2026          0           07                                          206/МА2026/00009

 

 

 *******.*******ийн нэхэмжлэлтэй

 иргэний хэргийн тухай

 

Ховд аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн иргэний хэргийн шүүх хуралдааныг шүүгч М.Нямбаяр даргалж, шүүгч Ж.тгонхишиг, Ерөнхий шүүгч Н.Туяа нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар,

Ховд аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн шүүгч .Мөнхбат даргалж шийдвэрлэсэн 2026 оны 0 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 39/ШШ2026/00052 дугаар шийдвэртэй,

Ховд аймгийн Жаргалант сумын ичигт багийн ******* дугаар *******ны ******* оршин суух, ******* овогт *******огоогийн *******ийн нэхэмжлэлтэй,

Ховд аймгийн Жаргалант сумын Наран багийн ******* байрны тоотод оршин суух, овогт т холбогдох,

Үндсэн нэхэмжлэл: “0-06 улсын дугаартай, Toyota Prius Alpha загварын тээврийн хэрэгсэл гаргуулах тухай үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагатай,  0-06 улсын дугаартай, Toyota Prius Alpha загварын тээврийн хэрэгслийг 9 сар ашигласны  хохиролд 27.000.000 төгрөг гаргуулах” тухай нэмэгдүүлсэн шаардлагатай,

Сөрөг нэхэмжлэл: Ш.ыг “0-06 улсын дугаартай, Toyota Prius Alpha загварын тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр тогтоолгох, уг тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр бүртгэхийг Ховд аймгийн Авто тээврийн төвд даалгах”, “Ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.000.000 төгрөг гаргуулах” тухай иргэний хэргийг нэхэмжлэгч *******.******* түүний өмгөөлөгч  Н.юунчимэг,  хариуцагч  Ш. нарын давж заалдах журмаар гаргасан гомдлыг үндэслэн 2026 оны 03 дугаар сарын 05-ны өдөр хүлээн авч, Ерөнхий шүүгч Н.Туяагийн илтгэснээр хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: нэхэмжлэгч *******.*******, түүний өмгөөлөгч Л.анболд, Н.юунчимэг /цахимаар/, хариуцагч Ш., түүний өмгөөлөгч Д.Эрдэнэчимэг, Ж.Энхжаргал /цахимаар/, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Р.Лхагвасүрэн нар оролцов.

                                                    

ТДРХЙЛХ нь:

.Нэхэмжлэлийн үндэслэл: 

.. Ш. нь 202 оны 05 дугаар сарын 0-ны өдөр миний 0-06 улсын дугаартай сувдан цагаан өнгөтэй автомашиныг хадам эгчийгээ аян-Өлгий аймагт эмчид үзүүлээд ирье гэж гуйгаад аваад явсан. эвч уг автомашиныг маргааш, нөгөөдөр өгье гээд одоо хүртэл өгөөгүй. Toyota Prius Alpha загварын сувдан цагаан өнгөтэй 0-06 улсын дугаартай автомашиныг Ш.ын хууль бус эзэмшлээс гаргуулж, Мөн Ш.аас миний автомашиныг 9 сар буюу 270 хоног ашигласан хугацаанд учирсан хохирлыг хоногт 00.000 төгрөгөөр тооцон 27.000.000 төгрөгийг тус тус гаргуулж өгнө үү гэжээ.

2. Хариуцагчийн тайлбар, татгалзал:

2.. и .атхишиг, .олдбаатар, .атзориг, .Лхамсүрэн нартай хамтарч 202 оны 0******* дугаар сарын 06-ны өдөр 2 давхар 25******* метр квадрат карказ дээврийн дулаалга, суурийн дулаалга, хар шал цутгалтын ажил, нэг давхрын өрлөгийн хийж гүйцэтгэсний дараа *******.*******ийн зан ааш нь хувирч аман гэрээгээ зөрчсөн. Анх Ховд аймгийн Жаргалант суманд айлын байрыг 202 оны үнэлгээгээр метр квадратыг 50.000-*******0.000 төгрөгөөр барилгыг 350.000.000 төгрөгийн төсөвтэй барихаар тохиролцож, ашгаа 50, 50 хувиар хувааж авахаар тохирсон. этэл *******.******* нь барилгын ажил 2 давхар дээр явж байхад ашгаа хуваахаа больж, хөлс төлнө гэсэн. *******.******* нь 202 оны 0 дүгээр сарын 29-ний орой Ш. миний улсын дугаартай .атхишигт 9,500,000 төгрөгөөр худалдан авч өгсөн. Миний ажлын хөлсний урьдчилгаа болгон 0-06 улсын дугаартай автомашиныг надад өгсөн. Үлдэх ажлын хөлс 25.500.000 төгрөгийг өнөөдрийг хүртэл өгөөгүй чирэгдүүлж байна. Ш. би аман гэрээгээр барилгын суурь, карказ угсралт хийхээр тохиролцсон. этэл *******.******* нь бид хэдээр өөрийн дэлгүүрийн дотор засал, хашаан доторх байшингаа нураалган зөөвөрлүүлж, мөн дэлгүүрийн бараа зөөлгөх ажил хийлгэсэн. Ажлын бус цагаар хамт ажилладаг хүнийг дуудан архидан согтуурч, үүрийн -5 цагийн үед гэрт нь оруулдаг атлаа 6 цагт ажилдаа ир гэх шаардлага тавьдаг. Дээрх архидан согтуурсан талаарх явдлыг манай хамт ажилладаг ахыг надад хэлж болохгүй гэж сүрдүүлснийг би сүүлд мэдсэн. *******.******* барилгын тоног төхөөрөмж, эд материалыг бидэнд бэлэн гэж хэлсэн мөртлөө яг ажил хийх үед бэлэн байгаагүйгээс шалтгаалж зөөврийг бид хэдээр хийлгэсэн, барилга барихад ашигладаг арматур, катанг зэрэг материалыг өөр барилга дээр очиж бэлдсэн. Манай бригадын ажилчдыг хутгаар айлгаж, хэл амаар доромжилдог үйлдлийг тус тус хүлээн зөвшөөрөөгүй цаашид хамтарч ажиллахаас татгалзсан. Иймд нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.

