МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Хөвсгөл аймаг дахь Сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч Д.Азжаргал даргалж,

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга О.Өлзийбуян,

Улсын яллагчаар, хяналтын прокурор Д.Оюунбилэг,

Шүүгдэгч Н.Д- нарыг оролцуулан тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд нээлттэй хийсэн хуралдаанаар Хөвсгөл аймгийн Прокурорын газрын хяналтын прокуророос Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн Н.Д-ид холбогдох эрүүгийн 1938000010374 дугаартай хэргийг хянан хэлэлцэв.

Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт:

Монгол Улсын иргэн, Н.Д.

Шүүгдэгч Н.Д- нь 2018 оны 12-р сарын 03-ны өдөр Хөвсгөл аймгийн Рашаант сумын иргэн Ж.Э-гийн .... дугаартай данс руу Л.С-гаар 572.700 төгрөгийг данс андуурч шилжүүлснийг өөрийн хувийн хэрэгцээнд зарцуулж “алдаатай гүйлгээ” завших гэмт хэргийг үйлдсэнд холбогджээ. /яллах дүгнэлтэд бичигдсэнээр/

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар: 

Шүүгдэгч Н.Д- нь шунахайн сэдэлтээр 2018 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдөр Хөвсгөл аймгийн Рашаант сумын иргэн Ж.Э-гийн .... дугаартай данс руу Л.С-гаар 572.700 төгрөгийг данс андуурч шилжүүлснийг бусдын эзэмшилд байгааг мэдсээр байж өөрийн хувийн хэрэгцээнд зарцуулж, “төлбөр тооцооны алдаатай гүйлгээг завших” гэмт хэргийг үйлдсэн байна.

Шүүгдэгчийн гэмт хэрэг үйлдсэн гэмт буруутай болох нь хэрэгт авагдсан нотлох баримтууд болох:

• Гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээлэл хүлээн авсан тэмдэглэл /хх-ийн 13 дугаар хуудас/,
• Хохирогч Ж.Э-гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн: “...2018 оны 12 сарын 03-нд манай дэлгүүрийн хажуу талын дэлгүүрийн эгч Л.С- эгчийг ХААН банк орох гэж байна гэхэд би Улаанбаатар хот Х- гэдэг хүний ... гэсэн тоот данс руу мөнгө шилжүүлэх гэж байсан юм. Тэгээд би Л.С- эгчид энэ хүний дансыг бичиж өгөхдөө буруу данс бичээд .... гэсэн данс бичиж өгөөд 572.700 мянган төгрөг шилжүүлчих гээд явуулсан. Тэгээд Л.С- эгч нөгөө мөнгийг шилжүүлчихлээ гэсээр ирсэн. Би тухайн үед  анзаараагүй юм. Тэгсэн чинь 1-2 хоногийн дараа Х- гэдэг хүн надаас мөнгөө шилжүүлээч гэхэд нь манай эгч шилжүүлсэн байгаа гэсэн чинь миний дансанд ороогүй байна дансаа шалгаач гэхэд нь би мөнгө шилжүүлсэн дансаа харахад өөр данс байсан. Тэгээд уг мөнгийг завшиж авсан гэх хүн буцааж шилжүүлэхдээ 400.000 мянган төгрөг шилжүүлсэн. Одоо 172.000 мянган төгрөг дутуу байгаа. Үлдэгдэл мөнгөө гүйцээгээд авчих юм бол надад санал гомдол байхгүй. ...Н.Д- гэх хүн надад учруулсан хохирлоо бүрэн барагдуулсан. Надад гомдол санал, нэхэмжлэх зүйл байхгүй” гэх мэдүүлэг /хх-ийн 20, 22, 24 дүгээр хуудас/,
• Гэрч Л.С-гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн: “...2018 оны 12 сарын 03-ны өдөр би сумынхаа ХААН банк орох гэж байсан чинь манай дэлгүүрийн хажууд байдаг Ж.Э- гэдэг худалдагч намайг мөнгө шилжүүлээд өгөөч гээд цаасан дээр данс бичээд өгөхөөр нь би бичиж өгсөн данс руу нь надад өгсөн мөнгийг нь шилжүүлсэн. Цаад хүлээн авах хүний нэрийг бичиж өгөөгүй харин .... гэсэн дансыг бичиж өгсөн. Мөнгөн дүн нь 572.700 мянган төгрөг байсан. ...01 дүгээр сарын 30-нд миний ХААН банкны ... тоот данс руу Н.Д- гэдэг хүнээс 400.000 төгрөг шилжиж ирсэн. Би энэ мөнгийг тэр өдөрт нь Ж.Э-д бэлнээр өгсөн” гэх мэдүүлэг /хх-ийн 32, 34 дүгээр хуудас/,
• Н.Т-ын ХААН банкны .... дугаарын дипозит дансны дэлгэрэнгүй хуулга /хх-ийн 55 дугаар хуудас/,
• 2018 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдрийн Рашаант З- нэрээр Н.Т-ын .... дугаарын данс руу 572.700 төгрөгийг шилжүүлсэн ХААН банкны орлогын мэдүүлгийн баримт /хх-ийн 66 дугаар хуудас/,
• Л.С-гийн ... дугаартай данс руу 2019 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдөр ... дугаартай данснаас Н.Д- нэрээр 400.000 төгрөгийг шилжүүлсэн ХААН банкны дипозит дансны дэлгэрэнгүй хуулга /хх-ийн 65 дугаар хуудас/,
• 2019 оны 04 дүгээр сарын 27-ны өдрийн Л.С- нэрээр 70.000 төгрөгийг шилжүүлсэн ХААН банкны зарлагын мэдүүлэг /хх-ийн 66 дугаар хуудас/,
• Шүүгдэгч Н.Д-ийн мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн: “...би яллагдагчаар татагдсан зүйл ангийг хүлээн зөвшөөрч байна” гэх мэдүүлэг /хх-ийн 42 дугаар хуудас/ болон шүүхийн хэлэлцүүлэгт “...Хийсэн хэрэгтээ гэмшиж байна. ...гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байна” гэх мэдүүлэг болон бусад нотлох баримтуудаар нотлогдож байна.

