Баянхонгор  аймаг  дахь  Сум  дундын  Эрүүгийн  хэргийн  анхан  шатны  шүүхийн  шүүгч  Ч.Байгалмаа  даргалж, 

Нарийн  бичгийн  дарга:  В.Ундрах-Оргил

Улсын  яллагч:  Э.Гантулга

Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарыг  оролцуулан  тус  шүүхийн  хурлын  танхимд  хялбаршуулсан  журмаар  хийсэн    шүүх  хуралдаанаар 

Аймгийн  прокурорын  газраас  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  3.7  дугаар  зүйлийн  1-т  заасныг  журамлан  Эрүүгийн  хуулийн  тусгай  ангийн  24.2  дугаар  зүйлийн  1-т  зааснаар  яллах  дүгнэлт  үйлдэж  ирүүлсэн  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарт  холбогдох  эрүүгийн  2014000000253  дугаартай  хэ                   Ч.БАЙГАЛМААайсан болно.үйцэтгэх газарт ялтан Ц.Батхүлэгт холбогдох гүйцэтгэх хуудсыг өгч байсан боловч харъргийг  2020  оны  07  дугаар  сарын  02-ны  өдөр  хүлээн  авч  хянан  хэлэлцэв.      

 

Шүүгдэгч  нарын  биеийн  байцаалт

 

1.  Монгол  Улсын  иргэн,  1993  оны  11  дүгээр  сарын  11-ний  өдөр  Баянхонгор  аймгийн  Шинэжинст  суманд  төрсөн,  26  настай,  эрэгтэй,  бүрэн  дунд  боловсролтой,  мэргэжилгүй,  малчиy,  ам  бүл  2,  хувьд  ногдох  таван  ханатай  гэр,  300  бог  малын  хөрөнгөтэй,  овогт  М.Ж, 

2.Монгол  Улсын  иргэн,  1972  оны  06  дугаар  сарын  25-ны  өдөр  Баянхонгор  аймгийн  Шинэжинст  суманд  төрсөн,  48  настай,  эрэгтэй,  бүрэн  бус  дунд  боловсролтой,  мэргэжилгүй,  малчин,  ам  бүл  хувьд  ногдох  50  бог,  20  бод  мал,  5  ханатай  гэрийн  хөрөнгөтэй,  овогт  Х.М , 

3.Монгол  Улсын  иргэн,  1991  оны  04  дүгээр  сарын  13-ны  өдөр  Баянхонгор  аймгийн  Шинэжинст  суманд  төрсөн,  29  настай,  эрэгтэй,  дээд  боловсролтой,  эдийн  засагч  мэргэжилтэй,  эрхэлсэн  тодорхой  ажилгүй,  ам  бүл  4,    хувьд  ногдох  машин,  орон  сууцын  хөрөнгөтэй, овогт  Х.Д , 

4.Монгол  Улсын  иргэн,  1991  оны  01  дүгээр  сарын  22-ны  өдөр  Баянхонгор  аймгийн  Шинэжинст  суманд  төрсөн,  29  настай,  эрэгтэй,  бүрэн  бус  дунд  боловсролтой,  мэргэжилгүй,  малчин,  ам  бүл  5,   

  Баянхонгор  аймаг  дахь  сум  дундын  Эрүүгийн  хэргийн  анхан  шатны  шүүхийн  2017  оны  09  дүгээр  сарын  14-ний  өдрийн  2017/ШЦТ/163  дугаартай  шийтгэх  тогтоолоор  2002  оны  Эрүүгийн  хуулийн  тусгай  ангийн  145  дугаар  зүйлийн  145.2-т  зааснаар  2  жилийн  хугацаагаар  хорих  ялыг,  мөн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  61  дүгээр  зүйлийн  61.1-т  зааснаар  2  жилийн  хугацаагаар  хорих  ялыг  1  жилийн  хугацаагаар  тэнсэж  хянан  харгалзаж  байсан,  хувьд  ногдох  70  бог  малын  хөрөнгөтэй  ,  овогг  Э.А , 

Үйлдсэн  хэргийн  талаар

Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар  нь  бүлэглэн  Баянхонгор  аймгийн  Шинэжинст  сумын  3  дугаар  багийн  нутаг  “Түймэрт”  гэх  газарт  2020  оны  05  дугаар  сарын  14-нөөс  2020  оны  05  дугаар  сарын  22-ны  хооронд  тусгай  зөвшөөрөлгүйгээр  ашигт  малтмалын  эрэл  хайгуул,  олборлолтын  үйл  ажиллагаа  явуулж  байгаль  орчинд  414.575  төгрөгийн  хохирол  учруулсан  гэмт  хэрэгт  тус  тус  холбогджээ.  /яллах  дүгнэлтэнд  бичигдсэнээр/

