Архангай аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Ч.Энхтөр даргалж, ерөнхий шүүгч В.Цэцэнбилэг, шүүгч Д.Байгалмаа нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар,

Архангай аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 09- ний өдрийн 301/ШШ2026/00008 дугаартай шийдвэртэй,

А аймаг, Э сум, 0 дугаар баг, 0-р байрны 0-0 тоотод оршин суух Т.Аийн нэхэмжлэлтэй,

Хариуцагч: А аймгийн Эн сумын нутаг дэвсгэрт байх З ангид холбогдох,

“Урьд эрхэлж байсан ажилд эгүүлэн томилуулах, ажилгүй байсан хугацааны нөхөн олговор гаргуулах, ажилгүй байсан хугацааны нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалаа нөхөн төлүүлэх тухай” нэхэмжлэлийн шаардлага бүхий иргэний хэргийг нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Д.Зы давж заалдах журмаар гаргасан гомдлыг үндэслэн шүүгч Ч.Энхтөрийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд:

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Д.З

Хариуцагчийн өмгөөлөгч В.Удвал

Хариуцагч Т.А

Нарийн бичгийн дарга Г.Гүн-Эрдэнэ нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нэхэмжпэлийн шаардлага: Зд холбогдуулан “Урьд эрхэлж байсан ажилд эгүүлэн томилуулах, ажилгүй байсан хугацааны нөхөн олговор гаргуулах, ажилгүй байсан хугацааны нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалаа нөхөн төлүүлэх тухай
2. Нэхэмжлэлийн үндэслэл: “Т.А миний бие Зйн Үйлдвэрлэл маркетингийн тасгийн эдийн засагчаар 2023 оны 04 дүгээр сарын 1- ний өдрөөс эхлэн тухайн ажил албан тушаалд ажиллаж эхэлсэн. Уг албан тушаал нь төрийн үйлчилгээний албан тушаалд хамаарч ТҮ-ээр цалинждаг, хөдөлмөрийн гэрээ байгуулсан боловч нэг хувь нь надад байхгүй. 2025 оны 08 сарын 19-ний өдрийн цэргийн ангийн нэгтгэлээр намайг ажлаас халсан тушаал уншиж танилцуулсан боловч өнөөдрийг хүртэл надад ажлаас халсан тушаал шийдвэрийг гардуулж өгөөгүй, авахаар очсон боловч өгөхгүй байна. Намайг ажпын байран дээр архи согтууруулах ундаа хэрэглэсэн гэсэн үндэслэл тухайн тушаалыг уншиж танилцуулахад дурьдагдаж байсан. Би архи

2

согтууруулах ундааны зүйл хэрэглээгүй, харин урьд өдөр нь болон тухайн өдрийн өглөө айраг уусан байсан нь бол үнэн. Тийм учраас уг зөрчил гаргасан гэснийг хүлээн зөвшөөрөхгүй. Надад намайг ажлаас халах сахилгын арга хэмжээ авах эсэх, зөрчил гаргасантай холбоотой ямар нэгэн тайлбар аваагүй, ажлаас халсан тушаал шийдвэр гаргасан гэх атлаа уг тушаал шийдвэрийг өөрт маань гардуулж өгөхгүй байна. Иймд нэхэмжпэгч Т.А намайг ээжлийн амралттай байх үед хууль зүйн үндэслэлгүйгээр ажлаас халсан гэж үзэж байгаа тул урьд эрхэлж байсан Зйн Үйлдвэрлэл марктенгийн тасгийн эдийн засагчийн ажилд эгүүлэн тогтоож, ажилгүй байсан хугацааны нөхөх олговор гаргуулж, тус хугацааны нийгмийн даатгал эрүүл мэндийн даатгалыг нөхөн төлүүлж өгнө үү” гэжээ.

