******* хүсэлттэй иргэний

хэргийн тухай

                                                       

Баянхонгор аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн иргэний хэргийн шүүх хуралдааныг шүүгч Ч.Баярцэнгэл даргалж, Ерөнхий шүүгч Т.Ганчимэг, Өвөрхангай аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Л.Нямдорж нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд хийсэн шүүх хуралдаанаар

 

Баянхонгор аймаг дахь Сум дундын анхан шатны шүүхийн *******0*******5 оны 1******* дугаар сарын **************-ны өдрийн *******0*******/ШШ*******0**************/00005 дугаар шийдвэртэй,

 

******* хүсэлттэй, мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль зөрчсөн ажиллагааны улмаас учирсан хохирол 110,187,977 төгрөг гаргуулах тухай иргэний хэргийн хүсэлт гаргагч ******* гаргасан давж заалдах гомдлыг үндэслэн хэргийг шүүгч Ч.Баярцэнгэл *******0************** оны 01 дүгээр сарын *******0-ны өдөр хүлээн авч, илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

 

Шүүх хуралдаанд: Хүсэлт гаргагч *******, түүний өмгөөлөгч Д.Уранчимэг, Баянхонгор аймгийн Прокурорын газрын ахлах прокурор Д.Энхбаяр, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Х.Цэрэнлхам нар оролцов.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

1. Нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэл, тайлбарын агуулга:

Хүсэлт гаргагч ******* нь гэм хорын хохирол аваагүй цалин **************,79*******,04******* төгрөг, олох байсан ашиг болох хадгаламжийн хүүгээр тооцсон хохирол **************,87*******,**************1 төгрөг, төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийг гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол гэж буцааж тушаалгасан *******9,*******97,500 төгрөг, сэтгэл санааны хохирол 8,57*******,400 төгрөг, бусад зардал хууль зүйн туслалцааны хөлс 5,000,000 төгрөг, хэргийн учир ирж буцсаны бензиний үнэ *******51,800 төгрөг, нийт 110,187,977 төгрөгийг Монгол Улсын Засгийн газрын нөөц сангаас гаргуулахаар шүүхэд хүсэлт гаргасан. Хүсэлт гаргагч хүсэлтийн үндэслэлээ дараах байдлаар тодорхойлж байна.

 Үүнд:

******* нь ******* оны ******* дугаар сарын *******-нд Баянхонгор аймгийн ******* суманд төрсөн *******9 настай, дээд боловсролтой, эдийн засагч, нягтлан бодогч мэргэжилтэй, одоо өндөр насны тэтгэвэрт, ам бүл ******* эхнэрийн хамт амьдардаг. ******* нь улсад тасралтгүй *******9 жил ажилласан бөгөөд Баянхонгор аймгийн Засаг даргын *******008 оны 1******* дугаар сарын 10-ны өдрийн 475 тоот захирамжаар ******* сумын Засаг даргаар томилогдон ажиллаж байгаад өндөр насны тэтгэвэрт гарах нас болсон учир ажлаас чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өгснөөр Аймгийн Засаг даргын *******0*******0 оны 8 дугаар сарын *******1 ний өдрийн *******ыг ажлаас чөлөөлөх тухай Б/17 тоот Захирамжаар ажлаасаа чөлөөлөгдсөн., Өндөр насны тэтгэвэрт гарч Төрийн албаны тухай хуулийн *******0 дугаар зүйлийн *******0.1 д зааснаар төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийн урьдчилгаа авах хүсэлтээ ******* сумын Тамгын газарт албан ёсоор гаргаснаар *******0*******0 оны 05 дугаар сард миний дансанд *******9,*******97,500 төгрөгийн тэтгэмж олгогдсон. Ингээд байж байтал *******0*******1 оны ******* дугаар сард Авлигатай тэмцэх газрын мөрдөгч дуудаж тэтгэмжийн мөнгийг хууль бусаар олгогдсон гэх үндэслэлээр шалгаж байгааг хэлсэн. Ингээд тэтгэмжийн мөнгийг буцаагаад Төрийн сан банкны тоот дансанд *******0*******1 оны 5 дугаар сарын *******8-ны өдрийн Төмөрбаатараас хохирлын мөнгө гэсэн гүйлгээний утгатайгаар *******7-ны өдрийн Эрүүгийн хэрэг үүсгэн яллагдагчаар татах тухай 150 тоот тогтоолоор Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн **************.1 дүгээр зүйлийн 1-д заасан гэмт хэрэг үйлдсэн гэж ял сонсгож, тогтоолтой танилцуулж мэдүүлэг өгсөн. Тухайн яллагдагчаар татсан тогтоолыг зөвшөөрөхгүй байгаагаа хэлж тайлбарласан ч мөн прокурорын газраас *******0*******1 оны ******* дугаар сарын *******0-ны өдрийн 144 тоот яллах дүгнэлт үйлдэн хэргийг Баянхонгор аймаг дахь сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхэд шилжүүлсэн.

Баянхонгор аймаг дахь сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхэд *******0*******1 оны ******* дугаар сарын 15-ны өдрийн үед хэрэг шилжиж, хэрэг хэлэлцэх анхан шатны шүүх хуралдаан *******0*******1 оны 9 дүгээр сарын 10-ны өдрөөс *******0************** оны ******* дугаар сарын 04 нийг хүртэлх хугацаанд 8 удаа хойшилж *******0************** оны ******* дугаар сарын 04-ний өдрийн анхан шатны шүүх хуралдаанаар хэргийг хянан хэлэлцээд ******* намайг гэм буруугүйд тооцон цагаатгасан. Гэтэл хэргийн бусад оролцогчид гомдол гаргаснаар Баянхонгор аймгийн Эрүү Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн *******0************** оны 5 дугаар сарын 1*******-ны өдрийн 41 тоот магадлалаар Анхан шатны шүүхийн 51 тоот шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгож хэргийг анхан шатны шүүхээр дахин хэлэлцүүлэхээр буцаасан. УДШ-д гомдол гаргасан боловч хэргийг хэлэлцээгүй анхан шатны шүүхэд ирсэн байна.

Баянхонгор аймаг дахь сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхэд хэрэг хэлэлцэх шүүх хуралдаан *******0************** оны 11 дүгээр сарын 04-ний өдрөөс *******0*******4 оны 01 дүгээр сарын 08 хүртэл 15 удаа хойшилж, *******0*******4 оны 01 дүгээр сарын 08-ны өдөр хуралдаж уг хурлаар ******* нарт холбогдох хэргийг хянан хэлэлцээд гэм буруутайд тооцон Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн **************.1 дүгээр зүйлийн 1 д зааснаар нийтийн албанд ******* жилийн хугацаанд томилогдох эрхийг хасаж 1 жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ялаар шийтгэсэн. Уг 1******* тоот шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрч гомдол гаргаснаар Баянхонгор аймгийн Эрүү иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн *******0*******4 оны 04 дүгээр сарын *******0-ны өдрийн *******0 тоот магадлалаар анхан шатны шүүхийн 1******* тоот шийтгэх тогтоолыг хүчингүй болгож ******* намайг цагаатгаж шийдвэрлэсэн.

Иймд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45 дугаар зүйлийн 45.1 Монгол Улсын иргэн... нь мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль зөрчсөн ажиллагааны улмаас учирсан эд хөрөнгийн хохирлыг нөхөн төлүүлэх, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд, эрүүл мэндийн хохирол, сэтгэцэд учирсан хор уршгийг нөхөн төлүүлэх болон тэтгэвэр, тэтгэмж авах, орон сууц эзэмших болон бусад эрхээ нөхөн сэргээлгэх эрхтэй.

Иргэний хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1.*******-т заасан ...иргэний эрх үүргийг ямар нэг хязгаарлалтгүйгээр хэрэгжүүлэх, зөрчигдсөн эрхийг сэргээлгэх, шүүхээр хамгаалуулах зарчим-д нийцүүлэн *******0*******0 оны 1******* дугаар сараас *******0*******4 оны 08 дугаар сар хүртэлх хугацаанд сэтгэл санаа эд хөрөнгө, нэр төр алдар хүндийн хувьд хохирсон гэж үзээд Иргэний хуулийн **************0 дугаар зүйлийн **************0.1 Эдийн бус гэм хорыг арилгуулахаар хохирогч шаардах эрхтэй, 511.1.Бусдын нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан мэдээ тараасан этгээд түүнийгээ бодит байдалд нийцэж байгааг нотолж чадахгүй бол эд хөрөнгийн хохирол арилгасныг үл харгалзан, эдийн бус гэм хорыг мөнгөн болон бусад хэлбэрээр арилгах үүрэг хүлээнэ.

**************0.******* Сэтгэцэд учирсан хор уршгийг мөнгөн хэлбэрээр арилгах бөгөөд бусад эдийн бус гэм хорыг гагцхүү хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд мөнгөн хэлбэрээр арилгана гэсэн хуулийн заалтуудыг үндэслэн гэм хорын хохирлоо дараах байдлаар нэхэмжилж байна.

 

1. Би үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагаараа гэм хорын хохирол 108,8**************,5*******1 төгрөг гаргуулахаар тус шүүхэд хүсэлт гаргасан бөгөөд одоо нэхэмжлэлийн нэгдүгээр шаардлага дараах байдлаар нэмэгдүүлж байна./ХХ150-151/:     

Өөрийн төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тэтгэмжийн *******9,*******97,500 төгрөгийг арилжааны банканд хадгалуулсан бол олох ёстой байсан орлогоо тооцож **************,87*******,**************1 төгрөгийг гаргуулахаар нэхэмжилсэн шаардлага дээр нэмж Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45 дугаар зүйлийн 45.1.1 д зааснаар энэ хуульд заасан этгээдийн хууль бус үйл ажиллагааны улмаас хүний аваагүй цалин хөлс болох амьжиргааны үндсэн сэх үүсвэр болж байсан хөдөлмөрийн бусад орлого буюу цалингийн **************,79*******,04******* төгрөгийг нэхэмжилж байна.        