Шүүгдэгчийн хувийн байдлыг тогтоосон дараах баримтуудыг шүүх шинжлэн судлав. Үүнд:

- Урьд нь ял шийтгүүлж байгаагүй болохыг тодорхойлсон эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас /хх-ийн 46 дугаар хуудас/,

- Улаанбаатар хотын Баянзүрх дүүргийн 8-р хорооны Засаг даргын тодорхойлолт /хх-ийн 47 дугаар хуудас/,

- Шүүгдэгч Н.Д-ийн иргэний үнэмлэхний хуулбар /хх-ийн 48 дугаар хуудас/ зэрэг баримт бичиг болно.

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжилсэн дээрх нотлох баримтууд нь энэ хэрэгт хамааралтай, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан журмын дагуу цуглуулж бэхжүүлсэн, үгүйсгэх нотлох баримт хэрэгт байхгүйн дээр шүүгдэгч нь өөрийн гэм бурууг хүлээн зөвшөөрч, маргахгүй байгаагаар давхар нотлогдож байх тул энэ хэргийг хянан шийдвэрлэхэд хангалттай, үнэн зөв гэж шүүх үнэллээ.

Энэ хэрэгт Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 16.2 дугаар зүйлд заасан нотолбол зохих байдлуудыг хангалттай шалгаж тодруулсан, мөрдөн байцаалтын явцад оролцогчийн хуулиар хамгаалагдсан эрхийг хассан, хязгаарласан, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан шаардлагыг зөрчсөн гэх ноцтой зөрчил тогтоогдоогүй, хуульд заасан нотолбол зохих нөхцөл байдлуудыг бүрэн гүйцэд тогтоосон гэж үзлээ.

 Мөрдөн шалгах ажиллагааны үед шүүгдэгчээс авсан гэрчийн мэдүүлгийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 7.4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан “яллагдагч өөрийн эсрэг мэдүүлэг өгөх, хэргийн байдлыг нотлох үүрэг хүлээхгүй” гэх үндэслэлээр шүүх үнэлээгүй болохыг дурдаж байна.

Гэмт хэрэг гарахад хохирогчийн санхүүгийн анхаарал болгоомжгүй үйлдэл, шүүгдэгчийн хууль зүйн болоод ёс суртахууны мэдлэг дутмаг зэрэг нөхцөл байдал нөлөөлсөн байна.

Шүүгдэгч Н.Д- нь дээрх гэмт хэргийг ганцаараа үйлдсэн болох нь камерийн бичлэг үзлэг хийсэн тэмдэглэл, хохирогчийн мэдүүлгээр нотлогдож байна.