3. Хариуцагчийн татгалзал түүний үндэслэл: Анги үндсэн болон хуулиар хүлэээсэн үүргийг Монгол Улсын ходбогдох хууль, Батлан хамгаалах яам, Зэвсэгт хүчний Жанжин штаб, Барилга-Инженерийн цэргийн удирдах газрын эрх зүйн шийдвэр тус бүрийг үндэслэн өдөр тутмын үйл ажиллагааг зохион байгуулан ажилладаг. Ангийн үндсэн болон хуулиар хүлээсэн үүргийг тухайн албан хаагч биелүүлэх үедээ архи согтууруулах ундааны зүйлсийг хэрэглэхээс урьдчилан сэргийлэх, хэрэглэсэн тохиолдолд арга хэмжээ авах тухай Монгол Улсын Батлан Хамгаалах сайд. ЗХЖШ-ын даргын А/535 дугаар тушаал, ангийн хөдөлмөрийн дотоод журмаар зохицуулдаг. Иргэн Түзэлдагва овогтой Атай Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль, холбогдох эрх зүйн баримт бичгийг үндэспэн Ангийн үйлдвэрлэл, маркетингийн тасгийн эдийн засагч албан тушаалд 2023 оны 04 дүгээр сарын 01-ний 9 дүгээр дугаартай хөдөлмөрийн гэрээ байгуулсан. Цэцэрлэг цэргийн хүрээний Цэргийн цагдаагийн тасгийн буудагч ахлах ахлагч Л.Батсүх нь 2025 оны 08 дугаарын 08-ны өдөр ангийн байнгын байрлалаар эргүүлийн албан үүргээ гүйцэтгэж байхад цэргийн гал тогооны В1 давхарт байрлах номын сангийн танхимд ажилтан Түзэлдагва овогтой А нь архи, согтууруулах ундааны зүйлс хэрэглэж байхад согтолтыг хэмжих багажаар үлээлгэхэд 0,9 бүхэл дүнтэй гарсан. Ажилтан Түзэлдагва овогтой Атай 2023 оны 04 дүгээр сарын 01-ний 9 дүгээр дугаартай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээний 4 дүгээр зүйлийн 4.2.6. дах хэсэг, 6 дугаар зүйлийн 6.4:6. дах хэсэг, 7 дугаар зүйлийн 7.5.11. дэх хэсгийг тус тус үндэслэн ангийн захирагчийн 2025 оны 08 дугаар сарын 14-ний өдрийн Б/107 дугаар тушаалаар хөдөлмөрийн гэрээг цуцалсан гэжээ.

2. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн агуулга: Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 158 дугаар зүйлийн 158.2.2-д заасныг баримтлан нэхэмжлэгч Отог овогт Түзэлдавагийн Аийг /РД:АЮ82021565/ Зйн Үйлдвэрлэл марктенгийн тасгийн эдийн засагчийн албан тушаалд эргүүлэн томилж, Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 127 дугаар зүйлийн 127.1 -д заасныг баримтлан нэхэмжлэгч Т.Аийн урьд нь эрхэлж байсан гүйцэтгүүлж эхлүүлэх хүртэл хугацаанд өмнө нь авч байсан дундаж цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговорыг олгохыг Зд даалгаж, Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 43 дугаар зүйлийн 43.2.7-д зааснаар нэхэмжлэгч Т.Аийн ажилгүй байсан хугацааны нийгмийн даатгал болон эрүүл мэндийн даатгалыг нөхөн төлөх, баталгаажуулахыг Зд даалгаж шийдвэрлэжээ.

3.        Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Д.З давж заалдах шатны шүүхэд гаргасан гомдолдоо: Манай байгууллага нь Батлан Хамгаалах яамны хэрэгжүүлэгч агентлаг болох Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын төрлийн командлалын нэгж болох Зэвсэгт хүчний Барилга-Инженерийн цэргийн удирдах газрын харъя байгууллага юм. Зэвсэгт хүчний өдөр тутмын үйл ажиллагаанд ажпын байранд архи, согтууруулах ундаа хэрэглэхээс урьдчилан сэргийлэх, хэрэглэсэн тохиолдолд арга хэмжээ авах тухай ЗХЖШ-ын даргын А535 дугаар тушаал¹, Батлан хамгаалахын сайдын 2021 оны 04 дүгээр сарын 16-ны өдрийн А/83 дугаар тушаал² болох “Архидан согтуурахтай тэмцэх ажпыг зохион байгуулах тухай” мөн ангийн дотоод журмаар³ зохицуулдаг. Иймд дээрх удирдлагын байгууллагуудаас гаргасан тушаал,

шийдвэрийг удирдлага болгон ажилладаг. Цэргийн цагдаагийн ажиллагааны журамын 1.3.3.1⁴ дэх хэсэг, Цэргийн цагдаагийн дүгнэлт, цэргийн цагдаагийн ажиллах журам зэрэг хэрэгт