Учир нь: Би эрүүгийн хэрэгт холбогдон шалгагдсанаас эхлээд Үндсэн хуулийн 1******* дугаар зүйлийн 4 д заасан " ажил хөдөлмөрөө чөлөөтэй сонгох, түүндээ тохирсон цалин:хөлс авах амрах зэрэг эрхээ хязгаарлуулсан. *******0*******0 оны 5 дугаар сараас мөрдөн шалгах ажиллагаа эхлэх үеэс ******* сумын Засаг дарга ******* гэмт хэрэг үйлдсэн гэх мэдээ аймаг сумын зарын грүпп, сошиал бусад сувгаар тархаж Аймгийн ИТХ-ын Ардчилсан намын бүлгээс маш их шахалт дарамт ирж байсан тул Баянхонгор аймгийн Засаг даргын *******0*******0 оны 08 дугаар сарын *******1 ний өдрийн *******ыг ажлаас чөлөөлөх тухай Б/17 тоот захирамжаар Баянхонгор аймгийн ******* сумын Засаг даргын ажлаас өөрийн хүсэлтээр чөлөөлөгдсөн. Ингээд Эрдэнэ цогт сумын Засаг даргын тамгын газрын даргын *******0*******0 оны 09 дүгээр сарын 01 ний өдрийн "*******ыг сумын бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалтын ажлын гүйцэтгэлд хяналт тавих , аж ахуй зохион байгуулалт, олон нийттэй харилцах ажилтнаар томилох тухай Б/************** дугаар тушаалаар тухайн албан тушаалд томилогдон Засгийн газрын *******019 оны 47******* дугаар тогтоолын 10 дугаар хавсралтын ТҮ-7-5 дугаар шатлалаар буюу сарын үндсэн цалинг 799,80******* төгрөгөөр тогтоож цалинжин ажиллаж байтал аймгийн болоод сумын сошиал сувгууд, Сумын Ардчилсан намын хэсэг хүмүүсийн шахалтаар "гэмт хэрэгт холбогдсон хүн ажил хийж байна гэх хэл ам ихээр гарсан тул ажил хийх боломжгүй болж дээрх албан тушаалаас өөрийн хүсэлтээр дахин чөлөөлөгдөж энэ 4 жилийн хугацаанд ямар ч цалингүй, хийсэн ажилгүй сэтгэл санааны маш хүнд нөхцөлд байлаа. Иймд энэ хэрэгт шийтгүүлээгүй бол Эрдэнэ цогт сумын ЗДТГ-ын даргын *******0*******0 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдрийн Б/************** тоот тушаалаар томилогдсон ажлыг хийж байх ёстой байсан. Иймд ажиллаж аваагүй 41 сар буюу *******0*******0 оны 11 дүгээр сарын 01-ээс *******0*******4 оны 04 дүгээр сарын *******0 хүртэлх хугацаанд аваагүй цалингийн **************,79*******,04******* /799,80********41 сар = **************,79*******,04******* төгрөгийг гаргуулахаар нэхэмжлэлийн шаардлагаа нэмэгдүүлж байна.

*******. ******* Сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэл тогтоохоор Шүүхийн шинжилгээний ерөнхий газрын *******0*******5 оны 9 дүгээр сарын 19 ний өдрийн Сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэл тогтоох шинжилгээ ЕГ08*******5/*******97******* тоот шинжээч эмч Б.Амарсайхан, Д.Номун нарын гаргасан дүгнэлтээр: ...болж өнгөрсөн үйл явдлаас шалтгаалан сэтгэл зүйн хувьд тогтворгүй болох, нойр хямрах, хоолны дуршил буурах, нийгмийн харилцаанаас зайлсхийх,бусдын санаа бодолд мэдрэг байх,: хэргийн тухай бодож хямрах зэргээр стресст үзүүлэх хариу урвалын шинжүүд хүндэвтэр түвшинд илэрч байна гээд Сэтгэцэд учирсан хор уршгийн хоёрдугаар зэрэглэлд хамааруулсан байна.

Ингээд одоо шүүхээр 1. ЭХХШТХ ийн 45 дугаар зүйлийн 45.1.1 д зааснаар аваагүй цалингийн **************,79*******,04******* төгрөг,

*******. Иргэний хуулийн **************0 дугаар зүйлд зааснаар орох ёстой орлого олох байсан ашиг болох хадгаламжийн хүүгээр тооцсон хохирол **************,87*******,**************1 төгрөг,

*******.Төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийг гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол гэж буцааж тушаалгасан *******9,*******97,500 төгрөгийг гаргуулах,

4. Сэтгэл санааны хохирол Шүүхийн шинжилгээний ерөнхий газрын *******0*******5 оны 09 дүгээр сарын 19-ний өдрийн ЕГ08*******5/*******97******* тоот шинжээчдийн хамтарсан дүгнэлтээр ******* сэтгэцэд учирсан хор уршгийн ******* дугаар зэрэглэлд хамааруулсан тул **************0,000*1*******,99=8,57*******,400 өөр тооцож нөхөн төлбөрийг гаргуулах,

5. Бусад зардал хууль зүйн туслалцааны хөлс 5,000,000 төгрөг хэргийн учир ирж буцсаны бензиний үнэ *******51,800 төгрөг нийт 110,187,977 төгрөгийг ЭХХШТХ-ийн 45 дугаар зүйлийн 45.*******-т зааснаар төрөөс гаргуулж өгнө үү ... гэжээ.

 

*******. Төрийг төлөөлж хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцсон прокурор Д.Энхбаярын шүүхэд гаргасан татгалзал, тайлбарын агуулга:

Нэхэмжлэгч Төмөрбаатарын нэхэмжлэлтэй танилцсан. Уг гэм хорыг арилгуулах тухай нэхэмжлэлд аливаа этгээд гэмт хэрэг шалгагдсанаар гэм буруутайд тооцогдохгүй бөгөөд түүний гэм буруутай эсэхийг гагцхүү шүүх тогтоодог. Мөн гэм хорыг нэхэмжлэх эрх үүсэх гол хууль зүйн үндэслэл нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45 дугаар бүлэгт заасан байгаа. Энэ бүлэгт заасан шаардах хохирол нөхөн төлүүлэх, эрх үүсэх, эд хөрөнгийн хохирол төлөх, нөхөн олгох, эд хөрөнгийн бус сэтгэл санаанд учирсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх үндэслэл, нэхэмжлэл гаргах хугацаа зэрэг нь Иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан шаардлага хангасан нотлох баримтаар тогтоогдсон байхыг шаардаад байгаа. Харин нэхэмжлэгчийн хувьд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад шүүхээс нэг удаа гэм буруутайд тооцож байсан. Энэ нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45 дугаар зүйлийн *******.1.1-д заасан хууль бус ажиллагааны улмаас хүний аваагүй цалин хөлс болон амьжиргааны үндсэн эх үүсвэр болж байсан хөдөлмөрийн бусад орлого болох эд хөрөнгийн хохиролд эрүүгийн хэрэг цагдан хоригдсон хоног хамаарна гэж байгаа. Харин нэхэмжлэгчийн хувьд уг хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээ буюу цагдан хоригдсон хоног байхгүй. Мөн дээрээс нь нэхэмжлэгч өөрийн хүсэлтээр ажлаасаа чөлөөлөгдсөн. Хэн нэгэн дарамт шахалт, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад түүний эрхийг түдгэлзүүлсэн, албан тушаалын явуулах эрхийг хязгаарласан нөхцөл байдал байхгүй. Цалин хөлсний тухайд өөрийн хүсэлтээр чөлөөлөгдсөн.

         Дараагийн тухайд өмгөөлөгчийн зардлыг нэхэмжилж байна. Шүүх хууль зүйн туслалцаа авах гэрээ байгуулах үед мөрдөгдөж байсан хуулийг баримтлан хохирол гаргах эсэхийг шийдвэрлэж байгаа. Харин Хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн ************** дугаар зүйлийн **************.*******, Өмгөөллийн тухай хуулийн ************** дугаар зүйлийн *******.*******-д зааснаар хууль зүйн туслалцаа үзүүлсэн төлбөрийг дансаар авах хэлбэрийг зөрчин бэлнээр авсан бол төрд учирсан хохирлыг арилгахгүй. Иргэний хэрэгт цугларсан баримтуудаар тухайн өмгөөллийн хөлсийг хэдэн төгрөг нь бэлнээр, хэдэн төгрөгийг дансаар авсан нь тодорхойгүй байгаа.

Төрийн албан хаагчид олгох нэг удаагийн буцалтгүй төлсөн тусламжийн *******9,*******97,500 төгрөг нэхэмжилж байна. Тухайн гэмт хэргийн гол шалтгаан нь Засаг дарга өөрөө улс төрийн албан тушаалтан байдаг. Улс төрийн албан тушаалтанд ************** сарын тэтгэмжийг олгох хууль зүйн зохицуулалт байхгүй гэдэг үндэслэлээр эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татаж байсан. Энэ ч утгаараа нэхэмжлэгч Төмөрбаатар *******9,*******97,500 төгрөгийг буцааж төрд тушаагаад, харин анхан болон давж заалдах шатны шүүхээс учирсан хохиролгүй гэж үзсэн гэж прокурорын зүгээс дүгнэж байна.

