“Т” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй

захиргааны хэргийн тухай

 

Монгол Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны бүрэлдэхүүн:

Даргалагч, шүүгч:  Ц.Цогт  

Шүүгчид:                    Г.Банзрагч

                                        М.Батсуурь

                                        П.Соёл-Эрдэнэ

Илтгэгч шүүгч:        Д.Батбаатар

Нарийн бичгийн дарга: Б.Зэнээмэдрээ

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 128/ШШ2026/0096 дугаар шийдвэр,

Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2026 оны 03 дугаар сарын 11-ний өдрийн 221/МА2026/0175 дугаар магадлалтай,

Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 2026 оны 04 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 001/ШХТ2026/0194 дүгээр хэлэлцүүлэх тогтоолтой захиргааны хэргийг нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Н-, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Б.Түвшинжаргал, хариуцагч Б.С-, Ч.Б-, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М.Д-, Ч.О-, Д.Э- нарыг оролцуулан, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг үндэслэн хянан хэлэлцэв.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1.Нэхэмжлэлийн шаардлага:

1.1.Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн Татварын хяналт шалгалтын тасгийн татварын улсын байцаагч Б.С-, Ч.Б- нарын 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-*** дугаартай татварын нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах.

2.Хэргийн нөхцөл байдал:                                     

2.1.Хариуцагч татварын улсын байцаагч нар “Т” ХХК-ийн 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуустал хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд татварын хяналт шалгалт хийх ерөнхий удирдамж, томилолтоор шалгалт хийж, 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдөр НА-*** дугаар нөхөн ногдуулалтын акт үйлдэж, 16,293,960,000 төгрөгийн зөрчилд 1,629,396,000 төгрөгийн нөхөн татвар, 651,758,400 төгрөгийн торгууль, 723,761,409.24 төгрөгийн алданги, нийт 3,004,915,809.24 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн.

2.2.Нэхэмжлэгч уг актыг эс зөвшөөрч нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлд гомдол гаргасан бөгөөд тус зөвлөлийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдрийн *** дугаар тогтоолоор нөхөн ногдуулалтын актыг хэвээр үлдээсэн байна. 

3.“Т” ХХК-иас дээрх актыг эс зөвшөөрч, шүүхэд нэхэмжлэл гарган, үндэслэлээ “... хөрөнгө борлуулсны орлогыг татвар төлөгч өөрөө биш харин “суутган төлөгч” буюу “эрх эзэмшигч” төлөхөөр байна, түүнчлэн бэлэглэлийн гэрээг 2020 оны 08 дугаар сарын 15-ны өдөр байгуулж, 2020 оны 08 дугаар сарын 25-нд улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн бөгөөд маргаан бүхий актыг 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдөр гаргасан нь хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн” гэж тодорхойлон маргажээ.

4.Хариуцагчаас “... тусгай зөвшөөрөл нь хувь хүнд биш аж ахуй нэгжид олгогддог, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар тухай хууль болон Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалаар батлагдсан аргачлалын дагуу тухайн ашигт малтмалын лицензийг бусдад бэлэглэсэн, шилжүүлсэн, зарсан тохиолдолд тусгай зөвшөөрлийг борлуулсанд тооцохоор заасан тул албан татвар ногдуулах үндэслэлтэй” гэсэн тайлбар гаргажээ.

5.Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 128/ШШ2026/0096 дугаар шийдвэрээр: “Татварын ерөнхий хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.48, 15 дугаар зүйлийн 15.1, 82 дугаар зүйлийн 82.1.1, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1, 7 дугаар зүйлийн 7.4, 7.4.3, 10 дугаар зүйлийн 10.1.2, 30 дугаар зүйлийн 30.1, 30.2, 30.6-д заасныг тус тус баримтлан “Т” ХХК-иас Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн Татварын улсын байцаагч Б.С-, Ч.Б- нарт холбогдуулан гаргасан “татварын улсын байцаагч нарын 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-*** дугаартай нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах” шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн байна.

6.Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2026 оны 03 дугаар сарын 11-ний өдрийн 221/МА2026/0175 дугаар магадлалаар: “нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 96 дугаар шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхиж шийдвэрлэжээ.