            ТОДОРХОЙЛОХ  НЬ:

Талуудын  хүсэлтээр  хэрэгт  авагдсан  яллах  болон  хөнгөрүүлэх,  цагаатгах  талын  нотлох  баримтуудыг  тал  бүрээс  нь  бүрэн  бодитойгоор  шинжлэн  судалж,  хэргийг  шүүх  хуралдаанаар  хянан  хэлэлцэв.  Үүнд:

Шүүгдэгч  Х.Д ийн    мөрдөн  байцаалтад  өгсөн

                ..Би  М.Ж  ,  Э.А ,  Х.М   нартай  уулзаад    өмнө  нь  гар  аргаар  алт  олборлож  байсан  Шинэжинст  сумын  3  дугаар  багт  байрлах”  Түймэрт”  гэх  газар  очиж  алт  ухъя  гэж  ярилцаад  2020  оны  05  дугаар  сарын  14-ний  өдөр  бид  нар    М.Ж  гийн  эзэмшлийн  Стана  маркын  тээврийн  хэрэгслээр  тухайн  газар  очоод  гар  аргаар  алт  олборлох  гэсэн  боловч  тухайн  очсон  газрын  нүхэнд  маш  их  хэмжээний  ус  байсан  болохоор  нь  ухаж  чадаагүй  байж  байтал  цагдаа  ирээд  бид  хэдийг  аваад  явсан.  Тухайн  50  кг  1  ширхэг  шуудайтай  чулууг  нүхний  ойр  хавиас  түүж  авсан.  Тухайн  пад,  компрессорыг  М.Ж    авчирсан  болохоор  хэний  эзэмшлийхийг  сайн  мэдэхгүй  бид  нарт    тусгай  зөвшөөрөл  байхгүй.  Гэхдээ  өмнө  хүмүүс  ухаж  алт  олборлодог  газар  байсан  болохоор  мөнгө  олох  зорилгоор  очсон  юм...”  гэх  мэдүүлэг  /хх-ийн  19-21/,

               

                        Шүүгдэгч  Э.А ийн  мөрдөн  байцаалтад  өгсөн 

                ...2020  оны  05  дугаар  сарын  14-ний  өдөр  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д   нартай  уулзаж  байгаад  Шинэжинст  сумын  3  дугаар  багт  байрлах  “Түймэрт”    гэх  газарт  алт  олборлох  зорилгоор  очоод  өмнө  хүмүүс  ухсан  нүх  байсан  тухайн  нүхэнд  нь  ус  маш  их  хэмжээгээр  байсан  болохоор  усыг  нь  татуулж  хүчрэхгүй  байсан.  Тэгээд  тэр  хавьцаа  байсан  нүхнүүдийн  аман  дээр  байсан  чулуунаас  түүгээд  байж  байтал  хөөлөг  ирээд  аваад  явсан.  Тухайн  50  кг  ууттай  1  ширхэг  шуудайтай  чулууг  нүхний  ойр  хавиас  түүж  авсан.  Тухайн  пад,  компрессорыг  нутгын  ах  болох  *******  гэгч  хүнээс  М.Ж    ус  шавхах  зорилгоор  гуйж  авсан.  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д   бид  нарт  тусгай  зөвшөөрөл  байхгүй.  Гэхдээ  өмнө  хүмүүс  ухаж  алт  олборлодог  газар  байсан  болохоор  мөнгө  олох  зорилгоор  очсон...”  гэх  мэдүүлэг  /хх-ийн  22-24/,

 

