2026            04            13                                     210/МА2026/00795                              

 

*******-ийн нэхэмжлэлтэй

иргэний хэргийн тухай

 

Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгч Б.Мандалбаяр даргалж, шүүгч Н.Гэрэлтуяа, Ц.Цэрэндулам нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн танхимд хийсэн иргэний хэргийн шүүх хуралдаанаар

Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 10-ны өдрийн 192/ШШ2025/10583 дугаар шийдвэртэй,

Нэхэмжлэгч: *******-ийн нэхэмжлэлтэй

Хариуцагч: *******-д холбогдох,

Түрээсийн гэрээний үүрэгт 377,893,063.5 төгрөг гаргуулах тухай үндсэн нэхэмжлэлтэй,

2018 оны 11 сарын 16-ны өдрийн 18 тоот үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгох  тухай сөрөг нэхэмжлэлтэй иргэний хэргийг нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан давж заалдах гомдолд үндэслэн шүүгч Ц.Цэрэндулам илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч *******, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч *******, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч *******, *******,  шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.Минжин нар оролцов.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлага, үндэслэлийн агуулга:

1.1. Манай компани нь 2017 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдөр №2 тоот гэрээгээр, *******дугаар давхарт худалдаа үйлчилгээний зориулалттай 2200 м.кв талбайг тавилга худалдаалах, 1 дүгээр давхарт худалдаа, үйлчилгээний зориулалттай 196 м.кв талбайг хүнсний дэлгүүрийн зориулалтаар, нийт 2396 м,кв талбайг түрээслэхээр, 3 жилийн хугацаатай гэрээ байгуулж, төлбөрийн хуваарийг доорх байдлаар хийхээр тохирсон. Үүнд; Эхний сар 1м.кв 7500 төгрөг, 2 дахь сар 1м.кв 8000 төгрөг, 3 дахь сар 1м.кв 9000 төгрөг, 4 дэх сар 1м.кв 10000 төгрөг, 5 дахь сар 1м.кв 12000 төгрөг, 6 дахь сар 1м.кв 13000 төгрөг, 7 дахь сараас 1 м.кв-ийг 15,000 төгрөгөөр тооцож, дараагийн саруудын төлбөрийг тухайн жилийн үнэ ханшаар өөрчлөн төлбөрийг хийхээр тохиролцсон.

1.2. Мөн 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдөр №18 тоот шинэчилсэн гэрээгээр,  дээрх байрны талбайг бууруулж 1096 м.кв талбайг 1м.кв 15,000 төгрөгөөр тооцож түрээсэлсэн.

1.3. ******* нь түрээс болон ашиглалтын зардалд 2396 м.кв талбайд 2017 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2017 оны 04 дүгээр сарын 30-ны өдөр хүртэл 116,499,175 төгрөг, 2098 м.кв талбайд 2018 оны 05 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 09 дүгээр сарын 30-ны өдөр хүртэл 182,212,544 төгрөг, 1002 м.кв талбайд 2018 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдөр хүртэл 17,353,706 төгрөг, 1096 м.кв талбайд 2018 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 11 дүгээр сарын 30-ны өдөр хүртэл 16,941,850 төгрөг, нийт 333,007,277 төгрөг төлөх ёстойгоос 108,023,100 төгрөгийг төлж барагдуулсан. *******-иас №2 тоот гэрээний түрээсийн болон ашиглалтын зардалд 224,984,177 төгрөгийг гаргуулж өгнө үү.

1.4. Мөн 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдөр №18 дугаартай "Үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээ /шинэчилсэн/"-ний 4 дүгээр зүйлийн 4.1-т “... Үйлчилгээний талбайн /1м.кв 15000/ түрээсийн төлбөр нь 16,440,000 төгрөг байна...", 9 дүгээр зүйлийн 9.6-д “...Түрээслэгч нь гэрээнд заасан хугацаанд түрээсийн төлбөрөө төлөөгүй буюу дутуу төлсөн тохиолдолд гүйцэтгээгүй үүргийн үнийн дүнгээс хоног тутамд 0.5 хувийн алданги тооцно..." гэж заасан.

Хариуцагч *******нь №18 тоот гэрээний дагуy 1 давхарт байрлах 1096 м.кв худалдаа, үйлчилгээний зориулалттай талбайд 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрөөс 2020 оны 09 дүгээр сарын 18-ны өдөр хүртэл үйл ажиллагаа явуулсан. Түрээсийн хугацаанд түрээсийн талбайн хэмжээг 1096-гаас 612, 540, 468 м.кв болгон тус тус багасгаж, нийт 187,202,487.59 төгрөгийг түрээс болон ашиглалтын зардалд төлөх ёстойгоос 85,263,30 төгрөгийг төлж, үлдэгдэл төлбөр болох 101,939,257.59 төгрөгийг төлж барагдуулаагүй, гэрээний 9.6-д заасны дагуу *******-ийн өнөөдрийг хүртэл төлж барагдуулаагүй байгаа 101,939,257.59 төгрөгнөөс 1651 хоногийн алданги 50,969,628.5 төгрөг гаргуулан авах хүсэлтэй байна.

1.5. №2, №18 дугаартай "Үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээний дагуу *******-аас *******-д нийт 520,209,765 төгрөгөөс 169,141,330 төгрөгийг бараа материалаар, 2,000,000 төгрөгийг бэлэн мөнгөөр, 22,145,000 төгрөгийг дансаар нийт 193,286,330 төгрөгийг төлсөн. Үлдэх 326,923,435 төгрөгийг төлөхийг удаа дараа шаардсан боловч хариуцагч талаас төлнө гэдэг ч өнөөдрийг хүртэл төлсөн зүйл байхгүй.

Иймд, *******-аас 2017 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдөр №2 тоот, 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн №/18 тоот гэрээнүүдийн үүргээ биелүүлээгүй тул түрээсийн төлбөр 326,923,435 төгрөг, мөн хугацаа хэтрүүлснээс үүссэн алданги 50,969,628.5 төгрөг нийт 377,893,063.5 төгрөгийг хариуцагчаас гаргуулж нэхэмжлэгчид олгож өгнө үү гэжээ.

