглээний алдаатай буюу хэрэглэх ёсгүй хуулийг хэрэглэсэн.

21.Нэхэмжлэгчийн “нөхөн ногдуулалтын акт тавигдахаас өмнө буюу 2018, 2019 онд хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг улсад буцаан өгсөн, зардал гаргасан болохоос ашиг олоогүй” гэх гомдлоор нэхэмжлэлийг хангах үндэслэлгүй. Учир нь, 2016 оны Хувьцаа солилцох гэрээний үр дагавар буюу хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлж, оронд нь өөр компанийн хувьцаа эзэмших болсон үеийн үнэлгээ, харилцан солилцооны үнийн асуудал нь хэргийн гол үйл баримт болох бөгөөд түүнээс хойшхи цаг хугацаанд буюу 2018-2020 онд хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг буцаасан, хайгуулаар илэрц олдоогүй асуудал нь энэхүү маргаанд хамаарахгүй, 2016 онд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл буцаах асуудал огт байгаагүй, эсрэгээрээ хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг үнэлж, харилцан солилцсон нөхцөл байдал тогтоогдож байна.

22.Нэхэмжлэгчийн “эрх борлуулсны орлогод 2016 онд хэрэгжиж байсан Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын хуулийн дагуу 30 хувиар нөхөн татвар ногдуулахаар заасан байсан бол сүүлд орсон хуулийн өөрчлөлтөөр 10 хувь болж буурсан, татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлсэн хуулийг хэрэглэх ёстой” гэх гомдлын тухайд, 2019 оны Татварын ерөнхий хуулийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлд “2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдөр баталсан Татварын ерөнхий хууль (Шинэчилсэн найруулга)-ийг буцаан хэрэглэхэд татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулахаар бол 2008 оны 05 дугаар сарын 20-ны өдөр баталсан Татварын ерөнхий хуулийн холбогдох заалт, 2017 оны 05 дугаар сарын 11-ний өдөр баталсан Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн 1, 3, 4, 5 дахь хэсгийг буцаан хэрэглэж, тухайн хуулийн заалтыг дагаж мөрдөнө” гэж заасныг хариуцагчаас дахин шинээр акт үйлдэхдээ анхаарах хэрэгтэй.

23.Суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй бол хүлээх хариуцлагын тухайд, “хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн” нөхцөл байдал тогтоогдож байна. Тухайлбал, Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны 2022 оны 62 дугаар тогтоолоор “М” ТӨХК-ийн гомдолтой, Татварын ерөнхий газрын улсын байцаагч нарт холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэхдээ “...хуулийн дээрх зохицуулалтаас үзэхэд 74 дүгээр зүйлийн 74.1-д заасан “татвар ногдох орлого, орлогоос бусад зүйлийг нуусан татвар төлөгч” гэдэгт суутган тооцогч хамаарахгүй байхын зэрэгцээ татварын улсын байцаагч нь татвар суутган төлөгч этгээд суутган төлөх үүргээ биелүүлээгүй гэж үзвэл мөн хуулийн 29.1.5-д зааснаар шилжүүлсэн орлогод татвар ногдуулж, суутган төлөгчийн хөрөнгөөс (алдангийн хамт) нөхөн төлүүлэх эрхтэй, өөрөөр хэлбэл, энэ тохиолдолд гомдол гаргагч хуулийн этгээдэд шийтгэлийн хуудсаар торгууль 512,220,877 төгрөг ногдуулсан нь үндэслэлгүй” гэж дүгнэж байжээ.[2]

24.Татварын ерөнхий хуулийн (2008 он) 74 дүгээр зүйлийн 74.1-д 2015 оны 12 дугаар сарын 4-нд өөрчлөлт орж, “хуульд заасны дагуу нөхөн төлүүлэх болон хугацаанд төлөөгүй татварт алданги тооцох бөгөөд уг алдангийн хэмжээ нь нөхөн төлүүлэх татварын үнийн дүнгийн 20 хувиас хэтрэхээргүй байна” гэж зааснаар 2016 онд суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлага нь алданги байхаас торгох зохицуулалтыг хуульд нэрлэн заагаагүй байна.