3. Сөрөг нэхэмжлэлийн үндэслэл:

3. Ш. би *******.*******тэй хамтарч Ховд аймгийн Жаргалант сумын Жаргалан багт айлын тансаг зэрэглэлийг амины орон сууцыг 350.000.000 төгрөгөөр барьж, зах зээлд 500.000.000 төгрөгөөр зарж, ашгаа 50:50 хувиар хувааж авахаар тохиролцсон. и бригадаараа барилгын суурь, карказ угсралт хийхээр болсон. 202 оны 0 дүгээр сарын 29-ний орой Ш. би улсын дугаартай автомашинаа .атхишигт  9.500.000 төгрөгийг худалдан авч өгсөн. Мөн миний ажлын хөлсний урьдчилгаанд *******.******* нь 0-06 улсын дугаартай автомашиныг гэрчилгээний хамт надад өгсөн. Тухайн үед 0-06 улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээг миний нэр дээр шилжүүлж өгнө гэдэг байсан. *******.******* нь барилгын ажил 2 давхар дээр явж байхад ашгаа хуваахаа больж, хөлс төлнө гэсэн. 202 оны үнэлгээгээр метр квадратыг 50.000-*******0.000 төгрөгийн үнэлгээгээр 202 оны 0******* дугаар сарын 06-ны өдөр 2 давхар 25******* метр квадрат карказ дээврийн дулаалга, суурийн дулаалга, хар шал цутгалтын ажил, нэг давхрын өрлөгийн хийж гүйцэтгэсэн нь 202 оны барилгын үнэлгээгээр 57.000.000 төгрөг. Иймд намайг өмчлөгчөөр тогтоож, уг тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр бүртгэхийг Ховд аймгийн авто тээврийн төвд даалгуулах, мөн ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.500.000 төгрөг гаргуулж өгнө үү гэжээ.

. Сөрөг нэхэмжлэлд гаргасан тайлбар, үндэслэл:

"0-06 улсын дугаартай Toyota Prius Alpha загварын тээврийн хэрэгслийг түүний өмчлөлд шилжүүлсэн талаар ямар нэгэн харилцан тохиролцсон зүйл байхгүй тул би уг тээврийн хэрэгслийг түүнд шилжүүлэхийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна. Алын хөлсний үлдэгдэл гэж байгаа үнийн дүн бол ямар ч үндэслэлгүй байна. Учир нь Ш. нь хийж гүйцэтгээгүй ажлын хөлсийг надаас нэхэмжлэл байгааг би хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа тул сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.

5. Ховд аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны 0 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 39/ШШ2026/00052 дугаар шийдвэрээр:

5.. Иргэний хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.. дэх заалт, 00 дугаар зүйлийн 00., 06 дугаар зүйлийн 06., 29 дүгээр зүйлийн 29., 33 дугаар зүйлийн 33. дэх хэсэгт заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч *******.*******ийн хариуцагч Ш.т холбогдох "006 улсын дугаартай Toyota Prius Alpha загварын тээврийн хэрэгслийг хууль бус эзэмшлээс гаргуулах", "автомашиныг шилжүүлэх үүргээ биелүүлээгүйн улмаас учирсан хохирол 27.000.000 төгрөг гаргуулах" шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг бүхэлд нь, хариуцагч Ш.ын нэхэмжлэгч *******.*******т холбогдох ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.500.000 төгрөг гаргуулах тухай шаардлагыг тус тус хэрэгсэхгүй болгож, хариуцагч Ш.ыг 0-06 улсын дугаартай Toyota Prius Alpha загварын тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр тогтоож, уг тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр хариуцагч Ш.ыг бүртгэж, холбогдох гэрчилгээ олгохыг "Ховд аймгийн авто тээврийн төв"-д даалгаж,

5.2. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.2, 60 дугаар зүйлийн 60. дэх хэсэгт заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч *******.*******ийн хариуцагч Ш.т холбогдуулан нэхэмжлэл гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 363.50 төгрөгийг, хариуцагч Ш.ын нэхэмжлэгч *******.*******т холбогдуулан нэхэмжлэл гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 355.650 төгрөгийг тус тус улсын орлогод хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгч *******.*******ээс улсын тэмдэгтийн хураамжид 70.200 төгрөгийг гаргуулан хариуцагч Ш.т олгож,

5.3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.2 дахь хэсэгт заасныг баримтлан зохигч, гуравдагч этгээд, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч нь энэхүү шийдвэрийг гардан авсан өдрөөс хойш хоногийн дотор Ховд аймгийн эрүү, иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах эрхтэйг тайлбарлаж шийдвэрлэжээ.

