щ

  

 

*******гийн нэхэмжлэлтэй

иргэний хэргийн тухай

 

 

Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Ч.Батчимэг даргалж, шүүгч Н.Гэрэлтуяа, Б.Мандалбаяр нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн танхимд хийсэн иргэний хэргийн шүүх хуралдаанаар

 

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 30-ны өдрийн 192/ШШ2025/07723 дугаар шийдвэртэй,

 

*******гийн нэхэмжлэлтэй,

******* ХХК-д холбогдох,

 

Түрээсийн гэрээний үүрэгт 222,000,000 төгрөг гаргуулах үндсэн, түрээсийн гэрээг цуцалснаас учирсан хохирол 1,773,235,646 төгрөг гаргуулах сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлага бүхий иргэний хэргийг хариуцагчийн төлөөлөгчийн давж заалдах журмаар гаргасан гомдлыг үндэслэн шүүгч Б.Мандалбаяр илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

 

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч *******, хариуцагчийн төлөөлөгч *******, өмгөөлөгч *******, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Т.Халиунаа нар оролцов.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

1. Нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэл, үндэслэлийн агуулга:

******* НҮТББ-ын өмч байх үед буюу 2020 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдөр бид ******* ХХК-тай*******дүүргийн*******дүгээр хороо, *******ийн өргөн чөлөө,хаягт байрлах, үл хөдлөх эд хөрөнгийн Ү- дугаартай сургалтын зориулалттай байрыг түрээслэх үл хөдлөх хөрөнгийн түрээсийн гэрээг байгуулсан юм. Удалгүй ******* НҮТББ-ыг Монгол Улсын Боловсролын тухай хуулийн шаардлагад нийцүүлэн дахин шинэчлэл хийх хүрээнд нэр болон хуулийн этгээдийн хэлбэрийг өөрчлөн 2021 оны 06 дугаар сарын 04-ний өдрийн А/205 дугаартай Боловсрол, шинжлэх ухааны сайдын тушаалаар БСБ болсон юм. Улмаар БСБ-ын үйл ажиллагааг зогсоосон тул байгууллагын эзэмшилд байсан үл хөдлөх эд хөрөнгийг *******гийн өмчлөлд хуулийн дагуу шилжүүлсэн юм. Түрээсэлж буй үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн тул гэрээнд түрээслүүлэгчийн мэдээллийн өөрчлөлтийг гэрээнд оруулахыг санал болгосон боловч хариуцагчийн зүгээс өнөөдрийг хүртэл ямар нэгэн хариу өгөхгүй байгаа юм. Гэрээний 3.2 дахь заалтад зааснаар түрээслэгч сар бүрийн 10-ны өдрийн дотор түрээсийн төлбөр 60,000,000 төгрөгийг төлөх үүрэг хүлээжээ. Хариуцагч 2024 оны 04 дүгээр сар хүртэл түрээсийн үндсэн төлбөр 244,052,705 төгрөг, гэрээнд заасан хугацаа хэтрүүлсний алданги 58,758,974 төгрөг нийт 302,811,680 төгрөгийг төлөөгүй тул*******дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүхэд хандаж нэхэмжлэл гаргасныг шүүх 2024 оны 06 дугаар сарын 11-ний өдөр хэлэлцээд 102/ШШ2024/03047 дугаартай шийдвэрээр 302,811,680 төгрөгийн шаардлагыг бүрэн хангаж шийдвэрлэсэн шүүхийн шийдвэр хуулийн хүчин төгөлдөр болсон. Энэ бүх хугацаанд Ерөнхий боловсролын ХХК нь миний байрыг ашигласаар байсан бөгөөд 2024 оны 06 дугаар сарын 14-ний өдрөөр тасалбар болгож албан ёсоор байрыг чөлөөлж нүүн гарсан юм. Бидний өмнөх нэхэмжлэлд ороогүй хугацаа буюу 2024 оны 04 дүгээр сарын 01-нээс 2024 оны 06 дугаар сарын 14-ний өдрийг хүртэл түрээсийн үндсэн төлбөр 148,000,000 төгрөг, гэрээнд заасан хугацаа хэтрүүлсний алданги 74,000,000 төгрөг нийт 222,000,000 төгрөгийг хариуцагчаас гаргуулж өгнө үү гэжээ.

 

2. Хариуцагчийн татгалзал, тайлбарын агуулга:

...Байсан хугацааны түрээсийн төлбөрийг хүлээн зөвшөөрч байна. Гэхдээ талуудын байгуулсан түрээсийн гэрээнд заасан гэрээ цуцлах үндэслэлээс өөр шалтгаанаар гэрээ цуцлах мэдэгдэл өгч гэрээг цуцалсан, манай талаас шалтгаалан гэрээг цуцлаагүй учир алдангийг зөвшөөрөхгүй. Түрээслүүлэгч гэрээнд нэмэлт оруулах санал нь гэрээний хугацааны хувьд 6 сарын дараа гэрээг дуусгавар болгох санал өгөөд гэрээнд өөрчлөлт оруулахыг шаардсан. Танайх хичээлийн жил дуусах хүртэл шинэчилж түрээсийн гэрээ байгуул хэрэв түрээсийн гэрээ байгуулахгүй бол гэрээгээ цуцална манай байрыг чөлөөлж өг гэдэг гэрээнд тусгагдаагүй үндэслэлээр санал гаргаснаар маргаан үүссэн байдаг. Мөн манайх анх гэрээг байгуулахдаа барьцаанд 60,000,000 төгрөгийг төлсөн ба үүнийг түрээсийн төлбөрөөс хасаж тооцуулах ёстой гэж үзэж байна гэжээ.

 

3. Хариуцагчийн сөрөг нэхэмжлэл, үндэслэлийн агуулга:

******* ХХК нь 2020 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрөөс эхлэн ******* НҮТББ /хуулийн этгээдийн оноосон нэр, хэлбэрээ өөрчлөн дээд сургууль холбоо" БСБ болсон/-ын сургалтын зориулалттай байрыг 2021 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2026 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрийг дуустал 5 жил 4 сарын хугацаатайгаар түрээслэхээр тохиролцож, түрээсийн гэрээ байгуулан, улсын бүртгэлд бүртгүүлэн, тус байрыг засварлан сэргээж, ерөнхий боловсролын сургуулийн үйл ажиллагаа явуулж байсан ба түрээсийн төлбөрийг 2023 оны 12 дугаар сарыг дуустал бүрэн төлж барагдуулж ирсэн.