3

холбогдох баримт бичгийг нотлох баримтаар оруулах байсан ч хариуцагчийн төлөөлөгч Н.Тамир миний бие тус шүүх хурлаар авчраагүй тул дахин оролцуулж шийдвэрлүүлэх, мөн ажлын байранд архидан согтуурсан талаар гэрчийн мэдүүлэг оролцуулах хүсэлтэй, дотоод журмын заалтыг шүүх бүрэн үнэлээгүй, нэхэмжлэгч Т.А нь сахилгын зөрчил гаргаж хөдөлмөрийн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.2.3. дэх хэсэг⁵, хөдөлмөрийн гэрээнд заасан 4 дүгээр зүйлийн 4.2.6. дэх хэсэг⁶, 5 дүгээр зүйлийн 5.3.4 дэх хэсэг зөрчигдөж байна.

Шүүхээс тогтоосон хөдөлмөрийн тухай хуулийн 158 дугаар зүйлийн 158.2.2. дэх хэсэг⁷, 127 дугаар зүйлийн 127.1. дэх хэсэг⁸, 43 дугаар зүйлийн 43.2.7. дэх хэсэг⁹ нь хууль, дүрмийн хүрээнд үндэслэлгүй гэж үзэж байна. Анхан шатны шүүх хэргийг шийдвэрлэхдээ дээрх нөхцөл байдлыг бүрэн бодитой үнэлээгүй, мөн тараасан мэдээллийн үнэн зөв нотлогдоогүй байхад уг асуудлыг зохих ёсоор дүгнэж шийдвэрлээгүй гэж үзэж байгаа тул Төрийн алба хаагчийн нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан мэдээлэл тараагдсан асуудлаар анхан шатны шүүхээс гаргасан шийдвэрт гомдолтой байна. Дээрх үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг бүхэлд нь буюу урьд эрхэлж байсан ажилд эргүүлэн томилуулах, ажилгүй байсан хугацааны нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгал нөхөн төлүүлэх нэхэмжпэлийг хэрэгсэхгүй болгон шийдвэрийг хүчингүй болгож анхан шатны шүүхээр дахин шийдвэрлүүлэхээр буцааж өгнө үү.” гэжээ.