2. Хариуцагчийн тайлбар, татгалзлын агуулга:

2.1. ******* нь *******-ийн ******* хотхоны 1 дүгээр давхрын 196 м.кв, 2 дугаар давхрын 2200 м.кв нийт 2396 м.кв талбайг тус тус түрээслэхээр 2017 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдөр 02 тоот түрээсийн гэрээг 2017 оны 12 дугаар сарын 01-нээс 2020 оны 12 дугаар сарын 01-нийг хүртэл 3 жилийн хугацаатай түрээсийн гэрээ байгуулсан. 2018 оны 11 дүгээр сараас бидний үйл ажиллагааны борлуулалт муудсан учир түрээсийн талбайг 2 дахин буруулж, 2019 оны 04 сард дахин бууруулж 330 м.кв хэмжээтэй талбайг түрээсэлж үлдэх талбайнуудыг хүлээлгэн өгсөн болно.

Манай ******* нь 2017 оны 09 дүгээр сард Төрийн банкнаас авсан өндөр хүүтэй зээлийн мөнгөөр бизнесийн үйл ажиллагаа явуулж байсан бөгөөд 2019 оны 12 сараас эхэлсэн цар тахал нь манай компанийн импортын худалдааны үйл ажиллагааг шууд саатуулсан, худалдан авагч нар бараа худалдан авах нь эрс багассан зэргээс болж үндсэндээ дампуурсан.

Нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагатай холбоотойгоор ******* нь ******* болон түүний эцсийн өмчлөгч н.******* нарт үлдэгдэл өр төлбөртөө тооцон худалдаалж байсан бараа бүтээгдэхүүнээ дүйцүүлэх бартераар тооцон өгч бидний тооцоо дуусгавар болсон байдаг.

Мөн нэхэмжлэгчийн зүгээс түрээсийн төлбөр тооцоо дууссанаас хойш даруй 6 жилийн дараа нэхэмжлэл гаргаж хариуцагчаас төлбөр нэхэмжилж буй нь үндэслэлгүй юм.

2.2. Түүнчлэн нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэл болсон "Түрээсийн гэрээний төлбөр нэхэмжлэх хугацаа нь Иргэний хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.2.1-т гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа гурван жил" гэж заасныг хэтэрсэн буюу нэхэмжлэл гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа хэтэрсэн гэж үзэхээр байна. Иймд нэхэмжлэгчийн гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлага нь талууд тухайн үедээ өр төлбөр тооцоогоор тохирч төлсөн, мөн гэрээтэй холбоотой нэхэмжлэл гаргах хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацаа дуусгавар болсон байх тул нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.

3. Хариуцагчийн гаргасан сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлага, үндэслэлийн агуулга:

3.1. “...*******нь 2017 оны 11 сараас эхлэн *******-тай "Талбай түрээсийн гэрээ"-г байгуулсан боловч тухайн үед талбайн хэмжээ багассан тул гэрээг шинэчлэх хэрэгцээ шаардлага гарч 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 18 тоот "Үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээ"-г бичгээр гаргасан ч *******-ийн эрх бүхий этгээд гэрээнд гарын үсэг зурж баталгаажуулаагүй гэдэг нь *******-ийн хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн лавлагаагаар тогтоогдсон. Иймд Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1.8-т "хуулиар тогтоосон хэлбэрийг зөрчсөн, хуульд заасан тохиолдолд зохих этгээдийн зөвшөөрөлгүй хийсэн хэлцэл" гэж үзэхээр байна.

3.2. Мөн талуудын хооронд түрээсийн гэрээний харилцаа үүсэж гэрээний төлбөр, алданги шаардаж байгаа хэлцэл нь хуульд заасан хэлбэрийн шаардлага хангасан байх хууль зүйн зохицуулалттай. Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.3, 318.4-т зааснаар түрээсийн гэрээг бичгээр байгуулж, үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлээгүй тул гэрээний дагуу төлбөр төлөх, хариуцлага хүлээх хууль зүйн үндэслэлгүй болно. Иймд 2018 оны 11 сарын 16-ны өдрийн 18 тоот “Үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээ” нь Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1.1,56.1.8, 318 дугаар зүйлийн 318.4-т заасны дагуу хууль зөрчсөн, хуульд заасан тохиолдолд зохих этгээдийн зөвшөөрөлгүй хийсэн хэлцэл тул тус хэлцлийг хүчин төгөлдөр бусд тооцож, сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж өгнө үү” гэжээ.

4. Нэхэмжлэгч сөрөг нэхэмжлэлд гаргасан хариу тайлбартаа:

4.1. 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн №18 дугаартай "Үйлчилгээний зориулалтай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээ"-г компанийг итгэмжлэлгүйгээр төлөөлөх эрхгүй этгээд байгуулсан тухайд;

******* болон *******нь 2017 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн №02 тоот "Талбайн түрээсийн гэрээ”-ээр 2396 м.кв талбайг түрээслүүлэхээр харилцан тохиролцсон ба гэрээний хэрэгжилт үргэлжилж байх хугацаанд *******-ийн хүсэлтээр түрээслүүлж буй талбайн хэмжээг 1096 м.кв болгон багасгаж, 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн №18 дугаартай "Үйлчилгээний зориулалтай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээ”-г байгуулсан. Гэрээ байгуулагдсанаас хойш гэрээ хүчин төгөлдөр хэрэгжиж байх 4 жилийн хугацаанд талуудын хэн аль нь гэрээ хүчин төгөлдөр гэдгийг хүлээн зөвшөөрч байсан ба ямар нэгэн маргаан гарч байгаагүй болно.

Иргэний хуулийн 43 дугаар зүйлийн 43.3 дахь хэсэгт “...Нэг талын хүсэл зоригийн илэрхийллийг нөгөө тал хүлээн авснаа өөрийн тодорхой үйлдлээр илэрхийлсэн бол уг хэлцлийг бодит үйлдлээр хийгдсэн гэж үзнэ...” гэж заасан байна. *******-ийн зүгээс тухайн гэрээг хүчин төгөлдөр гэдгийг хүлээн зөвшөөрсний үндсэн дээр түрээсийн болон ашиглалтын төлбөрийг мөнгө, бараа материалаар хэсэгчлэн төлж байсан буюу тодорхой үйлдлээр гэрээг хүлээн зөвшөөрч байгаа гэдгээ илэрхийлж байсан нь ******* болон *******нараас тус тус гаргаж өгсөн хэрэгт авагдсан баримтаар тогтоогдож байна.

