“М***” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй, нийслэлийн

Татварын газрын татварын улсын байцаагч

нарт холбогдох захиргааны хэргийн тухай

 

Монгол Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны бүрэлдэхүүн:

Даргалагч, шүүгч:    Ц.Цогт   

Танхимын тэргүүн: Д.Мөнхтуяа

Шүүгчид:                      Д.Батбаатар    

                                         П.Соёл-Эрдэнэ

Илтгэгч шүүгч:         Г.Банзрагч

Нарийн бичгийн дарга: Б.Зэнээмэдрээ

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн 128/ШШ2025/0738 дугаар шийдвэр,

Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 26-ны өдрийн 221/МА2026/0010 дугаар магадлалтай,

Шүүх хуралдаанд оролцогчид: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ц.Э***, Р.Б***, өмгөөлөгч Б.Мөнхболд, хариуцагч С.Э***, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч  В.Б***, Д.Э*** нарыг оролцуулж,

Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 2026 оны 02 дугаар сарын 05-ны өдрийн 001/ШХТ2026/0049 дүгээр хэлэлцүүлэх тогтоолтой хэргийг Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 123 дугаар зүйлийн 123.2.1, 123.2.3-т заасан үндэслэл байгаа эсэхийг хариуцагчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлоор хянан хэлэлцэв.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1.Нэхэмжлэлийн шаардлага:

“М***” ХХК нь нийслэлийн Татварын газрын татварын улсын байцаагч С.Э***, Д.Н*** нарт холбогдуулан “2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА-*** дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах”нэхэмжлэлийн  шаардлага гаргажээ.

2.Хэргийн нөхцөл байдал:                                     

2.1.Хариуцагч татварын улсын байцаагч нар нь “М***” ХХК-ийн 2019 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг хүртэлх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд татварын хяналт шалгалт хийх ерөнхий удирдамж, томилолтоор шалгалт хийж, 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА-*** дугаар нөхөн ногдуулалтын акт үйлдэж, 13,953,544,097.91 төгрөгийн зөрчилд 4,156,771,142.82 төгрөгийн нөхөн татвар, 1,247,941,687.13 төгрөгийн торгууль, 829,533,540 төгрөгийн алданги, нийт 6,234,246,369.95 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн.

2.2.Нэхэмжлэгч уг актыг эс зөвшөөрч нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлд гомдол гаргасан бөгөөд тус зөвлөлийн 2025 оны 03 дугаар сарын 25-ны өдрийн 15 дугаар тогтоолоор нөхөн ногдуулалтын актыг хэвээр үлдээсэн байна.  

3.Нэхэмжлэгчээс дараах үндэслэлээр маргаж байна. Үүнд:

3.1.“... Манай компани орлого олоогүй, алдагдалтай байхад алдагдлыг бууруулсан хэр нь бууруулсан дүнгээс нөхөн татвар, торгууль ногдуулсан нь үндэслэлгүй,

3.2.Хариуцагч нар нэмэгдсэн өртгийн албан татварын илүү төлөлтийн дүнг бууруулж, баталгаажуулчхаад, бууруулсан дүнгээс нөхөн татвар, торгууль ногдуулсан нь үндэслэлгүй.

3.3.Хувьцаагаа шилжүүлсэн 2 хувьцаа эзэмшигчийн хооронд ямар ч орлого олсон, олгосон харилцаа үүсээгүй. Гэтэл манай компанид хувь хүнийг орлого олсон гэж үзээд аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварыг суутгаж ногдуулсан нь хууль зөрчиж байна. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшиж байгаа компанийн хувьцааг аж ахуйн нэгж, компани биш хувь хүн эзэмшиж байсан. Хэрэв энэ хүмүүсийг хувьцаагаа зарж, орлого олсон гэж үзэж байгаа бол Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийг биш, Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуульд заасан хувьцаа, үнэт цаас борлуулсны орлого олсон гэж үзэж, тухайн хуулийн дагуу албан татвар ногдуулах ёстой. Гэтэл манайд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийг үндэслэн татвар суутган төлөх үүрэгтэй гэж акт тавьсан нь үндэслэлгүй, хууль бус ...” гэжээ.

4.Хариуцагч нар нэхэмжлэлийн шаардлагыг эс зөвшөөрч “Баримтаар нотлогдохгүй зардал алдагдлаас хассан, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын илүү төлөлтийг үндэслэлгүйгээр бууруулсан. Татварын ерөнхий хуульд “төлбөл зохих татварын дүнг 50 хувь хүртэл бууруулсан бол нөхөн төлөх татварын дүнгийн 30 хувиар торгоно” гэж заасны дагуу нөхөн татвар, торгууль ногдуулсан. Мөн “М***” ХХК нь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч бөгөөд улсын бүртгэлд компанийн 75 хувийн хувьцаа эзэмшигчээр Р.Б***, 25 хувийн хувьцаа эзэмшигчээр Б.А*** тус тус бүртгэгдэж, эцсийн хувьцаа эзэмшигч нь Р.Б*** болж өөрчлөгдсөн. Иймд 2006 оны Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.2.2, 16 дугаар зүйлийн 16.3.5, 17 дугаар зүйлийн 17.2.7, 21 дүгээр зүйлийн 21.7-д зааснаар тус компани нь шууд бусаар буюу хувьцаа шилжүүлэх замаар эрхийг хэсэгчлэн борлуулсан, шилжүүлсний орлогод албан татварыг ногдуулан суутган авч, төсөвт шилжүүлэх үүрэг хүлээнэ. Гэтэл уг үүргээ биелүүлээгүй, иймд хуулийн дагуу нөхөн ногдуулалтын акт гаргасан ...” гэж маргасан.