4. Нэхэмжпэгчийн өмгөөлөгч В.Удвалын давж заалдах шатны шүүхийн хэлэлцүүлэгт гаргасан тайлбарын агуулга: Цэргийн анги нотлох баримтуудыг цэргийн ангиас гаргадаггүй. Нууцлалын зэрэгтэй байдаг гэдэг агуулгаар өгөөгүй. Шүүхэд хүсэлт тавиад авч ирж өгөхгүй байсан учраас өөрсдөө нотлох үүрэгтэй гэдэг үүднээс бид хүсэлтээсээ татгалзсан. Тэгээд дараа нь өөрсдөө гаргаж өгч байгаа нөхцөл байдал харагдаж байна. Давж заалдах гомдол дээр дурдсан асуудал үндэслэлгүй байна. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан талуудын эрх, үүргийг анхан шатны шүүх хангалттай тайлбарлаж өгсөн. Тэдний гаргаж өгсөн нотлох баримтыг анхан шатны шүүхээс авахгүй ч гэдэг юм уу, гэрчийг нь асуухгүй ч гэдэг юм уу, ийм нөхцөл байдал гаргаагүй. Өөрөөр хэлбэл процессын үйл ажиллагаа зөрчигдөөгүй. Анхан шатны шүүх дээр гэрчээ ирээгүй гээд татгалзсан байдалтай байгаа. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрт процессын зөрчил байхгүй учраас гомдол үндэслэлгүйЦэайна. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж өгнө үү гэсэн саналтай байна гэжээ.
5. Хариуцагчийн итгэмжпэгдсэн төлөөлөгчийн давж заалдах шатны шүүхийн хэлэлцүүлэгт гаргасан тайлбарын агуулга: Хөдөлмөрийн дотоод журам болоод ангийн дотоод журмыг нэхэмжпэгч тал зөрчсөн. Зөрчсөн гэдэг нь цэргийн цагдаагийн дүгнэлтээр гарсан байгаа. Тухайн цэргийн цагдаагийн ахлах ахлагч Энхболд драйгераар үлээлгэхэд 0.9% гарсан гэсэн байгаа. Энэ нь согтуурлын хэмжээнд тооцогдож ажпын байранд архидан согтуурсан, сэтгэцэд нөлөөлөх эм бэлдмэл хэрэглэсэн гэсэн заалтуудыг зөрчиж байгаа гэж үзээд давж заалдах гомдол хүргүүлсэн байгаа. 2025 оны 8 сарын 08-ны өдөр Т.А ангийн хашааны үүдэнд машинтай хөдөлгөөн үйлдэж явахад нь цэргийн цагдаа согтолтын хэмжээг тогтоох гэж драйгераар үлээлгэж авсан. Тэгж тогтооход 0.9% гарсан. Тэгээд ангиас зөрчил гаргасан гэж 8 сарын 11-нд өдөр Б/107 тоот тушаалаар хөдөлмөрийн гэрээг цуцлах шийдвэр гарсан. Нийт бүрэлдэхүүнд тус тушаалыг 8 сарын 19-нд уншиж танилцуулсан. Өмнө