4.2. Маргаан бүхий 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 18 тоот "Үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээ”-ний зүйл болох худалдаа үйлчилгээний зориулалттай 1096 м.кв талбай нь бие даасан бүртгэлтэй үл хөдлөх хөрөнгө биш  болох нь эрхийн улсын бүртгэлийн *******дугаартай 8208 м.кв талбай бүхий үл хөдлөх хөрөнгийн нэг хэсэг болох нь үл хөдлөх эд хөрөнгө өмчлөх эрхийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээгээр тогтоогдож байгаа бөгөөд тухайн талбайг бүхэлд нь түрээслээгүй тул үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээсийн гэрээг улсын бүртгэлд бүртгүүлэх, бүртгүүлээгүй гэрээ хүчин төгөлдөр бус байх тухай Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.3, 318.4 дэх хэсэгт заасан зохицуулалтыг тухайн харилцаанд хамааруулж, гэрээ хүчин төгөлдөр бус гэж үзэх нь үндэслэлгүй.

4.3. Хөөн хэлэлцэх хугацааны тухайд Иргэний хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.2 дахь хэсгийн 75.2.1-т “...гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа гурван жил..." 76 дугаар зүйлийн 76.1 дэх хэсэгт “...Хөөн хэлэлцэх хугацааг шаардах эрх үүссэн үеэс эхлэн тоолно...." 76.2 дахь хэсэгт “...Хуульд өөрөөр заагаагүй бол шаардах эрх нь эрх зөрчигдсөн, эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн, эсхүл мэдэх ёстой байсан... үеэс үүснэ...” гэж тус тус заасан болно. ******* болон *******нарын хооронд байгуулагдсан маргаан бүхий 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 18 тоот "Үйлчилгээний зориулалтай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээ” байгуулагдсанаас хойш даруй 7 жилийн хугацаа өнгөрсөн байх тул *******- ийн шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан байна. Иймээс 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 18 тоот “Үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээ”-г хүчин төгөлдөр бус гэж үзэх үндэслэлгүй байхаас гадна *******-ийн шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн байх тул сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” гэжээ.

5. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсгийн агуулга:

Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.4, 232.6, 318 дугаар зүйлийн 318.1 дэх хэсэгт заасныг баримтлан хариуцагч *******-аас 195,889,204 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгч *******-д олгож, нэхэмжлэлээс үлдэх 182,003,859 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгож, Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1.1, 56.1.8, 318 дугаар зүйлийн 318.4 дэх хэсэгт заасныг баримтлан нэхэмжлэгч *******-д холбогдуулан “2018 оны 11 сарын 16-ны өдрийн 18 дугаартай Үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус байх хэлцэлд тооцуулах тухай” хариуцагч *******-аас гаргасан сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, 56.2, 60 дугаар зүйлийн 60.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7.1.1 дэх хэсэгт зааснаар нэхэмжлэгчийн улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 2,048,815 төгрөгийг, хариуцагчийн сөрөг нэхэмжлэл гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 667,646 төгрөгийг улсын орлогод тус тус хэвээр үлдээж, хариуцагчаас улсын тэмдэгтийн хураамжид 1,137,391 төгрөгийг гаргуулж нэхэмжлэгчид олгож шийдвэрлэжээ.

6. Нэхэмжлэгчийн төлөөлөгчийн гаргасан давж заалдах гомдлын агуулга:

6.1. “...Анхан шатны шүүх хэргийн материалд авагдсан нотлох баримтад үнэлэлт, дүгнэлт хийхдээ тоо, тооцооллын зөрүү гаргаж, үндэслэл бүхий шийдвэр гаргаагүй байна.

“...2017 оны түрээсийн гэрээний төлбөр 210,396,000 төгрөг, ашиглалтын зардал 8,314,018 төгрөг нийт 218,710,018 төгрөг байна.

*******-аас 2017 онд төлсөн 108,023,000 төгрөг...” гэж 2017 оны №02 тоот гэрээний дагуу *******-аас *******-д төлбөл зохих дүнг 110,686,918 төгрөг гэж тооцсон байна.

Гэвч тухайн гэрээний дагуу шүүхээс зөвтгөн залруулсан буюу шийдвэрийн 6.2.1-д тусгасан хүснэгтэд *******-аас зөвхөн түрээсийн төлбөрт төлбөл зохих дүнг нягтлан тооцоход 288,366,000 төгрөг байх ба ашиглалтын зардал 8,314,018 төгрөгийг нэмж, нийт 296,680,000 төгрөг, үүнээс хариуцагчийн төлсөн дүнг хасаж нийт төлбөл зохих бодит төлбөр 188,656,900 төгрөг байна.

Шүүхээс гэрээнд заасан нөхцөлөөр түрээсийн төлбөрт төлбөл зохих дүнг cap тус бүрээр нь нэг бүрчлэн жагсаан гаргасан хэдий ч үүнийг нэгтгэн тооцохдоо тоо тооцооллын алдаа гаргаж, 77,970,000 төгрөгийн зөрүүтэй буюу алдаатай дүгнэсэн байна.

6.2. Иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1 дэх хэсэгт заасан нотлох баримт үнэлэх журмыг зөрчиж, хэт нэг талыг барьж, үндэслэлгүй дүгнэлт хийсэн.

Түрээсийн №02, №18 дугаар гэрээнүүдийг 3 жилийн хугацаатай байгуулсан.

Харин хариуцагч *******-аас Ковид-19 цар тахлын улмаас гэрээг үргэлжлүүлэх боломжгүй болсон тул 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдөр түрээсийн талбайг нэхэмжлэгч "*******”ХХК-нд хүлээлгэн өгсөн гэж, харин нэхэмжлэгчээс түрээсийн талбайг 2020 оны 08 дугаар сард хүлээн авсан гэж зөрүүтэй тайлбарыг шүүх хуралдаанд гаргадаг. Нэхэмжлэгчээс хариуцагч *******-ийг 2020 оны 08 дугаар сарын 18-ны өдөр хүртэл түрээсийн талбайд үйл ажиллагаа явуулсан гэж маргаж байхад 2020 оны 11 дүгээр сарын 11-ний өдрөөс эхэлсэн гэх Засгийн газрын тогтоолыг үндэслэж, ******* нь 2020, 2021 онд үйл ажиллагаа явуулаагүй гэж дүгнэсэн нь үндэслэлгүй байна.