Шүүгдэгч Н.Д- нь шунахайн сэдэлтээр 2018 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдөр Хөвсгөл аймгийн Рашаант сумын иргэн Ж.Э-гийн .... дугаартай данс руу Л.С-гаар 572.700 төгрөгийг данс андуурч шилжүүлснийг бусдын эзэмшилд байгааг мэдсээр байж өөрийн хувийн хэрэгцээнд зарцуулж, “төлбөр тооцооны алдаатай гүйлгээг завших” гэмт хэргийг үйлдсэн болох нь гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээлэл хүлээн авсан тэмдэглэл /хх-ийн 13 дугаар хуудас/, хохирогч Ж.Э-гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн мэдүүлэг /хх-ийн 20, 22, 24 дүгээр хуудас/, гэрч Л.С-гийн мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн мэдүүлэг /хх-ийн 32, 34 дүгээр хуудас/, Н.Т-ын ХААН банкны .... дугаарын дипозит дансны дэлгэрэнгүй хуулга /хх-ийн 55 дугаар хуудас/, 2018 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдрийн Рашаант З- нэрээр Н.Т-ын .... дугаарын данс руу 572.700 төгрөгийг шилжүүлсэн ХААН банкны орлогын мэдүүлгийн баримт /хх-ийн 66 дугаар хуудас/, Л.С-гийн ... дугаартай данс руу 2019 оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдөр ... дугаартай данснаас Н.Д- нэрээр 400.000 төгрөгийг шилжүүлсэн ХААН банкны дипозит дансны дэлгэрэнгүй хуулга /хх-ийн 65 дугаар хуудас/, 2019 оны 04 дүгээр сарын 27-ны өдрийн Л.С- нэрээр 70.000 төгрөгийг шилжүүлсэн ХААН банкны зарлагын мэдүүлэг /хх-ийн 66 дугаар хуудас/, шүүгдэгч Н.Д-ийн мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн мэдүүлэг /хх-ийн 42 дугаар хуудас/ болон шүүхийн хэлэлцүүлэгт “...гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байна” байна гэх мэдүүлэг зэрэг шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болсон дээрх нотлох баримтуудаар тогтоогдож, шалтгаант холбоотой байна. 

Шүүгдэгч нь Монгол Улсын иргэний Үндсэн хууль, Эрүүгийн хуулиар хамгаалагдсан бусдын өмчлөл, эзэмшилд байгаа эд юмс, түүнийг хуулиар тогтоосон хэмжээ, хязгаарын дотор өөрийн үзэмжээр чөлөөтэй эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрхийг зөрчсөн хор уршигт зориуд хүргэж, өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэргийг үйлдсэн нь дээрх гэмт хэргийг гэм буруугийн шууд санаатай хэлбэртэй, төгссөн гэмт хэрэг үйлдсэн гэж үзэх бүрэн үндэслэлтэй юм.

Шүүгдэгч Н.Д- нь шунахайн сэдэлтээр, бусдын эд хөрөнгийг буцааж өгөхгүй, хариу төлбөр огт хийхгүй байх санаа зорилгыг агуулж, бусдын эзэмшил өмчлөлд байгааг мэдсээр байж өөрийн өмчийн нэгэн адил захиран зарцуулсан нь “төлбөр тооцооны алдаатай гүйлгээг завших” гэмт хэргийн шинжийг бүрэн хангаж байна.

Хэрэгт авагдсан баримтуудыг үндэслэн прокурорын үйлдсэн яллах дүгнэлт нь үндэслэлтэй, хэргийн зүйлчлэл тохирсон байна гэж шүүх үзлээ.

Гэмт хэргийг илрүүлэх зорилгоор хийсэн гэрч, хохирогч нарын мэдүүлэг зэрэг нь гэмт хэрэг гарсан нөхцөл байдлыг бүрэн дүүрэн тогтооход чухал ач холбогдолтой болсон байна.

Иргэд өөрсдийн эд хөрөнгөндөө хайхрамжгүй хандах, шүүгдэгчийн амар хялбар аргаар мөнгөтэй болох санаа зорилго зэрэг нөхцөл байдал дээрх гэмт хэргийг үйлдэх шалтгаан нөхцөл болсон гэж үзэхээр байна. 

Шүүгдэгч Н.Д-ийн үйлдсэн энэхүү гэмт хэргийн улмаас шууд учирсан үр дагавар нь бусдын өмчлөх эрхийн халдашгүй байдалд 572.700 төгрөгийн бодит хохирол учирсан гэж шүүх дүгнэлээ.

Шүүгдэгч Н.Д- нь хохирогч Ж.Э-д 572.700 төгрөгийн хохирол учруулснаа нөхөн төлсөн нь эвлэрлийн гэрээ /хх-ийн 49-50 дугаар хуудас/-аар тогтоогдож байх тул шүүгдэгчийг бусдад төлөх төлбөргүй гэж үзэв.

Хавтаст хэрэгт баримтжуулсан шүүгдэгчээс гаргуулах эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй байна.