7.Хяналтын журмаар гаргасан гомдлын үндэслэл:

7.1.Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Н- хяналтын журмаар гаргасан гомдолдоо: Нэгт, Компанийн хувьцааг бэлэглэх гэрээ нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.2-т хамаарах эсэх буюу нэхэмжлэгч татвар ногдох орлого олсон эсэх (ЗХШХШтХ-н 123.2.4-т хамаарах хэсэг)

7.2.Хариуцагч нараас маргаан бүхий актын үндэслэлээ “Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.1.2, 10.1.3” гэж тус тус тодорхойлон нэхэмжлэгчийг суутган төлөгчийн үүргээ биелүүлж, татвар суутган авч төсөвт төлөөгүй, өөрийн орлогод ногдох татварыг төсөв төлж тайлагнаагүй” гэж тодорхойлдог. Тухайлбал, Э.О-гийн төлбөл зохих татварыг суутган авч төсөвт төлөөгүй, өөрийн хувьцааг борлуулсны орлогод татвар ногдуулж төлөөгүй, эсхүл Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.2-т зааснаар орлого олсон атлаа уг орлогод татвар ногдуулж төлөөгүй гэх хэд хэдэн агуулгаар нэхэмжлэгчийг буруутгасан байдаг.

7.3.Суутган төлөгчийн үүргээ биелүүлээгүй гэх үндэслэлийн тухайд, энэ тохиолдолд нэхэмжлэгч компани нь Э.О-, Ш.Э- нарын хооронд байгуулсан бэлэглэлийн гэрээний зүйл байх тул хувьцааны орлого олоогүй, хувьцааны орлого олсон этгээд нь хувь хүн болох юм. Гэхдээ Э.О- нь Ш.Э-т өөрийн эзэмшлийн 100 хувийн хувьцааг хариу төлбөргүйгээр бэлэглэлийн гэрээний үндсэн дээр шилжүүлсэн байдаг тул нэхэмжлэгч нь татвар ногдуулан суутган төлөх үүргийг хүлээхгүй, ийнхүү суутган төлөх орлогыг олоогүй.

7.4.Харин Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.2-т заасан үндэслэлийн тухайд, 2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдөр батлагдаж 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөгдсөн Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.2 дахь ... заалтаар компанийн хувьцааг бэлэглэлийн гэрээний үндсэн дээр шилжүүлж байгаа тохиолдлыг хамруулан заагаагүй, харин хувьцааг нэг этгээдээс нөгөө этгээдэд тодорхой мөнгөн дүнгийн үндсэн дээр борлуулж, улмаар холбогдох эрхийг шилжүүлэхтэй холбоотой харилцаанд үйлчлэхээр байна. Ийнхүү хувьцааг борлуулаагүй, зараагүй, арилжаагүй тул эрх эзэмшигч “Т” ХХК-ийг ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг борлуулах шилжүүлэхтэй холбоотойгоор орлого олсон гэж үзэх нь үндэслэлгүй.

7.5.Мөн Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалын 1-р хавсралтаар батлагдсан “Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, татварын ногдлыг тодорхойлох аргачлал”, 2-р хавсралтаар батлагдсан “Ашигт зөвшөөрөл борлуулсан, шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах журам”-ын аль алинд эцсийн эзэмшигч хувьцааг бэлэглэсэн тохиолдолд татвар ногдуулах талаар заагаагүй.

7.6.Иймд шүүх Э.О- болон Ш.Э- нарын хооронд хийгдсэн хэлцэл, түүнд холбогдох баримтуудыг зөв үнэлж, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.2 дахь хэсгийг зөв тайлбарлан хэрэглэж хэргийг шийдвэрлээгүй гэж үзэж байна.

7.8.Хоёр, хөөн хэлэлцэх хугацааны хувьд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.11-т заасан хугацаа Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.3-т хамаарах эсэх (ЗХШХШтХ-н 123.2.1,123.2.3-т хамаарах хэсэг)

7.9.Хариуцагч нараас нэхэмжлэгчийг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.2-т заасныг зөрчсөн гэж буруутгасан, үүнийг шүүх хуралдааны мэтгэлцээний явцад хариуцагчийн зүгээс тодруулдаг.