                Шүүгдэгч  М.Ж  гийн  мөрдөн  байцаалтад  өгсөн 

            ...Э.А ,  Х.М ,  Х.Д   нартай  уулзаж    Шинэжинст  сумын  3  дугаар  багт  байрлах  “Түймэрт”    гэх  газарт  алт  олборлох  зорилгоор  очоод  өмнө  хүмүүс  ухсан  нүх  байсан  тухайн  нүхэнд  нь  ус  маш  их  хэмжээгээр  байсан  болохоор  усыг  нь  2020  оны  05  дугаар  сарын  16-наас  18-ны  хооронд  усыг  нь  насосоор  татуулаад  дийлэхгүй  байсан  болохоор  нь  гадна  талд  байрлах  нүхний  ам  хавьцаа  байсан  чулуунаас  түүгээд  1  уут  чулуу  болгоод  байж  байтал  хөөлөг  ирээд  авч  явсан.  Тухайн  пад  компрессорыг    *******  гэгч  хүнээс  ус  шавхах  зорилгоор  гуйж  авсан.  Бид  нарт  тусгай  зөвшөөрөл  байхгүй.  Гэхдээ  өмнө  хүмүүс  ухаж  алт  олборлодог  газар  байсан  болохоор  мөнгө  олох  зорилгоор  очсон  юм...,  эрэл  хайгуул  олборлолтын  үйл  ажиллагаа  явуулсан  Пад,  мотор  2  нь  бол  *******  гэдэг  хүнийх  байгаа  ...  гэх  мэдүүлэг/хх-ийн  25-27,  118-119/,

 

Шүүгдэгч  Х.М ын  мөрдөн  байцаалтад  өгсөн 

..Э.А ,  М.Ж  ,  Х.Д   нартай  уулзаж  Шинэжинст  сумын  3  дугаар  багт  байрлах  “Түймэрт  “гэх  газарт  алт  олборлох  зорилгоор  очоод  өмнө  хүмүүс  ухсан  нүх  байсан  тухайн  нүхэнд  нь  ус  маш  их  хэмжээгээр  байсан  болохоор  усыг  нь  насосоор  татуулаад  дийлэхгүй  байна  гээд  нүхрүү  орсон  .  Тэгээд  нүхний  аманд  байсан  чулуунаас  түүгээд  1  уут  болгоод  байж  байтал  хөөлөг  ирээд  авч  явсан.  Тухайн  пад  компрессорыг  *******  гэгч  хүнээс  авсан,  тусгай  зөвшөөрөл  байхгүй.  Гэхдээ  өмнө  хүмүүс  ухаж  алт  олборлодог  газар  байсан  болохоор  мөнгө  олох  зорилгоор  очсон  юм...  эрэл  хайгуул  олборлолтын  үйл  ажиллагаа  явуулсан  Пад,  мотор  2  нь  бол  *******  гэдэг  хүнийх  ...  гэх  мэдүүлэг  /хх-ийн  28-30,  122-123/, 

 

Хохирогч  байгууллагын  төлөөлөгч  Б.Л ын  мөрдөн  байцаалтад  өгсөн

...Баянхонгор  аймгийн  Шинэжинст  сумын  3  дугаар  багийн  нутаг  “Түймэрт”  гэх  газарт  иргэд  тусгай  зөвшөөрөлгүй  хууль  бусаар  ашигт  малтмалын  эрэл  хайгуул,  олборлох  үйл  ажиллагаа  явуулсан  талаар  дарга  Ц.Насанбаяраас  мэдсэн.  Энэ  үйл  ажиллагаа  нь  Шинэжинст  сумын  нутагт  явагдсан  байна.  Хохирол  учирсан.  Хууль  бус  үйл  ажиллагаа  явагдсан  болохоор  энэ  асуудлыг  хуулийн  дагуу  шийдвэрлэх  байх.  Харин  хохирол  болон  нэхэмжпэх  зүйл  гэвэл  эвдэгдсэн  газрын  экологийн  үнэлгээгээр  хохирол  тооцуулна...”  гэх  мэдүүлэг/хх-ийн  13-14-р  хуудас

 

Иргэний  нэхэмжлэгч  Х.*******ын  мөрдөн  байцаалтад  өгсөн 

...Пад  компрессор,  цэнхэр  өнгийн  моторыг  манай  нутгийн  Халзан  банди  гэх  хүүхэд  надаас  хэдэн  хоног  хэрэглэчихээд  өгье  гээд  гуйгаад  байсан  болохоор  нь  өгөөд  явуулсан,...би  малчин  болохоор  отроор  явж  байгаад  өнөөдөр  л  сүлжээн  дээр  гараад  М.  Жавхлантай    холбоо  бариад  ирсэн.  Ах  нь  туханй  пад  компрессор,  мотор  зэргээр  хувийн  хэрэгцээндээ  тог  гаргахад  хаяа  гагнуур  хийдэг.  Пад,  мотор  хоёрыг  нэхэмжилж  байна...”  гэх  мэдүүлэг  /хх-ийн  9-10-р  хуудас/,

           