нь 8 сарын 06-нд ээлжийн амралтаа авсан боловч тухайн нэхэмжлэгч нь амралтын тушаал гарснаас хойш, амралтын тойрох хуудсыг бүх ангийн захирагч, орлогчоор зуруулж, ээлжийн амралтыг биеэр эдэлнэ гэж заасан байгаа. Тухайн нэхэмжлэгч тал 2 хоногийн ажил таслалттай байсан. Нэхэмжлэгч 8 сарын 08-нд ээлжийн амралтаа авсан байсан гэж мэдүүлсэн байсан. 8 сарын 08- нд ээлжийн амралтаа албан ёсоор баталгаажуулж аваагүй байсан. 8 сарын 06-ны өдөр тойрох хуудсыг зуруулах ёстой байтал гарын үсэг зуруулж баталгаажуулаагүй байсан. Тойрох хуудсыг заавал зуруулж байж ээлжийн амралтыг биеэр эдлэх зохицуулалттай байдаг манай анги. Сая манай анги дээр шинээр батлагдсан, ангийн захирагчийн 2026.01.25-ны өдрийн дотоод журам батлагдсан. Энэ дотоод журмаар албан тушаалтныг томилох, халах, чөлөөлөх гэсэн заалт байгаа. Энэ тушаалын 6.3.3-т ажлын байранд болон албан үүргээ гүйцэтгэж байхдаа, ажлын байранд согтууруулах ундаа, мансууруулах, сэтгэцэд нөлөөлөх зүйл хэрэглэх, хэрэглэсэн үедээ ажпын байрандаа ирэх гэсэн заалтуудыг зөрчсөн гэж манайхаас тайлбар өгсөн. Харин Т.Аийн тал тухайн өдрийн өмнөх өдөр буюу тухайн өдрөө айраг уусан гэж мэдүүлсэн байсан. Архи согтууруулах ундааны зүйл хамт хэрэглээд халагдсан хүн байгаа. Тэр

4

хүн нь манай ангид бичээчээр ажиллаж байсан Ш.П гэх хүн байгаа. Энэ хүн тухайн өдөр ангийн номын санд хамт байсан. Тэр хүн өөрийн гэм бурууг хүлээн зөвшөөрөөд, ямар нэг гомдол гаргаагүйгээр, өөрийн үүргээ хүлээсэн. Тэгэхэд энэ хүн тухайн өдөр хамт номын санд архи, согтууруулах ундааны зүйл хэрэглээд, тэрийгээ айраг уусан гэж мэдүүлсэн нь ойлгомжгүй байна. Монгол улсын Засгийн газрын “Дүрэм батлах тухай” 33 дугаар тогтоолд ёс зүйн зөрчил гаргасан тохиолдолд үйлдэлдээ дүгнэлт хийж, албан тушаалаасаа өөрийн хүсэлтээр татгалзах хүртэл чадвартай байх гэсэн байгаа. Энэ заалтаар нэхэмжлэгчтэй хамт байсан Ш.П гэх хүн хариуцлагаа хүлээж гарсан. Харин Т.Аийн хувьд яагаад айраг уусан гэж мэдүүлэг өгсөн нь эргэлзээтэй байгаа гэжээ.