2. Шүүгдэгчид эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх тухай:

Шүүх хуралдаанаар шинжлэн судлагдаж, шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болгосон баримтуудыг үндэслэн шүүгдэгч Н.Д-ид эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ Эрүүгийн хуульд заасан шударга ёсны зарчмыг баримтлан, цээрлүүлэх, дахин гэмт хэрэг үйлдэхээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Эрүүгийн хуулийн 1.4 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Энэ хуульд заасан гэмт хэрэг үйлдсэн нь шүүхээр тогтоогдсон гэм буруутай хүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ”, Эрүүгийн хуулийн 6.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Шүүх гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд энэ хуулийн ерөнхий ангид заасан үндэслэл, журмын дагуу тусгай ангид заасан төрөл, хэмжээний дотор эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэнэ”, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт “Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхэд гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх, хүндрүүлэх нөхцөл байдлыг тал бүрээс нь харгалзан үзнэ” гэж заасныг тус тус баримтлан шүүгдэгчийг анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэн, шүүгдэгчийн хувийн байдал, үйлдсэн гэмт хэрэгтээ хандах хандлага, учруулсан хохирлыг нөхөн төлсөн, гэмт хэрэг үйлдэхэд нөлөөлсөн шалтгаан, нөхцөл зэргийг тус тус харгалзан “төлбөр тооцооны алдаатай гүйлгээг завшсан” үйлдэлд нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх нь зүйтэй гэж үзлээ.

Шүүгдэгчийн хувийн байдалд шүүхийн хэлэлцүүлэгт дурдсан нотлох баримтаар тогтоогдсон нөхцөл байдал, хохирол төлбөргүй байдал, гэмт хэрэг үйлдсэнээ хүлээн зөвшөөрсөн, гэм буруугийн талаар маргахгүй байгаа байдал, хохирогчоос уучлалт гуйж эвлэрсэн, үйлдсэн гэмт хэрэг, хохирол, хор уршигт хандаж буй хандлага, шүүх хуралдаанд мэдүүлэг өгөхдөө гэмшиж байгаа зэргийг харгалзан үзсэн болно.

Шүүгдэгч Н.Д- нь урьд нь гэмт хэрэг үйлдэж байгаагүй болох ял шийтгэлийн лавлагаагаар тогтоогдож байна.

Шүүгдэгчийн хувьд эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдалгүй, харин гэмт хэрэг үйлдсэний дараа учруулсан хохирлоо нөхөн төлснийг эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцлоо.

Шүүх шүүгдэгч Н.Д-ид Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар ял оногдуулахдаа шүүгдэгч нь өөрт холбогдох хэргийг хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлүүлэх хүсэлт гаргасан, хяналтын прокуророос яллах дүгнэлт үйлдэж, шүүгдэгчид 500 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох ялын саналтайгаар хэргийг хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлүүлэхээр шилжүүлсэн байх тул прокурорын саналыг харгалзан шүүгдэгчид торгох ял оногдуулах нь зүйтэй байна.

Шүүгдэгч Н.Д- нь цагдан хоригдоогүй, бусдад төлөх төлбөргүй, хэрэг эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүй, битүүмжлэгдсэн эд хөрөнгөгүй, шүүгдэгчээс гаргуулах хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй болохыг тус тус дурдах нь зүйтэй байна.

Монгол улсын Шүүхийн тухай хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.3.1 дэх хэсэг, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.4, 17.5 дугаар зүйлийн 8, 9 дэх хэсэг, 36.1, 36.2, 36.6, 36.7, 36.8, 36.10 дугаар зүйлүүдэд заасныг тус тус удирдлага болгон 

ТОГТООХ нь:

1. Шүүгдэгч Н.Д-ийг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.5 дугаар зүйлийн 1 хэсэгт заасан “Төлбөр тооцооны алдаатай гүйлгээг завших” гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.

2. Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Н.Д-ийг 500 /таван зуу/ нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 500.000 /таван зуун мянга/ төгрөгөөр торгох ялаар шийтгэсүгэй.

3. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Н.Д- нь торгох ялыг биелүүлээгүй бол торгох ялыг хорих ялаар солихыг анхааруулсугай.

4. Энэ хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүй, битүүмжлэгдсэн эд хөрөнгөгүй, шүүгдэгч нь цагдан хоригдоогүй, бусдад төлөх төлбөргүй, шүүгдэгчээс гаргуулах эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй болохыг тус тус дурдсугай.      

5. Шүүгдэгч Н.Д-ид оногдуулсан торгох ялыг гүйцэтгэхийг Нийслэлийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газарт даалгаж, шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч Н.Д-ид урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

6. Шийтгэх тогтоол нь уншин сонсгосноор хүчинтэй болох бөгөөд шүүгдэгч, хохирогч, нар эс зөвшөөрвөл тогтоол гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор Хөвсгөл аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргах, улсын яллагч, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэйг дурдсугай.

 

 

 

                 ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                   Д.АЗЖАРГАЛ