Гэтэл дээд сургууль холбоо БСБ нь 2024 оны 01 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 05 тоот албан мэдэгдлээр түрээсэлж буй үл хөдлөх эд хөрөнгийн эцсийн өмчлөгч өөрчлөгдсөнөөр гэрээнд өөрчлөлт оруулж тус дээд сургуулийн захирал *******гийн хувийн данс руу түрээсийн төлбөр шилжүүлэх тухай, мөн 2024 оны 02 дугаар сарын 08-ны өдрийн 14 тоот албан мэдэгдлээр эцсийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн шалтгаанаар түрээсийн гэрээг 2024 оны 06 дугаар сарын 30-ны өдрөөр тасалбар болгон түрээсийн үйлчилгээг зогсооно хэмээн мэдэгдсэн. ... дээд сургууль холбоо" БСБ нь манай сургуульд урьдчилан мэдэгдэлгүйгээр үл хөдлөх эд хөрөнгийн эцсийн өмчлөгчийг өөрчлөн улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн, улсын бүртгэлд бүртгэлтэй хүчин төгөлдөр үл хөдлөх хөрөнгийн түрээсийн гэрээний 2 дугаар зүйлийн 2.1-т заасан түрээсийн гэрээний хугацааг үл харгалзан гэрээний 12-р зүйл /гэрээ цуцлах/-д заагаагүй үндэслэлээр түрээсийн гэрээг богино хугацаатай байгуулах тухай шийдвэр нь сургуулийн үйл ажиллагаанд шууд сөргөөр нөлөөлж, үйл ажиллагааг доголдуулж эхэлсэн ба гарч болох эрсдэлийг багасгах зорилгоор 2024 оны 03 дугаар сарын 30-ны өдрөөр сургуулиа нүүлгэн шилжүүлэх шийдвэр гарган нийт суралцагчдын эцэг эх, асран хамгаалагч нарт үүсээд буй нөхцөл байдлын талаар нэгдсэн хурал хийн танилцуулахад эцэг эх, асран хамгаалагч нарын хүчтэй эсэргүүцэлтэй ...тулгарсан. Гэсэн хэдий ч дээд сургууль холбоо БСБ-ын өөрийн давуу талаа ашиглан, хүчээр тулгаж буй шийдвэрт дийлдэн бид аргагүй эрхэнд 2024 оны 06 дугаар сарын 15-ны өдөр дээд сургууль холбоо" БСБ-д түрээсийн байрыг хүлээлцэх акт үйлдэн хүлээлгэн өгсөн. ...Түрээслэгч талын гэрээний үүргээ зөрчсөнөөс болж манай байгууллагад нийт 1,773.235,646 төгрөгийн бодит хохирол учраад байна. Үүнд:

Нэг. 2024 оны хичээлийн жилийн 1 дүгээр улиралд буюу мэдэгдэл хүлээн авч, эцэг эхчүүдэд танилцуулснаас хойш 29 суралцагч шууд шилжиж сургалтын төлбөрийн буцаалт 68,895,646 төгрөгийг эцэг эхчүүд рүү шилжүүлж алдагдал хүлээсэн.

Хоёр. 2023-2024 онд суралцаж байсан 540 суралцагчаас 300 суралцагч буюу 55% нь шилжилт хөдөлгөөн хийсэн ба 2024-2025 оны хичээлийн жилийн гэрээ сунгалтаас сургуулийн байрны асуудлаас үүдэн 143 суралцагчийн эцэг эх, асран хамгаалагчид хүүхдээ өргөдөл гарган шилжүүлснээр нийт 986,700,000 төгрөгийн бодит алдагдал хүлээсэн.

Гурав. 2024-2025 оны хичээлийн жилд 1-12-р ангид шинээр элсэлт авах боломжгүйд хүрснээс үүдэн зөвхөн 1-р ангийн 4 бүлэгт 100 суралцагчийн элсэлт авах боломж хаагдан 2024-2025 оны хичээлийн жилийн сургалтын төлбөр 6,900,000 төгрөгөөр тооцвол нийт 690,000,000 төгрөгийн алдагдал хүлээсэн.

Дөрөв. Сургууль нүүлгэх ажилд 7,640,000 төгрөгийн авто тээврийн зардал гаргасан.

Тав. Өмгөөллийн үйлчилгээний гэрээний хөлс 20,000,000 төгрөгийн зардал гарч байгаа.

...Иймд, хариуцагч *******гээс 1,773,235,646 төгрөгийг гаргуулах нэхэмжлэлийн шаардлага гаргаж байна гэжээ.

 

4. Нэхэмжлэгчийн сөрөг нэхэмжлэлд гаргасан тайлбар, татгалзлын агуулга:

Хариуцагч нь түрээсийн гэрээний 6 дугаар зүйлийн 6.2.2 дахь хэсэгт заасан түрээсийн төлбөрийг цаг тухайд нь төлөх үүргээ 2023 оны 12 дугаар сараас 2024 оны 04 дүгээр cap хүртэлх хугацаанд биелүүлээгүй нь*******дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 06 дугаар сарын 11-ний өдрийн 102/ШШ2024/03047 дугаартай шийдвэр, Нийслэлийн иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2024 оны 08 дугаар сарын 26-ны өдрийн 210/МА2024/01655 дугаартай магадлалаар нэгэнт тогтоогдсон үйл баримт болно.

Түрээсийн гэрээний 14 дүгээр зүйлийн 14.4 дэх хэсэгт зааснаар түрээслүүлэгч нь БСБ-ын үйл ажиллагаа шинэчлэн зохион байгуулагдаж байгаа, үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн талаар түрээслэгч ******* ХХК-д 2024 оны 01 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 05 тоот мэдэгдэх хуудсаар мэдэгдэж, гэрээнд өөрчлөлт оруулах саналыг хүргүүлжээ. Энэхүү саналд түрээслэгч хариу ирүүлээгүй, гэрээний үүргээ зөрчсөн тул 2024 оны 02 дугаар сарын 08-ны өдрийн 14 тоот мэдэгдэх хуудсаар хугацаанаас өмнө гэрээ цуцлах талаар гэрээний 2 дугаар 2.2-т зааснаар 3 сарын /90 хоног/ өмнө мэдэгдсэн.

...Өөрөөр хэлбэл, гэрээний 2.1-д заасан хугацаанаас өмнө буюу Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.1.3-т зааснаар гэрээг цуцлах, нөгөө талаас, гэрээний 12 дугаар зүйлийн 12.1-д заасан түрээслэгч гэрээний үүргээ ноцтой зөрчсөн буюу энэ хуулийн 294.2.1 дэх хэсэгт зааснаар түрээслэгч түрээсийн төлбөр үүргээ гүйцэтгээгүй буюу зохих ёсоор гүйцэтгээгүй гэм буруутай нь шүүхийн шийдвэрээр нэгэнт тогтоогдсон, түүнчлэн 2024 оны 4-6 сарын хугацааны төлбөрийг төлөөгүй тул түрээслүүлэгчийн санаачилгаар гэрээг цуцлах үндэслэл болсон.

Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай хуульд зааснаар ******* ХХК нь суралцагчид боловсрол олгох, суралцагч ерөнхий эрдэмд суралцах үйл ажиллагаагаа тасралтгүй явуулсан, түрээслүүлэгчийн хувьд гэрээгээр хүлээсэн үүргээ зөрчсөн буюу түүний буруугаас гэрээ цуцлах нөхцөл үүсээгүй болно. ******* ХХК-ийн 2024 оны 03 дугаар сарын 28-ны өдрийн 01/33 тоот мэдэгдэлд ...түрээсийн төлбөр төлөхгүй байх, учирч буй хохирлоо барагдуулах... хүсэлтээ илэрхийлсэн бөгөөд шалтгаан нь гэрээ цуцлах үндэслэлд хамаарна. Түрээсийн төлбөрийг төлөхгүй байгаа нь түрээслэгч гэрээгээ зөрчсөн үйлдэл болохоос гадна гэрээгээ зөрчсөнийг шүүх нэгэнт тогтоосон байдаг. Харин ******* ХХК нь 2024 оны 03 дугаар сарын 31-ний дотор сургуулиа нүүлгэн шилжүүлж гэрээ цуцлахаа мэдэгджээ.

Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.2-т зааснаар Ерөнхий боловсролын сургуулийн хичээлийн жил нь 09 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс дараа оны 06 дугаар сарын 15-ны өдрийг хүртэл үргэлжилдэг. Ерөнхий боловсролын ХХК нь манай түрээсийн байранд 2023-2024 оны хичээлийн жилийг бүрэн явуулж дуусган, 2024 оны 06 дугаар сарын 15-ны өдөр байрыг суллаж актаар хүлээлгэн өгч нүүсэн. Өөрөөр хэлбэл, тухайн хичээлийн жил хуульд зааснаар дуусаж нүүсэн, 2024-2025 оны хичээлийн жил нь өөрийнх нь байранд эхэлсэн байдаг. Үүнээс дүгнэвэл, түрээслүүлэгчийн гэрээ цуцлах саналыг түрээслэгч хүлээн авч гэрээ цуцалж байгаагаа мэдэгдсэн, нөгөө талаас, сургууль өөрийн байртай болж нүүсэн нь түрээсийн гэрээг дуусгавар болгох үндэслэл болсон байна.

Хохирлын тухайд:

- ******* ХХК нь ...2023-2024 оны хичээлийн жилийг манай байранд явуулж дуусгасан бөгөөд хичээлийн жилийн хугацаанд 29 сурагч шилжиж, 68,895,646 төгрөгийг буцаан шилжүүлсэн нь түрээсийн гэрээ цуцалсан үйл баримттай шалтгаант холбоогүй гэж үзнэ.

Түүнчлэн 2023-2024 оны хичээлийн жилд суралцаж байсан 540 сурагчаас 300 сурагч буюу 55 хувь нь шилжилт хөдөлгөөн хийсэн гэх шалтгааны тухайд хариуцагч нь 2024 оны 06 дугаар сарын 15-ны өдөр байрыг суллаж актаар хүлээлгэн өгч нүүсэн, 2024-2025 оны хичээлийн жил нь түрээсийн буюу манай үл хөдлөх хөрөнгөд явагдаагүй бөгөөд Хан-Уул дүүрэг, Яармагт үйл ажиллагаа явуулсан. Энэ тохиолдолд 143 суралцагч тухайн байршилд очиж суралцах боломжгүй болж шилжсэнээр 986,700,000 төгрөгийг буцаан олгосон нь ******* ХХК-ийн гэрээгээр хүлээсэн үүрэг байна.

Нөгөөтээгүүр, 2024-2025 оны хичээлийн жилд 1 дүгээр ангийн 4 бүлэгт 100 суралцагчийн элсэлт авах боломжгүй болж сургалтын төлбөр 690,000,000 төгрөгөөр хохирсон гэх үйл баримт нь нэхэмжлэгчээс шалтгаалаагүй болно. Боловсролын үйл ажиллагаа явуулах тусгай зөвшөөрөлд суралцагчийн тоо заадаггүй болно. Түрээсийн гэрээ цуцлагдсан тул түрээслэгч ******* ХХК нь байрыг чөлөөлөх үүрэгтэй. Нөгөө талаас, хариуцагч нь үл хөдлөх эд хөрөнгө худалдан авсан, нүүх нь тодорхой болсон тул зардлаа өөрөө хариуцна.

...Өмгөөллийн тухайд хуульд зааснаар өмгөөлөгч гэрээний үндсэн дээр үйлчлүүлэгчид хууль зүйн туслалцаа үзүүлдэг. Өмгөөллийн хөлсөнд төлсөн 20,000,000 төгрөгийг түрээслүүлэгч хариуцах хууль зүйн үндэслэлгүй.

Эдгээр үндэслэлээр сөрөг нэхэмжлэл 1,773,235,646 төгрөгийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа тул хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэх үндэстэй гэж үзэж байна гэжээ.

 

5. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсгийн агуулга:

Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1, 232 дугаар үйлийн 232.6-д заасныг баримтлан хариуцагч ******* ХХК-аас 132,000,000 төгрөг гаргуулан нэхэмжлэгч *******д олгож, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 90,000,000 төгрөг хэрэгсэхгүй болгож,

Иргэний хуулийн 227 дугаар зүйлийн 227.1-д заасныг баримтлан хариуцагч Ерөнхий боловсролын ХХК-аас нэхэмжлэгч Д.д холбогдуулан гаргасан 1,773,235 төгрөг гаргуулах сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож,

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, 60 дугаар зүйлийн 60.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-д зааснаар Улсын тэмдэгтийн хураамжид нэхэмжлэгчээс төлсөн 1,268,000 төгрөг, хариуцагчаас төлсөн 9,025,528 төгрөгийг тус тус улсын орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагчаас 817,950 төгрөг гаргуулан нэхэмжлэгчид олгож шийдвэрлэжээ.

 

6. Хариуцагчийн төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлын агуулга:

... дээд сургууль холбоо БСБ нь 2024 оны 01 дүгээр сарын 24-ны өдрийн 05 тоот албан мэдэгдлээр түрээсэлж буй үл хөдлөх эд хөрөнгийн эцсийн өмчлөгч өөрчлөгдсөнөөр гэрээнд өөрчлөлт оруулж тус дээд сургуулийн захирал, овогтой //-ГИЙН хувь данс руу түрээсийн төлбөр шилжүүлэх тухай, мөн 2024 оны 02 дугаар сарын 08 өдрийн 14 тоот албан мэдэгдлээр эцсийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн шалтгаанаар түрээсийн гэрээг 2024 оны 06 дугаар сарын 30-ны өдрөөр тасалбар болгон түрээсийн үйлчилгээг зогсооно хэмээн мэдэгдсэн. Уг мэдэгдлүүд нь түрээсийн гэрээний 12-р зүйлд заасан гэрээг хугацаанаас нь өмнө цуцлах үндэслэлд хамаарахгүй байгаа, дээрх үйл ажиллагаа нь сургуулийн үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлөн санхүүгийн томоохон эрсдэл учруулж байгаа талаар цаашид гэрээнд заасан үүргээ биелүүлэхийг манай талаас 2024 оны 02 дугаар сарын 21-ний өдрийн 01/12 тоот албан бичгээр мэдэгдсэн. Мөн 2024-03-28-ний өдрийн 01-33 тоот албан бичгээр түрээслэгч талын гэрээний үүргээ зөрчсөн буруутай үйл ажиллагаанаас болж ******* ХХК нь санхүүгийн томоохон алдагдал хүлээж байгаа талаар түрээслэгч талд анхааруулан мэдэгдэж байсан нь хавтас хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудаар тогтоогдож байгаа болно.