6. Нэхэмжпэгч Т.Аийн давж заалдах шатны шүүхийн хэлэлцүүлэгт гаргасан тайлбарын агуулга: Миний бие Т.А нь 8 сарын 06-ны өдөр ээлжийн амралтын тушаал гараад, ээлжийн амралтаа авсан байдаг. Амралтын хуудсыг амралтын явц дундаа зуруулж болдог. Өмнө жил би амралтын явц дундаа зуруулаад явжбайсан. Тэр хуудсаа 06-ны орой зуруулаад авъя гэдэг байдлаар 3 удаа очиход захирагч эзгүй байсан. Байрлал ахлаачаар дэд хурандаа Гантулга ажиллаж байсан. Дэд хурандаа Гантулга дээр 3 удаа орсон боловч захирагчаар зуруул гэдэг үндэслэлээр миний амралтын хуудсыг зурж өгөөгүй. Захирагч бүтээн байгуулалтын ажлаар Гурвантэс явсан байсан. Номын сангийн байрлалд цэцэрлэг, цэргийн хүрээний цагдаа Батсүх үлээлгэсэн гэдэг худлаа. Номын сангийн байрлалд ямар ч архи дарсны асуудал үүсээгүй. Тэр халагдсан Пы хувьд хүүхэд нь хурим найрын ажилтай гээд чөлөөтэй, худуудтайгаа байхад нь өглөө дуудаж авч ирээд согтуу хүнийг нэвтрүүлсэн юм шиг байгаа юм. Жагсаал дээр үлээлгээд байх шиг байсан. Тэрийг сайн мэдэхгүй байна. Ер нь хамт байгаач үгүй, хамт уугаач үгүй учраас мэдэхгүй байна. Хэрвээ согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн байсан бол би ингээд өөрийн цаг завыг ч, та хэдийн цаг завыг ч үрээд, маргаад явах сонирхол байхгүй. Би хугацаат цэргүүдэд хичээл заадаг учраас номуудыг номын санд эмхэлж өгөхөөр явж байсан. Тэгээд орой нэгдэлт болоод ангиас гараад, машинтайгаа ухрах үйлдэл хийх гэж байхад цэцэрлэг, цэргийн хүрээний цагдаа Энхболд намайг драйгер үлээлгэсэн. Тэр драйгерийн хувьд албан ёсны стандартчилал хэмжил зүйгээр орсон, нотлох зүйл байгаа юм уу, эсвэл зүгээр тандагч юм уу мэдэхгүй байгаа учраас миний ажил, албан тушаалд сөргөөр нөлөөлнө. Ер нь ажилтайгаа байхын тулд үүнийг нотлуулъя гэдэг үүднээс би замын цагдаад ажилладаг найзруугаа яриад, драйгер үүлгэсэн чинь 0.09% гарлаа. Би өглөө айраг уусан байсан. Амралттай байсан учраас би хөдөөнөөс ажилдаа ирсэн. Тэгээд машинтайгаа ухрах үйлдэл хийж байтал 0.09% гарчихлаа. Би яах ёстой вэ, эсвэл цагдаагаас нэг мөр драйгер авчруулаад гэрчлүүлээд нэг мөр шалгуулъя гэсэн байдлаар хандсан чинь

0. 09% бол согтолтын зэрэг бишээ. Гэхдээ юмыг яаж мэдэх вэ болгоомжтой хандах үүднээс машинаа битгий бариарай гэсэн. Тухайн үед нь 7033102 дугаарт шууд утасдаад цагдаагаар гэрчлүүлэх ёстой байсан юм билээ. Тушаал 8 сарын 11-нд гарсан гэж байгаа боловч 8 сарын 19-ний өдөр дэд хурандаа Гантулга намайг дуудаад ажпаас халлаа гэсэн байдлаар жагсаал дээр тушаал уншсан. Тэр дунд нь архи согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн гэж дурдагдсан боловч надад тушаалын хувийг өгөөгүй. Тушаалын хувь байтугай 2 жил гаран ажиллахдаа хөдөлмөрийн гэрээгээ олж хараагүй. Гарын үсэг зуруулаад авсан буцаж өгөөгүй. Дотоод журам тайлбарлагдаж байгаагүй, ерөөсөө ил ч байдаггүй. Тэгээд 8 сард би амралтаа авсан байсан боловч байн байн дуудаад л байсан. Тэгээд 19-нд тушаал уншсаны дараа би ирээгүй. Гэвч 8 дугаар сарын 25-ны үед цалин бодогдох үед Т.Аийн халагдсан тушаал гарын үсэг зурагдаж эцэслэн батлагдах хүртэл 8 сард амралтын дундуур ирж ажилласан хоногийнх нь цалинг олгооч, үнэхээр зөрчилгүй юм бол наад хүнээ ажилд нь аваач гэсэн асуудлыг ангийн захирагчийн хувиас тавьсан байсан. Гэвч дэд хурандаа Гантулгын хувьд байрлал ахлаач гэдэг үүднээс хүлээн зөвшөөрөөгүй байгаад тэр тушаалаа сүүлд нь зурсан.” гэжээ.