*******-аас *******-д хүргүүлсэн 2020 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн төлбөрийн нэхэмжлэхээр 2020 оны 06 дугаар сарын 18-ны өдрөөс 2020 оны 07 дугаар сарын 18-ны өдрийн түрээсийн төлбөрт 2,160,000 төгрөг нэхэмжилсэн ба *******-аас 2020 оны 08 дугаар сарын 12-ны өдөр 2,160,000 төгрөгийг “...pers turees 7 sar..." утгатайгаар шилжүүлснээр тухайн хугацаанд ******* нь түрээсийн талбайд үйл ажиллагаа явуулж байсан ба түүнийгээ ч хүлээн зөвшөөрч түрээсийн төлбөрийг төлсөн болох нь нотлогдож байна. Дээрх хугацааны буюу 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 08 дугаар сарын 18-ны өдрийг хүртэлх хугацааны 468 м.кв талбайн түрээсийн төлбөр 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн №/18 дугаартай “Үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээ”-нд заасны дагуу тооцоход нийт 34,560,000 төгрөг тооцогдож байна.

6.3. Шийдвэрийн 9-т “...Нэхэмжлэгч ******* нь хариуцагч *******-аас түрээсийн гэрээний алдангид 50,969,628 төгрөгийг нэхэмжилдэг, 2018 түрээсийн гэрээний үлдэгдэл төлбөр 144,198,546 төгрөгөөс 2018 оны түрээсийн гэрээгээр төлсөн 85,263,230 төгрөгийг хасахад 58,935,316 төгрөгийг төлөөгүй гэдгийг шүүх тогтоосон.

Харин түрээсийн гэрээ дуусгавар болсон 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөс хойшхи алдангийг тооцоход 2018 оны түрээсийн гэрээний үлдэгдэл төлбөр 58,935,316 төгрөгийн 50 хувиас хэтэрсэн мөнгөн дүн гарч байгаа тул Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.4 дэх хэсэгт зааснаар 58,935,316 төгрөгийн 50 хувь болох 29,467,658 төгрөгийг хариуцагч *******-аас гаргуулж, нэхэмжлэгч *******-д олгох нь зүйтэй байна гэжээ.

******* нь № 18 тоот гэрээний дагуу *******-ийн өмчлөлийн талбайд 2018 оны 12 дугаар сарын 01 -ний өдрөөс 2020 оны 08 дугаар сарын 18-ны өдөр хүртэл үйл ажиллагаа явуулсан болох нь хэргийн материалд авагдсан баримтуудаар бүрэн нотлогдон тогтоогдож байх тул тухайн гэрээний дагуу үйл ажиллагаа явуулсан хугацааны түрээсийн төлбөр болох нийт 174,300,000 төгрөгөөс төлсөн гэх 85,263,230 төгрөгийг хасаж үлдэгдэл төлбөр 89,036 770 төгрөг байна.

Үүнээс Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйл 232.4 дэх хэсэгт “...Анз нь торгууль, алданги гэсэн төрөлтэй байна. Анзын нийт дүн гүйцэтгээгүй үүргийн үнийн дүнгийн 50 хувиас хэтэрч болохгүй...” гэж заасны дагуу хугацаа хэтрүүлсний алдангид 44,518,385 төгрөг тооцогдож, шийдвэрийн 9-т тусгасан 29,467,685 төгрөгийн алдангиас 15,050,727 төгрөгийн зөрүү тооцогдож байна.

Иймд Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 10-ны өдрийн 192/ШШ2025/10583 дугаар шийдвэрт №02 тоот гэрээнээс тоо тооцооллын алдаа гаргаж хассан 77,970,000 төгрөг, №18 тоот гэрээний дагуу түрээсийн талбайд *******-ийн үйл ажиллагаа явуулсан хугацааны түрээсийн төлбөр болох 34,560,000 төгрөг, мөн №18 тоот гэрээний хугацаа хэтрүүлсний алдангийн зөрүү 15,050,717 төгрөг нийт 127,580,717 төгрөгийг *******- аас гаргуулахаар нэмэлт өөрчлөлт оруулж, *******-д нийт 323,469,921 төгрөгийг олгуулахаар шийдвэрлэж өгнө үү...” гэжээ.

7. Давж заалдах гомдолд хариуцагч талын гаргасан тайлбарын агуулга:

7.1. Манайх 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ныы өдөр талбайн хэмжээг 2 дахин бууруулсан ба 2019 оны 04 дүгээр сард талбайн хэмжээг мөн хэмжээгээр бууруулсан. 2019 оны сүүл буюу 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөс түрээсийн талбайг түрээслэхээ больж нэхэмжлэгч байгууллагад хүлээлгэж өгсөн.

Уг асуудалд анхан шатны шүүх үндэслэл бүхий дүгнэлт хийсэн. ******* нь сар бүр нэхэмжлэгч байгууллагаас түрээсийн төлбөрийн нэхэмжлэхийг хүлээн авч байсан бөгөөд хүлээн авсан гэдгээ баталгаажуулж, гүйцэтгэх захирал гарын үсэг зурж, нэхэмжлэгч байгууллагад нэг хувийн хүлээлгэж өгдөг байсан. Үүнийг нотлох баримт хэргийн 103-120 дахь талд нотлох баримтаар авагдсан ба нэхэмжлэгчийн гаргаж өгсөн төлбөрийн нэхэмжлэхийн баримтын доод хэсгээс харагддаг. Тус баримтаас харвал, 2019 оны 12 дугаар сараас хойш манайх гарын үсэг зурсан баримт байхгүй буюу төлбөрийн нэхэмжлэх хүлээж аваагүй, түрээслээгүй.