Мөн гэм хор нь эрх бүхий этгээд хуулиар зөвшөөрсөн үйл ажиллагаанаас учирсан байдаг тул энэ хэрэгт хүсэлт гаргаж буй нэхэмжлэгч өөрт учирсан гэм хорын хэмжээг нотлох үүрэгтэй. Энэ цугларсан иргэний хэрэгт нэхэмжлээд байгаа 110,187,997 төгрөгөөс гэмт хэрэгт холбогдон шалгагдаж, шалгагдсаны улмаас учирсан хохирлыг төр хариуцахгүй гэж үзэж, прокурорын зүгээс нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгох саналтай байна... гэжээ.

 

*******. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсгийн агуулга:

1. Иргэний хуулийн 498 дугаар зүйлийн 498.4, 510 дугаар зүйлийн 510.1, 511 дүгээр зүйлийн 511.******* дахь хэсгүүдэд заасныг баримтлан хүсэлт гаргагч ******* аваагүй цалин **************,79*******,04******* төгрөг, олох байсан ашиг болох хадгаламжийн хүүгээр тооцсон хохирол **************,87*******,**************1 төгрөг, төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийг гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол гэж буцааж тушаалгасан *******9,*******97,500 төгрөг, сэтгэл санааны хохирол 8,57*******,400 төгрөг, бусад зардал хууль зүйн туслалцааны хөлс 5,000,000 төгрөг, хэргийн учир ирж буцсаны бензины үнэ *******51, 800 төгрөг, нийт 110,187,977 төгрөгийг Монгол Улсын Засгийн газрын нөөц сангаас гаргуулах хүсэлтийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож,

*******. Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.9 дэх хэсэгт зааснаар хүсэлт гаргагч ******* нь улсын тэмдэгтийн хураамж төлөх үүргээс чөлөөлөгдсөн болохыг дурдаж,

*******. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.******* дахь хэсэгт зааснаар шүүхийн шийдвэр танилцуулан сонсгомогц хүчинтэй болох бөгөөд мөн хуулийн 1*******0 дугаар зүйлийн 1*******0.******* дахь хэсэгт зааснаар зохигч, түүний төлөөлөгч, өмгөөлөгч шийдвэрийг гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор Баянхонгор аймгийн Эрүү, Иргэний давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргаж болохыг дурдаж, шийдвэрлэжээ.

 

4. Нэхэмжлэгч ******* давж заалдах гомдлын агуулга:                     1. Аваагүй цалин **************.79*******.04******* төгрөг гаргуулах шаардлагын тухайд: ******* сумын Засаг даргын *******0*******0 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдрийн Б/************** дугаартай тушаалаар сумын бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалтын ажпын гүйцэтгэлд хяналт тавих, аж ахуйн зохион байгуулалт, олон нийттэй харилцах ажилтнаар томилогдон ажиллаж байсан. Шүүхээс дүгнэхдээ ажпаас халагдсаны дараа буюу *******0*******1 оноос эхлэн хэрэгт шалгагдсан байна гэж байгаа боловч эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн нь *******0*******1 он болохоос биш түүнээс өмнө намайг ажпаа өгсний дараа буюу *******0*******0 оны 8 сараас эхлэн хүмүүсийн мэдээллээр Авилагатай тэмцэх газраас шалгалт ирж шалгаж байсан. Энэ шалгалт хийсний улмаас намайг сум орон нутаг даяараа намайг мөнгө идсэн, шоронд явах гэж байгаа хүнийг эргүүлэн ажилд авч цалинжууллаа” гэсэн улс төрийн дарамт шахалт ирсний улмаас би өөрийн хүсэлтээр ажпаа өгсөн билээ. Энэ шахалт дарамт ирээгүй бол би энэ ажпаа одоо хүртэл хийж байх байсан юм. Анх Авилагатай тэмцэх газар шалгахдаа хууль зүйн үндэслэлийг зөв тогтоогоогүйн улмаас өнөөдрийг хүртэл хохирлоо ч авч чадахгүй өнөөдрийг хүртэл хохирч байна. Энэ холбоотой баримт хэрэгт авагдсан байхад түүнд дүгнэлт хийгээгүй байгааг анхаарч үзнэ үү.

*******. Олох байсан ашиг болох **************.87*******.**************1 төгрөг гаргуулах шаардлагын хувьд: *******0*******0 оны ******* сарын 11-ний өдөр тэтгэмжийн мөнгө болох *******9.*******97.500 төгрөг миний дансанд орж ирсэн бөгөөд энэ мөнгийг хадгалж байсан. Хэрэгт шалгагдаж хохирлын мөнгө тушаа гэснээр *******0*******1 оны 5 сарын *******8-ны өдөр буцаан тушаасан. Энэ мөнгийг би ямар нэг зүйлд зарцуулаагүй банкинд хадгалж байсан. Хэрвээ энэ мөнгөө тэр хэвээр нь хадгалж байсан бол хүүгийн ашиг гэж олох ёстой байсан. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн 1.4 дэх хэсэгт зааснаар “мөрдөн байцаалт явуулах байгууллагын гаргуулсан орлого”-ыг нөхөн төлүүлэхээр хуульчилсан. Энэ мөнгийг эргүүлэн тушаагаагүй бол би банкны тогтоосон хүүгээр тооцож ашиг олох байсан тул дээрх хуулийн заалтыг үндэслэн олгогдох ёстой хохирол гэж үзэж байгаа болно.

*******. Сэтгэл санааны хохирол 8.57*******.400 төгрөг гаргуулах шаардлагын хувьд      Миний бие энэ хэргийн улмаас нийт 5 жил орчим хугацаанд сэтгэл санааны шаналгаатай байсан. Намайг анх *******0*******1 оны ******* сард хэрэгт сэжигтнээр татаж мэдүүлэг авсан бөгөөд шүүхийн цагаатгах тогтоол гарах хүртэл нийт 4 жил гаруй хугацаанд сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгч, ялтан гэсэн нэршлээр эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээ авагдсан байсан.

*******0*******0 оны 08 сараас хойш Авлигатай тэмцэх газраас шалгалт шүүлэг хийж байгаа гээд миний авсан тэтгэмжийн талаар шалгаж эхэлсэн. Үүнтэй холбоотойгоор сум, орон нутаг, аймгийн хэмжээнд ам дамжсан яриа гарч болж бүтэхгүй хэрэг хийсэн мэтээр хийсвэр зүйл яригдах болсон. Үүнээс болж хүмүүсээс ичих, ажил хэргийн нэр хүнд унах гэх мэт сөрөг үр дагавар гарч хамгийн гол нь шүүхээс хэргийг хэрхэн шийдвэрлэх бол гэсэн айдас түгшүүрт байнгын автаастай явсны улмаас стрессийн гаралтай бие махбодийн өөрчлөлтүүд гарч ирсэн.

Иргэний хуулийн 4.1 дүгээр зүйлд Иргэний хуульд тухайн харилцааг зохицуулсан хэм хэмжээ байхгүй бол түүнтэй төсөөтэй харилцааг зохицуулсан хуулийн хэм хэмжээг хэрэглэнэ гэж заасны дагуу Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд хууль хэрэглэхдээ төсөөтэй байдлаар хууль тогтоомжийг тайлбарлан хэрэглэх боломжтой байтал Шүүхийн шинжилгээний тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлд заасан гэмт хэргийн ангилалд Эрүүгийн хуулийн ************** дугаар бүлэгт заасан гэмт хэрэг багтаагүй гэж үзэж шийдвэрлэсэн нь хуулийг хэрэглэхээс татгалзсан гэж үзэх үндэслэл болж байна.

4. Бусад зардал болох хуул зүйн туслалцааны хөлс 5.000.000 төгрөг, бензиний үнэ *******51.800 төгрөг гаргуулах шаардлагын хувьд: Анхан шатны шүүх шийдвэрлэхдээ “холбогдсон гэмт хэрэг нь хөнгөн гэмт хэргийн ангилалд хамаарах тул заавал өмгөөлөгч авах зохицуулалтгүй мөн түүнчлэн өмгөөлөгчид төлөх хөлслөх гэрээний үнэ, хөлсийг талууд харилцан тохиролцдог байдлуудыг харгалзан өмгөөллийн хөлсийг гаргуулах үндэслэлгүй”, “Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн 1-д заасан нөхөн төлөх эд хөрөнгийн хохиролд хамааралгүй байна" гэж тус тус дүгнэснийг зөвшөөрөхгүй байна.

Монгол улсын Үндсэн хууль, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд зааснаар өмгөөлүүлэх, хууль зүйн туслалцаа авах эрхтэй. Энэ хэрэгт сэжигтэн яллагдагчаар татагдаж, шүүхээс ял сонсохдоо өмгөөлөгчөөс мэргэжлийн хууль зүйн туслалцаа авч байсан. Хэрэгт хамт шалгагдсан бусад хүмүүс өмгөөлөгчтэй болж хууль зүйн туслалцаа авсан учир та ганцаараа өмгөөлөгчгүй байж болохгүй гэсний улмаас өмгөөлөгчөөс хууль зүйн туслалцаа авсан. Энэ нь хуулийн шаардлага байсан. Тэгээд ч хэрэгт шалгагдаагүй бол надад өмгөөлөгч авах, нааш цааш явах зардлын мөнгө гаргах зэрэг зардал гаргах ямар ч хэрэгцээ шаардлага байхгүй нь хэнд ч тодорхой шүү дээ. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн 1.5, 1.******* дахь хэсэгт “эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны болон бусад зардал, хууль зүйн туслалцаа авахад төлсөн хөлс”-ийг нөхөн төлөхөөр хуульчилсан байхад “хамааралгүй байна” гэж дүгнэсэн нь хууль зүйн үндэслэлгүй гэж үзэж байгаа. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 11.4 дүгээр зүйлд “өмгөөлөгчид төлөх зардал, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаатай шууд холбогдон гарах бусад зардал”-ыг эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалд оруулахаар хуульчилсан байгаа нь Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн 1.5, 1.******* дахь хэсэгт заасантай нийцэж байгаа тул эдгээр зардлыг гаргаж шийдвэрлэж өгнө үү...гэжээ.