Байгаль  орчны  зөвлөх  “Нуман-Алтай”  ХХК-ний  шинжээчийн  2020  оны  06  дугаар  сарын  08-ны  өдрийн  1/37  дугаартай  ...Тухайн  эвдэгдсэн  талбай  нь  2x1,5  метр  буюу  Зм2  хэмжээтэй  байх  бөгөөд  дотогшоо  7м  гүн,  хажуу  тийш  20м  урт  тунел  ухсан  байна.  Тухайн  эвдэгдсэн  газраас  байгаль  орчинд  учирсан  хохирол  нь  414  575  төгрөг  болж  байна...”  гэх  дугнэлт  /хх-ийн  41-р  хуудас/

 

Баянхонгор  аймгийн  “Энх-Нахиа  “ХХК-ийн    2020  оны  06  дугаар  сарын  29-ний  өдрийн  348  дугаартай    ...эд  зүйлийн  нийт  үнэ  850.000  төгрөг  болохыг...  тогтоосон  шинжээчийн  дүгнэлт  /  хх-ийн  44/,

 

-  Эрүүгийн  хэрэг  үүсгэж,  яллагдагчаар  татах  тухай  тогтоол  /  хх-ийн  92-103  /,  гэмт  хэргийн  талаархи  гомдол  мэдээллийг    хүлээн  авсан  тэмдэглэл  /  хх-ийн  02/,  хэргийн  газар  үзлэг  хийсэн  тэмдэглэл,  гэрэл  зургийн  үзүүлэлтүүд  /  хх-ийн  03-07/,  оршин  суугаа  газрын  тодорхойлолт  /  хх-ийн  50-53/,  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарын  иргэний  үнэмлэхиний  лавлагаа  /  хх-ийн  54-57/,  депозит  дансны  хуулгууд  /  хх-ийн  82-71/,  шүүгдэгч  Х.Д ийн  эд  хөрөнгөтэй  эсэх  лавлгаа  /  хх-инй  72/,  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарын  77-80/,  Баянхонгор  аймаг  дахь  сум  дундын  эрүүгийн  хэргийн  анхан  шатны  шүүхийн  2017  оны  09  дүгээр  сарын  14-ниы  өдрийн  163  дугаар  шийтгэх  тогтоолын  хуулбар  /  хх-ийн  81-86/,  эд  хөрөнгө  битүүмжилсэн  прокурорын  тогтоол  /  хх-ийн  141-142/  зэрэг  нотлох  баримтуудыг  шинжлэн  судлав.

                                                                                                

            Шүүхийн  хэлэлцүүлэгт  шинжлэн  судлагдсан  дээрх  нотлох  баримтууд  нь  энэ  хэрэгт  хамааралтай,  хуульд  заасан  үндэслэл  журмын  дагуу  хэрэгт  цугларч  бэхжүүлсэн,  шүүгдэгч,  хохирогч,  гэрч  нараас  мэдүүлэг  авахдаа  Эрүүгийн  хэрэг  хянан  шийдвэрлэх  ажиллагааны  журам,  шаардлага  зөрчөөгүй,  мөрдөн  шалгах  ажиллагааны  явцад  хэрэг  хянан  шийдвэрлэх  ажиллагааны  оролцогчийн  хуулиар  хамгаалагдсан  эрхийг  хассан  буюу  хязгаарласан  зөрчил  тогтоогдоогүй  тул  шүүх  тэдгээр  баримтыг  хэрэг  хянан  шийдвэрлэхэд  ач  холбогдолтой,  хамаарал  бүхий  талаас  нь  үнэлж  прокурорын  шүүхэд  шилжүүлсэн  хэргийн  хүрээнд  шүүгдэгч  нарын  гэм  буруугийн  талаар  дүгнэлт  хийж  холбогдох  хэргийг  хянан  шийдвэрлэх  боломжтой.

 

            Хавтаст  хэрэгт  авагдсан  баримтуудад  тулгуурлан  хэргийн  газар  болсон  гэх  үйл  баримтад  дүгнэлт  хийхэд  гэмт  хэрэг  гарсан  байдал,  гэмт  хэрэг  гарах  болсон  шалтгаан,  хэн  үйлдсэн,  гэмт  хэргийн  сэдэлт,  гэм  буруугийн  хэлбэр  зэргийг  хангалттай  тогтоож  ирүүлсэн  гэж  үзэж  хэргийг  шийдвэрлэлээ.