Гэтэл анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсгийн дүгнэлтийн 1-д Үндсэн нэхэмжлэлийн зарим хэсгийг хангаж үлдэх хэсэг болон, сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлтэй..., 12-д Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.5-д зааснаар түрээсийн гэрээнд эд хөрөнгө хөлслөх гэрээний журам нэгэн адил үйлчлэх тул мөн хуулийн 297 дугаар зүйлийн 297.1-д заасны дагуу нэхэмжлэгч *******д түрээслэгчийн бүх эрх, үүрэг шилжсэн тул гэрээний үүрэг шаардах эрхтэй.... гэж дүгнэсэн нь өрөөсгөл болжээ. Өөрөөр хэлбэл Иргэний хуулийн 297 дугаар зүйлийн 297.1-д зааснаар бүх эрх үүрэг гэж заасан байтал зөвхөн түрээслүүлэгчийн эрхийн талаар дүгнэлт хийсэн нь ойлгомжгүй, хүлээх үүргийн талаар үндэслэл бүхий дүгнэлт хийгээгүй нь хэт нэг талыг барьсан үндэслэлгүй шийдвэр гаргахад нөлөөлсөн гэж үзэх үзлийг төрүүлж байна. Гэтэл Иргэний хуулийн 288 дугаар зүйлийн 288.1.4-д хууль буюу гэрээнд заасан бусад үүрэг хүлээнэ гэж хөлслүүлэгчийн үүргийн талаар хуульд заажээ. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээсийн гэрээний 5.2.2, 7 дугаар бүлэгт тус тус үүргийн талаарх заасан заалтуудыг, мөн гэрээний 9 дүгээр зүйлийн 9.1-д Нөгөө талаас албан ёсны зөвшөөрөл аваагүй тохиолдолд гэрээний дагуу хүлээсэн эрх, үүргээ ямар нэг хэлбэрээр гуравдагч этгээдэд шилжүүлж, залгамжлуулахыг талуудад хориглоно гэж заасныг түрээслүүлэгч тал тус тус зөрчсөн байхад анхан шатны шүүхээс нэхэмжлэгч талын гэрээг цуцалсан үндэслэл нь хууль, гэрээнд нийцэж байна гэж дүгнэсэнтэй санал нийлэхгүй байна.

Дээрх байдлаас үзвэл Үндэслэх хэсгийн 13-д Гэрээг дуусгавар болгох эрх, үндэслэл журмын талаар хийсэн дүгнэлтийн 13.7-д ...Иймээс түрээслүүлэгч буюу нэхэмжлэгч талаас санал гарган гэрээг цуцалсан үндэслэл, журам, хугацаа нь хууль болоод талуудын байгуулсан гэрээнд нийцжээ... гэсэн дүгнэлт нь үндэслэлгүй юм. Өөрөөр хэлбэл гэрээний 12 дугаар бүлэгт гэрээг цуцлах 5-н үндэслэлийг зааж өгсөн ба гэрээний 2.2-д заасан хугацаа нь гэрээний 12 дугаар бүлэгт заасан 5-н үндэслэлээр гэрээг хугацаанаас нь өмнө цуцлах заалтын хугацааг зохицуулсан заалт юм. Үүнийг гэрээний 12.6-д давхар оруулж өгсөн нь Иргэний хуулийн 294.3-д заасантай нийцэж байгаа юм.

Гэтэл шүүх үндэслэх хэсгийн 13.6-д Иргэний хуулийн 318.5-д ...гэж зааснаар дамжин 294 дүгээр зүйлийн 294.3-д заасан заалтыг Нэхэмжлэгчийн гэрээг цуцалж буй үндэслэл нь зөв мэтээр тайлбарлаж хэрэглэсэн хууль болон гэрээнд нийцээгүй байна.

Хариуцагч ******* ХХК нь түрээсийн төлбөрийн хугацаа хэтрүүлсэн нь нэхэмжлэгч талын гэрээний үүргээ биелүүлээгүй буруутай үйл ажиллагаанаас болсон тул Иргэний хуулийн 222 дугаар зүйлийн 222.2-д заасны дагуу хугацаа хэтрүүлснээс үүссэн алдангийн төлөх хууль зүйн үндэслэлгүй юм.

Анхан шатны шүүхээс *******гийн нэхэмжлэл, ******* ХХК-ийн сөрөг нэхэмжлэлд хууль зүйн үндэслэл бүхийн дүгнэлт өгөөгүй шийдвэрлэсэн.

ХХК-нь Иргэний хуулийн 219 дүгээр зүйлийн 219.1, 227 дугаар зүйлийн 227.1, 227.3 дахь хэсэгт заасны дагуу гаргасан сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлага үндэслэлтэй гэж үзээж байна.

Иймд, үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагаас алдангид холбогдох хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож, сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж өгөхийг хүсье гэжээ.

 

7. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбарын агуулга:

...Түрээсийн гэрээний 14.4-д зааснаар түрээслүүлэгчийн -ийн үйл ажиллагаа шинэчлэн зохион байгуулагдаж байгаа. Мөн тухайн үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн талаар түрээслэгч ******* ХХК-д 2024 оны 01 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 05 тоот мэдэгдэх хуудсаар мэдэгдэж, гэрээнд өөрчлөлт оруулах саналыг хүргүүлсэн. Тухайн саналтай холбоотой хариуг түрээслэгч талын зүгээс ирүүлээгүй тул 2024 оны 02 дугаар сарын 08-ны өдрийн 14 тоот мэдэгдэх хуудсаар хугацаанаас нь өмнө гэрээг цуцлах талаар гэрээний 2.2-д заасны дагуу 3 сарын өмнө мэдэгдсэн. Гэвч 2024 оны 02 дугаар сарын 21-ний өдрийн 01/12 тоот мэдэгдэх хуудсаар түрээслэгчийн зүгээс ирүүлсэн хариу нь гэрээний 12 дугаар зүйлд заасан гэрээ цуцлах үндэслэлд эцсийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн тохиолдолд гэж заагаагүй бөгөөд санхүүгийн хувьд их хэмжээний хохирол учруулсан гэж маргасан нь үндэслэлгүй. Түрээслүүлэгч өмчлөгч өөрчлөгдсөнөөр гэрээ цуцлах санал гаргаагүй, харин гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах мэдэгдэл хүргүүлсэн байдаг. Түрээслэгч Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.1, 294.3 дахь хэсэгт зааснаар гэрээг цуцлах, гэрээний 12.1-д зааснаар түрээслэгч гэрээний үүргээ ноцтой зөрчсөн буюу Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.2.1-д зааснаар түрээслэгч түрээсийн төлбөр төлөх үүргээ гүйцэтгээгүй буюу зохих ёсоор гүйцэтгээгүй гэм буруутай нь шүүхийн шийдвэрээр нэгэнт тогтоогдсон.