 

5. Давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд нэхэмжлэгч ******* гаргасан тайлбартаа:

Миний бие *******0*******0 онд тэтгэвэрт гарсан. Тухайн үед аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаас хэлэлцээд надад тэтгэмж олгохоор болсон бөгөөд сумын хурлаас мөн хэлэлцээд баталсан. Гэтэл аймгийн төрийн сангийн хэлтсээс хуваарилаад мөнгийг явуулсан байсан. Тухайн үед би ч тэтгэвэрт гарсан. Надад хуваарийн дагуу тэр мөнгийг олгосон. Гэтэл *******0*******0 оны 5 сард эрүүгийн хэрэгт шалгагдаж эхэлсэн. Тэгээд намайг 5 сард тэтгэвэрт гарахад сумд хөрөнгө оруулалт дотоод зохион байгуулалтын ажилд намайг авсан. Би тухайн үед аймгийн иргэдийн хуралд төлөөлөгчөөр сууж байсан. Эсрэг намаас намайг мөнгө төгрөг идчихсэн байна гээд хурлын төлөөлөгчөөс хөөх талаар сошиалаар болон бусад байдлаар дарамтлах болсон. Тухайн үед шүүхэд дуудагдаж надад маш хэцүү байсан. Энэ үндэслэлээр би ажлаасаа гарсан. Хэрвээ би ажлаасаа гараагүй байсан бол өдий хүртэл ажиллаад явж байх байсан. Мөн миний бие сэтгэл санаагаар маш их хохирч байсан бөгөөд шүүх хуралдааны явцад унаж байсан.

Иймд давж заалдах шатны шүүхэд гаргасан гомдлыг хангаж шийдвэрлэж өгнө үү гэв.

 

*******. Давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд нэхэмжлэгч ******* өмгөөлөгч Д.Уранчимэг гаргасан тайлбартаа: гэв.

Анхан шатны шүүх хуралдаанд хүсэлт гаргагчийн өмгөөлөгчөөр оролцсон. Нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь дэмжиж оролцсон. Анхан шатны шүүхээс хэргийг шийдвэрлэхдээ Иргэний хуулийн **************0 дугаар зүйлд тухайлан заагаагүй эдийн бус гэм хор хохирол гэдгийг хуульд тодорхойлоогүй учраас гаргуулах боломжгүй байна гэсэн агуулга харагдаж байгаа. Гэтэл Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45 дугаар бүлэгт мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль бус үйл ажиллагаанаас учирсан хохирлыг нэхэмжлэх эрхийг зааж өгсөн. Нэхэмжлэл гаргах буюу шаардах эрхийн гол үндэслэл нь 45.4-д хууль бусаар ял шийтгүүлж, цагаатгагдсан гэж байгаа. Тэгэхээр Баянхонгор аймаг дахь Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн *******0*******4 оны 4 сарын *******0-ны өдрийн *******0 тоот магадлалаар Ц.Төмөрбаатар нарт холбогдох хэргийг цагаатгаж шийдвэрлэсэн. Энэ нь 4 жилийн дараа гарсан шийдвэр бөгөөд *******0*******0 оны 5 дугаар сараас эхлээд хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээгдээд 8 дугаар сард яллагдагчаар татсан байсан. Тэр цаг хугацаанаас яллагдагчаар татаж, хувийн баталгаа авсан. Энэ хугацаанд Ц.Төмөрбаатарын хувьд 8 сарын *******1-ны өдрийн Баянхонгор аймгийн Засаг даргын захирамжаар ******* сумын Засаг даргын ажлаас өндөр настны тэтгэвэрт гарах үндэслэлээр чөлөөлөгдсөн. Ингээд түүний нас, биеийн байдал сайн байсан тул ******* сумын Тамгын газрын даргын *******0*******0 оны 9 дүгээр сарын 1-ний өдрийн ************** тоот тушаалаар сумын бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалтын ажлын гүйцэтгэлд хяналт тавих, аж ахуй зохион байгуулалт, олон нийттэй харьцах ажилтнаар томилогдсон. Энэ үеэс эхлээд Баянхонгор аймгийн фейсбүүк группээр “******* сумын Засаг дарга Цэрэндоржийн Төмөрбаатар гэх хүн маш их хэмжээний мөнгө төгрөг идэж, Авлигатай тэмцэх газарт шалгагдаж байх үедээ дараагийн албан тушаалдаа томилогдлоо” гэж бичигдэж эхэлсэн. ******* сумын Засаг даргаас чөлөөлөгдөх болсон гол шалтгаан нь аймгийн иргэдийн хурлын төлөөлөгчөөр томилогдсон байсан. Тэгээд 5 сараас хуулийн байгууллагад шалгагдаж эхлээд намын бүлгүүд “наад хүн чинь хэрэг хийчихсэн гэж байна. Одоо та нар төлөөлөгчөөс гарга, Засаг даргын албан тушаалаас чөлөөл” гэх шахалт дарамт ирүүлсний үндсэн дээр ажлаасаа чөлөөлөгдсөн. Үүнээс болж ажил үүргээ цааш амар тайван гүйцэтгээд явах боломжгүй болсон. Ингээд 10 дугаар сарын 1-ний өдрөөс Ц.Төмөрбаатар гэх хүн “би энэ ажлыг хийхээ больё” гээд ажлаасаа чөлөөлөгдсөн. Хэрвээ энэ гэмт хэрэгт шалгагдаагүй байсан бол тухайн үед 799,800 төгрөгийн цалин авахаар тогтоосон байсан. Тэгээд ажилгүй байсан хугацааны сарын цалинг 41 сараар бодож, нийт **************,79*******,000 төгрөгийг нэхэмжилж байгаа. Энэ хэргийн тухайд **************,79*******,04******* төгрөгийн тэтгэмжийг хууль бусаар авсан гэж эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгагдсан. Засгийн газрын *******019 оны 07 дугаар тогтоолоор батлагдсан төрийн албан хаагчид олгогдох нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийг олгох журамд заасан байгаа. Төрийн албан хаагчийн ажилласан хугацааг яаж тооцох вэ гэдэг тооцооллоор төрийн удирдах албан тушаалд ажиллаж байсан гэдэг утгаараа ************** сараар нэгэнт аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал батлаад сум нь тэр хэмжээгээр төсөвт олгосон байсан. Нэгэнт эрх хэмжээнийхээ хүрээнд иргэдийн хурлаас олгосон асуудлыг сум таных буруу байна гэж олгохгүй байх үндэслэл байхгүй. Тэгээд *******9,000,000 төгрөгийн тэтгэмж аваад байж байтал Авлигатай тэмцэх газраас “энэ тэтгэмж буруу олгогдсон байна, буцааж тушаах ёстой” гэсэн. Тэгээд *******0*******1 онд буцаагаад тушаасан байдаг. Хэрвээ тухайн мөнгийг банканд хадгалуулж байсан бол хугацаагүй хадгаламжийн 1,******* хувийн хүү тооцож нийт **************,87*******,000 төгрөг хуримтлагдахаар байсан байна гэж үзэж нэхэмжилсэн.

Шүүхээс Ц.Төмөрбаатар *******0*******0 онд ажлаасаа гарсан бөгөөд эрүүгийн гэмт хэрэгт *******0*******1 оноос шалгагдаж эхэлсэн гэж дүгнэсэн. Ц.Төмөрбаатарын хувьд одоо тэтгэвэрт гарсан. Тухайн тэтгэмжийг буцаагаад Засгийн газрын нөөц сангаас олгох эсэх асуудал яригдаж байгаа. Иргэдийн хурлаар “шүүхийн шийдвэрийг харж байж олгох эсэх асуудлыг шийдвэрлэнэ” гэсэн хариу өгсөн. Тэгэхээр хууль бусаар хураалгасан тул буцаагаад олгох байх гэж бодож байна. Сэтгэл санааны хохирлын тухайд Иргэний хуулийн **************0 дугаар зүйлд эдийн бус гэм хорын хохирлыг нэхэмжилнэ. *******0************** оны 7 сард орсон өөрчлөлтөөр сэтгэл санааны хохирлыг тооцож мөнгөн хэлбэрээр гаргана гэж заасан байдаг. Иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад сэтгэл санааны хохирол гаргуулахаар сэтгэцийн дүгнэлт гаргуулах шаардлагатай гэсэн бөгөөд “Эрүүгийн хэрэг дээр сэтгэл санааны хохирол гаргуулна, зэрэглэл тогтооно гэж байгаа шүү тэгэхлээр болох юм уу” гэхэд “болно” гэж хэлсэн. Бид нэг жилийн хугацаанд явж байж сэтгэл санааны хохирлын зэрэг тогтоолгосон бөгөөд уг хохирлын зэрэглэл нь ******* дугаар зэрэглэлээр тогтоогдсон. Ингээд зэрэглэл тогтоогдсон чинь Иргэний хуулийн **************0 дугаар зүйлд “сэтгэл зүйд учирсан хохирлыг мөнгөн хэлбэрээр арилгах ба хэлсээр шалгагдсан этгээдийн сэтгэл санааны хохирлыг үнэлэх тухай хуулийн зохицуулалт байхгүй байна. Мөн Шүүхийн шинжилгээний тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлд зааснаар тодорхой хэдэн төрлийн гэмт хэрэгт хохирлын зэрэг тогтоох ёстой.