6. Нэхэмжлэгчийн давж заалдсан гомдлын агуулга болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Миний бие Ховд аймаг дахь Сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны 0 сарын 23-ны өдрийн 39/ШШ2026/00052 дугаартай шийдвэрийг эс зөвшөөрч дараах давж заалдах гомдол гаргаж байна. Ш. гэгч нь 202 оны 05 сарын 0-ны өдөр нар дээр маш их айдастай сандарч ирээд манай эгчийн бие маш муу байна. Яаралтай аян-Өлгий аймагт аваачиж эмчид үзүүлчхээд ирмээр байна гээд миний 0-06 улсын дугаартай машиныг дахин дахин гуйгаад байхаар нь би яаралтай яваад ирээрэй гээд машинаа би өгөөд явуулсан. этэл миний машиныг Ш. одоо хүртэл өгөхгүй байна. Ш.аас машинаа нэхэхээр маргааш, нөгөөдөр аваачаад өгье гэсээр өдий хүртэл өгөхгүй байна. Ш. нь миний машиныг залилаад авч явчхаад өдий хүртэл өгөхгүй байгаад гомдолтой байна.

. эрч .атзориг *******.******* надтай ярихдаа уучлаарай ахаа би таны эсрэг мэдүүлэг өгөх болсон. Ш. ах ирж надтай уулзахдаа надаас гуйсан.

2. эрч .атхишигийг Ш. анх хамт дагуулж ирсэн. Ажиллах хугацаандаа хамт ирж, хамт явдаг байсан. Ажлаа хаяад явахад нь хамт хаяад явсан. .атхишиг нь Ш.ын найз нь буюу хамааралтай хүн. *******.******* миний бие .атхишигийг огт танихгүй. Ш. нь миний машиныг залилж авч яваад 9 сар болж байна. Иймд Ш.аас миний машиныг 9 сар буюу 270 хоног ашигласан хугацааны хохирол хоногт 00.000 /нэг зуун мянган/ төгрөгөөр тооцон 27.000.000 /хорин долоон сая/ төгрөгийг гаргуулж өгнө үү.

Миний 0-06 улсын дугаартай машиныг манай гэр бүл 3 жил мөнгийг нь цуглуулж байгаад авсан ганц машин билээ. Энэ машинаар өндөр настай аав, ээж, хүүхдүүдээ сургууль цэцэрлэгт нь байнга зөөдөг байсан. доо машингүй амьдрал маш хүнд байна. Эхнэр хүүхэд машин авч ир гээд байх суухын аргагүй байдалд хүргэж байна. Манай гэр бүлд энэ машины талаар байнга хэрүүл маргаан, уйлаан, шуугиан болж байна. эр бүл ч салахдаа хүрч байна. Ш. нь 0.000.000 /арван сая/ төгрөг зээлдээч шүүхээс өрөө төл гээд өдөр болгон нэхээд байна гээд гуйгаад салахгүй болохоор нь би 0.000.000 /арван сая/ төгрөг зээлсэн. Ш. нь барилга барилцаад жаахан явж байгаад давхарт хүрмэгц яваад өгсөн. и Ш.т зээлсэн 0.000.000 /арван сая/ төгрөгөөсөө ажлын хөлсөнд нь 2.000.000 /хоёр сая/ төгрөгийг өгнө. Ш.аас үлдэх *******.000.000 /найман сая/ төгрөгийг буцаан гаргуулж өгнө үү. Ш. нь барилгын мэргэжилгүй учраас хийсэн зүйл нь муруй, хазгай, манаачийнд ороод боорцог идээд хэвтээд байдаг мөнгө хайж байна гээд гадуур яваад байдаг байсан. Ш. нь залхуу, ажлын үр дүн муутай, энэ бүгдийг нь хэлэхэд уурлаад яваад өгсөн. Ш. нь явахдаа миний 3.000.000 /гурван сая/ төгрөгийн үнэтэй багажийг хулгайлаад аваад явчихсан. доо хүртэл өгөхгүй байна. Нэхэхээр уучлаарай би санаандгүй аваад явчихсан байна лээ. Чи нааш, цааш битгий хэлээрэй аваачаад өгье гээд өдий хүртэл өгөхгүй байна.

Иймд Ховд аймгийн Сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны 0 сарын 23-ны өдрийн 39/ШШ2026/00052 дугаартай шийдвэрийг хүчингүй болгож, 0-06 дугаартай машиныг Ш.ын хууль бус эзэмшлээс гаргуулж, надад олгуулж, миний зөрчигдсөн эрхийг сэргээж өгнө үү гэжээ.

7. Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Л.анболд давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Ховд аймаг дахь сум дундын анхан шатын шүүхийн 2026 оны дүгээр сарын 23-ны өдрийн 52 дугаартай шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож анхан шатны шүүхээр дахин хэлэлцүүлж өгнө үү гэжээ.