7.2. Мөн 2019 оны 12 дугаар сараас корона вирусийн цар тахал дэлхий даяар тархаж, хил гааль хаагдсантай холбоотой бараа материал оруулж ирэх буюу худалдан борлуулах үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй болсон учраас 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөс түрээсийн талбайг хүлээлгэж өгсөн нөхцөл байдлыг шүүх бүрэлдэхүүн анхаарч үзэхийг хүсэж байна. Хариуцагчийн гаргаж өгсөн баримт буюу хэргийн 77-80 дахь талд авагдсан баримтаас харвал, түрээсийн төлбөрийг бартераар өгсөн болох нь нотлогддог. 2019 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрөөс эхлэн өөрт байсан бараа бүтээгдэхүүний үнийг 50-70 хувь хямдруулж, хариуцагчид бартераар хүлээлгэж өгч, төлбөр тооцоог дуусгахаар шахсан. Шүүх хэрэгт авагдсан нотлох баримтын хүрээнд түрээсийн гэрээ дуусгавар болсон гэх агуулга бүхий дүгнэлт хийсэн нь үндэслэлтэй.

7.3. Анхан шатны шүүх тооцооллын хувьд алдаатай шийдвэр гаргасан гэх асуудлаар маргасан. Шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсгийн 6.2.1-д тусгагдсан тооцоолол алдаатай байсныг үгүйсгэхгүй. Гэвч шүүхийн шийдвэрийн тогтоох хэсэгт үндэслэлтэй гарсан тул шийдвэрийг хэвээр үлдээж өгөхийг хүсэж байна.

Учир нь шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсгийн 6.5-д хариуцагч байгууллагыг 43,000,000 төгрөг төлсөнтэй холбоотой дүгнэлт хийсэн. Хэргийн 17-35 дахь талд авагдсан Батбаярын Аня гэх хүний данснаас шилжүүлсэн баримтаас үзвэл, нийт 67,000,000 төгрөгийн төлбөр төлсөн болох нь харагддаг.

Мөн шүүхийн шийдвэрт хариуцагч түрээсийн төлбөрт нийт 153,342,956 төгрөгийг бартерын зүйлээр өгсөн гэж дүгнэсэн. Гэвч бодит байдал дээр бид нийт 225,441,512 төгрөгийн бартерын зүйл өгсөн. Хэргийн 77 дахь талд авагдсан баримтаар 2016 оны 06 дугаар сарын 08-ны өдөр 102,955,080 төгрөгийн 5 нэр төрлийн бараа бүтээгдэхүүн буюу бартерын зүйлийг нэхэмжлэгчид хүлээлгэж өгсөн. Талууд харилцан тохиролцож, бараа бүтээгдэхүүний үнийг 30 хувиар хямдруулж 72,000,000 төгрөгийн тооцооны баримт үйлдсэн. Гэтэл нэхэмжлэгч тал тус төлбөрийг хасаж тооцоогүй байсан. Тооцооллын хувьд алдаа гарсан боловч анхан шатны шүүх 195,000,000 төгрөгийг хариуцагчаас гаргуулахаар шийдвэрлэсэн. 72,000,000 төгрөгийн баримт болон бэлнээр өгсөн 12,000,000 төгрөг буюу нийт 85,000,000 төгрөгийн зөрүү гарч байна. Нэхэмжлэгч тал 77,790,000 төгрөгийн тооцооллын алдаа гаргасан гэж маргаж байгаа боловч төлбөр төлсөн баримтуудыг тулгаж үзвэл, 6,000,000 төгрөгийн илүү төлөлт хийснийг анхан шатны шүүх хасаж тооцоогүй, бид 6,000,000 төгрөгтэй холбоотой асуудлаар давж заалдах гомдол гаргаагүй. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсгийн тооцоолол алдаатай гарсан боловч тогтоох хэсэгт 195,000,000 төгрөг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй.  Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж өгнө үү гэжээ.

ХЯНАВАЛ:

1. Давж заалдах шатны шүүх хэргийг бүхэлд нь хянаад нэхэмжлэгчийн төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлын зарим хэсгийг хангаж, шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулав.

2. Нэхэмжлэгч ******* нь хариуцагч *******-д холбогдуулан түрээсийн төлбөр, ашиглалтын зардал, алдангид нийт 377,893,063.5 төгрөг гаргуулах нэхэмжлэл гаргасныг хариуцагч эс зөвшөөрч, “...түрээсийн төлбөрийн үлдэгдэлд бартераар бараа материал өгч тооцоо дууссан, хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн тул шаардах эрхгүй...” гэж маргасан.

Улмаар хариуцагч 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн №18 тоот үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслүүлэх түрээсийн гэрээг Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1.1, 56.1.8, 318 дугаар зүйлийн 318.4-т заасны дагуу хууль зөрчсөн, хуульд заасан тохиолдолд зохих этгээдийн зөвшөөрөлгүй хийсэн хэлцэл тул тус хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгох  сөрөг нэхэмжлэл гаргасныг нэхэмжлэгч эс зөвшөөрч“…*******-ийн зүгээс тухайн гэрээг хүчин төгөлдөр гэдгийг хүлээн зөвшөөрч түрээсийн төлбөрийг мөнгө, бараа материалаар хэсэгчлэн төлж, тодорхой үйлдлээр гэрээг хүлээн зөвшөөрч байсан, түрээсийн 1096 м.кв талбай нь бие даасан бүртгэлтэй үл хөдлөх хөрөнгө биш тул улсын бүртгэлд бүртгүүлэх шаардлагагүй, сөрөг нэхэмжлэлийн хувьд хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн гэж тус тус маргажээ.

3. Анхан шатны шүүх хэрэгт цугларсан нотлох баримтыг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.2 дахь хэсэгт зааснаар тухайн хэрэгт хамааралтай, ач холбогдолтой, үнэн зөв, эргэлзээгүй талаас нь үнэлж дараах үйл баримтыг зөв тогтоосон байна. Үүнд;

3.1. Зохигчид 2017 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн №02 дугаартай түрээсийн гэрээгээр, нэхэмжлэгч *******-ийн өмчлөлийн *******дугаар давхарт 2200 м.кв, 1 дүгээр давхарт 196 м.кв нийт 2396 м.кв талбайг 2017 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэл 3 жилийн хугацаагаар хариуцагч *******-д түрээслүүлэхээр тохиролцсон. /хх-36-40/

3.2. Мөн зохигчид 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн №18 дугаартай түрээсийн гэрээг /шинэчлэн/ байгуулж, уг гэрээгээр дээрх хаягт байрлах үл хөдлөх хөрөнгөнөөс 1096 м.кв талбайг 2017 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэл 3 жилийн хугацаагаар түрээслүүлэхээр тохиролцсон.  /хх-41-46/

4. Анхан шатны шүүх талуудын хооронд байгуулсан гэрээг Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1 дэх хэсэгт заасан түрээсийн гэрээний харилцаа гэж зөв дүгнэсэн.