Тухайн зүйл заалт дотор **************.1 байхгүй байна” гэж үзсэн. Шүүхийн шинжилгээний тухай хуулийг иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд мөрдөх ёсгүй. Шүүхийн шийдвэр нь **************.1-д заасан гэмт хэрэгт сэтгэл санааны хохиролд тооцохгүй байна гэж мэдэгдсэн. Тэгэхээр Ц.Төмөрбаатарын хувьд **************.1-д заасан хэргийн хохирогч биш. Үүнээс үзэхэд Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн гэж үзэж байгаа. Өмгөөллийн зардлыг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45 дугаар зүйлд зааснаар хууль зүйн туслалцаа авсны хөлсийг гаргана гэж заасан. Тухайн үед Т.Балжиннямын унааны зардалд шилжүүлсэн мөнгө, Ц.Мөнхтуул өмгөөлөгч рүү шилжүүлсэн 1000,000 төгрөг, миний данс руу шилжүүлсэн 500,000 төгрөгийн баримтуудыг шүүхэд гаргаж өгсөн. Гэтэл “гаргуулах үндэслэлгүй” гэж дүгнэж байгааг ойлгохгүй байна. Иймд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45 дугаар зүйлд зааснаар өмгөөллийн хөлсийг гаргана гэсэн заалтыг зөрчсөн гэж үзэж байна. Мөн ирж очсон бензиний зардалд зарцуулсан *******51,800 төгрөгийг гаргуулахаар нэхэмжилсэн. Энэ талаарх баримтаа шүүхэд гаргаж өгсөн боловч “баримт нь байхгүй байна” гэх үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгосон. Үүнийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа. Энэ хүний хувьд цагаатгагдсан хүн тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд зааснаар шаардах эрхээ хэрэгжүүлж байгаа. Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, хуульд заасан үндэслэл бүхий хохирлыг гаргуулж өгнө үү гэсэн саналыг гаргаж байна гэв.

 

7. Прокурор Д.Энхбаяр шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа:                        Прокурорын зүгээс анхан шатны шүүх хуралдаанд төрийг төлөөлж оролцохдоо байр сууриа илэрхийлсэн. Давж заалдах шатны шүүхээр хэрэг бүхэлдээ хянагдаж байгаа учир байр суурь хэвээрээ байгаа.                                      

Иймд анхан шатны шүүхийн *******0*******5 оны 1******* дугаар сарын **************-ны өдрийн *******0*******/ШШ*******0**************/00005 дугаартай шийдвэр хууль зүйн үндэслэлтэй байх тул хэвээр үлдээлгэх саналтай байна гэв.

ХЯНАВАЛ:

1. Давж заалдах шатны шүүх Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1************** дугаар зүйлийн 1**************.4 дэх хэсэгт заасан бүрэн эрхийнхээ хүрээнд иргэний хэргийг ******* давж заалдах гомдолд дурдсан үндэслэлээр хязгаарлалгүйгээр хэргийг бүхэлд нь хянан хэлэлцээд анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, хүсэлт гаргагчийн давж заалдах гомдлын заримыг хангаж шийдвэрлэлээ.

 

*******. Хүсэлт гаргагч ******* нь мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль зөрчсөн ажиллагааны улмаас өөрт учирсан эдийн болон эдийн бус хохирол нийт 110,187,977 төгрөгийг Монгол Улсын Засгийн газрын нөөц сангаас гаргуулахаар шаардаж, үндэслэлээ “...Баянхонгор аймгийн Прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн **************.1 дүгээр зүйлд зааснаар яллагдагчаар татан хэргийг *******0*******1 оны 8 дугаар сарын **************-ны өдөр шүүхэд шилжүүлсэн. Баянхонгор аймаг дахь сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн *******0*******4 оны 01 дүгээр сарын 08-ны өдрийн *******0*******4/ШЦТ/1******* дугаар шийтгэх тогтоолыг  Баянхонгор аймгийн эрүү, иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн *******0*******4 оны 4 дүгээр сарын *******0-ны өдрийн *******0*******4/ДШМ/*******0 дугаар магадлалаар хүчингүй болгож цагаатгах шийдвэрийг гаргасан ба хууль бусаар эрүүгийн хэрэгт холбогдуулан шалгагдаж, яллагдагчаар татагдсаны улмаас аваагүй цалин **************,79*******,04******* төгрөг, олох байсан ашиг болох хадгаламжийн хүүгээр тооцсон хохирол **************,87*******,**************1 төгрөг, төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийг гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол гэж буцааж тушаалгасан *******9,*******97,500 төгрөг, сэтгэл санааны хохирол 8,57*******,400 төгрөг, бусад зардал хууль зүйн туслалцааны хөлс 5,000,000 төгрөг, хэргийн учир ирж буцсаны бензиний үнэ *******51, 800 төгрөг, нийт 110,187,977 төгрөгийн хохирол учирсан” хэмээн тодорхойлжээ.

 

*******. Төрийн нэрийн өмнөөс хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцож тайлбар гаргасан прокуророос хүсэлт гаргагчийн хүсэлтийг хүлээн авах боломжгүй тул нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгох тайлбар, татгалзал гаргажээ.

 

4. Анхан шатны шүүх хэрэгт цугларсан нотлох баримтыг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.*******-т зааснаар тухайн хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой, үнэн зөв, эргэлзээгүй талаас нь үнэлээгүй, мөн хуулийг зөв тайлбарлан хэрэглээгүйгээс шүүхийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий болоогүй тул давж заалдах шатны шүүхээс залруулна.

 

5. Баянхонгор аймгийн Прокурорын газраас *******ыг Баянхонгор аймгийн ******* сумын Засаг даргаар ажиллаж байхдаа тус сумын Засаг даргын тамгын газрын дарга , санхүүгийн албаны дарга , нягтлан бодогч нартай бүлэглэн... албан үүргээ урвуулан ашиглаж,

*******0*******0 оны ******* дугаар сарын 11-ний өдөр “өндөр насны тэтгэвэрт гарахад нэг удаагийн буцалтгүй тусламж олгох тухай” хүсэлт гаргасан, хүсэлтийг , , нар урьдчилан хэлэлцэж, ******* хүсэлтэд цохолт хийж, ямар нэгэн албан ёсны баталгаажиж гарсан эрх бүхий, албан тушаалтны шийдвэргүйгээр *******0*******0 оны ******* дугаар сарын 11-ний өдөр 95, 9******* дугаартай төлбөрийн хүсэлтийн дагуу төрийн сангийн гүйлгээ хийн өөрийн Төрийн банкны дансанд *******9,*******97.51 /гучин есөн сая хоёр зуун ерэн долоон мянга таван зуу/ төгрөгийг шилжүүлж авч, өөртөө давуу байдал бий болгосон.. гэсэн үндэслэлээр Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн **************.1 дүгээр зүйлд зааснаар эрүүгийн хэрэг үүсгэн, яллагдагчаар татаж, хэргийг шүүхэд шилжүүлсэн.

 

5.1. Баянхонгор аймаг дахь сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн *******0*******4 оны 01 дүгээр сарын 08-ны өдрийн *******0*******4/ШЦТ/1******* дугаар шийтгэх тогтоолоор *******ыг... нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж өөртөө давуу байдал бий болгосон гэм буруутайд тооцож, түүний нийтийн албанд томилогдох эрхийг хоёр жилийн хугацаагаар хасаж, нэг жилийн хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ялаар шийтгэснийг Баянхонгор аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн *******0*******4 оны 4 дүгээр сарын *******0-ны өдрийн *******0*******4/ДШМ/*******0 дугаар магадлалаар Эрүүгийн  хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн *******4.19 дүгээр зүйлийн 1.1-д заасан гэмт хэргийн шинжгүй гэх үндэслэлээр *******т холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгон, цагаатгажээ.

 

*******. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн *******.*******-т “Тухайн хүнийг цагаатгасан шүүхийн шийдвэр гарсан бол хохирлыг нөхөн төлүүлэх эрх үүснэ.” гэж, мөн Иргэний хуулийн 498 дугаар зүйлийн 498.4-т “хууль бусаар яллагдагчаар татагдсан, ял шийтгүүлсэн, баривчлагдсан, саатуулагдсан буюу гадагш явахгүй гэсэн баталгаа өгсөн, захиргааны журмаар баривчлагдсан этгээдийн зөрчигдсөн эрхийг сэргээсэн тохиолдолд түүнд учирсан хохирлыг төр хариуцна.”... гэж хуульчилсан бөгөөд *******т холбогдох эрүүгийн хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, түүнийг цагаатгасан учир хүсэлт гаргагч нь мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль зөрчсөн ажиллагааны улмаас өөрт учирсан эдийн болон эдийн бус хохирлоо шаардах эрхтэй байна.