ХЯНАВАЛ нь:

7. Давж заалдах шатны шүүх Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 166 дугаар зүйлийн 166.4 дэх хэсэгт заасан бүрэн эрхийнхээ хүрээнд зөвхөн гомдолд дурдсан үндэслэлээр хязгаарлалгүй хэргийг бүхэлд нь хянаж үзлээ.

5

8. Нэхэмжлэгч Т.А нь Архангай аймгийн Эрдэнэбулган сумын нутаг дэвсгэрт байрлах З ангид холбогдуулан тус ангийн Үйлдвэрлэл маркетингийн тасгийн эдийн засагчийн ажилд эгүүлэн тогтоолгож, ажилгүй байсан хугацааны цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний нөхөн олговор гаргуулж, эрүүл мэндийн болон нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлэхээр шаарджээ.
9. Хариуцагч Зйн итгэмжпэгдсэн төлөөлөгч нь тус ангийн үйлдвэрлэл маркетингийн тасгийн эдийн засагч Т.А нь 2025 оны 08 дугаар сарын 08-ны өдөр  Л.Бийг ангийн байнгын байрлалаар эргүүлийн албан үүрэг гүйцэтгэж байхад цэргийн гал тогооны В1 давхарт байрлах номын сангийн танхимд архи согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн байсан тул нь согтолт хэмжих багажаар үлээлгэхэд 0.9 хувийн согтолттой гарсан тул түүнтэй байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээний 4 дүгээр зүйлийн 4.2.6, 6 дугаар зүйлийн 6.1.6, 7 дугаар зүйлийн 7.5.11 дэх хэсэгт заасныг үндэслэн ангийн захирагчийн 2025 оны 08 дугаар сарын 14-ний өдрийн Б/107 дугаар тушаалаар хөдөлмөрийн гэрээг цуцалсан гэж. Нэхэмжпэлийн шаардлага үндэслэлгүй гэж мэтгэлцжээ.
10. Нэхэмжпэгч нь 2025 оны 08 дугаар сарын 19-ний өдөр анги нэгдэхэд согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн гэсэн үндэслэлээр ажпаас халлаа гэж танилцуулсан боловч тушаал шийдвэр өгөөгүй, тайлбар аваагүй, сонсгол хийгээгүй.
11. Би 2025 оны 08 дугаар сарын 06-ны өдөрөөс албан ёсоор ээлжийн амралтаа авсан, ээлжийн амралтын тушаал гарсан байсан, тухайн өдрийн өглөө айраг уусан байсан. Машинаа жолоодоод явах гэж байхад машины зогсоол дээр Ж.Энхбаяр намайг драйгер үлээлгэж шалгахад багаж нь 0,09 хувь заасан. Тиймээс нэхэмжлэл үндэслэлтэй гэж мэтгэлцжээ.
12. Ажилтныг ажлаас чөлөөлсөн тушаал нь ажилтны хөдөлмөрлөх эрхийг хязгаарлаж буй эрх зүйн акт болохын хувьд хөдөлмөрийн тухай хуульд заасан хэлбэрийн шаардлага хангасан байх, ажлаас халсан тушаалд баримталсан хуулийн зохицуулалт нь ажилтны гаргасан сахилгын зөрчлийн шинж буюу ажлаас халагдах болсон үндэслэлтэй тохирсон байх, ажпаас чөлөөлөх процесс ажиллагаа нь хуульд заасан журмын дагуу явагдсан байх шаардлгуудыг хангасан байх ёстой.
13. Ажлаас халах шалтгаан болсон үйл баримт болон үндэслэл нь бодитой бөгөөд хууль ёсны болохыг нотлох үүргийг ажил олгогч хүлээнэ.
14. Өөрөөр хэлбэл ажил олгогчийн санаачилгаар ажилтныг сахилгын зөрчил гаргасан үндэслэлээр хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсан тохиолдолд ажил олгогч нь ийнхүү хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцлах болсон үндэслэл нь бодитой бөгөөд хууль ёсны болохыг нотлосны үндсэн дээр ажилтанд урьдчилан мэдэгдэж, сахилгын шийтгэл ногдуулсан шийдвэрийг бичгээр, эсхүл цахим хэлбэрээр гарган ажилтнаас тайлбар авч, сахилгын зөрчлийн шинж, зөрчлийн улмаас үүссэн үр дагавар зэргийг харгалзан гаргасан зөрчилд нь тохирсон шударга, хууль ёсны шийтгэл ногдуулахаар Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 123 дугаар зүйлийн 123.2, 123.3 дахь хэсэгт зохицуулжээ.
15. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.2.2 дахь хэсэгт зааснаар нэхэмжлэгч, хариуцагч нар нь шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлага, түүнийг үгүйсгэх, татгалзах үндэслэл, тайлбар түүнтэй холбоотой баримтыг өөрөө нотлох, нотлох баримтыг цуглуулах, гаргаж өгөх үүрэгтэй.
16. Мөн Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 161 дүгээр зүйлийн 161.4 дэх хэсэгт зааснаар нэхэмжлэгч, хариуцагч тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь давж заалдах гомдлын үндэслэлд анхан шатны шүүхээр хэлэлцэгдээгүй шинэ нотлох баримтыг заах эрхгүй болно.
17. Түүнчлэн аливаа баримт үйл явдал болсон гэж үзэж байгаа тал нь тухайн баримт, үйл явдал болбон болохыг нотлох (Ас1оп тситЬИ опиз ргоЬапсИ) зарчим нь энэ тохиолдолд үйлчлэх бөгөөд энэ нь аливаа үйл явдал болсон бол орон зай цаг хугацаанд ул мөр, нотлох баримт үлддэг тул түүнийг нотлох нь хялбар, харин аливаа үйл явдал болоогүй тохиолдолд ул мөр, нотлох баримт үлдэхгүй тул түүнийг нотлох нь хэцүү гэдэг логик дүгнэлтэд суурилдаг.
18. Тиймээс ажил олгогч нь ажилтан ажлын байран дээрээ архи, согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн гэсэн үндэслэлээр түүнийг ажпаас чөлөөлсөн тохиолдолд уг үйл баримтыг тэргүүн ээлжинд нотлох үүрэгтэй.