4.1. Хариуцагч түрээсийн гэрээг Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1.1, 56.1.8, 318 дугаар зүйлийн 318.4 дэх хэсэгт заасны дагуу нэхэмжлэгч талаас хуулийн этгээдийг төлөөлөх эрх бүхий этгээд байгуулаагүй, үл хөдлөх эд хөрөнгө түрээслэх гэрээг улсын бүртгэлд бүртгүүлээгүй үндэслэлээр хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгохоор сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагаа тодорхойлсон. 

4.2. Түрээсийн гэрээг *******-ийг төлөөлж гүйцэтгэх захирал Х.*******, *******-ийг ерөнхий санхүүч болон захирал М.Болортуяа нар баталж, тамга дарсан байх тул түрээсийн гэрээг талуудын эрх бүхий этгээдүүд байгуулсан гэж үзнэ.

Тодруулбал, гэрээнд компанийн ажилтан гарын үсэг зурсан нь тухайн хуулийн этгээдийн дотоод зохион байгуулалтын асуудал бөгөөд зохигч өнгөрсөн хугацаанд гэрээг хэрэгжүүлсэн байгаагаас үзвэл гэрээг хүчинтэй гэж хүлээн зөвшөөрч байжээ.

4.3. Түүнчлэн Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.3 дах хэсэгт “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол түрээсийн гэрээг бичгээр байгуулах бөгөөд үл хөдлөх эд хөрөнгө түрээслэх гэрээг үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлнэ” гэж, 318.4 дэх хэсэгт “Энэ хуулийн 318.3-т заасан шаардлагыг хангаагүй гэрээ хүчин төгөлдөр бус байна” гэж тус тус заасан. 

Хуульд өөрөөр заагаагүй бол эд хөрөнгийн төрлөөс үл хамаарч түрээсийн гэрээг заавал бичгээр байгуулах ёстой бөгөөд энэ нь Иргэний хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.2 дах хэсэгт зааснаар энгийн хэлбэртэй бичгийн хэлцэл нь хүсэл зоригоо илэрхийлэгч этгээд гарын үсэг зурснаар хүчин төгөлдөр болно гэж зааснаар хүчин төгөлдөр болох учиртай.

4.4. Үүнээс гадна үл хөдлөх эд хөрөнгийг бүхэлд нь бусдад түрээслэх нөхцөлд үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлд гэрээг заавал бүртгүүлэхээр зааж, харин үл хөдлөх эд хөрөнгийн зарим хэсгийг түрээслэх нөхцөлд гэрээг бичгээр байгуулах шаардлагад нийцсэн бол гэрээг хүчин төгөлдөр гэж үзнэ.

Иймд талуудын хооронд байгуулсан түрээсийн гэрээний хүчин төгөлдөр байдлын талаар хийсэн анхан шатны шүүхийн дүгнэлт үндэслэлтэй.

5. Харин шүүх хэрэгт авагдсан баримтын хүрээнд тооцооллыг хийхдээ алдаа гаргаж, хуулийг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн байх тул давж заалдах шатны шүүхээс зөвтгөж дараах байдлаар шийдвэрт өөрчлөлт оруулна.

5.1. Нэхэмжлэгч нь 2017 оны 11 дүгээр сарын 08-ны өдрийн №02 дугаартай Түрээсийн гэрээний дагуу түрээсийн талбайг хариуцагчийг 2017 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдөр хүртэл ашигласан тул түрээсийн төлбөрт 324,693,259.60 төгрөг, ашиглалтын зардал 8,314,018.01 төгрөг, нийт 333,007,277.61 төгрөг төлөх үүрэгтэй гэж шаардсан боловч гэрээний 3.4-т заасны дагуу тооцооллыг хийхэд;

2017 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 2396 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 7500 төгрөг, нийт 17,970,000 төгрөгөөр,

2018 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 2396 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 8000 төгрөг, нийт 19,168,000 төгрөгөөр,

2018 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 2396 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 9000 төгрөг, нийт 21,564,000 төгрөгөөр,

2018 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 04 дүгээр сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 2396 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 10000 төгрөг, нийт 23,960,000 төгрөгөөр,

2018 оны 04 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 05 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 2396 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 12000 төгрөг, нийт 28,752,000 төгрөгөөр,

2018 оны 05 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 2098 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 13000 төгрөг, нийт 27,274,000 төгрөгөөр,

2018 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 4 сарын хугацаанд 2396 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 15000 төгрөг, сард 31,470,000 төгрөг, 4 сард 125,880,000 төгрөгөөр,

2018 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ний өдрийг хүртэл, 1002 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 15000 төгрөг, нийт 22,545,000 төгрөг,

нийт 2017 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ний өдрийг хүртэл түрээсийн төлбөрт 287,113,000 төгрөг, ашиглалтын зардалд 8,314,018 төгрөг, нийт 296,680,018 төгрөгийн тооцоолол гарч байна.

Талууд гэрээгээр анх тохирсон 2396 м.кв талбайн хэмжээг бууруулсан хугацаа, хэмжээ, ашиглалтын зардалд маргаагүй.

Уг гэрээний төлбөрт хариуцагчаас төлсөн 108,023,100 төгрөгийг хасч, үлдэх 188,656,918 төгрөгийг хариуцагч ******* төлөх үүрэгтэй байна.

5.2. Мөн нэхэмжлэгч нь хариуцагчид 2018 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн №18 дугаартай Түрээсийн гэрээгээр 1096 м.кв талбайг түрээслүүлсэн ба талбайн хэмжээг 2019 оны 04 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 540 м.кв, 2019 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 612 м.кв, 2019 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 540 м.кв, 2019 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 468 м.кв тус тус болгож багасгасан талаар талууд маргаагүй.