25.Иймд хууль хэрэглээний хувьд 2008 оны Татварын ерөнхий хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.1.5, 74 дүгээр зүйлийн 74.1-д зааснаар суутгагч суутган авах үүргээ биелүүлээгүй бол түүнд хүлээлгэх хариуцлага нь нөхөн татвар, алданги гаргуулахаар хязгаарлагдаж, харин торгууль төлөхгүй байхаар хууль хэрэглээний нэгдмэл байдал тогтсон байгааг хариуцагч дахин шинээр акт үйлдэхдээ анхаарвал зохино.

26.Актын 199,161,925 төгрөгийн гүйлгээ нь цалинд хамаарах талаар:

27.Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн (2015 он) 5 дугаар зүйлийн 5.4-т “Хөдөлмөрийн гэрээгээр байнга болон түр хугацаагаар ажиллаж байгаа иргэнд олгосон цалин хөдөлмөрийн хөлс, нэмэгдэл, тэтгэвэр, тэтгэмж, шагнал, урамшуулалд албан татвар ногдуулахгүй” гэж, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 он) 12 дугаар зүйлийн 12.1.2-т “нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэл, хувь хүний орлогын албан татвар ногдуулан төлсөн цалин, хөдөлмөрийн үндсэн ба нэмэгдэл хөлс” татвар ногдох орлогоос хасагдаж тооцохоор тус тус заасан байна.

28.Энэ тохиолдолд хэргийн оролцогчдын маргаж байгаа “199,161,925 төгрөг”-ийн гүйлгээ нь нэхэмжлэгч хуулийн этгээдэд геологичоор ажиллаж байсан Австрали улсын иргэн H T-т шилжүүлсэн цалин болох нь нийгмийн даатгалын дэвтэр, нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдуулалт, төлөлтийн 2018 оны тайлан, Хөдөлмөрийн хөлс, тэдгээртэй адилтгах орлого болон шууд бус орлогоос суутгасан албан татварын 2018 оны тайлан, гадаад төлбөрийн даалгавар[3]-ын хүлээн авагчийн нэр “Т гэр бүл траст” гэсэн агуулгатай байгаа зэрэг нотлох баримтаар тогтоогдож байх тул нэхэмжлэгчийн энэ талаарх гомдлыг хангаж, 199,161,925 төгрөгийн зөрчилд холбогдох 89,622,867 төгрөгийн төлбөрийг хүчингүй болгох үндэслэлтэй.

29.Давж заалдах шатны шүүхээс “шилжүүлэг хийсэн” гүйлгээний баримтыг үнэлэхдээ гүйлгээний утгад “Т гэр бүл” гэсэн байхад үгүйсгэсэн дүгнэлт хийгээгүй атлаа нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн нь үндэслэл муутай байна. Хэрэгт авагдсан баримтаас үзвэл, хариуцагчийн нэрлэн заасан Т их сургууль, “Т Р” компанид нийт 14,725,0 доллар буюу 33,036,089 төгрөг шилжүүлсэн байгаа нь маргаан бүхий гүйлгээний үнийн дүнгийн хувьд зөрүүтэй байх тул энэ талаарх анхан шатны шүүхийн “...хариуцагч зөрчил гэдгийг нотолж чадаагүй, үүнийгээ тайлбарлаж чадаагүй” гэсэн дүгнэлт зөв байна.

30.Актын бусад үндэслэлийн талаар,

31.Нөхөн ногдуулалтын актын “215,891,133 төгрөгийн ажил, үйлчилгээний төлбөрт аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар суутгаж, төсөвт төлөөгүй” гэх зөрчлийн тухайд: анхан шатны шүүхээс “... “Г Г А” ХХК нь “Э Ж Г” компанид шилжүүлсэн ажил, үйлчилгээний төлбөрт аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар суутгаж төлөөгүй 10,794,556.68 төгрөгийн зөрчилдөө маргаагүй тул ... торгууль ногдуулсан нь хууль зөрчөөгүй” гэж дүгнэж, холбогдох нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон, энэ нь “хянах” хэсгийн 23-25-д заасан хууль хэрэглээтэй зөрсөн байх тул дахин шинээр акт үйлдэхдээ суутгагчийн үүрэгтэй холбогдуулан “торгууль” оногдуулах эсэхийг дахин шийдвэрлэх шаардлагатай. Хэдийгээр нэхэмжлэгч хуулийн этгээдээс актын энэ хэсэгт гомдол гаргаагүй боловч нэхэмжлэгч анхнаасаа дээрх зөрчлийн торгуулийг эс зөвшөөрч нэхэмжлэл гаргасан, нэгэнт шүүхээс маргаан бүхий актын зарим хэсгийг түдгэлзүүлж байгаа учир  хариуцагч нар “адил тохиолдолд адил хандах” зарчмыг баримтлах нь зүйтэй.