Түрээслүүлэгч гэрээг хугацаанаас өмнө цуцлах хугацааг 3 сараар тогтоосон нь Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.3 дахь хэсэгт заасан шаардлагад нийцсэн. Түрээслэгч ******* ХХК нь 2024 оны 03 дугаар сарын 30-ны өдрийн дотор сургуулийг нүүлгэн шилжүүлж, гэрээг цуцлахаа мэдэгдсэн. Талуудын хооронд байгуулагдсан гэрээг цуцалсан нь хууль болон гэрээнд заасан заалтыг зөрчөөгүй. ******* ХХК нь Сургуулийн өмнөх болон Ерөнхий боловсролын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.2 дахь хэсэгт зааснаар 2023-2024 оны хичээлийн жилд үйл ажиллагаагаа бүрэн явуулж, 2024 оны 06 дугаар сарын 15-ны өдөр түрээсийн байрыг суллаж, актаар хүлээлгэж өгсөн. Өөрөөр хэлбэл, тухайн хичээлийн жил хуульд зааснаар дууссаны дараа нүүсэн бөгөөд 2024-2025 оны хичээлийн жилийг өөрийн шинэ байранд эхлүүлсэн. Гэрээ цуцлах тухай мэдэгдсэнээр буюу 2024 оны 02 дугаар сарын 21-ний өдрийн байдлаар түрээслүүлэгчийн зүгээс сургуулийн боловсрол олгох суралцах үйл ажиллагааг тасалдуулах, зогсоох зэргээр саад учруулсан, сургуулийн нэр хүнд, багш ажилтан, суралцагчийн эрх ашгийг зөрчсөн, улмаар хохирол учруулсан, санхүүгийн эрсдэлд оруулж хохироосон ямар нэгэн үйл ажиллагаа явуулаагүй бөгөөд үүнтэй холбоотой нотлох баримт байдаггүй. ...Иймд, хариуцагч ******* ХХК-ийн гаргасан давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхиж, анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж өгнө үү гэв.

 

ХЯНАВАЛ:

 

1. Давж заалдах шатны шүүх Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 166 дугаар зүйлийн 166.4 дэх хэсэгт зааснаар хэргийг зөвхөн гомдолд дурдсан үндэслэлээр хязгаарлалгүй бүхэлд нь хянан үзээд анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэв.

 

2. Нэхэмжлэгч ******* нь хариуцагч ******* ХХК-д холбогдуулан түрээсийн гэрээний үүрэгт 222,000,000 төгрөг гаргуулах тухай нэхэмжлэлийн шаардлага гаргасныг хариуцагч нь 88,000,000 төгрөгт холбогдох хэсгийг зөвшөөрч, үлдэх хэсгийг эс зөвшөөрч түрээсийн гэрээг цуцалснаас учирсан хохирол 1,773,235,646 төгрөг гаргуулахаар сөрөг нэхэмжлэл гаргаж маргажээ.

 

Тодруулбал,

 

нэхэмжлэгч нь шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлдээ ...2024 оны 04 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2024 оны 06 дугаар сарын 14-ний өдрийг хүртэл түрээсийн үндсэн төлбөр 148,000,000 төгрөг, гэрээнд заасан хугацаа хэтрүүлсний алданги 74,000,000 төгрөг, нийт 222,000,000 төгрөгийг гаргуулна..., түрээслүүлэгч өөрчлөгдсөнтэй холбоотойгоор түрээсийн гэрээнд түрээслүүлэгчийн мэдээллийг өөрчлөхөөр гэрээнд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахаар хариуцагчид албан бичиг хүргүүлэхэд хариу өгөөгүй, мөн түрээсийн төлбөрийг хугацаандаа төлөөгүй тул гэрээг цуцалсан... гэсэн бол,

 

хариуцагч нь ...түрээсийн үндсэн төлбөр 148,000,000 төгрөгөөр анх гэрээг байгуулахдаа барьцаанд 60,000,000 төгрөгийг хасаж, үлдэх 88,000,000 төгрөгийг төлнө, нэхэмжлэгч нь талуудын байгуулсан түрээсийн гэрээнд зааснаас өөр үндэслэлээр гэрээг цуцалсан учир алданги шаардах эрхгүй, түрээслүүлэгчийн гэрээний үүргээ зөрчсөнөөс болж манай байгууллагад нийт 1,773.235,646 төгрөгийн бодит хохирол учирсан тул үүнийг гаргуулна... гэж маргажээ.

 

3. Хэрэгт цугларсан нотлох баримтыг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.2 дахь хэсэгт зааснаар үнэлэхэд дараах үйл баримт тогтоогджээ. Үүнд:

 

3.1. Хариуцагч ******* ХХК нь ******* НҮТББ-тай 2020 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдөр 01 дугаартай үл хөдлөх хөрөнгийн түрээсийн гэрээ байгуулж, тус гэрээгээр*******дүүрэг,*******дүгээр хороо, *******ийн өргөн чөлөө хаягт байрлах сургалтын зориулалттай 4,320 м.кв талбайтай, 5 давхар үл хөдлөх эд хөрөнгийг 2021 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2026 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэл 5 жил, 4 сарын хугацаагаар түрээсэлж, түрээсийн төлбөрт 2021 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2021 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр хүртэл 180,000,000 төгрөг төлөх, 2021 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2026 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэл сарын 60,000,000 төгрөгөөр тооцож төлөх, барьцаа төлбөрт 60,000,000 төгрөг төлөхөөр харилцан тохиролцсон байна. /х.х-ийн 10-13/

 

3.2. Улмаар 2021 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдөр мөн 01 дугаартай үл хөдлөх хөрөнгийн түрээсийн гэрээ байгуулж, гэрээнд дээрх нөхцөлийг тусгаж улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн байх тул Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.3-т Хуульд өөрөөр заагаагүй бол түрээсийн гэрээг бичгээр байгуулах бөгөөд үл хөдлөх эд хөрөнгө түрээслэх гэрээг үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлнэ гэж заасан шаардлагыг хангажээ. /нотлох баримтын 1-р хавтас, 5-8 дугаар тал/

 

3.3. Боловсрол, шинжлэх ухааны сайдын 2021 оны 06 дугаар сарын 04-ний өдрийн А/205 дугаар тушаалаар *******-ийн нэрийг дээд сургууль гэж өөрчилж, тус сургуулийн хувьцаа эзэмшигчдийн хурлын 2024 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдрийн У/01 дугаар шийдвэрээр*******дүүрэг,*******дүгээр хороо, *******ийн өргөн чөлөө хаягт байрлах сургалтын зориулалттай барилгын зоорийн болон 1 дүгээр давхрын 1,432 м.кв талбайтай үл хөдлөх эд хөрөнгө, мөн 4,320 м.кв талбайтай үл хөдлөх эд хөрөнгүүдийн өмчлөх эрхийг *******д шилжүүлсэн. /х.х-ийн 14, 17/