7.10.Нэхэмжлэгчийг “эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсний татварыг төлөөгүй” гэж буруутгаж байгаа энэ нөхцөлд тухайн татварыг хэрхэн, ямар хугацаанд ногдуулж тайлагнах, төсөвт шилжүүлэх харилцааг мөн зүйлд нарийвчлан зааснаар зохицуулна. Учир нь, уг зүйлийн 30.11-т “Энэ хуулийн 30.10-т заасны дагуу ногдуулах албан татварыг тухайн эрх эзэмшигч ногдуулж, 30 хоногийн дотор төсөвт шилжүүлнэ. “30.13-т “Албан татвар төлөгч энэ хуулийн 26.1¹, 26.2²-т заасны дагуу хүргүүлэх татварын тайланд энэ хуулийн 30.11, 30.12-т заасны дагуу ногдуулсан татварын тайланг хавсаргана.” гэж тус тус заасан.

7.11.Эндээс үзвэл, нэхэмжлэгч буюу ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь уг татварыг 30 хоногийн дотор төсөвт шилжүүлж тайлагнах үүрэгтэй байсан ба ийнхүү ногдуулсан татварын тайлангаа жилийн эцсийн тайланд хавсаргаж өгөхөөр байна. Татварын хөөн хэлэлцэх хугацааг зохицуулсан Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.1-д “Татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах, ... хөөн хэлэлцэх хугацаа 4 жил байх...” гэж, 15.3-т “Энэ хуулийн 15.1-д заасан хугацааг дараах байдлаар тоолно” гээд 15.3.3-т “борлуулалт хийгдсэнээс хойш тодорхой хугацааны дотор татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрөл болон суутгаж төлдөг татварын хувьд тухайн төрлийн татварын тайланг гарган, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс;” гэж заасан.

7.12.Энэ нь Татварын ерөнхий хуулийн 15.3.3-т заасан “борлуулалт хийгдсэнээс хойш тодорхой хугацааны дотор татвар төлөхөөр хуульд заасан татвар” гэдэгт хамаарч байгаа бөгөөд уг заалтын дагуу 2020.09.25-ны өдрөөс татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах 4 жилийн хугацааг тоолоход 2024.09.24-ний өдөр дууссан. Гэтэл хариуцагч улсын байцаагч нараас зөрчил гэж буй нэхэмжлэгч компанийн үйлдэлд нөхөн татвар ногдуулах, алданги, торгууль ногдуулах хөөн хэлэлцэх хугацаа 2024.09.24-ний өдөр дуусгавар болсон байхад 2024.12.31-ний өдөр нэхэмжлэгчид татварын нөхөн ногдуулалт хийж, алданги, торгууль ногдуулсан нь Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.3-т заасантай нийцэхгүй байна. Нэхэмжлэгчийн зүгээс энэ талаар анхан болон давж заалдах шатны шүүхэд маргаж, гомдол гаргадаг боловч шүүхүүд хэрэглэх ёсгүй хууль буюу уг хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.2 дахь заалтыг хэрэглэж хэргийг шийдвэрлэснээс гадна нэхэмжлэгчийн хөөн хэлэлцэх хугацааны талаарх маргааны үндэслэлд үндэслэл бүхий тайлбарыг огт өгч чадаагүй.

7.13.Түүнчлэн Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалын 2-р хавсралтаар батлагдсан “Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл борлуулсан, шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах журам”-ын “Дөрөв. Албан татвар төлөх, тайлагнах” гээд 4.1-д "Эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байгаа хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийг борлуулах, шилжүүлэх замаар Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу олгосон Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг бүрэн буюу хэсэглэн борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон орлогод ногдох татварыг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйл, Татварын ерөнхий хуулийн 26.10, 26.11, 26.12-т заасны дагуу төлж, тайлагнана.” гэж заасан байдаг.

7.14.Хэрэв хариуцагч нараас нэхэмжлэгчийг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.2-т заасан орлогод ногдох татварыг төлөөгүй гэж буруутгаж байгаа бол уг орлогод ногдох татварыг мөн зүйлд заасан журмаар зохицуулна. Гэтэл шүүхүүд Татварын ерөнхий хуулийн 15.3.2-т зааснаар хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолохоор шийдвэрлэж байгаа нь хууль хэрэглээний алдаа юм.