5.Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн 128/ШШ2025/0738 дугаар шийдвэрээр “Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 1 дүгээр зүйлийн 1.1, 4 дүгээр зүйлийн 4.1.6, 5 дугаар зүйлийн 5.1, 8 дугаар зүйлийн 8.2, 21 дүгээр зүйлийн 21.5, 21 дүгээр зүйлийн 21.7, Татварын ерөнхий хуулийн 82 дугаар зүйлийн 82.1.1, 84 дүгээр зүйлийн 84.1.5, Татварын ерөнхий (2008 оны) хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж, нийслэлийн Татварын газрын татварын улсын байцаагч нарын 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА-*** нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгож” шийдвэрлэхдээ дараах дүгнэлтийг хийсэн байна. Үүнд:

5.1. “... Татварын улсын байцаагч нар Маягт ХШ11 “М***” ХХК-ийн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайлангаар гарсан алдагдлыг ирээдүйд шилжүүлэн тооцож, алдагдлыг бууруулсан байна, ... албан татвар ногдох орлогоос хасагдах зардлыг хуульд заасан эдгээр шаардлагыг нэгэн зэрэг хангасан тохиолдолд хасаж төлөх татварыг бууруулахыг хуульд тодорхой заасан бөгөөд хангаагүй буюу албан татвар төлөгчийн албан татвар ногдох орлого олох үйл ажиллагаатай шууд холбогдон гараагүй зардлыг хасаж төлөх татварын хэмжээг бууруулсан талаар хариуцагчаас татвар ногдуулсныг буруутгахгүй боловч нэхэмжлэгч хуулийн этгээдийн тайлангаар гарсан алдагдлыг бууруулсан хэр нээ зөрүү алдагдал дүнгээс төлбөл зохих татварын дүнг 50 хүртэл хувиар бууруулсан бол нөхөн төлөх татварын дүнгийн 30 хувиар торгоно гэсэн заалтыг үндэслэн татвар ногдуулсан нь буруу. Учир нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1.1, мөн хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1, 18 дугаар зүйлийн 18.1-д тодорхой хуульчилсан, иймд хариуцагч татварын улсын байцаагч нар алдагдлыг бууруулсан нь зөв боловч, алдагдалтай хуулийн этгээдийн алдагдлыг бууруулсан дүнгээс төлбөл зохих татварын дүнг 50 хүртэл хувь бууруулсан гэх үндэслэлээр торгууль ногдуулсан нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн орлогод албан татвар ногдуулах гэсэн үндсэн зарчимд нийцээгүй.

5.2.Нэхэмжлэгч “М***” ХХК-ийн нэмэгдсэн өртгийн тайлангаар төсөвт төлөх татварын хэмжээг бууруулсан буюу төлөөгүй зөрчил гаргаагүй, харин төсвөөс буцаан авах илүү төлөлттэй гэж тайлагнасан. Гэтэл хариуцагч хувийн хэрэглээний худалдан авалтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын төлбөл зохих татварын дүнгээс хасаж тооцон, төсвөөс буцаан авах нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг өсгөсөн зөрчилд холбогдуулан тус компанийн төсвөөс буцаан авах илүү төлөлтийн дүнгээс нь хасаж, бууруулан баталгаажуулж, төсвөөс буцаан авах авлагыг хасах замаар зөрчлийг залруулсан атлаа, зөрүү дүнгээр дахин нөхөн төлбөр болон торгууль ногдуулсан нь үндэслэлгүй, нэхэмжлэгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулсан байна.

5.3.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйлийн 8.2, 8.2.2-т зааснаас үзэхэд хариу төлбөртэйгөөр өөрийн эзэмшиж буй эрхээ шилжүүлснээр орлого олсон тохиолдолд татвар ногдуулахаар хуульчилсан ... Маргаан бүхий энэ тохиолдолд 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдөр 542 дугаартай бэлэглэлийн гэрээ, мөн өдрийн 543 дугаартай компанийн эрх шилжүүлэх тухай гэрээг тус тус үндэслэн, “М***” ХХК-ийн 50 хувийн хувьцааг 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдрийн 01/19 дүгээр хувьцаа эзэмшигчийн хурлын шийдвэрээр Б.А*** нь өөрийн эзэмшлийн хувьцаанаас 50 хувийн хувьцааг бэлэглэлийн гэрээгээр тус компанийн 25 хувийн хувьцаа эзэмшигч Р.Б***д шилжүүлсэн нь орлого олсон гэх нөхцөлийг хангаагүй байх тул нэхэмжлэгчийг суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй гэж үзэх боломжгүй.