*******. Нэхэмжлэгч *******.******* түүний өмгөөлөгч Н.юунчимэг давж заалдах шатны шүүхэд гаргасан гомдол болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Ховд аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны дүгээр сарын 23-ны өдрийн 52 дугаартай шийдвэрийг эс зөвшөөрч дараах давж заалдах гомдлыг гаргаж байна. арилгад гүйцэтгэсэн ажлын хэмжээний талаар зохигчид нь эсрэг зөрүүтэй тайлбар гаргадаг. Ш.ын гаргаж өгсөн нотлох баримтаар ажлын тоо хэмжээг бодитоос эргэлзээгүй байдлаар нарийвчлан тогтоох боломжгүй байна. Мөн гэрчүүдийн болон зохигчийн харилцан бие биенээ дэмжих, үгүйсгэж байгаа байдлаар. Мөн ажлын тоо хэмжээг нарийвчлан тогтоох боломжгүй байна гэж дүгнэсэн боловч хариуцагч Ш.ын нэхэмжлэгч *******.*******т холбогдох 0-06 улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр тогтоож, өмчлөгчөөр бүртгэхийг эрх бүхий байгууллагад даалгаж шийдвэрлэсэн. Ингэхдээ зөвхөн гэрч .атзориг, .олдбаатар, .атхишиг нарын мэдүүлгийг үндэслэжээ. Энэ нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 0 дүгээр зүйлд заасан нотлох баримт түүнийг үнэлэх журмыг зөрчсөн, өөрөөр хэлбэл гэрчийн мэдүүлэг дангаараа нотлох баримтаар үнэлэгдэхгүй бөгөөд гэрч нь мэдүүлгийнхээ эх сурвалжийг мэдүүлснээр бусад нотлох баримттай харьцуулан шинжлэн судалж дүгнэлтийг хийх боломжтой болно. Анхан шатны шүүх хурал дээр нэхэмжлэгч нь хавтаст хэргээс нотлох баримт хасуулах хүсэлтийг гаргасан, шүүх хүсэлтийг хангахаас татгалзаж шийдвэрлэхдээ 0 хоногийн дотор гомдол гаргах эсэхийг тодруулаагүйгээр шүүх хурлыг үргэлжлүүлэн явуулж шүүхийн шийдвэр гарсан. Ингээд анхан шатны шүүхийн шийдвэр гарснаар анхан шатны шүүхэд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа дуусгавар болсон. Энэ тохиолдолд нэхэмжлэгч нь шүүгчийн захирамжид гомдол гаргах эрх шууд хязгаарлагдсан. Ингэснээр хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг ноцтой зөрчиж байгаа бөгөөд нэхэмжлэгчийн хуулиар олгогдсон эрхийг хууль зүйн үндэслэлгүйгээр хязгаарласан.

Иймд Ховд аймгийн Сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны 0 сарын 23-ны өдрийн 39/ШШ2026/00052 дугаартай шийдвэрийг хүчингүй болгож Ховд аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхэд дахин хэлэлцүүлэхээр буцааж бидний зөрчигдсөн эрхийг сэргээж өгнө үү гэжээ.

9. Хариуцагч Ш.ын давж заалдсан гомдлын агуулга болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Миний бие анхан шатны шүүхийн шийдвэр нь хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх хуулийн шаардлага хангаагүй гэж үзэж дараах гомдлыг гаргаж байна. *******.*******ээс миний ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.000.000 төгрөг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож миний эрх хууль ёсны ашиг сонирхол, хийсэн ажилдаа тохирсон цалин хөлс авах эрхийг минь хязгаарлаж, намайг хохироосон шийдвэр гаргасанд гомдолтой байна. Миний бие *******.*******ийн 2 давхар 25******* метр квадрат карказ хувийн орон сууцны суурийн хэв хашмалын угсралтын ажил хийсэн, бетон дүүргэлт, хэв хашмал хуулалт, суурийн дулаалга болон хар тосоор тослох ажил, улны дүүргэлт болон хар шал цутгалт, хар шалны дулаалга, нэг давхрын ар мотор баганы моторчлол, нэг давхрын сараап буюу дээврийн ар мотурчлал, болон мужааны ажил, бүс хэсгийн ар моторчлол, мужааны ажил, сараапны тулаас болон мужааны ажил, сараапны тулаас болон спут тулах ажил, нэг давхрын цутгалт, хоёр давхрын баганы ар мотор, баганы хэв хашмал, лан нурууны холбоос, хоёр давхрын дээврийн мужааны ажил, хоёр давхрын ар моторчлол мужааны ажил, хоёр давхрын бүс хашмал, хоёр давхрын цутгалт, дээврийн дулаалга, дээврийн бүс цутгалт, дээврийн үндсэн цутгалт, дэлгүүрийн засвар /хана хусаж обой наасан, дэлгүүрийн бараа зөөсөн/ дээврийн дулаалга, суурийн дулаалга, хар шал цутгалтын ажил, нэг давхрын өрлөг гэх мэт ажлуудыг хийж гүйцэтгэсэн. Ажлын хөлсний урьдчилгаанд 0-06 улсын дугаартай тээврийн хэрэгсэл авсан. Ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.000.000 төгрөг өгөхгүй байгаа тул ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.000.000 төгрөг гаргуулахаар *******.*******ийн нэхэмжлэлтэй холбогдуулан сөрөг нэхэмжлэл гаргасан. Ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.000.000 төгрөг гаргуулах нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэнд гомдолтой байна.

Ховд аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны 0 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 39/ШШ2026/00052 дугаартай шийдвэрийг хянан үзэж, миний аваагүй ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.000.000 төгрөгийг *******.*******ээс гаргуулахаар анхан шатны шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж өгнө үү гэжээ.