7.15.Энэ талаар Улсын дээд шүүхийн 2026 оны 03 дугаар сарын 02-ны өдрийн 001/ХТ2026/0025 дугаар тогтоолын 21, 22, 23-т тодорхой дүгнэсэн байгаа тул шүүхүүд хуулийг зөрүүтэй буруу тайлбарлаж хэрэглэснээс гадна “хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн” гэж үзнэ.

7.17.Хэдийгээр энэ хэргийн үйл баримт болон маргаан бүхий акт нь 2006 оны Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн үед болсон байгаа боловч шүүхээс 2019 оны Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.3-т үндэслэн тайлбарлаж хэргийг шийдвэрлэсэн байна.

7.18.Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэр, давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг тус тус хүчингүй болгож, нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж өгнө үү.

8.Хариуцагчаас нэхэмжлэгч талын хяналтын журмаар гаргасан гомдолд холбогдуулж аливаа тайлбарыг бичгээр гаргаагүй байна.

9.Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимын нийт шүүгчийн хуралдааны 04 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 001/ШХТ2026/0194 дүгээр тогтоолоор гомдол гаргагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 123 дугаар зүйлийн 123.2.3-т заасан үндэслэлээр хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлэхээр шийдвэрлэсэн.

ХЯНАВАЛ:

10.Шийдвэр, магадлалыг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэв.

11.Энэ хэргийн тухайд, хуулиар тусгайлан заасан татварын хөөн хэлэлцэх хугацааны талаарх зохицуулалтыг тайлбарласан Улсын дээд шүүхийн тогтоолоос хуулийг өөрөөр тайлбарлан хэрэглэсэн үндэслэл тогтоогдлоо[1].

12.Хариуцагч нар маргаан бүхий 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-*** дугаартай татварын нөхөн ногдуулалтын актаар нэхэмжлэгч “Т” ХХК-ийг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлд заасан эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлогод ногдох албан татварыг ногдуулж, төсөвт төлөөгүй гэж буруутган, нийт 3,004,915,809.24 төгрөгийн нөхөн татвар, торгууль, алданги ногдуулжээ.

13.Нэхэмжлэгчээс 2024 оны НА-*** дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хэд хэдэн үндэслэлээр хууль бус гэж маргасны дотор хөөн хэлэлцэх хугацаатай холбоотой үндэслэлийг заасан байна. Анхан шатны шүүх энэ талаар дүгнэхдээ “... Татварын ерөнхий хууль (Шинэчилсэн найруулга)-ийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.2-т “тайланг сар, улирлаар гаргаж татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрлийн хувьд тухайн жилийн 12 дугаар сарын буюу жилийн эцсийн тайлан гаргаж, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс” гэж зааснаар хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолж, маргаан бүхий актын тухайд дараа он буюу 2021 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрөөс тоолоход акт хөөн хэлэлцэх хугацаандаа гэж үзнэ ...” гэж хэрэглэх ёсгүй хуулийг хэрэглэсэн, давж заалдах шатны шүүхээс үүнийг залруулаагүй байна.

14.Хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.1-д “Татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах, хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдлэх, алдагдал шилжүүлэх, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын ногдуулалт, төлөлтийг баталгаажуулах хөөн хэлэлцэх хугацаа 4 жил байх ...”-аар, 15.3-т “Энэ хуулийн 15.1-д заасан хугацааг дараах байдлаар тоолно:”,15.3.2-т “тайланг сар, улирлаар гаргаж татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрлийн хувьд тухайн жилийн 12 дугаар сарын буюу жилийн эцсийн тайлан гаргаж, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс”, 15.3.3-т “борлуулалт хийгдсэнээс хойш тодорхой хугацааны дотор татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрөл болон суутгаж төлдөг татварын хувьд тухайн төрлийн татварын тайланг гарган, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс” гэж тус тус заажээ.