6

19. Гэтэл ажил олгогч нь хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг ажил олгогчийн санаачилгаар цуцалсан шийдвэрийг бичгээр, эсхүл цахимаар гаргаж ажилтанд гардуулах үүргээ биелүүлээгүй, анхан шатны шүүхэд гаргаж өгөөгүй, нэхэмжпэлийн шаардлагыг татгалзаж буй үндэслэл болон ажилтныг ажпаас чөлөөлсөн ажил олгогчийн шийдвэрийн үндэслэлийг нотлох баримтыг анхан шатны шүүхэд гаргаж өгөөгүй байна.
20. Тодруулбал ажил олгогч нь ажилтныг ажлын байранд согтууруулах ундааны зүйл ■ хэрэглэж хөдөлмөрийн сахилгын ноцтой зөрчил гаргсан тул ажлаас нь чөлөөлөх шийдвэр гаргасан гэсэн агуулгаар нэхэмжлэлийн шаардлагыг эсэргүүцэн мэтгэлцэж байгаа боловч тухайн үйл баримтыг болон ажилтныг ажпаас чөлөөлсөн шийдвэр нь процессын болон хэлбэр, агуулгын хувьд хуулиар тавигдсан шаардлагад нийцэж байгаа болохыг шүүхэд нотлоогүй.
21. Мөн хууль бусаар ажпаас нь чөлөөлөгдсөн тухай нэхэмжпэгчийн, тайлбар, түүнтэй холбогдох нотлох баримтыг хариуцагч нотлох баримтаар няцааж чадаагүй байна.
22. Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу явагдсан, анхан шатны шүүх хэрэгт нэхэмжлэгчийн зүгээс гаргасан нотлох баримтуудыг тал бүрээс нь бүрэн бодитойгоор үнэлж, үйл бармтад үндэслэл бүхий хууль зүйн дүгнэлт хийж, хэргийг үндэслэлтэй шийдвэрлэсэн, хэрэгхянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нэхэмжлэгч, хариуцагч нарын эрхийг хязгаарласан зөрчил тогтоогдоогүй байх тул нэхэмжпэгчийг урьд эрхэлж байсан ажилд нь эгүүлэн тогтоох шийдвэрийг хэвээр үлдээж, хариуцагчийн гаргасан давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхиж, хариуцагч улсын тэмдэгтийн хураамж төлөхөөс чөлөөлөгдсөн болохыг дурьдах нь зүйтэй гэж дүгнэв.
23. Харин анхан шатны шүүх шийдвэртээ Т.Аийн урьд эрхэлжбайсан ажлыг нь гүйцэтгүүлж эхлүүлэх хүртэл хугацаанд өмнө авч байсан дундаж цалин хөлстэй тэнцэх хэмжээний олговорыг олгохыг ажил Зд даалгаж шийдвэрлэсэн нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 118 дугаар зүйлийн 118.5 дахь хэсэгт заасан шүүхийн шийдвэрийг гүйцэтгэх арга, журам тодорхой байх тухай заалтад нийцээгүй байна.
24. Хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын сайдын 2021 оны 12 дугаар сарын 06-ны өдрийн А/192 дугаар тушаалаар батлагдсан дундаж цалин хөлс тодорхойлох журмын хоёрдугаар зүйлийн 2.3, 2.3.5 дахь хэсэгт хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцаа нь үндэслэлгүйгээр цуцлагдсан ажилтныг эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр ажлын байранд нь эгүүлэн тогтоосон тохиолдолд урьд эрхэлж байсан ажпыг нь гүйцэтгүүлж эхлэх хүртэлх олговорыг тооцох дундаж цалин хөлсийг тухайн ажилтны сүүлийн 3 сарын цалин хөлсөөр тооцохоор заасан байна.
25. Хариуцагч байгууллага нь Т.Аийг 2025 оны 08 дугаар сарын 14-ний өдөр ажлаас чөлөөлсөн гэж тайлбарласантай нэхэмжлэгч маргаагүй байна.
26. Тиймээс Т.Аийн ажлаас чөлөөлөгдсөн 2025 оны 08 дугаар сарын 14-ний өдрөөс анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдаанаар ажилдаа эгүүлэн тогтоогдсон 2026 оны 01 дүгээр сарын 09-ний өдрийг хүртэлх хугацааны дундаж цалин хөлсийгтүүний шүүхэд гаргасан нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн талаарх тодорхойлолтод заасан хэмжээгээр тооцож олгох нь зүйтэй байна.
27. Нэхэмжпэгч Т.А нь 2025 оны 5 дугаар сард 2,150,480 төгрөг, 6 дугаар сард 2,211,330 төгрөг, 7 дугаар сард 2,023,086 төгрөгийн цалин авсан байх тул уг 3 сарын цалингийн дунджаар буюу нэг сарын цалин хөлстэй тэнцэх олговрыг 2,128,300 төгрөгөөр тооцож ажпаас чөлөөлөгдсөнөөс урьд эрхэлж байсан ажилд эгүүлэн тогтоох анхан шатны шүүхийн шийдвэр гарах хүртэлх 6 сарын хугацааны олговорт нийт 12,267,800 төгрөгийг хариуцагч байгууллагаас гаргуулж нэхэмжлэгчид олгох үндэслэлтэй гэж үзлээ.
28. Тиймээс анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтад “томилсугай” гэснийг “тогтоосугай” гэж, 2 дахь заалтыг бүхэлд нь тодотгож, зөвтгөсөн өөрчлөлт оруулж, шийдвэрийн бусад заалтыг хэвээр үлдээх үндэслэлтэй гэж үзлээ.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.1.2 дахь хэсэгт заасныг удирдлага болгон

ТОГТООХ нь:

1. Архангай аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 09- ний өдрийн 301 /ШШ2026/00008 дугаар шийдвэрийн тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтад “томилсугай”