0. Хариуцагчийн өмгөөлөгч Ж.Энхжаргал давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгчийн тайлбарлаж байгаагаар анхан шатны шүүхийн шийдвэр нь үндэслэлгүй юм. Тухайн үед захирамжид гомдол гаргах эрхээр хангаагүй гэдэг зүйлийг тайлбарлаж байна. Нэгэнт нэхэмжлэгч талд шүүх хуралдааны явцад гомдол гаргах эрх нь байсаар байтал гомдол гаргаагүй. Тэгээд анхан шатны шүүхийн шийдвэр гарсны дараа үндэслэл бүхий тайлбар гаргаж байгаа нь үндэслэлгүй байна. Иймд нэхэмжлэгчийн шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэв.

. Хариуцагчийн өмгөөлөгч Д.Эрдэнэчимэг давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: Анхан шатны шүүх талуудын хоорондын маргааныг Иргэний хуулийн 33 дугаар зүйл буюу ажил гүйцэтгэх гэрээ байна гэж дүгнэсэн нь хууль зүйн үндэслэлтэй. Уг хэрэгт хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зөрчил гараагүй. Яагаад гэвэл нэхэмжлэгчийн зүгээс нотлох баримт хасуулах талаар хүсэлт гаргаж, үүнийг шүүгч хүлээн авахаас татгалзаж гомдол гаргах эрхтэй талаар асуухад хэн нь ч гомдол гаргана гэж хэлээгүй тул шүүх хуралдаан үргэлжилсэн. Магадаггүй нэхэмжлэгчийн зүгээс уг асуудал дээр гомдол гаргах талаараа хэлсэн бол шүүх гомдол гаргах эрхийг нь хангаж хойшлох боломж байсан. Манай үйлчлүүлэгчийн хувьд Иргэний хуулийн 3 дүгээр зүйлийн 3.2-т заасан үндэслэлээр хийсэн ажлынхаа хөлсийг нэхэмжлэх эрх нь үүсэж байгаа юм. Хэрэгт байгаа баримтаас үзэхэд Ш. нь хэдий хэмжээний ажил хийсэн гэдэг нь зургаар харагдаж байгаа.  Нөгөө талаасаа мэргэжлийн төсөвчин энэ ажлыг хийхэд ийм хэмжээний ажлын хөлс зарцуулагдах юм байна гэдгийг тогтоож өгсөн. Нэхэмжлэгчийн зүгээс уг тооцоололтой холбоотой маргасан боловч энэ үнэлгээ нь бодитой байна гэдэг нөхцөл байдал үүссэн учир анхан шатны шүүх хурлаа орсон байх гэж бодож байна. Мөн 2 давхар карказан барилгыг барьчхаад 0.000.000 төгрөгийн хөлс аваад сууж байна гэдэг нь бодит байдалд нийцэхгүй юм. Нөгөө талаасаа Ш.ын хувьд ажлын хөлсөнд 0.000.000 төгрөгөнд машин үнэлж аваад, мөн 25.000.000 төгрөгийг авах ёстой гэдэг байдлаар хандаж байгаа нь хууль зүйн үндэслэлтэй гэж өмгөөлөгчийн хувьд харж байгаа. Харин 0.000.000 төгрөг Ш.ын эхнэрийн данс руу орж улмаар уг мөнгийг атхишиг гэдэг хүнд хөлс болж оччихсон байдаг. .атхишиг нь 0.000.000 төгрөгийг авсан гэдгээ гэрчийн мэдүүлгээр хэлсэн байдаг.

Иймд Ховд аймаг дахь сум дундын анхан шатын шүүхийн 2026 оны дүгээр сарын 23-ны өдрийн 52 дугаартай шийдвэрт өөрчлөлт оруулж, Ш.ын зөрчигдсөн эрхийг сэргээж, аваагүй үлдсэн ажлын хөлсийг гаргаж шийдвэрлэх хууль зүйн үндэслэл байна гэжээ.

 

ХЯНАВАЛ:

. Давж заалдах шатны шүүх нэхэмжлэгч *******.******* түүний өмгөөлөгч Н.юунчимэг, хариуцагч Ш. нарын давж заалдах журмаар гаргасан гомдлыг үндэслэн Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 66 дугаар зүйлийн 66. дэх хэсэгт зааснаар хэргийг бүхэлд нь хянаж, анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг   хүчингүй болгож шийдвэрлэв.

2. Нэхэмжлэгч *******.******* нь “Тоуota  Prius Alpha  0 загварын сувдан цагаан өнгөтэй 0-06 улсын дугаартай авто машиныг Ш.ын хууль бус эзэмшлээс  гаргуулах тухай” нэхэмжлэлийг хариуцагч Ш.т холбогдуулан гаргаж, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад, “тээврийн хэрэгсэл шилжүүлэх үүргээ гүйцэтгээгүйн улмаас учирсан хохирол 27.000.000 төгрөг гаргуулах”-аар шаардлагаа нэмэгдүүлж, нэхэмжлэлийн шаардлагаа нотлохоор авто тээврийн хэрэгсэл эзэмших, өмчлөх эрхийн лавлагаа, Тоуota Prius Alpha 0 загварын сувдан цагаан өнгөтэй 0-06 улсын дугаартай авто машины гэрэл зураг, иргэний үнэмлэхийн лавлагаа, улсын тэмдэгтийн хураамж төлсөн баримт, мөнгө шилжүүлсэн мэдээллийн баримт, нэр бүхий хүмүүсийн тодорхойлолт, гэрэл зургийн үзүүлэлт (хх-9-22х) П.Мягмардорж, Л.аяраа нарын гэрчийн мэдүүлэг зэрэг нотлох баримтуудыг бүрдүүлжээ.    