15.Маргааны үйл баримттай холбоотой буюу эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсэн татварын харилцааг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлээр бүхэлд нь зохицуулж өгсөн бөгөөд уг зүйлийн 30.2-т “эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байгаа хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийг борлуулах, шилжүүлэх замаар Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу олгосон газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг бүрэн буюу хэсэгчлэн борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон орлогыг тухайн эрх эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн энэ хуулийн 10.1.2-т заасан орлогод тооцно” гэж заасан бол тухайн хугацаанд хамаарах хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар мөн зүйлийн 30.11-д “энэ хуулийн 30.10-т заасны дагуу ногдуулах албан татварыг тухайн эрх эзэмшигч ногдуулж, 30 хоногийн дотор төсөвт шилжүүлнэ”, 30.13-т “албан татвар төлөгч энэ хуулийн 26.11, 26.22-т заасны дагуу хүргүүлэх татварын тайланд энэ хуулийн 30.11, 30.12-т заасны дагуу ногдуулсан татварын тайланг хавсаргана” гэж тус тус зохицуулсан байна.

16.Эндээс үзвэл, эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлогод ногдох албан татварын хувьд татвар төлөх, тайлагнах хугацааг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.11-д тусгайлан заасан тул Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.3-т заасны дагуу хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолохоор байна.

17.Энэ хэргийн тухайд, хэрэгт авагдсан баримтаар татварын хяналт шалгалтын хүрээнд албан татвар нөхөн ногдуулах үндэслэлийг бий болгосон нэхэмжлэгч компанийн 100 хувийн хувьцааг бэлэглэсэн гэрээ 2020 оны 08 дугаар сарын 15-ны өдөр тус компанийн хувьцаа эзэмшигчдийн хооронд байгуулагдаж, 2020 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдөр улсын бүртгэлийн байгууллагад бүртгүүлсэн нь тогтоогдсон бөгөөд Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.3-т заасны дагуу тоолоход тухай бүртгэгдсэн хугацаанаас хуульд заасан ажлын 30 хоногийг тооцон үзвэл, татвар төлөх болон тайлагнах эцсийн хугацаа нь 2020 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдөр байна. Үүнээс хойш Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.1-д заасан татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах 4 жилийн хөөн хэлэлцэх хугацаа 2024 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдөр дуусжээ. Гэтэл хариуцагч нар маргаан бүхий НА-*** дугаар татварын нөхөн ногдуулалтын актыг 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдөр буюу хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссаны дараа гаргасан нь хууль бус, энэ үндэслэлээр нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангах үндэслэлтэй.

18.Хариуцагч татварын улсын байцаагч нараас шүүх хуралдаан дээр татварын хяналт шалгалтын үед татварын хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусвал хяналт шалгалтыг үргэлжлүүлэлгүй зогсоож, татварын нөхөн ногдуулалтын болон бусад акт үйлддэггүй, хууль хэрэглээний хувьд тогтсон болохыг тайлбарласныг дурдах нь зүйтэй.

19.Иймд, дээрх үндэслэлээр шүүхийн шийдвэр, магадлалыг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангах нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн үзэв.           

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 127 дугаар зүйлийн 127.2.4-т заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 128/ШШ2026/0096 дугаар шийдвэр, Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2026 оны 03 дугаар сарын 11-ний өдрийн 221/МА2026/0175 дугаар магадлалыг тус тус хүчингүй болгож, Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.3, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.11, 30.13-т заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч “Т” ХХК-ийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж, Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн Татварын хяналт шалгалтын тасгийн татварын улсын байцаагч нарын 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-*** дугаартай татварын нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгосугай.

2.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3-т зааснаар нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөс улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70,200 (далан мянга хоёр зуу) төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 127 дугаар зүйлийн 127.5-д зааснаар Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны тогтоол нь шүүхийн эцсийн шийдвэр байх бөгөөд тогтоолд гомдол гаргахгүй болохыг дурдсугай.

 

 

                      ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                             Ц.ЦОГТ   

                       ШҮҮГЧИД                                            Г.БАНЗРАГЧ  

                                                                                         М.БАТСУУРЬ    

                                                                                           П.СОЁЛ-ЭРДЭНЭ

                                                                                           Д.БАТБААТАР