5.4.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1.1, 5 дугаар зүйлийн 5.1-д зааснаар орлого олсон тохиолдолд татвар төлөх үүргийг хуульчилсан байхад бэлэглэлийн гэрээний оролцогч биш “М***” ХХК-ийг ашигт малтмалын тусгай зөвшөөлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар шууд бусаар орлого олсон гэж буруутгаж, хариуцагч татварын улсын байцаагч нар нөхөн ногдуулалтын актаар татвар ногдуулсан нь үндэслэлгүй ... Маргааны үйл баримтад холбогдуулан авч үзвэл, нэхэмжлэгч компани нь хэнд ч орлого олгоогүй тул дээрх хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.6-д заасны дагуу суутгагч биш юм. Харин тус компани нь хувьцаа шилжүүлэх бэлэглэлийн гэрээний зүйл болсон тул татвар төлөгч болохгүй юм.

 5.5.Хөөн хэлэлцэх хугацааны тухайд дараа оны буюу 2020 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрөөс эхлэн тоолоход маргаан бүхий акт хөөн хэлэлцэх хугацаандаа байна ...” гэх зэргээр дүгнэжээ.  

6.Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 26-ны өдрийн 221/МА2026/0010 дугаар магадлалаар “Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн Тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтад “... нэхэмжлэгч “М***” ХХК-ийн гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсгийг хангаж, үлдэх хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож, нийслэлийн Татварын газрын татварын улсын байцаагчийн 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА-*** нөхөн ногдуулалтын актаар ногдуулсан 6,234,246,369.95 төгрөгийн төлбөрийн хэмжээг 6,221,501,550.00 төгрөгөөр бууруулсан ...” өөрчлөлтийг оруулж шийдвэрлэхдээ дараах дүгнэлтийг хийсэн байна. Үүнд:

6.1.“... 2020 оны тайлангаар 16,678,216.70 төгрөг, 2021 тайлангаар 20,272,453.01 төгрөг, нийт 36,950,669.71 төгрөгийн үйл ажиллагааны орлого олохтой холбогдон гараагүй зардлаар татвар ногдох орлогоос хасагдах зардалд тооцон хасалт хийсэн зөрчил гаргасан нь тогтоогдсон тул хариуцагч нараас энэ зөрчилд хариуцлага ногдуулсныг буруутгах үндэслэлгүй. Татварын улсын байцаагчид “М***” ХХК-ийн хяналт шалгалтаар илрүүлсэн зөрчлийг зөв тооцоолсон боловч актын хавсралт үйлдэхдээ мөр андууран техникийн алдаа гаргасан нь нөхөн төлүүлэх актын дүнд нөлөөлөхгүй, эрх зүйн байдлыг дордуулаагүй гэх хариуцагчийн тайлбар үндэслэлтэй. Өөрөөр хэлбэл, алдагдлыг бууруулсныг нэхэмжлэгч хүлээн зөвшөөрсөн энэ тохиолдолд алдагдалтай хуулийн этгээдийн алдагдлыг бууруулсан дүнгээс төлбөл зохих татварын дүнг 50 хүртэл хувиар бууруулсан гэж үзэн торгууль ногдуулсан нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1, 13.1.2, 16 дугаар зүйлийн 16.1, 16.1.1-д заасантай нийцсэн байна.

6.2.Нэхэмжлэгч нь 2021 онд 11,255,813.23 төгрөг, 2022 онд 79,778,614.97 төгрөгийн хувийн хэрэглээний худалдан авалтад төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг төлбөл зохих татварын дүнгээс хасаж төсвөөс буцаан авах татварын дүнг өсгөсөн нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.6, 14.6.2-т заасныг зөрчсөн болох нь тогтоогджээ. Энэ тохиолдолд хариуцагчаас тухайн зөрчилд Татварын ерөнхий хуулийн 84 дүгээр зүйлийн 84.1-д зааснаар торгууль ногдуулж, нөхөн татвар төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй.

6.3.Хувьцааг шилжүүлэх үед үйлчилж байсан Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 5 дугаар зүйлийн 5.1, 8 дугаар зүйлийн 8.2, 8.2.2-т зааснаас үзэхэд хуулийн этгээд эсвэл түүний эцсийн эзэмшигч өөрийн эзэмшиж буй эрхээ бусдад шилжүүлснээр орлого олсон тохиолдолд татвар ногдуулах агуулгатай байна.

6.4.Мөн хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.6 дахь заалтын агуулгыг тухайн аж ахуйн нэгж нь татвар төлөгч этгээдэд орлого олгосон буюу шилжүүлсэн байх, ингэснээр тухайн аж ахуйн нэгж нь татварын орлогын хувьд албан татвар төлөгчийн төлөх ёстой татварыг суутган авч, төсөвт төлөх үүрэг хүлээхээр зохицуулсан гэж ойлгохоор байна. Үүнээс үзэхэд “М***” ХХК нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.7-д зааснаар ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эзэмшигч мөн боловч тус компани тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар шууд бусаар орлого олоогүй тул суутгагчийн үүрэг хүлээхгүй, хуулийн этгээдийн эцсийн эзэмшигч өөрийн хувьцаа, эсхүл хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлсний үр дүнд тухайн компанийн эзэмшиж байсан газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн өмчлөгч солигдож байвал үүнээс олсон орлогод албан татвар ногдуулахаар хуульчилсан байхад нэхэмжлэгч компанийн хувь эзэмшигч нарын хооронд эрхээ шилжүүлсэн энэ тохиолдолд эрх борлуулсны орлогоос шууд бус орлого олсон гэж үзэх боломжгүй ...” гэжээ.  