 

*******.1. Түүнчлэн Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн 1-д “Дараах эд хөрөнгийн хохирлыг нөхөн төлнө:”, 1.1-д “хууль бус ажиллагааны улмаас хүний аваагүй цалин хөлс болон амьжиргааны үндсэн эх үүсвэр болж байсан хөдөлмөрийн бусад орлого”, 1.*******-т “хуулийн этгээдийн орлого”, 1.*******-т “хууль бусаар хорих ял шийтгүүлсний улмаас зогсоосон тэтгэвэр, тэтгэмж”, 1.4-т “шүүхийн шийдвэрээр хураасан, улсын орлого болгосон болон хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт явуулах байгууллагын гаргуулсан эд хөрөнгө, орлого, эд зүйл”, 1.5-д “шүүхийн шийтгэх тогтоолыг биелүүлж гаргуулсан мөнгөн төлбөр, хүн, хуулийн этгээдээр төлүүлсэн эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны болон бусад зардал”, 1.*******-д “хууль зүйн туслалцаа авахад төлсөн хөлс” гэж тус тус зохицуулжээ.

 

7. Хэрэгт авагдсан бичгийн нотлох баримтыг шинжлэн судлахад

7.1. Аваагүй цалин **************,79*******,04******* төгрөг гаргуулах шаардлагын тухайд:

Хүсэлт гаргагч ******* нь Баянхонгор аймгийн Засаг даргын *******0*******0 оны 8 дугаар сарын *******1-ний өдрийн Б/17 дугаартай захирамжаар ******* сумын Засаг даргын үүрэгт ажлаас өөрийн хүсэлтээр чөлөөлөгдсөн байх бөгөөд ******* сумын Засаг даргын тамгын газрын даргын *******0*******0 оны 9 дүгээр сарын 01-ний өдрийн Б/************** дугаартай тушаалаар сумын бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалтын ажлын гүйцэтгэлд хяналт тавих, аж ахуй зохион байгуулалт, олон нийттэй харилцах ажилтнаар *******0*******0 оны 9 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс томилон,  ажиллаж байгаад *******0*******0 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдөр өөрийн хүсэлтээр үүрэгт ажлаас чөлөөлөгдсөн болох нь хэрэгт авагдсан Баянхонгор аймгийн Засаг даргын *******0*******0 оны 8 дугаар сарын *******1-ний өдрийн Б/17 дугаар захирамжийн хуулбар, Баянхонгор аймгийн ******* сумын Засаг даргын Тамгын газрын даргын *******0*******0 оны 9 дүгээр сарын 01-ний өдрийн Б/************** дугаар тушаалын хуулбар, *******0*******0 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдрийн Хөдөлмөрийн гэрээний хуулбар, Баянхонгор аймгийн ******* сумын Засаг даргын Тамгын газрын даргын *******0*******0 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрийн Б/4******* дугаар тушаалын хуулбар зэргээр тогтоогдож байна.

           Дээрхээс үзэхэд хүсэлт гаргагч ******* нь эрүүгийн хэрэгтэй холбоотойгоор “..хууль бусаар яллагдагчаар татагдсан, ял шийтгүүлсэн, баривчлагдсан, саатуулагдсан буюу гадагш явахгүй гэсэн баталгаа өгсөн, цагдан хоригдсон, тодорхой үйл ажиллагаа явуулах, албан үүргээ биелүүлэхийг түр түдгэлзүүлсэн, эмнэлгийн байгууллагад байлгасан, албадан эмчлэх арга хэмжээ хэрэглэсэн, эрүүдэн шүүсэн зэргээс шалтгаалан ажил хөдөлмөр эрхлэх эрх нь зөрчигдөж, ажлаас чөлөөлөгдөж цалин хөлс болон амьжиргааны үндсэн эх үүсвэр болж байсан хөдөлмөрийн бусад орлого олох боломжгүй болсон..”  гэх үндэслэл тогтоогдохгүй байх тул **************,79*******,04******* төгрөгийн цалин гаргуулах хууль зүйн үндэслэлгүй, энэ талаар дүгнэсэн анхан шатны шүүхийн дүгнэлт үндэслэл бүхий болжээ.

 

          7.*******. Төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийг гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол гэж буцааж тушаалгасан *******9,*******97,500 төгрөг гаргуулах шаардлагын тухайд:

         Төрийн албаны тухай хуулийн *******0 дугаар зүйлийн *******0.1-д Төрийн улс төрийн албан хаагчаас бусад төрийн албан хаагч өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох үндэслэлээр чөлөөлөгдсөн бол үндсэн цалингийн дунджаас ажилласан хугацааг нь үндэслэн тооцож нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийг олгоно. Нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийн дээд хэмжээ нь ************** сарын үндсэн цалингийн дунджаас хэтрэхгүй байна. Нэг удаагийн буцалтгүй тусламж тооцох цалингийн дундаж хэмжээ болон олгох шалгуур нөхцөлийг тодорхойлсон журмыг төрийн албаны төв байгууллагын саналыг үндэслэн Засгийн газар тогтооно...гэжээ.

 

          Хүсэлт гаргагч ******* нь ... *******0*******1 оны 5 дугаар сарын *******8-ны өдөр “Авлигатай тэмцэх газар хохирлын нөхөн төлбөр” гэсэн нэрээр тоот дансанд хохирлын мөнгө гэж *******9,*******97,500 төгрөгийг тушаасан болох нь хэрэгт авагдсан Төрийн банк ХК-ийн мөнгөн шилжүүлгийн баримтаар/хх40/ тогтоогджээ.

 

           ******* нь Баянхонгор аймгийн ******* сумын Засаг даргаар *******008 оноос хойш ажиллаж байгаад *******0*******0 онд ажлаас чөлөөлөгдсөн,  төрийн улс төрийн албан тушаалын ангилалд хамаарч байна.

 

          Иймд ******* нь Төрийн албан тухай хуулийн *******0 дугаар зүйлийн *******0.1-д заасан ************** сарын үндсэн цалингийн дунджаас хэтрэхгүй нэг удаагийн буцалтгүй тусламж авах эрх бүхий албан тушаалтны ангилалд хамаарахгүй байна.   

                

          Нөгөө талаар *******00******* оны 1******* дугаар сарын 15-ны өдөр Монгол Улсын Их Хурлаас баталж тухайн үйл баримт болох үед дагаж мөрдөж байсан / хуучнаар / Засаг захиргаа нутаг дэвсгэрийн нэгж түүний удирдлагын тухай хуулийн *******8 дугаар зүйлийн *******8.*******-д заасан “ ....Төрийн албанд *******5-аас дээш жил ажилласан сум... болон бүх шатны засаг дарга тэтгэвэр тогтоолгох бол тэдгээрт урьд нь авч байсан албан тушаалын 1******* сарын цалинтай нь тэнцэх хэмжээний нэг удаагийн мөнгөн тусламж олгоно...гэсэн байх тул хүсэлт гаргагч ******* нь Баянхонгор аймгийн ******* сумын засаг даргаар ажиллаж байгаад тэтгэвэрт гарах үедээ нэг удаагийн буцалтгүй тусламж 1******* сарын цалинтай тэнцэх хэмжээний мөнгөн тусламж авах эрхтэй байжээ.

 

            Дээрх үндэслэлээр анхан болон давж заалдах шатны шүүхээс хүсэлт гаргагч ******* нь төрийн албан хаагч өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох үндэслэлээр ажлаас чөлөөлөгдсөний нэг удаагийн буцалтгүй тусламж ************** сарын цалин авах эрхтэй гэж дүгнэн, эрүүгийн хэрэгт шалгагдах явцдаа хохиролд тооцон буцаан төлүүлсэн *******9,*******97,500 төгрөгийг Засгийн газрын нөөц сангаас гаргуулан олгох нь дээрх хууль, тогтоомжуудад нийцэхгүй юм.

 

          Харин хүсэлт гаргагч ******* нь төрийн албан хаагч өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгох үндэслэлээр ажлаас чөлөөлөгдсөний нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийг авах эрхтэй байсан эсэх, хэдэн сараар тооцон, хэдэн төгрөг гаргуулах зэрэг асуудлыг эрх бүхий төрийн байгууллага болон Нийгмийн даатгалын болон аймгийн ЗДТГ-т хүсэлтээ уламжилж шийдвэрлүүлэх нь зүйтэй байна.

 

         7.*******. Олох байсан ашиг болох хадгаламжийн хүүгээр тооцсон хохирол **************,87*******,**************1 төгрөг гаргуулах шаардлагын тухайд:

           Хүсэлт гаргагч ******* нь Төрийн албаны тухай хуулийн *******0 дугаар зүйлийн *******0.1-д заасан Төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тэтгэмж *******9,*******97,500 төгрөгийг *******0*******1 оны 5 дугаар сарын *******8-нд Төрийн сангийн дансанд буцааж тушаасан. Энэ мөнгө нь ******* төрийн албанд *******9 жил ажилласны үр дүн байсан бөгөөд энэ мөнгийг банканд хийж хадгалуулсан бол хадгаламжийн жилийн хүү 1*******,5 хувь байх ба жилдээ 5,*******05,1************** төгрөгийн хүү, ******* жил 9 сарын хугацаанд *******9,*******97,500*1*******,5%=5,*******05,1***************45 сар = **************,87*******,**************1 төгрөгийг олох ёстой байсныг орлогыг олоогүй хохирсон гэжээ.