 

            Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар  нь  бүлэглэн  Баянхонгор  аймгийн  Шинэжинст  сумын  3  дугаар  багийн  нутаг  “Түймэрт”  гэх  газарт  2020  оны  05  дугаар  сарын  14-нөөс  22-ны  хооронд  тусгай  зөвшөөрөлгүйгээр  ашигт  малтмалын  эрэл  хайгуул,  олборлолтын  үйл  ажиллагаа  явуулж  байгаль  орчинд  414.575  төгрөгийн  хохирол  учруулсан  гэмт  хэрэг  үйлдсэн  болох  нь

Шүүгдэгч  Х.Д ийн  ...  Түмэрт  гэх  газарлуу  М.Ж  ,  Э.А ,  Х.Д   нартай  хамт  тухайн  газарт  очоод  гар  аргаар  алт  олборлох  гэсэн  боловч  тухайн  очсон  газрын  нүхэнд  маш  их  хэмжээний  ус  байсан  болохоор  нь  ухаж  чадаагүй,...  гэх  мэдүүлэг  /хх-ийн  19-21/,

                  Шүүгдэгч  Э.А ийн  ...тухайн  50  кг  ууттай  1  ширхэг  шуудайтай  чулууг  нүхний  ойр  хавиас  түүж  авсан,  тусгай  зөвшөөрөл  байхгүй....”  гэх  мэдүүлэг  /хх-ийн  22-24/,

                Шүүгдэгч  М.Ж  гийн  ...  пад  компрессорыг    *******  гэгч  хүнээс  ус  шавхах  зорилгоор  гуйж  авсан,...эрэл  хайгуул  олборлолтын  үйл  ажиллагаа  явуулсан  Пад,  мотор  2  нь  бол  *******  гэдэг  хүнийх...  гэх  мэдүүлэг/хх-ийн  25-27,  118-119/,

Шүүгдэгч  Х.М ын  ...”Түймэрт”  гэх  газарт  алт  олборлох  зорилгоор  очоод  өмнө  хүмүүс  ухсан  нүх  байсан  тухайн  нүхэнд  нь  ус  маш  их  хэмжээгээр  байсан  болохоор  усыг  нь  насосоор  татуулаад  дийлэхгүй  байна  гээд  нүхрүү  орсон...  гэх  мэдүүлэг  /хх-ийн  28-30,  122-123/, 

Хохирогч  байгууллагын  төлөөлөгч  Б.Л ын  ...  хохирол  болон  нэхэмжпэх  зүйл  гэвэл  эвдэгдсэн  газрын  экологийн  үнэлгээгээр  хохирол  тооцуулна...”  гэх  мэдүүлэг  /хх-ийн  13-14-р  хуудас/

Иргэний  нэхэмжлэгч  Х.*******ын  ...Пад  компрессор,  цэнхэр  өнгийн  моторыг  М.Ж    гуйж  авсан,...тухайн  пад  компрессор,  мотор  зэргээр  хувийн  хэрэгцээндээ  тог  гаргахад  хаяа  гагнуур  хийдэг,  Пад,  мотор  хоёрыг  нэхэмжилж  байна...”  гэх  мэдүүлэг  /хх-ийн  9-10/,

            Байгаль  орчны  зөвлөх  “Нуман-Алтай”  ХХК-ний  шинжээчийн  2020  оны  06  дугаар  сарын  08-ны  өдрийн  1/37  дугаартай  ...Тухайн  эвдэгдсэн  талбай  нь  2x1,5  метр  буюу  Зм2  хэмжээтэй  байх  бөгөөд  дотогшоо  7м  гүн,  хажуу  тийш  20м  урт  тунел  ухсан  байна.  Тухайн  эвдэгдсэн  газраас  байгаль  орчинд  учирсан  хохирол  нь  414  575  төгрөг  болж  байна...”  гэх  дугнэлт  /хх-ийн  41-р  хуудас/

Баянхонгор  аймгийн  “Энх-Нахиа  “  ХХК-ийн    2020  оны  06  дугаар  сарын  29-ний  өдрийн  348  дугаартай  шинжээчийн    ...эд  зүйлийн  нийт  үнэ  850.000  төгрөг  болохыг...  тогтоосон  шинжээчийн  дүгнэлт  /  хх-ийн  44/,  зэрэг  хэрэгт  авагдсан  бичгийн  нотлох  баримтаар  хангалттай  нотлогдон  тогтоогдож  байна.

 

Хавтаст  хэрэгт  цугларсан  нотлох  баримтуудаас  нотлох  чадвараа  алдах  болон  шүүхээс  тогтоосон  үйл  баримтыг  үгүйсгэх  нотлох  баримт  байхгүй,  мөн  шүүгдэгч  шүүхээс  тогтоосон  үйл  баримтаас  зөрүүтэй  байдлаар  мэдүүлээгүй,  хэргийн  үйл  баримт  зүйчлэлийн  талаар  маргаагүй  болохыг  дурьдах  нь  зүйтэй.