7.Хариуцагч нийслэлийн Татварын газрын татварын улсын байцаагч  С.Э*** хяналтын журмаар гаргасан гомдолдоо:

7.1.“... 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдөр Б.А*** нь өөрийн эзэмшилд байсан 75 хувийн хувьцаанаас хувь оролцоогоо Р.Б***д шилжүүлсэн. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх эзэмшигч “М***” ХХК-ийн эцсийн эзэмшигч буюу тус компанийн 75 хувийн хувьцаа эзэмшигч иргэн Б.А*** нь өөрийн эзэмшлийн хувьцааны 50 хувь болох 13,825,559,000.00 төгрөгийн үнэлгээтэй хувьцааг компанийн 25 хувийн хувьцаа эзэмшигч Р.Б***д 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдөр хувьцаа бэлэглэх гэрээ байгуулан шилжүүлж, улмаар Б.А*** 25 хувь, Р.Б*** 75 хувийн хувьцаа эзэмшигч болж, компанийн эцсийн эзэмшигч өөрчлөгдсөн.

7.2.Хэрэв тус компани нь төрийн байгууллагаас олгосон эрх эзэмшдэггүй байсан тохиолдолд анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн дүгнэлт, магадлал үндэслэлтэй байх байсан. Харин маргааны үйл баримтад хамаарах цаг хугацаанд хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйлийн 8.2.2-т “хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар ... ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар олсон орлого” нь эрх борлуулсны орлогод хамаарч, албан татвар ногдох бөгөөд дээрх  хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.3.5-д зааснаар эрх борлуулсны орлогын нийт дүнгээр татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлж, 17 дугаар зүйлийн 17.2.7-д заасны дагуу эрх борлуулсны орлогод 30 хувиар албан татвар ногдуулах, зохицуулалтыг зөрчиж, албан татварыг төсөвт төлөөгүй болох нь хяналт шалгалтаар илэрсэн. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 16 дугаар зүйлийн 16.11, 16.14, Сангийн сайдын 2017 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрийн 380 дугаар тушаалын хавсралтаар баталсан “Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, тусгай зөвшөөрөл шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах аргачлал”-ын дагуу тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч “М***” ХХК-ийн эцсийн эзэмшигч Б.А***ын бусдад шилжүүлсэн 50 хувийн хувьцаанд ногдох хэмжээгээр тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээнээс хувь тэнцүүлэн тооцож албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлж, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.7 дахь заалтаар тус компани нь шууд бусаар буюу хувьцаа шилжүүлэх замаар эрхийг хэсэгчлэн борлуулсан, шилжүүлсний орлогод албан татварыг ногдуулан суутган авч төсөвт шилжүүлэх үүргээ биелүүлээгүй.

7.3.Хэдийгээр татварын улсын байцаагч зөрчлийг илрүүлж, актын үндэслэх хэсэгтээ Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) зөрчигдсөн хууль тогтоомжийг зөв хэрэглэсэн боловч хэрэглэвэл зохих хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.7 дахь хэсгийг дутуу баримталсныг анхан шатны шүүхээс хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.5 дахь хэсгээр суутгагч этгээдэд хамаарахгүй болон Улсын дээд шүүхийн хамааралгүй тогтоолыг дурдаж актын холбогдох хэсгийг хүчингүй болгосон нь үндэслэлгүй.  Хуулийн дээрх заалтууд болон үйл баримтуудаас үзвэл “М***” ХХК нь 2019 онд иргэн Б.А***оос 50 хувийн эзэмших эрхийг шилжүүлж авахдаа албан татвар ногдуулан суутган авч, төсөвт төлөөгүй зөрчил гаргасан нь тогтоогдсон байх тул энэ үндэслэлээр тус компанид нөхөн төлбөр ногдуулсан нь хуульд нийцсэн.

7.4.Тухайлбал, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйлийн 8.2.2-т “хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар ...ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа хувь оролцоог нэмэгдүүлэх замаар олсон орлого”-ыг эрх борлуулсны орлогод хамааруулахаар заасан, “М***” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигчийн хувь оролцоо нэмэгдэж, нөгөө талдаа буурах замаар хийгдсэн шилжилт хөдөлгөөнийг Татварын ерөнхий газарт бүртгүүлээгүй, албан татвар ногдуулан төсөвт төлөөгүй нь тогтоогдож байна. Өөрөөр хэлбэл, Компанийн тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.1-д заасанчлан “М***” ХХК-ийн 50 хувийн хувьцааг Б.А***оос Р.Б***д шилжүүлж байгаа нь холбогдох гэрээ бүртгэлээр үүссэн, нөгөө талаар компани нь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлтэй ба тухайн компанийн эзэмшлийн хувьцааг шилжүүлснээрээ эрх борлуулсан орлого олсон үйлдэлд хамаарна.