Харин түрээсийн талбайг ашигласан хугацааг нэхэмжлэгч 2018 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 08 дугаар сарын 18-ны өдрийг, хариуцагч нь 2018 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг хүртэл ашигласан гэж өөр өөрөөр тайлбарласныг анхан шатны шүүх /Ковид-19/ цар тахлын улмаас гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчин зүйлийн нөлөөлөлд хамруулан хариуцагчийг түрээсийн талбайг ашиглаж чадахгүй нөхцөл байдал үүсэж, улмаар 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөс хойш ашиглаагүй гэж үзсэнийг буруутгахгүй.

Дээрх 2 гэрээний ашиглалтын зардалд талууд маргаагүй тул нэхэмжлэгчийн тодорхойлсон хэмжээгээр ашигласан хугацаанд хамаарах зардлыг тооцно.

5.3. Дээрх талбайн хэмжээ, хугацаагаар тооцоход түрээсийн төлбөрт;

2018 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2019 оны 04 дүгээр сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 1096 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 15000 төгрөг, сард 16,440,000 төгрөг, 4 сард 65,760,000 төгрөгөөр,

2019 оны 04 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2019 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 540 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 15000 төгрөг, нийт 8,100,000 төгрөгөөр, 3 сард 24,300,000 төгрөгөөр,

2019 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2019 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 612 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 15000 төгрөг, нийт 9,180,000 төгрөгөөр, 3 сард 27,540,000 төгрөгөөр,

2019 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2019 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрийг хүртэл, 540 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 15000 төгрөг, нийт 8,100,000 төгрөгөөр,

2019 оны 11 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг хүртэл, 468 м.кв талбайн үнийг 1 м.кв тутамд 15000 төгрөг, нийт 7,020,000 төгрөгөөр, 2 сард 14,040,000 төгрөгөөр,

нийт 2018 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг хүртэл түрээсийн төлбөр 139,740,000 төгрөг, ашиглалтын зардалд 5,538,546 төгрөг, нийт 145,278,551 төгрөгийн тооцоолол гарч байна.

Талууд гэрээгээр анх тохирсон 1096 м.кв талбайн хэмжээг бууруулсан хугацаа, хэмжээ, ашиглалтын зардалд маргаагүй.

Уг гэрээний төлбөрт хариуцагчийн төлсөн 85,263,230 төгрөгийг хасч, үлдэх 60,015,321 төгрөгийг хариуцагч ******* нь төлөх үүрэгтэй байна.

5.4. Хэдийгээр хариуцагчаас 1-р хавтаст хэргийн 39 дүгээр талд авагдсан түрээсийн гэрээний төлбөрийн үлдэгдлийг 204,902,870.61 төгрөг гэсэн баримт гаргаж өгсөн боловч гэрээний талууд хамтдаа гарын үсэг зураагүй байх тул тооцоо нийлж харилцан хүлээн зөвшөөрсөн гэж дүгнэх боломжгүй байна.

5.5. Түүнчлэн нэхэмжлэгч нь түрээслүүлэгчийн хувиар түрээсийн талбайг хариуцагчид хүлээлгэн өгсөн, хожим хүлээн авсан тохиолдолд уг үйл баримтыг өөрөө нотлох боломжтой ба хариуцагч тал түрээсийн талбайг ашигласан байдлыг баримтаар нотлоогүй.

Хэрэгт авагдсан хариуцагчаас нэхэмжлэгчид 2020 оны 08 дугаар сарын 12-ны өдөр “Pers turees 7 sar” гэх утгаар шилжүүлсэн 2,160,000 төгрөгийн гүйлгээ, нэхэмжлэгч талын дангаар үйлдсэн төлбөрийн нэхэмжлэх гэх зэрэг баримтуудаас хариуцагчийг түрээсийн талбайг 2020 онд ашигласан гэж шууд дүгнэхэд учир дутагдалтай байна. /хх-32/

Дээрхийг нэгтгээд, Түрээсийн №02 дугаартай гэрээний төлбөрт 188,656,918 төгрөг, №18 дугаартай гэрээний төлбөрт 60,015,321 төгрөг, бүгд нийлээд 248,672,239 төгрөгийг хариуцагч төлөх үүрэгтэй гэж үзэв.

Иймд, нэхэмжлэгчийн давж заалдах гомдлоос анхан шатны шүүх №02 дугаартай түрээсийн гэрээний төлбөрийг нэгтгэн тооцохдоо тоо тооцооллын алдаа гаргасан гэх гомдлыг хангаж, харин №18 дугаартай түрээсийн гэрээний төлбөрт 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 08 дугаар сарын 18-ны өдрийг хүртэлх хугацааны 468 м.кв талбайн түрээсийн төлбөрт 34,560,000 төгрөг гаргуулах тухай гомдлыг хангахгүй орхив.

6. Нэхэмжлэгч тал 50,969,627.5 төгрөгийн алданги шаардсан байхад анхан шатны шүүх 58,000,000 төгрөгийн алданги тооцож, үүнээс 50 хувийг хангаж шийдвэрлэсэн нь нэхэмжлэлийн шаардлагаас хальсан байна.

Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.8-д “Анзын хэмжээ илт их байвал хэргийн нөхцөл байдлыг харгалзан шүүх түүнийг багасгаж болно” гэж заажээ.

Тодруулбал, хэргийн баримтаар /Ковид-19/ цар тахлын улмаас хуулийн этгээдийн үйл ажиллагааг хязгаарласан нөхцөл байдал нь хариуцагч *******-ийн хүсэл зориг, хяналтаас гадуур, урьдчилан таамаглах, даван туулах, сэргийлэх арга хэмжээ авах боломжгүй гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчин зүйлийн шинжтэй нөхцөл байдалд хамаарах тул хариуцагчийн гэрээгээр хүлээсэн үүргээ зохих ёсоор биелүүлээгүй нөхцөлийг хүндэтгэн үзэх шалтгаантай байсан гэдэг тайлбарыг хүлээн авна.

Иймээс хэргийн нөхцөл байдлыг харгалзан 50,969,627.5 төгрөгийн алдангийн 50 хувийн хөнгөлж, алдангид 25,454,815 төгрөгийг нэхэмжлэгчид олгосон өөрчлөлт оруулна.