 

Аймгийн  Прокурорын  газраас  Эрүүгийн  хуулийн  тусгай  ангийн  24.2  дугаар  зүйлийн  1-т  зааснаарүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А     нар    холбогдуулан  яллах  дүгнэлт  үйлдэж  ирүүлсэн  хэргийн  зүйлчлэл  тохирсон  байх  тул  шүүхээс  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар  нь  тусгай  зөвшөөрөлгүйгээр  ашигт  малтмалын  эрэл  хайгуул,  олборолт  явуулсан  гэмт  хэрэг  үйлдсэн  гэм  буруутайд    тус  тус  тооцож,  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  1.2  дугаар  зүйлийг  1-д  заасныг  баримтлан,  мөн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  1.4  дүгээр  зүйлийн  1-д  заасан  эрүүгийн  хариуцлага  хүлээлгэх  зарчимд  тулгуурлан,  хуулинд  заасан  хариуцлага  оногдуулах  үндэслэлтэй  гэж  шүүх  дүгнэв.

 

Энэхүү  гэмт  хэрэг  нь  “Хүрээлэн  байгаа  байгаль  орчны  эсрэг”  гэмт  хэргийн  бүлэгт  хамаарч  байгаа  ба  энэ  гэмт  хэргийн  объект  нь  ашигт  малтмалын  хайгуул,  эрэл  хайlуул  хийх,  олборлох  журам  бөгөөд  халдлагын  зүйл  нь  ашигт  малтмал  юм. 

 

Ашигт  малтмалын  тухай  хуулийн  4  дүгээр  зүйлийн  4.1.1…ашигт  малтмал...  гэж  геологийн  хувьсал,  өөрчлөлтийн  дүнд  газрын  гадаргуу,  түүний  хэвлийд  үүсч  бий  болсон,  аливаа  хэрэгцээнд  ашиглаж  болох  байгалийн  байдлаараа  байгаа  эрдсийн  хуримтлалыг”,  4.1.7.”ашигт  малтмал  ашиглах”  гэж  газрын  гадаргуу,  түүний  хэвлий,  хүдрийн  овоолго,  хаягдал,  байгалийн  уснаас  ашигт  малтмал  ялган  авах,  олборлох,  түүний  ашигт  агуулгыг  нэмэгдүүлэх,  баяжуулах,  бүтээгдэхүүн  үйлдвэрлэх,  борлуулах  болон  түүнтэй  холбогдсон  бусад  үйл  ажиллагааг,…гэж,    4.1.15...хайгуулын  тусгай  зөвшөөрөл....”  гэж  энэ  хуулийн  дагуу  ашигт  малтмал  эрэх,  хайх  эрх  олгосон  баримт  бичгийг...  гэж  тус  тус  хуульчилсан  байна.

 

Энэ  ашигт  малтмал  гэдэг  ойлголтод  шүүгдэгч  М.Ж    ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар  нь  хуулийн  дагуу  ашигт  малтмал  эрэх,  хайх  эрх  олгосон  тусгай  зөвшөөрөлгүйгээр    ашиг  малтмалын  эрэл  хайгуул  олборлолтын  үйл  ажиллагаа  явуулсанд  хамаарч  байгаа  юм. 

 

Ашигт  малтмалын  тухай  хуулинд  зааснаар  ашигт  малтмал  боловсруулалт  явуулсан  гэдэг  ойлголтонд    ашигт  малтмал  ялган  авах,  олборлох,  түүний  ашигт  агуулгыг  нэмэгдүүлэх,  баяжуулах,  бүтээгдэхүүн  үйлдвэрлэх,  борлуулах  гэдэг  ойлголт  давхар  багтаж  байгаа  төдийгүй,  шүүгдэгчийг  чулууг  угааж,  бүтээгдэхүүн  үйлдвэрлэх  ашигт  малтмал  боловсруулалт  байдлыг  ашиглах  олборлох,  баяжуулах  үйл  ажиллагаа  явуулсан  гэж  шүүх  үзэж  байна. 

 

Эрүүгийн  хуулийн  тусгай  ангид  заасан  гэмт  хэргийн  улмаас  хүний  амь  нас,  эрүүл  мэнд,  эд  хөрөнгө,  бусад  эрх,  эрх  чөлөө,  нийтийн  болон  үндэсний  ашиг  сонирхол,  аюулгүй  байдалд  шууд  учирсан  үр  дагаврыг  гэмт  хэргийн  хохиролд,  мөн  хуулийн  тусгай  ангид  заасан  гэмт  хэрэг  үйлдэж  хохирол  учруулсны  улмаас  үүссэн  үр  дагаврыг  гэмт  хэргийн  хор  уршигт  тооцохоор  заажээ.