7.5.Түүнчлэн, Компанийн тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.1-д зааснаар хувьцаа нь хувьцаа эзэмшигчийн тухайн компанийн хувьд эдлэх эрхийг илэрхийлэхийн хувьд 50 хувь хувьцааны эрх шилжүүлсэн үйлдлийг эрх борлуулсан гэж үзэхээр байна. Гэтэл анхан болон давж заалдах шатны шүүхээс эрх борлуулсны орлогод татвар ногдуулахад эд хөрөнгө эзэмших, ашиглах эрхийг бусдад төлбөртэй шилжүүлж, үүний улмаас орлого олсон байх, мөн “М***” ХХК нь хэнд ч орлого олгоогүй тул суутгагч биш, орлого олсон этгээд нь аж ахуйн нэгж биш, түүнчлэн эцсийн эзэмшигч өмчлөгч өөрчлөгдсөн байх гэсэн нөхцөлийг хангаагүй гэх байдлаар дүгнэж шийдвэрлэсэн нь үндэслэлгүй юм.

7.6.Өөрөөр хэлбэл, дээрх компани нь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч бөгөөд улсын бүртгэлд компанийн 75 хувийн эзэмшигчээр Р.Б***, 25 хувийн хувьцаа эзэмшигчээр Б.А*** тус тус бүртгэгдэж эцсийн хувьцаа эзэмшигч нь Р.Б*** болж өөрчлөгдсөн. ““Эцсийн эзэмшигч” гэж ашигт малтмал, газрын тос, цацраг идэвхт ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл, газар эзэмших, ашиглах эрх эзэмшигч этгээдийн 30 болон түүнээс дээш хувийн хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийг өөрөө, эсхүл нэг болон түүнээс дээш үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдээр төлөөлүүлэн эзэмшдэг, саналын эрхийг төлөөлүүлэн хэрэгжүүлдэг, эсхүл ногдол ашгийг хүлээн авах эрхтэй этгээдийг” гэж хуульд заасан, гэтэл анхан болон давж заалдах шатны шүүх “ ... нэхэмжлэгч компанийн хувь эзэмшигч нарын хооронд эрхээ шилжүүлсэн байхад эрх борлуулсны орлогоос шууд бус орлого олсон гэж үзэх боломжгүй ...” гэж хуулийг буруу тайлбарлаж, хууль дээдлэх, хуулийн өмнө тэгш байх, хуульд үндэслэх зарчмыг зөрчиж байна.

7.7.Мөн тус компанийн 2019 оны санхүүгийн баталгаажсан тайланд 1.1.2.дансны авлага 5,000.0 сая төгрөг, 1.1.4.бусад авлага 19,217,1 сая төгрөг, 2.3.9.хуримтлагдсан ашиг 24,477.2 сая төгрөг гэсэн байна. Тайлангийн тодруулга хэсгийн 4.1.Богино хугацаат авлага 1.Холбоотой талаас авах авлагын тайлант хугацаанд хамаарах дүн 19,217.1 сая төгрөг тайлагнасан байна. Өөрөөр хэлбэл, эрх шилжсэнтэй холбоотой тооцооны авлага, өглөгийг баталгаажуулсан байна. Одоо мөрдөгдөж байгаа хуулийн хүрээнд эцсийн эзэмшигч өөрчлөгдөж байгаа тохиолдолд бүх татвар төлөгч нар нь Татварын ерөнхий газрын Том татвар төлөгчийн газрын Эрдэс баялгийн хэлтэст албан хүсэлт өгч, татварын тооцоолол хийсний дараа татвараа төлсөн тодорхойлолт авч Улсын бүртгэлийн газар шилжилт хийлгэж бүрдүүлдэг. Харин “М***” ХХК-ийн хувьд ийм үйлдлийг хийгээгүй бөгөөд татвар төлөлгүй бүртгэл хийлгэж шилжүүлсэн байгаа. Энэ талаар Аудитын ерөнхий газраас ирсэн албан бичиг мэдэгдэлд дурдсан. Татварын ерөнхий хуулийн 5 дугаар зүйлд зааснаар татвар бий болгох, тогтоох, ногдуулах, тайлагнах, төлөх, хяналт шалгалт хийх, хураах, хөнгөлөх, чөлөөлөх үйл ажиллагаанд баримтлах зарчим нь “зайлшгүй байх”, “тодорхой байх”, “шударга байх”, “үр ашигтай байх” гэж заасан тул нэхэмжлэгчийн хууль зөрчсөн үйлдлийг зөвтгөх үндэслэл болохгүй.

7.8.Иймд зөрчил нэгэнтээ үйлдэгдсэн тул татвар зайлшгүй байх, шударга байх зарчмыг баримтлан нөхөн ногдуулсан актыг хэвээр үлдээж, шүүхийн шийдвэр, магадлалыг хүчингүй болгож өгнө үү” гэжээ.