 

3.4. Мөн дээд сургууль БСБ-ын гүйцэтгэх захирлын 2024 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдрийн А/03 дугаар тушаалаар ******* ХХК-тай байгуулсан 2020 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдөр 01 дугаартай үл хөдлөх хөрөнгийн түрээсийн гэрээний эрх, үүрэг мөн бусад гэрээ, хэлцлийн эрх, үүргүүдийг *******д шилжүүлсэн байна. /х.х-ийн 16/

 

3.5.*******дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2024 оны 06 дугаар сарын 11-ний өдрийн 102/ШШ2024/03047 дугаар шийдвэрээр 2023 оны 12 дугаар сараас 2024 оны 04 дүгээр сар хүртэлх хугацааны түрээсийн төлбөрт ******* ХХК-аас 302,811,680 төгрөгийг гаргуулж *******д олгож шийдвэрлэснийг Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2024 оны 08 дугаар сарын 26-ны өдрийн 210/МА2024/01655 дугаар магадлалаар хэвээр үлдээжээ. /1.х.х-ийн 44-48/

 

Анхан шатны шүүх дээр дурдсан үйл баримтыг зөв тогтоож, зохигчийн хооронд Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1-д заасан түрээсийн гэрээний харилцаа үүссэн, гэрээ хүчин төгөлдөр гэж дүгнэсэн нь үндэслэлтэй.

 

4. Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1-д Түрээсийн гэрээгээр түрээслүүлэгч нь түрээслэгчийн эзэмшил, ашиглалтад аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулах болон дүрэмд заасан зорилгоо биелүүлэхэд нь зориулж тодорхой хөрөнгө шилжүүлэх, түрээслэгч нь гэрээгээр тохирсон түрээсийн төлбөрийг төлөх үүргийг тус тус хүлээнэ гэж заасан.

 

Өөрөөр хэлбэл, түрээслүүлэгч нь түрээсийн гэрээний хугацаанд гэрээнд заасан зориулалтын дагуу ашиглах боломжтой, ашиглалтын шаардлага хангасан, биет байдлын болон эрхийн доголдолгүй эд хөрөнгийг түрээслэгчид шилжүүлэх, түрээслэгч нь түрээсийн төлбөрийг төлөх үүрэг хүлээнэ.

 

Зохигч 2020 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрийн түрээсийн гэрээний дагуу түрээсийн зүйлийг хүлээн авсан болон 2024 оны 06 дугаар сарын 15-ны өдөр уг гэрээг цуцалж, түрээсийн зүйлийг буцаан хүлээлгэн өгсөн, 2024 оны 04 дүгээр сараас 2024 оны 06 дугаар сарын 14-ний өдрийг хүртэлх хугацааны түрээсийн төлбөрийн үлдэгдэл 148,000,000 төгрөг, үүнээс барьцаа 60,000,000 төгрөгийг хасаж, үлдэх 88,000,000 төгрөг төлөх талаар маргаагүй, харин түрээсийн гэрээг цуцалсан үйлдэлд нэхэмжлэгч нь буруутай эсэх, үүнтэй холбоотойгоор хариуцагч нь алданги төлөх үүрэгтэй эсэх, улмаар хариуцагч нь гэрээ цуцалснаас учирсан хохирол шаардах эрхтэй эсэх нь тэдгээрийн маргааны зүйл болжээ.

 

5. Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.5-д Энэ бүлэгт өөрөөр заагаагүй бол түрээсийн гэрээнд эд хөрөнгө хөлслөх гэрээний журам нэгэн адил үйлчилнэ гээд, 297 дугаар зүйлийн 297.1-д Эд хөрөнгө хөлслүүлэгч нь хөлслөгчийн эзэмшилд байгаа эд хөрөнгөө гуравдагч этгээдийн өмчлөлд шилжүүлсэн бол хөлслүүлэгчийн бүх эрх, үүрэг нь гуравдагч этгээд буюу шинэ өмчлөгчид шилжинэ гэж тус тус заасан.

 

Тодруулбал, түрээсийн зүйлийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн тохиолдолд түрээсийн гэрээгээр түрээслүүлэгчийн хүлээсэн эрх, үүрэг шинэ өмчлөгчид шилжих бөгөөд энэ нь түрээсийн гэрээг шууд цуцлах үндэслэл болохгүй юм.

 

Хэрэгт авагдсан баримтаар дээд сургууль БСБ-аас хариуцагч ******* ХХК-д 2024 оны 02 дугаар сарын 08-ны өдөр хүргүүлсэн 14 тоот албан бичигт ...үл хөдлөх эд хөрөнгийн эцсийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн тул ...үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээсийн гэрээг 2024 оны 06 дугаар сарын 30-ны өдрөөр тасалбар болгон үйлчлэлийг зогсоохоор болж байна... гэснээс үзвэл нэхэмжлэгч нь хариуцагчид түрээслүүлэгч өөрчлөгдсөн гэдэг үндэслэлээр түрээсийн гэрээг цуцлах тухай мэдэгдэл хүргүүлсэн болохоос түрээслэгчийг түрээсийн төлбөр төлөөгүй учир хугацаа тогтоож, тогтоосон хугацаанд төлбөрөө төлөөгүй тохиолдолд түрээсийн гэрээг цуцлах талаар шаардлага, мэдэгдэл өгч байгаагүй байна. /нотлох баримтын 1 дүгээр хавтас, 9 дүгээр тал/

 

Түүнчлэн нэхэмжлэгчийн дээрх мэдэгдэлд хариуцагч талаас хариу өгөөгүй нь гэрээний зөрчил гэж дүгнэхэд учир дутагдалтай тул нэхэмжлэгчийн ...хариуцагч нь түрээсийн зүйлийн өмчлөгч өөрчлөгдсөнтэй холбоотой гэрээнд өөрчлөлт оруулах санал хүргүүлсэн боловч хариу өгөөгүй, мөн түрээсийн төлбөрөө хугацаандаа төлөөгүй... тул түрээсийн гэрээг цуцалсан гэх тайлбар үндэслэлгүй.

 

6. Иргэний хуулийн 294 дүгээр зүйлийн 294.3-т Гэрээнд өөрөөр заагаагүй, тодорхой нөхцөл байдлаас шалтгаалаагүй бол эд хөрөнгө хөлслөх гэрээг цуцлах хугацаа гурван сар байна. Энэ хугацааг гэрээг цуцлах тухай нөгөө талдаа мэдэгдэл өгснөөс хойш тоолно гэж заасан.