 

Шүүгдэгч    М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар    нь  анх  удаа  хөнгөн  гэмт  хэрэг  үйлдсэнийг  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  6.5  дугаар  зүйлийн  1.1-д  зааснаар  хөнгөрүүлэх  нөхцөл  байдалд  тооцож,  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  6.6-д  заасан  хүндрүүлэх  нөхцөл  байдал  тогтоогдохгүй  байна.   

 

Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар    нь  хэргийн  нөхцөл  байдал  гэм  буруугийн  талаар  маргаагүй,  өөрийн  гэм  бурууг  хүлээн  зөвшөөрсөн  болохыг  тус  тус  тэмдэглэх  нь  зүйтэй.

 

Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д   нь  эрүүгийн  хариуцлага  хүлээлгэж  байсан  эсэхийг  шалгах  хуудсанд  Цагдаагийн  Ерөнхий  газрын  МСТ-ийн  ял  шийтгэлийн  мэдээллийн  санд  бүртгэгдээгүй  байх  тул  түүнийг  анх  удаа  гэмт  хэрэг  үйлдсэн  гэж  дүгнэв. 

 

Шүүгдэгч  Э.А   нь  эрүүгийн  хариуцлага  хүлээж  байсан  эсэхийг  шалгах  хуудсанд  Цагдаагийн  Ерөнхий  газрын  МСТ-ийн  ял  шийтгэлийн  мэдээллийн  санд  1  удаагийн  ял  шийтгэлтэй  талаар  бүртгэгдсэн  бөгөөд  Баянхонгор  аймаг  дахь  сум  дундын  Эрүүгийн  хэргийн  анхан  шатны  шүүхийн  2017  оны  09  дүгээр  сарын  14-ний  өдрийн  2017/ШЦТ/163  дугаартай  шийтгэх  тогтоолоор  2002  оны  Эрүүгийн  хуулийн  тусгай  ангийн  145  дугаар  зүйлийн  145.2-т  зааснаар  2  жилийн  хугацагаар  хорих  ялыг  оногдуулж,  1  /нэг/  жилийн  хугацаагаар  тэнсэж  хянан  харгалзаж  байсан  ба  2015  оны  шинэчлэн  найруулсан  Эрүүгийн  хуульд  “Ялтай  байдал”  байхгүй  болсон,  хөөн  хэлэлцэх  хугацаа  дууссан  тул  шүүгдэгчийг  анх  удаа  гэмт  хэрэг  үйлдсэн  гэж    дүгнэв.

 

Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нараас  байгаль  экологид  учруулсан  хохирол  414.575  төгрөгийг,  нөхөн  сэргээлтий  зардал  479.150  төгрөг  нийт        911725  төгрөгий  тэнцүү  хувааж,  шүүгдэгч  тус  бүрээс  223.432  төгрөгийг  гаргуулж  Засгийн  газрын  тусгай  сангийн  Байгаль  орчин,  уур  амьсгалын  санд  тус  тус  тушааж  шийдвэрүүлэх  нь  зүйтэй  байна. 

 

Шүүгдэгч  М.Ж  гийн  гэмт  хэрэг  үйлдэхээ  ашигласан  мотрыг  хурааж,    пад  компрессорын  үнэ  болох  950000  төгрөгийг  шүүгдэгч  нараас  тэнцүү  хувааж  237500  төгрөг  тус  тус  гаргуулж,    улсын  орлого  тус  тус  болгож  шийдвэрлэлээ.

 

Шүүгдэгч  М.Ж  гийн  эзэмшлийн...  цэнхэр  өнгийн  мотор,  пад  компрессорыг  .ыг    битүүмжилсэн  эд  хөрөнгө  битүүмжлэх  прокурорын  тогтоолуудыг  хүчингүй  болгож,  гэмт  хэрэг  үйлдэхдээ  ашигласан  пад  компрессор  нь  бусдын  эзэмшлийн  эд  хөрөнгө    байх  тул  эзэмшигч  Х.*******ад  буцаан  олгов. 

 

Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д   Э.А   нар  нь  шүүхийн  хэлэлцүүлэгт  гэмт  хэргийн  улмаас  учирсан  хохирол  болох  нийт  911725  төгрөгий  тэнцүү  хувааж,  шүүгдэгч  тус  бүрээс  223.432  төгрөгийг..төлөхөө  илэрхийлж  бичгээр  хүсэлтээ  гаргасан  байх  тул  2020  оны  07  дугаар  сарын  27-ны  дотор  төлөхөөр  тогтоож  шийдвэрлэх  нь  зүйтэй  гэж  үзлээ.