3. Хариуцагч Ш. нь “.атхишиг, .олдбаатар, .атзориг, .Лхамсүрэн нартай хамтарч, 202 оны 0******* дугаар сарын 06-ны өдөр 2 давхар 25******* метр квадрат карказ дээврийн дулаалга, суурийн дулаалга, хар шал цутгалтын ажил, нэг давхрын өрлөгийн хийж гүйцэтгэсний дараа *******.*******ийн зан ааш нь хувирч аман гэрээгээ” зөрчсөн.

Анх Ховд аймгийн Жаргалант суманд айлын байрыг 202 оны үнэлгээгээр метр квадратыг 50.000-*******0.000 төгрөгөөр барилгыг 350.000.000 төгрөгийн төсөвтэй барихаар тохиролцож, ашгаа 50:50 хувиар хувааж авахаар тохирсон. этэл *******.******* нь барилгын ажил 2 давхар дээр явж байхад ашгаа хуваахаа больж, хөлс төлнө гэсэн. *******.******* нь 202 оны 0 дүгээр сарын 29-ний орой Ш. миний улсын дугаартай  авто машиныг .атхишигт 9.500.000 төгрөгөөр худалдан авч өгсөн. Миний ажлын хөлсний урьдчилгаа болгон 0-06 улсын дугаартай автомашиныг надад өгсөн. Үлдэх ажлын хөлс 25.500.000 төгрөгийг өнөөдрийг хүртэл өгөөгүй чирэгдүүлж байна. и аман гэрээгээр барилгын суурь, карказ угсралт хийхээр тохиролцсон. этэл *******.******* нь бид хэдээр өөрийн дэлгүүрийн дотор засал, хашаан доторх байшингаа нураалган зөөвөрлүүлж, мөн дэлгүүрийн бараа зөөлгөх ажил хийлгэж, ажлын бус цагаар хамт ажилладаг хүнийг дуудан архидан согтуурч, үүрийн -5 цагийн үед гэрт нь оруулдаг атлаа 6 цагт ажилдаа ир гэх шаардлага тавьдаг. *******.******* барилгын тоног төхөөрөмж, эд материалыг бидэнд бэлэн гэж хэлсэн мөртлөө яг ажил хийх үед бэлэн байгаагүйгээс шалтгаалж зөөврийг бид хэдээр хийлгэсэн, барилга барихад ашигладаг арматур, катанги зэрэг материалыг өөр барилга дээр очиж бэлдсэн. Манай бригадын ажилчдыг хутгаар айлгаж, хэл амаар доромжилдог үйлдлийг тус тус хүлээн зөвшөөрөөгүй цаашид хамтарч ажиллахаас татгалзсан.” гэж нэхэмжлэлийн шаардлагыг эс зөвшөөрсөн тайлбараа гаргаж,  “0-06 улсын дугаартай  Тоуota  Prius Alpha загварын тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр тогтоож, уг тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр бүртгэхийг Ховд аймгийн авто тээврийн төвд даалгуулах”, “Ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.500.000 төгрөг гаргуулах” тухай  сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагыг   үндсэн нэхэмжлэгч *******.*******т холбогдуулан гаргажээ.

Хариуцагч нь татгалзлын үндэслэлээ нотлохоор барилгын ажлын үйл явцыг харуулсан гэрэл зургууд (хх-96-32х), барилгын ажлын гүйцэтгэлийн үнэлгээ (хх-33-36х), .Лхамсүрэн, .атзориг, .олдбаатар, .атхишиг, М.уяндэлгэр нарыг шүүхэд хүсэлт гаргаж гэрчээр асуулгасан, шинжээчийн дүгнэлт гаргуулах, Ш.Дэлгэржаргалын гаргасан  шинжээчийн дүгнэлт зэргийг шүүхэд хүсэлт гаргаж бүрдүүлсэн байна. 

. Анхан шатны шүүх Иргэний хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.. дэх заалт, 00 дугаар зүйлийн 00., 06 дугаар зүйлийн 06., 29 дүгээр зүйлийн 29., 33 дугаар зүйлийн 33. дэх хэсэгт заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч *******.*******ийн хариуцагч Ш.т холбогдох “0-06 улсын дугаартай Тоуota Prius Alpha 0 загварын тээврийн хэрэгслийг хууль бус эзэмшлээс гаргуулах”, “автомашиныг шилжүүлэх үүргээ биелүүлээгүйн улмаас учирсан хохирол 27.000.000 төгрөг гаргуулах” шаардлага бүхий нэхэмжлэлүүдийг бүхэлд нь, хариуцагч Ш.ын нэхэмжлэгч *******.*******т холбогдох ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.500.000 төгрөг гаргуулах тухай шаардлагыг тус тус хэрэгсэхгүй болгож, хариуцагч Ш.ыг 0-06 улсын дугаартай Тоуota  Prius Alpha  0 загварын тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр тогтоож, уг тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр хариуцагч Ш.ыг бүртгэж, холбогдох гэрчилгээ олгохыг “Ховд аймгийн авто тээврийн төв”-д даалгаж шийдвэрлэжээ.