 

          Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн 1-д хууль бус ажиллагааны улмаас хүний аваагүй цалин хөлс болон амьжиргааны үндсэн эх үүсвэр болж байсан хөдөлмөрийн бусад орлого, хуулийн этгээдийн орлого, хууль бусаар хорих ял шийтгүүлсний улмаас зогсоосон тэтгэвэр, тэтгэмж, шүүхийн шийдвэрээр хураасан, улсын орлого болгосон болон хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт явуулах байгууллагын гаргуулсан эд хөрөнгө, орлого, эд зүйл, шүүхийн шийтгэх тогтоолыг биелүүлж гаргуулсан мөнгөн төлбөр, хүн, хуулийн этгээдээр төлүүлсэн эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны болон бусад зардал, хууль зүйн туслалцаа авахад төлсөн хөлс зэрэг ******* төрлийн эд хөрөнгийн хохирлыг нөхөн төлүүлэхээр хуульчилсан байна.

 

          Иргэний хуулийн **************9 дүгээр зүйлийн 1-д ...Үүрэг бүхий этгээд нь гэм хорыг арилгахдаа эд хөрөнгөд учруулсан бодит хохирол болон олох ёстой байсан орлогыг нөхөн төлөх үүрэгтэй..гэж тодорхойлсон бөгөөд хүсэлт гаргагч ******* нь Төрийн албаны тухай хуулийн *******0 дугаар зүйлийн *******0.1-д заасан Төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламж *******9,*******97,500 төгрөгийг хууль ёсоор авах ёстой байсан нь эсэх нь тодорхой биш, үүнийг мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль зөрчсөн шийдвэрийн улмаас Төрийн сангийн дансанд буцааж тушаасан гэж дүгнэх боломжгүй , энэ талаарх эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтны шийдвэр гаргаагүй тул анхан болон давж заалдах шатны шүүхээс Төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламж *******9,*******97,500 төгрөгийг олгосон, буцаан төлүүлсэн шийдвэрүүдийн хууль зүйн үндэслэлийг шалгах, энэ дүнд арилжааны банкны хүүгийн орлогоор тооцон олох байсан орлогыг тооцон гаргуулах боломжгүй гэж дүгнэлээ.    

                                                           

         Тодруулбал хууль тогтоогчоос иргэн нь ... мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль зөрчсөн ажиллагааны улмаас учирсан бодит хохирлыг нотлох баримтад тулгуурлан шаардах эрхийг тодорхойлсон бөгөөд хийсвэрээр таамаглалд тулгуурлан, ирээдүйд бий болох олох ёстой орлого, хөрөнгө гаргуулах эрхийг хуульд тусгаагүй байна.

 

         Иймд энэ шаардлагыг гаргуулах үндэслэлгүй тухай дүгнэсэн анхан шатны шүүхийн дүгнэлт хууль ёсны үндэслэл бүхий болжээ.

 

          7.4. Сэтгэл санааны хохирол 8,57*******,400 төгрөг гаргуулах шаардлагын тухайд:

          Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.4 дүгээр зүйлийн 1-д Монгол Улсын иргэн, гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн, хуулийн этгээд нь мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль зөрчсөн ажиллагааны улмаас учирсан эд хөрөнгийн хохирлыг нөхөн төлүүлэх, нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд, эрүүл мэндийн хохирол, сэтгэцэд учирсан хор уршгийг нөхөн төлүүлэх болон тэтгэвэр, тэтгэмж авах, орон сууц эзэмших болон бусад эрхээ нөхөн сэргээлгэх эрхтэй..., Иргэний хуулийн **************0 дугаар зүйлийн **************0.1-д Эдийн бус гэм хорыг арилгуулахаар хохирогч шаардах эрхтэй..., **************0.*******-т Сэтгэцэд учирсан хор уршгийг мөнгөн хэлбэрээр арилгах бөгөөд бусад эдийн бус гэм хорыг гагцхүү хуульд тусгайлан заасан тохиолдолд мөнгөн хэлбэрээр арилгана...гэж тус тус эдийн бус хор шаардах эрхийг тодорхойлжээ.

 

          Улмаар Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.4 дүгээр зүйлийн 1-т Сэтгэцэд учирсан хор уршгийг арилгуулах, нөхөн төлүүлэх эрхтэй этгээд нь эрүүгийн хэргийг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад сэтгэцэд учирсан хор уршгийг арилгуулах, нөхөн төлүүлэх талаар иргэний нэхэмжлэл гаргаагүй, эсхүл хэрэг хэлэлцэх ажиллагааг хойшлуулахгүйгээр иргэний нэхэмжлэлийн тодорхой тооцоо гаргах бололцоогүй тохиолдолд холбогдох хууль тогтоомжид заасны дагуу нэхэмжлэл гаргаж, шийдвэрлүүлэх эрхтэй..., *******-т Шүүхээс сэтгэцэд учирсан хор уршгийг арилгах, нөхөн төлүүлэх төлбөрийг тогтоохдоо харгалзан үзэх нөхөн төлбөрийн жишиг хэмжээг Иргэний хууль, шүүхийн шийдвэр, практикт үндэслэн Улсын дээд шүүх батална...гэжээ.                            

                

             Анхан шатны шүүхээс хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хүсэлт гаргагч ******* сэтгэцийн байдалд дүгнэлт гаргуулахад Шүүх шинжилгээний Ерөнхий газрын *******0*******5 оны 09 сарын 19-ний өдрийн №ЕГ08*******5/*******97******* дугаар шинжээчийн дүгнэлтээр ******* сэтгэцэд стресст үзүүлэх хариу урвалын шинжүүд илэрч байна. Энэ нь гэмт хэргийн улмаас хүний сэтгэцэд учирсан хор уршгийн ******* дугаар зэрэглэлд хамаарах тухай дүгнэлт гарсан байна.                   

                

         Гэвч дээрх дүгнэлтийг үндэслэн гэм хорын асуудлыг шийдвэрлэх боломжгүй бөгөөд хүний сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоож, дүгнэлт гаргах нь Шүүхийн шинжилгээний тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлд заасан тодорхой төрлийн гэмт хэргийн улмаас хүний /хохирогчийн/ сэтгэцэд учирсан хор уршгийн зэрэглэлийг тогтоож, үнэлгээ гаргуулахтай холбоотой асуудал юм.              

 

         Харин хэргийг шийдвэрлэх цаг, хугацаанд мөрдөгч, прокурор, шүүгчийн хууль зөрчсөн ажиллагааны улмаас сэтгэцэд учирсан хор уршгийг арилгах, нөхөн төлүүлэх төлбөрийг тогтоохдоо харгалзан үзэх нөхөн төлбөрийн жишиг хэмжээг Улсын дээд шүүх баталж мөрдүүлэхээр хуульд тусгайлан заасан бөгөөд энэ цаг хугацаанд хүчин төгөлдөр мөрдөгдөөгүй байх тул шүүхээс Иргэний хууль тогтоомжийг төсөөтэй хэрэглэн, энэ төрлийн нэхэмжлэлийг шийдвэрлэх нь хууль хэрэглээний нэгдмэл байдлыг алдагдуулах, хүчин төгөлдөр хууль тогтоомжид нийцэхгүй тул ******* сэтгэл санааны хохирол 8,57*******,400 төгрөг гаргуулах шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгох нь зүйтэй гэж дүгнэлээ.

                

         Анхан шатны шүүхээс дээрх шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгохдоо Шүүхийн шинжилгээний тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлд хамаатуулан тайлбарласан нь үндэслэлгүй болохыг дурдах нь зүйтэй.    

                                   

          7.5. Хууль зүйн туслалцааны хөлс 5,000,000 төгрөг гаргуулах шаардлагын тухайд:

          Хүсэлт гаргагч *******аас эрүүгийн хэрэгт холбогдон шалгагдаж байхдаа хууль зүйн туслалцаа авах гэрээг өмгөөлөгч Д.Уранчимэг, Ц.Мөнхтуул, Т.Балжинням нартай байгуулж, гэрээгээр тохиролцсоны дагуу анхан болон давж заалдах шатны шүүх хуралдаануудад оролцсон, хууль зүйн туслалцаа авах хөлсөнд өмгөөлөгч Д.Уранчимэгт *******,000,000 төгрөг, Ц.Мөнхтуулд 1,000,000 төгрөг гэж тус тус тохиролцсон байх тул Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн 1.*******-д “хууль зүйн туслалцаа авахад төлсөн хөлс” гэж зааснаар хүсэлт гаргагч ******* нь хууль зүйн туслалцаа авахад төлсөн 5,000,000 төгрөгийн хөлсийг эд хөрөнгийн хохиролд тооцуулан төрөөс шаардах эрхтэй, Иргэний хуулийн 498 дугаар зүйлийн 498.4, 510 дугаар зүйлийн 510.1-д заасантай нийцэж байна.

 

              Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн  1.*******-т зааснаар өмгөөлөгчөөс хууль зүйн туслалцаа авах хөлсийг өмгөөлөгч Д.Уранчимэгтэй *******,000,000 төгрөгөөр тохиролцож, урьдчилгаа 500,000 төгрөгийг бэлнээр, үлдэгдэл 1,500,000 төгрөгийг дараа төлөхөөр, өмгөөлөгч Ц.Мөнхтуул, Т.Балжинням нарт тус бүр 1,000,000 төгрөг төлөхөөр, мөн унааны зардал 1,000,000 төгрөг төлөхөөр тохиролцсон талаар хүсэлт гаргагч ******* нь шүүхэд тайлбар гаргасан

 

                 Өмгөөллийн тухай хуулийн ************** дугаар зүйлийн **************.1-д Өмгөөлөгч хууль зүйн мэргэжлийн туслалцаа үзүүлэхдээ үйлчлүүлэгчээс хөлс /цаашид "өмгөөллийн хөлс" гэх/ авах бөгөөд хэмжээг өмгөөлөгч, үйлчлүүлэгч гэрээгээр харилцан тохиролцож тогтооно.. гэж өмгөөлөгч бусдад хууль зүйн мэргэжлийн туслалцаа үзүүлсэн тохиолдолд өмгөөллийн хөлс авах эрх зүйн үндэслэлийг тодорхойлжээ.