 

Талуудын байгуулсан түрээсийн гэрээний 2 дугаар зүйлийн 2.2-т Гэрээг талуудын аль нэг нь хугацаанаас өмнө цуцлах болон үйлчлэлийг зогсоож болох бөгөөд энэ тохиолдолд нөгөө талдаа 3 сар /90 хоног/-ын өмнө бичгээр мэдэгдэнэ гэж, 12 дугаар зүйлийн 12.6-д Гэрээг цуцлах тохиолдолд санаачлагч тал нь нөгөө талдаа 3 сар /90 хоног/-аас доошгүй хоногийн өмнө үндэслэл, шалтгаанаа бичгээр мэдэгдэнэ гэж тус тус тохирчээ.

 

Хэрэгт авагдсан баримтаар нэхэмжлэгч нь түрээсийн зүйлийн өмчлөгч өөрчлөгдсөн гэх үндэслэлээр түрээсийн гэрээг 2024 оны 06 дугаар сарын 30-ны өдрөөр тасалбар болгон үйлчлэлийг зогсоох талаар хариуцагчид 2024 оны 02 дугаар сарын 08-ны өдрийн 14 тоот албан бичгээр мэдэгдэж, хариуцагч нь 2024 оны 03 дугаар сарын 31-ний дотор сургуулиа нүүлгэн шилжүүлэх талаар хариу мэдэгдэж, улмаар 2024 оны 06 дугаар сарын 15-ны өдөр түрээсийн зүйлийг хүлээлгэн өгсөн үйл баримт тогтоогдсон тул Иргэний хуулийн 204 дүгээр зүйлийн 204.1-д зааснаар түрээсийн гэрээ цуцлагдсан гэх анхан шатны шүүхийн дүгнэлт үндэслэл бүхий болжээ.

 

Өөрөөр хэлбэл, талууд түрээсийн гэрээг цуцлахад баримтлах хугацааны талаар хуульд зааснаас өөрөөр тогтоогоогүй бөгөөд нэхэмжлэгч нь хариуцагчид 90 хоногийн өмнө гэрээг цуцлах талаар мэдэгдэл өгсөн нь гэрээний тохиролцоонд үндэслэсэн гэж үзэхээр байна.

 

7. Иргэний хуулийн 227 дугаар зүйлийн 227.1-д Гэрээний нэг тал үүргээ зөрчсөн бол нөгөө тал нь гэрээнээс татгалзсантай холбогдон учирсан хохирлыг арилгуулахаар шаардах эрхтэй гэж заажээ.

 

Тодруулбал, нэхэмжлэгч *******гийн буруутай үйлдлийн улмаас талуудын байгуулсан түрээсийн гэрээ цуцлагдсантай холбогдуулан хариуцагч ******* ХХК нь мөн хуулийн 227 дугаар зүйлийн 227.3-т Үүрэг гүйцэтгүүлэгчээс гарсан зардал, эд хөрөнгийн алдагдал буюу гэмтэл, үүрэг гүйцэтгэгч үүргээ гүйцэтгэсэн бол үүрэг гүйцэтгүүлэгчид зайлшгүй орох байсан орлогыг хохиролд тооцно гэж зааснаар учирсан хохирлоо нэхэмжлэх эрхтэй.

 

Гэвч зохигч харилцан тохиролцож гэрээ болон хуульд заасан журмын дагуу түрээсийн гэрээг цуцалсан байх бөгөөд нэхэмжлэгч нь гэрээгээр тохирсон үүргийн зөрчил гаргасантай холбоотой түрээсийн гэрээ цуцлагдсан гэх нөхцөл байдал хэргийн баримтаар тогтоогдоогүй тул хариуцагч нь хохирол шаардах эрхгүй.

 

Иймд, сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн анхан шатны шүүхийн шийдэл үндэслэл бүхий болсон байх тул хариуцагчийн энэ талаарх гомдлыг хүлээн авахгүй.

 

8. Иргэний хуулийн 233 дугаар зүйлийн 233.1-д Гэрээнд оролцогч нэг тал нь гэрээ байгуулсны нотолгоо болгон нөгөө талдаа төлбөл зохих төлбөрт оролцуулан урьдчилан өгсөн мөнгийг дэнчин гэнэ гэж зааснаар дэнчин нь гэрээ байгуулсны нотолгоо болохоос гадна үндсэн төлбөрт тооцогддог.

 

Талууд бичгээр гэрээ байгуулж, улсын бүртгэлд бүртгүүлснээс гадна нэхэмжлэгч нь хариуцагчийн шилжүүлсэн 60,000,000 төгрөгийг үндсэн үүрэг буюу түрээсийн төлбөрт суутгаж авч байгаагүй байхад анхан шатны шүүх хариуцагчаас нэхэмжлэгчид өгсөн уг мөнгийг дэнчин гэж дүгнэсэн буруу болсон байх тул давж заалдах шатны шүүхээс дараах байдлаар залруулна.

 

Зохигчийн байгуулсан гэрээний 3 дугаар зүйлийн 3.3-т Түрээслэгч үл хөдлөх хөрөнгийн барьцаа төлбөр болгож нэг сарын түрээсийн төлбөртэй тэнцэх хэмжээний буюу 60,000,000 төгрөгийг 2021 оны 09 дүгээр сарын 10-ны өдрийн дотор түрээслүүлэгчийн Хаан банкны 5037550999 харилцах дансанд төгрөгөөр шилжүүлнэ гэж зааснаас үзвэл тухайн мөнгийг дэнчинтэй адил байдлаар үндсэн төлбөрт оруулаагүй, мөн үүрэг зөрчсөн тохиолдолд үүнийг нэхэмжлэгчид үлдээх талаар тохироогүй, харин энэхүү 60,000,000 төгрөгөөр түрээсийн үүргийг баталгаажуулсан, хэрэв хожим хохирол, төлбөрийн үлдэгдэл, ашиглалтын зардал гэх зэрэг гарах тохиолдолд нөхөх шинжтэй байх тул барьцааны мөнгө /security deposit/ гэж үзнэ.

 

Өөрөөр хэлбэл, Иргэний хуулийн 154 дүгээр зүйлийн 154.1-д Хөдлөх болон үл хөдлөх эд хөрөнгө, бусдын өмчлөлд шилжүүлж болох эд хөрөнгийн эрх барьцааны зүйл байна гэж зааснаар мөнгө барьцааны зүйл байж болно.

 

9. Иргэний хуулийн 206 дугаар зүйлийн 206.1-д Үүргийг тогтоосон газар, хугацаанд нь, зохих ёсоор, шударгаар гүйцэтгэнэ гэж, мөн 208 дугаар зүйлийн 208.1-д Үүргийг хууль буюу гэрээнд заасан хугацаанд гүйцэтгэнэ гэж тус тус зааснаар хариуцагч нь түрээсийн төлбөр төлөх үүргээ гэрээнд заасан хугацаанд заавал гүйцэтгэх ёстой.