5. Нэхэмжлэгч *******.*******, түүний өмгөөлөгч Н.юунчимэг нар анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг эс  зөвшөөрч “... нь миний автомашиныг залилж авч яваад 9 сар болж байна. Иймд Ш.аас миний машиныг 9 сар буюу 270 хоног ашигласан хугацааны хохирлыг хоногт 00.000 /нэг зуун мянган/ төгрөгөөр тооцон 27,000,000 /хорин долоон сая/ төгрөгийг гаргуулж өгөхийг,миний эзэмшлийн 0-06 дугаартай машиныг ын хууль бус эзэмшлээс гаргуулж, надад олгуулж, миний зөрчигдсөн эрхийг сэргээж өгнө үү.” гэх, хариуцагч Ш. шийдвэрийг эс зөвшөөрч сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлага болох ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.000.000 төгрөгийг *******.*******ээс гаргуулж шийдвэрт өөрчлөлт оруулж өгнө үү.” гэх гомдлуудыг тус тус давж заалдах журмаар гаргажээ.

5.. Анхан шатны шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны хуульд заасан дараах журмыг ноцтой зөрчсөн байна гэж шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэлээ. 

Шүүх үндсэн болон сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэл нэг бүрийг  тодруулаагүй байна. Тухайлбал нэхэмжлэгч *******.*******ийн Тоуota Prius Alpha 0 загварын сувдан цагаан өнгөтэй 0-06 улсын дугаартай авто машиныг хариуцагч Ш.ын хууль бус эзэмшлээс гаргуулах, “тээврийн хэрэгсэл шилжүүлэх үүргээ гүйцэтгээгүйн улмаас учирсан хохирол 27.000.000 төгрөг гаргуулах” тухай шаардлага, хариуцагч Ш.ын 0-06 улсын дугаартай Тоуota  Prius Alpha  0 загварын тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр тогтоолгох тухай шаардлага, мөн ажлын хөлсний үлдэгдэл 25.500.000 төгрөг гаргуулах тухай шаардлага тус бүрийг нэг бүрчлэн тодруулах байжээ.

Нэхэмжлэгч *******.*******ийн хариуцагч Ш.аас нэхэмжилж буй 0-06 улсын дугаартай Тоуota Prius Alpha 0 загварын тээврийн хэрэгслийг нэхэмжилж байгаа нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэл тодорхойгүй, энэ талаар талууд хэрхэн тохиролцсон, уг тээврийн хэрэгслийг хариуцагч буцааж шилжүүлэх ямар үүргээ гүйцэтгээгүйн улмаас нэхэмжлэгчид 27.000.000 төгрөгийн хохирол хэрхэн яаж учирсан, уг хохирлыг ямар баримтуудыг үндэслэн хэн, хэзээ, хэрхэн, яаж тогтоосны үндсэн дээр хохирол  нэхэмжилж байгаа талаар, мөн сөрөг нэхэмжлэгч Ш. нь 0-06 улсын дугаартай Тоуota Prius Alpha 0 загварын тээврийн хэрэгслийг ямар үндэслэлээр өмчлөгчөөр тогтоолгохыг шаардаж байгаа, уг тээврийн хэрэгслийн өмчлөгчөөр тогтоолгох  талаар ямар нотлох баримт хэрэгт авагдсан, ажлын хөлсний үлдэгдэл цалин хөлс 25.500.000 төгрөгөө  хэдий  цаг хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн ямар ямар ажлын гүйцэтгэлийг үндэслэж нэхэмжилж байгаа талаар анхан шатны шүүх тодруулж талуудаас нэг бүрчлэн асуугаагүй байгаа нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны хуульд заасан журмыг зөрчжээ.

5.2. Хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцэгдсэн нотлох баримтуудаар  талуудын маргаж буй маргаан бүрийн үйл баримт хангалтай тогтоогдоогүй байхад хэргийг хянан шийдвэрлэсэн анхан шатны шүүхийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх  шаардлагыг хангаагүй байна гэж шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэлээ.

Өөрөөр хэлбэл нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэл, хариуцагчийн татгалзал, талуудын тайлбар болон хэрэгт авагдсан дээрх баримтаас үзэхэд маргааны үйл баримт бүрэн тогтоогдсон гэж дүгнэх боломжгүй байхад анхан шатны шүүх зохигчийн хооронд Иргэний хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.-д заасан ажил гүйцэтгэх гэрээний харилцаа үүссэн гэж тодорхойлсныг хууль хэрэглээний хувьд үндэслэл бүхий байх шаардлагыг хангасан гэж үзэхгүй.

5.3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 3******* дугаар зүйлийн 3*******.6-д “Хэргийг хянан шийдвэрлэхэд зайлшгүй шаардлагатай нотлох баримт нь төрийн болон албаны нууц, байгууллагын нууц, хүний эмзэг мэдээлэлтэй холбоотой, өөр улс, орон нутагт байгаа учраас зохигч тэдгээрийг өөрөө олж авах боломжгүй, түүнчлэн туршилт, үзлэг, таньж олуулах, шинжилгээ хийлгэх, гэрчийн мэдүүлэг авах тохиолдолд нотлох баримтыг хэргийн оролцогчийн хүсэлтээр шүүх бүрдүүлнэ” гэсэн нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад хэргийн оролцогч өөрийн үндэслэл, тайлбар, татгалзлаа нотлох үүрэгтэй шууд холбогдох зохицуулалт юм.