7. Харин Иргэний хуулийн 220 дугаар зүйлийн 220.1 дэх хэсэгт “Гэрээ байгуулах үндэслэл болсон нөхцөл байдал гэрээ байгуулсны дараа илтэд өөрчлөгдсөн, ийнхүү өөрчлөгдөхийг талууд урьдчилан мэдэж байсан бөгөөд гэрээг байгуулахгүй байх буюу өөр агуулгаар байгуулах боломжтой байсан бол гэрээг өөрчлөгдсөн нөхцөл байдалд нийцүүлэхийг талууд харилцан шаардах эрхтэй.” гэж заажээ.

Хэргийн баримтаар хариуцагч нь  /Ковид-19/ цар тахлын улмаас түрээсийн зүйлийг ашиглах боломжгүй болж, үүнтэй холбоотой түрээсийн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх хүсэлтийг нэхэмжлэгчид гаргаж байгаагүй байх тул ашиглаагүй хугацааны гэх түрээсийн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх ёстой гэсэн тайлбарыг хүлээн авахгүй.

8. Талууд үндсэн болон сөрөг нэхэмжлэлийн хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар  маргаж байхад шүүх зөвхөн сөрөг нэхэмжлэлийн хөөн хэлэлцэх хугацааны талаар дүгнэлт хийхдээ хуулийг буруу тайлбарласныг залруулна.

8.1. Хариуцагч нь  гэрээ, хэлцлийг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгох тухай сөрөг нэхэмжлэл гаргасан болохоос гэрээний үүрэг шаардаагүй  тул Иргэний хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.1-д зааснаар хөөн хэлэлцэх ерөнхий хугацаа арван жил байна. Иймээс сөрөг нэхэмжлэлийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан гэх анхан шатны шүүхийн дүгнэлт үндэслэлгүй.

Түүнчлэн энэхүү магадлалын хянавал хэсгийн 4.2-т талуудын хооронд байгуулсан Түрээсийн №2, №8 дугаартай гэрээ хүчин төгөлдөр гэж дүгнэсэн тул түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгох тухай сөрөг нэхэмжлэлийг хангахгүй.

8.2. Харин Иргэний хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.2.1-т зааснаар гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа 3 жил байна.

Талуудын маргаан бүхий Түрээсийн №02, №18 дугаартай гэрээний хугацаа 2020 оны 12 дугаар сарын 01-ний өдөр дууссан, хариуцагч түрээсийн төлбөрт бартераар эд зүйл өгсөн, мөн нэхэмжлэгч 2020 оны 07 дугаар сард төлбөр шаардсан нэхэмжлэл хариуцагчид илгээж, хариуцагч хамгийн сүүлд 2020 оны 08 дугаар сарын 20-ны өдөр мөнгө шилжүүлсэн зэрэг үйл баримтуудаас үзэхэд нэхэмжлэгч нь үүргийн зөрчлийн талаар эрхээ зөрчигдсөнийг мэдэж байсан. /хх-35, 112-128/

Нэхэмжлэгч ийнхүү мэдсэнээс хойш түрээсийн төлбөрийг хариуцагчаас хэрхэн шаардсан баримтгүй, 3 жилийн хугацаа өнгөрсний дараа хариуцагчийг эрэн сурвалжлуулахаар шүүхэд хандаж, 2025 оны 06 дугаар сарын 23-ны өдөр шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан байгаа нь хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн гэж үзэх боловч хариуцагч тал энэ талаар гомдол гаргаагүй тул талуудын зарчмын үүднээс нэмэлт дүгнэлт өгөхгүй.

9. Дээр дурдсан үндэслэлээр нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн гаргасан давж заалдах гомдлын зарим хэсгийг хангаж, анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж давж заалдах шатны шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэв.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.1.2 дахь хэсэгт заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1.Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 10-ны өдрийн 192/ШШ2025/10583 дугаар шийдвэрийн

Тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтыг “Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1, 232 дугаар зүйлийн 232.6-д заасныг тус тус баримтлан хариуцагч *******-аас  274,157,153 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгч *******-д олгож, нэхэмжлэлээс үлдэх 103,735,910 төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгосугай.”гэж 

 

Тогтоох хэсгийн 2 дах заалтыг “Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1.8 дэх хэсэгт заасныг баримтлан хариуцагч *******" ХХК-ийн гаргасан нэхэмжлэгч ******* ХХК-нд холбогдох 2018 оны 11 сарын 16-ны өдрийн 18 дугаартай Үйлчилгээний зориулалттай ажлын байр түрээслэх  гэрээг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоолгох тухай  сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосугай.” гэж

 

Тогтоох хэсгийн 3 дах заалтын “Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1, 56.2, 60 дугаар зүйлийн 60.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7.1.1 дэх хэсэгт зааснаар нэхэмжлэгчийн улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 2,048,815 төгрөгийг, хариуцагчийн сөрөг нэхэмжлэл гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 667,646 төгрөгийг улсын орлогод тус тус хэвээр үлдээж, хариуцагчаас улсын тэмдэгтийн хураамжид 1,528,736 төгрөгийг гаргуулж нэхэмжлэгчид олгож.” гэж тус тус өөрчлөн шийдвэрийн бусад заалтыг хэвээр үлдээсүгэй.

2. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.3 дахь хэсэгт зааснаар нэхэмжлэгчийн давж заалдах гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 795,854 төгрөгийг шүүгчийн захирамжаар буцаан олгосугай.

 

3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.3, 172 дугаар зүйлийн 172.1 дэх хэсэгт зааснаар магадлал танилцуулан сонсгомогц хүчинтэй болох бөгөөд зохигч, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч магадлалыг эс зөвшөөрвөл гардан авсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор хяналтын журмаар Улсын дээд шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй болохыг дурдсугай.

 

4. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.4, 119.7 дахь хэсэгт тус тус зааснаар магадлалыг танилцуулан сонсгож, 14 хоног өнгөрснөөс хойш 14 хоногийн дотор шүүхэд хүрэлцэн ирж магадлалыг гардан авах үүргээ биелүүлээгүй нь хяналтын журмаар гомдол гаргах хугацааг тоолоход саад болохгүй бөгөөд шүүх хуралдаанд оролцоогүй талд гардуулснаар гомдол гаргах хугацааг тоолохыг тайлбарласугай.

 

 

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ                                      Б.МАНДАЛБАЯР

 

                ШҮҮГЧИД                                       Н.ГЭРЭЛТУЯА

 

                                                                        Ц.ЦЭРЭНДУЛАМ