 

                 Хэрэгт *******0*******1 оны ******* дугаар сарын 10-ны өдрийн өмгөөлөгч Д.Уранчимэг, үйлчлүүлэгч *******тай байгуулсан хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх гэрээг эх хувиар нь гаргаж өгсөн байх ба гэрээний *******.1-д хууль зүйн туслалцаа үзүүлсний хөлсөнд *******,000,000 төгрөгийг төлөхөөр тохиролцож, урьдчилгаа 500,000 төгрөг, үлдэх 1,500,000 төгрөгийг дараа төлөхөөр тусгажээ.

 

                 Улмаар хавтаст хэргийн 45 дугаар талд өмгөөлөгч Д.Уранчимэгийн нэр бүхий дардастай *******0*******1 оны 9 дүгээр сарын 0*******-ны өдрийн бэлэн мөнгөний орлогын баримтаар мөнгө тушаагч *******аас 1,500,000 төгрөгийг өмгөөллийн хөлс гэсэн утгатайгаар тушаасан баримтыг гаргаж ирүүлжээ.

 

           Мөн өмгөөлөгч Ц.Мөнхтуулаас үйлчлүүлэгч *******тай *******0************** оны 11 сарын *******9-ний өдөр байгуулсан 81 дугаартай өмгөөлөл, хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх гэрээ хэрэгт эх хувиараа авагдсан байх ба гэрээний 4.1-д 1,000,000 төгрөгийг үйлчилгээний хөлсөнд төлөхөөр тохиролцож, гэрээ байгуулсан өдөр төлөв гэж тусгажээ.

 

          Түүнчлэн *******т холбогдох Баянхонгор аймаг дахь Сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн *******0************** оны 1******* дугаар сарын 0*******-ны өдрийн шүүх хуралдаан, Баянхонгор аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн эрүүгийн хэргийн *******0*******4 оны 4  дүгээр сарын *******0-ны өдрийн шүүх хуралдаануудад тус тус өмгөөлөгч Ц.Мөнхтуул нь шүүгдэгчийн өмгөөлөгчөөр оролцсон болох нь шүүгчийн захирамж, шүүхийн магадлалуудаар тус тус тогтоогдож байна.

                

          Иймд хүсэлт гаргагч ******* хууль зүйн туслалцаа авахад өмгөөлөгчид төлсөн хөлсөнд нотлох баримтаар нотлогдсон *******,000,000 төгрөгийг гаргуулах нь зүйтэй гэж дүгнэлээ.                                                                                               

 

         Харин хүсэлт гаргагч ******* нь өмгөөлөгч Ц.Балжиннямд *******,000,000 төгрөгийг хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх гэрээний хөлсөнд төлсөн гэх боловч энэ байдлаа нотлоогүй, өмгөөлөгчтэй байгуулсан хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх гэрээ байхгүй, хэрэгт авагдсан дансны хуулганы эзэмшигч нь хэн болох нь тодорхойгүй, мөнгө шилжүүлсэн гэх дансны эзэмшигчийн талаарх мэдээлэл хэрэгт авагдаагүй тул нотлох баримтаар үнэлэх боломжгүй байгааг дурдах нь зүйтэй.

 

          7.*******. Хэргийн учир ирж буцсаны бензиний үнэ *******51, 800 төгрөг гаргуулах шаардлагын тухайд:

         Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.******* дугаар зүйлийн 1-д заасан нөхөн төлөх эд хөрөнгийн хохиролд яллагдагч, шүүгдэгчийн мөрдөгч, прокурор болон шүүхийн дуудсанаар хүрэлцэн ирэх, шүүх хуралдаанд оролцохдоо зарцуулсан автомашин, тээврийн шатахууны зардалыг хамааруулаагүй байна. Түүнчлэн хүсэлт гаргагч нь *******51,800 төгрөгийн зардал төлсөн гэх боловч энэ шаардлагын үндэслэлээ нотлоогүй, бусдаас худалдан авсан шатахуун тээврийн зардалтай холбоотой нотлох баримт байхгүй, хэрэгт авагдсан дансны хуулганы эзэмшигч нь хэн болох нь тодорхойгүй, мөнгө шилжүүлсэн гэх дансны эзэмшигчийн талаарх мэдээлэл хэрэгт авагдаагүй тул нотлох баримтаар үнэлэх боломжгүй байгааг дурдах нь зүйтэй.

 

          8. Иймд “******* нь хууль бус ажиллагааны улмаас ажилгүй байсан хугацааны цалин, хадгаламжийн орлого болон мөрдөх байгууллагаас гэмт хэргийн улмаас учирсан хохиролд буцаан төлүүлсэн мөнгө, эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад гарсан бусад зардал” зэргийг шаардах эрхгүй, нотлогдон тогтоогдохгүй байна” ..гэж дүгнэсэн анхан шатны шүүхийн дүгнэлт гэм хорын эрх зүйн зохицуулалтад нийцсэн үндэслэл бүхий болжээ .

 

          Харин хүсэлт гаргагчийн хууль зүйн туслалцаа авахад өмгөөлөгчид төлсөн хөлсийг гаргуулах үндэслэлгүй, Эрүүгийн хуулийн **************.1 дүгээр зүйлд заасан гэмт хэрэг нь хуулиар заавал өмгөөлөгч авах хэргийн төрөлд хамаарахгүй гэсэн нь хуульд нийцэхгүй байх тул анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсэгт өөрчлөлт оруулж Засгийн газрын нөөц сангаас *******,000,000 төгрөг гаргуулж хүсэлт гаргагч *******т олгож, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 107,187,977 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгож шүүх бүрэлдэхүүн шийдвэрлэлээ.

 

            8.1. Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд төрийг төлөөлөн оролцсон прокурорыг... Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн ************** дугаар зүйлд заасан хариуцагч, мөн хуулийн *******9, 1*******4 дүгээр зүйлийн 1*******4.*******.-т заасан гуравдагч этгээд гэж тус тус үзэхгүй бөгөөд төлбөрийг прокурорын байгууллагад хариуцуулахгүй.       

 

         Онцгой ажиллагааны журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд хариуцагч байдаггүй ба Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн ******* дугаар зүйлийн *******.*******.-д зааснаар зохигч биш этгээд мэтгэлцээнд оролцох боломжтой тул мөн хуулийн ************** дугаар зүйлийн **************.1., *******1 дүгээр зүйлийн *******1.1.-д заасан үндэслэл, журмын дагуу прокурорыг төрийн нэрийн өмнөөс хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцуулсан нь хуульд нийцсэн байна.

 

9. Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1 дэх хэсгийн 41.1.9-д зааснаар хүсэлт гаргагч ******* нь улсын тэмдэгтийн хураамж төлөх үүргээс чөлөөлөгдсөн болохыг дурдав.

 

            Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 1*******7 дугаар зүйлийн 1*******7.1.*******-д заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 

1. Баянхонгор аймаг дахь Сум дундын анхан шатны шүүхийн *******0*******5 оны 1******* дугаар сарын **************-ны өдрийн *******0*******/ШШ*******0**************/00005 дугаар шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтад

 

“.. Иргэний хуулийн 498 дугаар зүйлийн 498.4, 510 дугаар зүйлийн 510.1, 511 дүгээр зүйлийн 511.******* дахь хэсгүүдэд заасныг баримтлан хүсэлт гаргагч ******* аваагүй цалин **************,79*******,04******* төгрөг, олох байсан ашиг болох хадгаламжийн хүүгээр тооцсон хохирол **************,87*******,**************1 төгрөг, төрийн албан хаагчид олгодог нэг удаагийн буцалтгүй тусламжийг гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол гэж буцааж тушаалгасан *******9,*******97,500 төгрөг, сэтгэл санааны хохирол 8,57*******,400 төгрөг, бусад зардал хууль зүйн туслалцааны хөлс 5,000,000 төгрөг, хэргийн учир ирж буцсаны бензиний үнэ *******51, 800 төгрөг, нийт 110,187,977 төгрөгийг Монгол Улсын Засгийн газрын нөөц сангаас гаргуулах хүсэлтийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосугай...” гэснийг 

 

  “..Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1, 498 дугаар зүйлийн 498.4, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 45.1, 45.******* дугаар зүйлийн ******* дахь хэсгийн *******.*******, 45.******* дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.******* дахь хэсэгт заасныг тус тус баримтлан Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.*******.*******-д заасан Засгийн газрын нөөц сангаас *******,000,000 төгрөг гаргуулж, нэхэмжлэгч *******т олгож, нэхэмжлэлийн шаардлагаас үлдэх 107,187,977 төгрөгийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгосугай..” гэж өөрчилж, тогтоох хэсгийн бусад заалтыг хэвээр үлдээсүгэй.

 

*******. Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1 дэх хэсгийн 41.1.9-д зааснаар хүсэлт гаргагч ******* нь улсын тэмдэгтийн хураамж төлөх үүргээс чөлөөлөгдсөн болохыг дурдсугай.

 

*******. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17******* дугаар зүйлийн 17*******.*******-д заасныг баримтлан  шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр  хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл  зохигч талууд тэдгээрийн өмгөөлөгч нар давж заалдах шатны шүүхийн магадлалыг гардуулсан буюу  хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор хяналтын журмаар Монгол Улсын Дээд Шүүхэд гомдол гаргаж болохыг мэдэгдсүгэй.