8.Нэхэмжлэгч тал “хариуцагчийн гомдол үндэслэлгүй, давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг хэвээр үлдээж өгнө үү” гэсэн агуулгатай тайлбарыг өгөв.

9.Хяналтын шатны шүүх хариуцагчийн гомдлыг “шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр  хэрэглэсэн” үндэслэл байгаа эсэхийг хянан хэлэлцэхээр хүлээн авсан болно.

ХЯНАВАЛ:

10.Хариуцагчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг дараах үндэслэлээр хангах боломжгүй байна.

11.Энэ хэргийн тухайд, “хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн” гэх үндэслэл тогтоогдсонгүй, харин шүүхүүд хуулиар тусгайлан заасан татварын хөөн хэлэлцэх хугацааны талаарх зохицуулалтыг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн байх тул хяналтын шатны шүүхээс энэ талаарх “шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах” шаардлага үүссэн гэж үзлээ.

12.Хариуцагч нар маргаан бүхий 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдрийн НА-*** дугаар нөхөн ногдуулалтын актаар нэхэмжлэгч “М***” ХХК-ийг дараах 3 зөрчлийг гаргасан гэж буруутган, нийт 6,234,246,369.95 төгрөгийн нөхөн татвар, торгууль, алданги ногдуулсан байна. Үүнд:

Нэгд.2020 онд 16,678,216.70 төгрөг, 2021 онд 20,272,453.01 төгрөг, нийт 36,950,669.71 төгрөгийн үйл ажиллагааны орлого олохтой холбогдон гараагүй зардлаар аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайлангийн татвар ногдох орлогоос хасагдах зардалд тооцон хасалт хийж татвар ногдуулах орлогыг бууруулсан үйлдэл нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1, 13.1.2, 16 дугаар зүйлийн 16.1, 16.1.1 дэх заалтыг зөрчсөн тул 1,575,813.85 төгрөгийн;

Хоёрт.2021 онд 11,255,813.23 төгрөг, 2022 онд 79,778,614.97 төгрөг, нийт 91,034,428.20 төгрөгийн хувийн хэрэглээний худалдан авалтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын төлбөл зохих татварын дүнгээс хасаж тооцон, төсвөөс буцаан авах нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг өсгөсөн үйлдэл нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.6, 14.6.2 дахь заалтыг зөрчсөн тул 11,169,006.10 төгрөгийн;

Гуравт.2019 онд “М***” ХХК-ийн эцсийн эзэмшигч Б.А*** нь өөрийн эзэмшилд байсан 75 хувийн хувьцаанаас 50 хувь болох 13,825,559,000.00 төгрөгийн үнэлгээтэй хувьцаа, хувь оролцоо болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн эрхийг хувьцаа эзэмшигч Р.Б***д шилжүүлэх замаар эцсийн эзэмшигч өөрчлөгдөхөд компани нь татвар суутган тооцож, суутгагчийн үүргээ биелүүлээгүй нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйлийн 8.2.2, 16 дугаар зүйлийн 16.3.5, 17 дугаар зүйлийн 17.2.7, 21 дүгээр зүйлийн 21.5 дахь заалтыг зөрчсөн тул 6,221,501,550.00 төгрөгийн нөхөн татварыг тус тус ногдуулжээ.

13.Нэхэмжлэлийн шаардлагын зарим хэсэг буюу маргаан бүхий актын 1 болон 2 дахь хэсгийг хүчингүй болгуулах шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосон давж заалдах шатны шүүхийн магадлалд нэхэмжлэгч тал гомдол гаргаагүй тул хүлээн зөвшөөрсөнд тооцно. Хариуцагчаас нөхөн ногдуулалтын актын 3 дахь хэсгийг хүчингүй болгосон шүүхийн шийдвэр, магадлалд холбогдуулан гомдол гаргасан тул хяналтын шатны шүүх энэ хүрээнд дүгнэлт өгнө.

14.Нэхэмжлэгчээс 2024 оны НА-*** дугаар нөхөн ногдуулалтын актын 3 дахь хэсгийг хэд хэдэн үндэслэлээр хууль бус гэж маргасны дотор хөөн хэлэлцэх хугацаатай холбоотой үндэслэлийг заасан байна. Анхан шатны шүүх энэ талаар дүгнэхдээ “... Татварын ерөнхий хуулийн (2019 оны) 15 дугаар зүйлийн 15.3.2-т “тайланг сар, улирлаар гаргаж татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрлийн хувьд тухайн жилийн 12 дугаар сарын буюу жилийн эцсийн тайлан гаргаж, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс”, ... гэж заасан. Түүнчлэн, Татварын ерөнхий газрын даргын 2018 оны А/63 дугаар тушаалаар баталсны дагуу суутгагчийн аж ахуйн нэгжид олгосон орлогоос суутгасан албан татварын тайланг оны эхнээс өссөн дүнгээр улирлаар тайлагнахаар зохицуулсан. Тодруулбал, суутгагчийн аж ахуйн нэгжид олгосон орлогоос суутгасан албан татварын тайланг улирлаар гаргаж татвар төлөх татварын төрлийн хувьд тухайн жилийн 12 дугаар сарын буюу жилийн эцсийн тайлан гаргаж, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолохоор тусгайлан журамлажээ. Хөөн хэлэлцэх хугацааны тухайд дараа оны буюу 2020 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрөөс эхлэн тоолоход маргаан бүхий акт хөөн хэлэлцэх хугацаандаа байна ...” гэж хэрэглэх ёсгүй хуулийг хэрэглэсэн нь буруу байхад  үүнийг давж заалдах шатны шүүхээс залруулаагүй байна.