 

Тиймээс хариуцагчийн түрээсийн төлбөрийн үлдэгдэл 148,000,000 төгрөгөөс барьцаа 60,000,000 төгрөгийг хасаад үлдэх 88,000,000 төгрөг төлнө гэх тайлбарыг нэхэмжлэгч нь хүлээн зөвшөөрсөн тул хариуцагч нь түрээсийн төлбөрт 88,000,000 төгрөг төлөх үүрэг хүлээнэ.

 

10. Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.1-т Хүлээсэн үүргээ гүйцэтгээгүй буюу зохих ёсоор гүйцэтгээгүй тал хууль болон гэрээнд зааснаар нөгөө талдаа төлөх ёстой мөнгөн төлбөрийг анз гэнэ гэж, 232.2-т Хуульд өөрөөр заагаагүй бол анзын гэрээг бичгээр хийнэ гэж тус тус заасан.

 

Талуудын байгуулсан зээлийн гэрээний 7 дугаар зүйлийн 7.9-д Түрээслэгч нь гэрээд заасан хугацаанд түрээсийн төлбөрөө төлөөгүй буюу дутуу төлсөн бол гүйцэтгээгүй үүргийн үнийн дүнгээс тооцон хоног тутамд 0.5 хувийн алданги тооцно гэж тохиролцсон нь дээрх хуулийн заалтад нийцэж байх тул уг гэрээний дагуу нэхэмжлэгч нь хариуцагчаас алданги шаардах эрхтэй.

 

Иймд, түрээсийн төлбөрийн үлдэгдэл 88,000,000 төгрөгөөс зохигчийн түрээсийн зүйлийг хүлээлцэж, түрээсийн гэрээний харилцааг цуцалсан 2024 оны 06 дугаар сарын 15-ны өдрөөс нэхэмжлэгчийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан 2024 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдөр хүртэл 170 өдрийн алданги тооцоход 74,800,000 төгрөг /88,000,000 х 0.5%= 440,000 х 170/ болж байх бөгөөд Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.4-т зааснаар алдангийг 44,000,000 төгрөгөөр тооцно.

 

11. Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.8-д Анзын хэмжээ илт их байвал хэргийн нөхцөл байдлыг харгалзан шүүх түүнийг багасгаж болно гэж заажээ.

 

Хариуцагч ******* ХХК нь сургууль /боловсрол/ -ийн үйл ажиллагаа явуулах зорилгоор нэхэмжлэгч *******гийн өмчлөлийн үл хөдлөх хөрөнгийг түрээсэлсэн бөгөөд үүний цаана суралцагч /хүүхэд/, тэдгээрийн эцэг, эх нарын эрх ашиг, сонирхол яригдах учраас түрээсийн гэрээ тогтвортой байх нь чухал ач холбогдолтой.

 

Хэдийгээр талууд түрээсийн гэрээнд заасан үндэслэлээр тухайн гэрээг цуцалсан боловч анхнаасаа 2026 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэлх хугацаагаар гэрээ байгуулсан, гэрээг цуцлагдсантай холбоотойгоор ******* ХХК-ийн суралцагч нар шилжсэн гэх нөхцөл байдал тогтоогдож байна.

 

Өөрөөр хэлбэл, түрээсийн гэрээг хугацаанаас нь өмнө цуцалснаар суралцагч нарын шилжилт хөдөлгөөн үүссэн, үүнтэй холбоотойгоор суралцах үйл явц тасалдах, нэмэлт зардал гарах, сургуулийн хэвийн үйл явц алдагдах, мөн элсэлтэд нөлөөлсөн гэсэн хариуцагчийн тайлбарыг буруутгахгүй.

 

Иймд, түрээслүүлэгчийн саналаар гэрээ цуцлагдсан нь түрээслэгч /сургууль, багш/-ийн болон суралцагч нар /эцэг, эх/-ын эрх ашигт сөргөөр нөлөөлсөн гэж үзэх үндэслэлтэй байх тул тухайн нөхцөл байдлыг харгалзан үзэж алданги 44,000,000 төгрөгийг 50 хувиар бууруулж 22,000,000 төгрөгөөр тогтоох зүйтэй гэж үзлээ.

 

Дээрхийг нэгтгээд анхан шатны шүүхийн шийдвэрт хариуцагч ******* ХХК-аас түрээсийн төлбөрийн үлдэгдэл 88,000,000 төгрөг, алданги 22,000,000 төгрөг, нийт 110,000,000 төгрөгийг гаргуулан нэхэмжлэгч *******д олгосон өөрчлөлт оруулна.

 

12. Анхан шатны шүүх сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэхдээ шийдвэрийн тогтоох хэсэгт сөрөг нэхэмжлэлийн үнийн дүнг 1,773,235 төгрөг гэж техникийн шинжтэй алдаа гаргасан байгааг давж заалдах шатны шүүхээс Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 166 дугаар зүйлийн 166.4-т заасан эрх хэмжээний хүрээнд зөвтгөнө.

 

Дээр дурдсан үндэслэлээр хариуцагчийн төлөөлөгчийн гаргасан давж заалдах гомдлын зарим хэсгийг хангаж, анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэв.

 

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.1.2 дахь хэсэгт заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

 

1. Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 30-ны өдрийн 192/ШШ2025/07723 дугаар шийдвэрийн тогтоох хэсгийн

 

1 дэх заалтад ...132,000,000 гэснийг 110,000,000 гэж, ...90,000,000 гэснийг 112,000,000 гэж,

 

2 дахь заалтад ...1,773,235 гэснийг 1,773,235,646 гэж,

 

3 дахь заалтад ...817,950 гэснийг 707,950 гэж тус тус өөрчилж, шийдвэрийн бусад хэсгийг хэвээр үлдээсүгэй.

 

2. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.3-т зааснаар давж заалдах журмаар гомдол гаргахдаа хариуцагчаас улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 9,024,128 төгрөгийг шүүгчийн захирамжаар буцаан олгосугай.

 

3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.3, 172 дугаар зүйлийн 172.1 дэх хэсэгт тус тус зааснаар магадлал танилцуулан сонсгомогц хүчинтэй болох бөгөөд зохигч, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч магадлалыг эс зөвшөөрвөл гардаж авсан, аль эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор хяналтын журмаар Улсын Дээд Шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй болохыг дурдсугай.

 

4. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.4, 119.7 дахь хэсэгт тус тус зааснаар магадлалыг танилцуулан сонсгож, 14 хоног өнгөрснөөс хойш 14 хоногийн дотор шүүхэд хүрэлцэн ирж гардаж авах үүргээ биелүүлээгүй нь хяналтын жураар гомдол гаргах хугацааг тоолоход саад болохгүй бөгөөд шүүх хуралдаанд оролцоогүй талд гардуулснаар гомдол гаргах хугацааг тоолохыг тайлбарласугай.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ Ч.БАТЧИМЭГ

 

ШҮҮГЧИД  Н.ГЭРЭЛТУЯА

 

Б.МАНДАЛБАЯР