Анхан шатны шүүхийн 2025 оны 0 дүгээр сарын 0-ны өдрийн 73 дугаартай  захирамжаар нэхэмжлэгч *******.*******ийн “Д.*******эцэгмаа, .Нямзаяа” нарыг гэрчээр асуулгах тухай хүсэлт, 2025 оны 0 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 35 дугаартай захирамжаар нэхэмжлэгч *******.*******ийн мөн “Д.*******эцэгмаа, .Нямзаяа” нарыг гэрчээр асуулгах тухай хүсэлтүүдийг тус тус хангаж шийдвэрлэсэн атлаа “Д.*******эцэгмаа, .Нямзаяа” нарыг гэрчээр асууж нотлох баримт бүрдүүлээгүй, нэхэмжлэгч уг хүсэлтээсээ татгалзсан эсэх талаар баримт хэрэгт авагдаагүй байх бөгөөд хүсэлт шийдвэрлэсэн захирамжийн биелэлт хангагдаагүй, хэргийн оролцогчийн эрхийг хязгаарласан, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил  гэж үзнэ.

5.. Түүнчлэн анхан шатны шүүх хуралдаан дээр нэхэмжлэгч талаас хавтаст хэргээс  “зарим нотлох баримт хасуулах тухай”  хүсэлт гаргасан байна. Шүүх уг  хүсэлтийг нотлох баримтыг шинжлэн судалж, мэтгэлцээн явуулсны үндсэн дээр шийдвэр гаргахдаа шийдвэрлэхийг мэдэгдэж, шүүх хуралдааныг үргэлжлүүлэн явуулахаар шүүх хуралдааны тэмдэглэлд тусгагдсан нь “...хэргийн оролцогчоос гаргасан хүсэлтийг бусад оролцогчийн саналыг сонсмогц шүүгч даруй шийдвэрлэнэ.” гэх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны  хуульд заасан журмыг ноцтой зөрчсөн байна. Шүүх хуралдааны тэмдэглэлээс үзвэл хэргийн оролцогчийн дээрх хүсэлтийг шүүх хуралдааны аль үе шатанд шийдвэрлэсэн нь тодорхойгүй байх бөгөөд 2026 оны 0 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 39/ШЗ2026/0027 дугаар шүүгчийн захирамжаар хүсэлтийг хангахаас татгалзаж, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 70 дугаар зүйлд зааснаар захирамжид гомдол гаргах эрхтэй гэж шийдвэрлэсэн байна. эвч хэргийн оролцогч нарт шүүх уг захирамжийг танилцуулаагүй, гомдол гаргах эрхийг тодруулж асуухгүйгээр хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг үргэлжлүүлэн явуулсан нь хэргийн оролцогчийн хуульд заасан эрхийг ноцтой зөрчсөн байна.

6. Иймд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зөрчлийг залруулахгүйгээр давж заалдах шатны шүүхээс хэргийг эцэслэн шийдвэрлэх боломжгүй байх тул анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг ноцтой зөрчсөн үндэслэлээр хүчингүй болгож, нэхэмжлэгчийн “хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг ноцтой зөрчсөн тул шийдвэрийг хүчингүй болгож өгнө үү” гэх гомдлыг  хүлээн авч,  хариуцагчийн “шийдвэрт өөрчлөлт оруулж өгнө үү” гэх гомдлыг хэрэгсэхгүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр анхан шатны шүүхэд буцааж шийдвэрлэх нь зүйтэй байна.

7. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож шийдвэрлэсэн тул давж заалдах журмаар гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид нэхэмжлэгч талын  төлсөн 363.50 төгрөг, хариуцагч талын төлсөн 2*******2.950 төгрөгийг тус тус шүүгчийн захирамжаар буцаан олгов.

 

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 67 дугаар зүйлийн 67..5.-д заасныг удирдлага болгон ТТХ нь:

 

. Ховд аймаг дахь сум дундын анхан шатны шүүхийн 2026 оны 0 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 39/ШШ2026/00052 дугаар шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин шийдвэрлүүлэхээр буцааж, нэхэмжлэгчийн гомдлыг хүлээн авч, хариуцагчийн “гомдлыг хэрэгсэхгүй болгосугай. 

 

2.  Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.3 дахь хэсэгт зааснаар давж заалдах журмаар гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид нэхэмжлэгч талын төлсөн 363.50 төгрөг, хариуцагч талын төлсөн 2*******2.950 төгрөгийг тус тус шүүгчийн захирамжаар буцаан олгосугай.

 

3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 67 дугаар зүйлийн 67.5, 72 дугаар зүйлийн 72.2.-т зааснаар зохигч, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч давж заалдах шатны шүүхийн магадлалд “шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн албан ёсны тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой” гэх үндэслэлээр магадлалыг гардан авсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш хоногийн дотор хяналтын журмаар Улсын Дээд шүүхэд гомдол гаргах эрхтэйг тайлбарласугай.

 

 

 

 

                      ДАРАЛАЧ, ШҮҮЧ                                       М.НЯМАЯР

 

                                            ШҮҮЧ                                       Ж.ТНХИШИ 

 

                         ЕРӨНХИЙ ШҮҮЧ                                       Н.ТУЯА