15.Учир нь, маргааны үйл баримтад хэрэглэгдэх (2006 оны) Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд хууль тогтоогчоос 2017 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдөр нэмэлт, өөрчлөлт оруулжээ. Үүнийг тодруулбал, уг хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.2.2-т “хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар олсон орлого”-ыг аж ахуйн нэгжийн эрх борлуулсны орлогод хамааруулж (8 дугаар зүйлийн 8.2), 4 дүгээр зүйлийн 4.1.8-д “эцсийн эзэмшигч”-ийг тодорхойлсон. Ийнхүү татварын шинэ төрлийг бий болгосонтой холбоотойгоор 16 дугаар зүйлийн 16.11 болон 16.12-т тухайн орлогыг яаж тооцох, албан татвар ногдуулах орлогыг хэрхэн тодорхойлох талаар, мөн зүйлийн 16.13, 16.14-т тухайн орлогыг болон татварын ногдлыг тодорхойлох аргачлал батлах үүргийг эрх бүхий этгээдэд шилжүүлсэн.

16.Энэхүү хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн хүрээнд 21 дүгээр зүйлийн 21.7-д “Энэ хуулийн 16.11, 16.12, ... -т заасны дагуу тодорхойлсон орлогод ногдуулах албан татварыг тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч, эсхүл газар эзэмших, ашиглах эрхтэй этгээд хэлцэл хийгдсэнээс хойш ажлын 7 хоногийн дотор ногдуулан суутган авч, төсөвт шилжүүлнэ” гэсэн заалтыг нэмжээ.

17.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 21 дүгээр зүйлийн 21.5 болон 21.6 дахь хэсэгт тухайлан заасан орлогод ногдох албан татварыг суутгагч ногдуулан суутган авч, ажлын 7 болон 10 хоногийн дотор төсөвт шилжүүлэх тухай дээрх хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.7-д заасантай төсөөтэй агуулга бүхий зохицуулалт байх боловч уг зүйлийн 21.8-д “Суутгагч нь энэ хуулийн 21.5, 21.6-д зааснаар суутгасан албан татварын тайланг дараа улирлын эхний сарын 20-ны дотор улирал бүр өссөн дүнгээр, жилийн эцсийн тайланг дараа оны 02 дугаар сарын 10-ны дотор гаргаж, харьяалах татварын албанд тушаана” гэж заасан. Өөрөөр хэлбэл, хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.8 дахь хэсэгт 21.7 дахь хэсэг хамаарахгүй буюу шинээр бий болсон татварыг (8.2.2 буюу 16.11, 16.12-т зааснаар тодорхойлох) тайлагнах хугацааг хуульд тодорхой заагаагүй байна.

18.Түүнчлэн, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 21 дүгээр зүйлийн 21.8-д заасан “суутгагч” нь мөн хуулийн 4.1.6-д заасан “албан татвар төлөгчид олгосон орлогод албан татвар ногдуулан суутгаж, төсөвт шилжүүлэх үүрэг бүхий этгээд” бол, 21.7-д заасан “суутган төлөгч” нь бусад татвар төлөгчид олгосон орлогоосоо татвар ногдуулан суутган төлөгч бус, харин ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч, эсхүл газар эзэмших, ашиглах эрхтэй этгээд байгаагаараа ялгаатай байна.   

19.Энэ тохиолдолд Татварын ерөнхий хуулийн (2008 оны) 43 дугаар зүйлийн 43.5-д “Татварын тайлан тушаах, төлөх хугацааг тухайн төрлийн татварын хуулиар тогтоох ба татвар төлөх, тайлагнах эцсийн хугацаа адил байна”[1] гэсэн ерөнхий зохицуулалт үйлчилнэ. Өөрөөр хэлбэл, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 21 дүгээр зүйлийн 21.7-д татвар төлөх хугацааг тусгайлан зохицуулсан бөгөөд энэ нь тухайн хуульд заасан (бусад) татварын тайлан гаргах хугацаанд хамаарахгүй байх тул “татвар төлөх болон тайлагнах хугацаа адил байх” Татварын ерөнхий хуулийн нийтлэг зохицуулалт үйлчилнэ.