32.Шүүхийн шийдвэрийг биелүүлэх арга журмын тухайд, татварын улсын байцаагч нар нь “Э П Э М П Л” компанийн “К К Л” компаниас шилжүүлэн авсан хувьцааны хувь хэмжээ, тоо, нэгжийн үнэ зэргийг шалгаж тогтоон, хэдий хэмжээний орлого олсон болохыг тодорхой тогтоож, тухайн үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан хууль, журам, аргачлалд нийцүүлэн, татвар ногдох орлогыг бодитойгоор тодорхойлж, хуульд заасан нөхөн татвар болон алдангийг тооцож, 6 сарын дотор дахин шинэ акт гаргах замаар шүүхийн шийдвэрийг биелүүлнэ. Хэрэв дээр заасан хугацаанд татварын актыг дахин шинээр үйлдээгүй тохиолдолд маргаан бүхий нөхөн ногдуулалтын актын холбогдох хэсэг хүчингүй болно.

33.Дээрх үндэслэлүүдээр шийдвэр, магадлалд өөрчлөлт оруулж, нэхэмжлэгч хуулийн этгээдийн гомдлын зарим хэсгийг хангах нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүнээс үзлээ.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 127 дугаар зүйлийн 127.1, 127.2.2-т заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь

1.Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 02 дугаар сарын 18-ны өдрийн 128/ШШ2025/0146 дугаар шийдвэр, Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 05 дугаар сарын 22-ны өдрийн 221/МА2025/0342 дугаар магадлалын 1 дэх заалтыг “Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 он) 7 дугаар зүйлийн 7.1, 12 дугаар зүйлийн 12.1.2, 8 дугаар зүйлийн 8.2, Татварын ерөнхий хуулийн (2008 он) 29 дүгээр зүйлийн 29.1.5, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн (2015 он) 5 дугаар зүйлийн 5.4, Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.11-т заасныг баримтлан нэхэмжлэгч “Г Г А” ХХК-ийн нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангаж, Татварын ерөнхий газрын, татварын хяналт шалгалт арга зүйн газрын улсын байцаагч нарын 2020 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-********** дугаар нөхөн ногдуулалтын актын 1 дэх хэсгийн 199,161,925 төгрөгийн зөрчилд холбогдох 89,622,867 төгрөгийн төлбөрийг хүчингүй болгож, актын 2 дахь хэсэг буюу “215,891,133 төгрөгийн ажил үйлчилгээний төлбөр шилжүүлэхдээ татвар суутгаагүй” зөрчилд холбогдох хэсэг болон актын 3 дахь хэсэг буюу “эрх борлуулсны орлогод татвар суутгаагүй” зөрчилд холбогдох хэсгийг 6 сарын хугацаагаар түдгэлзүүлж, дахин шинээр акт гаргахыг хариуцагчид даалгасугай” гэж өөрчилсүгэй.

2.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 107 дугаар зүйлийн 107.6-д зааснаар шүүхээс тогтоосон 6 сарын хугацаанд хариуцагч дахин шинээр акт гаргаагүй бол нөхөн ногдуулалтын актын 2 болон 3 дахь хэсэг хүчингүй болохыг дурдсугай.

3.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3-т зааснаар нэхэмжлэгчээс хяналтын журмаар гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70,200 (далан мянга хоёр зуу) төгрөгийг Төрийн сангийн орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 127 дугаар зүйлийн 127.5-д зааснаар Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны тогтоол нь шүүхийн эцсийн шийдвэр байх бөгөөд тогтоолд гомдол гаргахгүй болохыг дурдсугай.

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                         М.БАТСУУРЬ

ШҮҮГЧИД                                                             Г.БАНЗРАГЧ

                                                                                  Д.БАТБААТАР

  Ц.ЦОГТ

  П.СОЁЛ-ЭРДЭНЭ