20.Иймд, “Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 8 дугаар зүйлийн 8.2.2-т буюу 16 дугаар зүйлийн 16.11, 16.12-т заасны дагуу тодорхойлсон орлогод ногдуулах албан татварыг тухайн ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч, эсхүл газар эзэмших, ашиглах эрхтэй этгээд хэлцэл хийгдсэнээс хойш ажлын 7 хоногийн дотор суутган авч төсөвт шилжүүлнэ, мөн хугацаанд тайлагнана” гэж хэрэглэх нь зүйтэй.

21.Хөөн хэлэлцэх хугацааны тухайд, татварын акт гарах үед хүчин төгөлдөр үйлчилж буй Татварын ерөнхий хуулийн зохицуулалт үйлчлэх зарчимтай. Үүнийг Татварын ерөнхий хууль /Шинэчилсэн найруулга/-ийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн агуулга (тухайлбал, 7 дугаар зүйл)-аас харж болно.

22.Маргаан бүхий актыг гарах үед буюу одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж буй 2019 оны Татварын ерөнхий хуулийн /Шинэчилсэн найруулга/ 15 дугаар зүйлийн 15.1-д “Татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах, хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдлэх, алдагдал шилжүүлэх, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын ногдуулалт, төлөлтийг баталгаажуулах хөөн хэлэлцэх хугацаа 4 жил байх ...”-аар, 15.3-т “Энэ хуулийн 15.1-д заасан хугацааг дараах байдлаар тоолно:”, 15.3.3-т “борлуулалт хийгдсэнээс хойш тодорхой хугацааны дотор татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрөл болон суутгаж төлдөг татварын хувьд тухайн төрлийн татварын тайланг гарган, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс” гэж тус тус заасныг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 21 дүгээр зүйлийн 21.7 дахь хэсэгтэй холбон тайлбарлавал, маргаан бүхий актын 3 дахь хэсгийн хувьд хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан байна.

23.Тодруулбал, хэрэгт авагдсан баримтаар татварын хяналт шалгалтын хүрээнд албан татвар нөхөн ногдуулах үндэслэлийг бий болгосон гэх нэхэмжлэгч компанийн 50 хувийн хувьцаа бэлэглэлийн гэрээ нь 2019 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдөр тус компанийн хувьцаа эзэмшигчдийн хооронд байгуулагдаж, 2019 оны 11 дүгээр сарын 18-ны өдөр улсын бүртгэлийн байгууллагад бүртгүүлсэн болох нь тогтоогдсон. Энэ хугацаанаас хойш хуульд заасан ажлын 7 хоногийг тооцон үзвэл, татвар төлөх болон тайлагнах эцсийн хугацаа нь 2019 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр байна. Үүнээс хойш татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах 4 жилийн хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолоход, 2023 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр дуусжээ. Гэтэл хариуцагч нар маргаан бүхий НА-*** дугаар татварын нөхөн ногдуулалтын акт (3 дахь хэсэг)-ыг 2024 оны 2 дугаар сарын 09-ний өдөр буюу хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн хойно гаргасан нь хууль бус, энэ үндэслэлээр нэхэмжлэлийн холбогдох шаардлагыг хангах үндэслэлтэй.

24.Иймд, маргаан бүхий актын 3 дахь хэсгийг хүчингүй болгосон шүүхүүдийн шийдэл зөв байх тул хариуцагчийн гомдлыг хангахгүй орхиж, магадлалд хууль хэрэглээний өөрчлөлт оруулах нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн үзэв.      

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 127 дугаар зүйлийн 127.2.2-т заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 26-ны өдрийн 221/МА2026/0010 дугаар магадлалын Тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтын “Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 1 дүгээр зүйлийн 1.1, 4 дүгээр зүйлийн 4.1.6, 5 дугаар зүйлийн 5.1, 8 дугаар зүйлийн 8.2, 21 дүгээр зүйлийн 21.5, 21 дүгээр зүйлийн 21.7, Татварын ерөнхий хуулийн 82 дугаар зүйлийн 82.1.1, 84 дүгээр зүйлийн 84.1.5, Татварын ерөнхий (2008 оны) хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.1 дэх …” гэснийг “Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (2006 оны) 21 дүгээр зүйлийн 21.7, Татварын ерөнхий хуулийн (2008 оны) 43 дугаар зүйлийн 43.5, Татварын ерөнхий хуулийн /2019 оны Шинэчилсэн найруулга/ 15 дугаар зүйлийн 15.1, 15.3.3 дахь …” гэж өөрчилж, магадлалын бусад хэсгийг хэвээр үлдээж, хариуцагч С.Э***ийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй орхисугай.

2.Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.3-т зааснаар хариуцагч тэмдэгтийн хураамж төлөөгүйг дурдсугай.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 127 дугаар зүйлийн 127.5-д зааснаар Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны тогтоол нь шүүхийн эцсийн шийдвэр байх бөгөөд тогтоолд гомдол гаргахгүй болохыг дурдсугай.

 

 

          ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                      Ц.ЦОГТ     

                                    ТАНХИМЫН ТЭРГҮҮН                                   Д.МӨНХТУЯА

                                    ШҮҮГЧИД                                                           Д.БАТБААТАР

                                                                                                                    П.СОЁЛ-ЭРДЭНЭ 

                                                                                                                    Г.БАНЗРАГЧ