 

Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарт  ял  оногдуулахдаа  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  1.2  дугаар  зүйлийн  1-т  заасан  “…  гэмт  хэрэг  түүнд  хүлээлгэх  хариуцлагыг  энэ  хуулиар  тодорхойлно…”  мөн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  1.3  дугаар  зүйлийн  1-т  заасан  “…  Эрүүгийн  хариуцлага  нь  тухайн  хүний  үйлдсэн  гэмт  хэргийн  нийгмийн  аюулын  шинж  чанар,  хэр  хэмжээ  гэм  буруугийн  хэлбэрт  тохирсон  байна…”  гэсэн  хууль  ёсны  болон  шударга  ёсны  зарчмуудыг  баримталж,  шүүхээс  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарын  үйлдсэн  гэмт  хэргийн  нөхцөл  байдлыг  харгалзан  хэргийн  хэмжээний  дотор  ял  шийтгэлийг  оногдуулах  бөгөөд  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  5.3  дуугаар  зүйлийн  4-т  “..  шүүх  ялтаны  хөрөнгө,  цалин  хөлс,  бусад  орлого  олох  боломжийг  харгалзан  торгох  ялыг  гурван  жил  хүртэл  хугацаанд  хэсэгчлэн  төлөхөөр  тогтоож  болно...”  гэж  заасан  ба  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар  нь  анх  удаа  хөнгөн  гэмт  хэрэг  үйлдсэн,    гэмт  хэрэг  үйлдсэн  нөхцөл  байдал,  учирсан  хохирол  хор  уршгийн  шинж  чанар,  хувийн  байдал  болон  бага  насны  хүүхдүүдтэй,  хувьд  ноогдох  тодорхой  хөрөнгөтэй,  эрүүгийн  хариуцлагын  хөнгөрүүлэх,  хүндрүүлэх  нөхцөл  байдал,    шүүхийн  хэлэлцүүлэгт  гаргасан  санал  харгалзан  үзэж,  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарт  хорих  ял  оногдуулахгүйгээр  тэнсэж,  оршин  суух  газар,  ажил  сургуулиа  өөрчлөх  зорчин  явахдаа  хяналт  тавьж  байгаа  эрх  бүхий  байгууллагад  урьдчилан  мэдэгдэх  үүрэг  хүлээлгэх  албадлагын  арга  хэмжээг  авч  шийдвэрлэх  нь  зүйтэй  гэж  үзлээ.   

 

Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар  нь  цагдан  хоригдсон  хоноггүй,  бусдад  төлөх  төлбөргүй,  шүүгдэгч  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарын  хөрөнгөөс  битүүмжлэгдсэн  зүйлгүй,    тэдгээрийн  бичиг  баримт  шүүхэд  шилжиж  ирээгүй,  гаргавал  зохих  хэрэг  хянан  шийдвэрлэх  ажиллагааны  зардалгүй  болохыг  дурдав.

   

Эрүүгийн  хэрэг  хянан  шийдвэрлэх  тухай  хуулийн  36.2  дугаар  зүйлийн  1,2,3,4  ,  36.6,  36.7  дугаар  зүйлийн  2.1,  2.4,  36.7  дугаар  зүйлийн    3.1,    36.8,  36.10-д  заасныг  удирдлага  болгон

ТОГТООХ  нь:

 

1.  Шүүгдэгч  овогт  М.Ж,  овогт  Х.Д,  овогт  Х.Д,  овогг  Э.А   нарыг  тусгай  зөвшөөрөлгүйгээр  ашигт  малтмалын  эрэл  хайгуул  олборлолтын  үйл  ажиллагаа  явуулсан  гэмт  хэрэг  үйлдсэн  гэм  буруутайд  тус  тус    тооцсугай.

2.    Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  3.7  дугаар  зүйлийн  1,  7.1  дүгээр  зүйлийн  1,3-т  заасныг  тус  тус  журамлан  Эрүүгийн  хуулийн  тусгай  ангийн  24.2  дугаар  зүйлийн  1-т  зааснаар  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарт  тус  бүр  хорих  ял  оногдуулахгүйгээр  1  жилийн  хугацаагаар  тэнсэж,  үүрэг  хүлээлгэх  албадлагын  арга  хэмжээг  тус  тус    хэрэглэсүгэй. 

3.  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  7.3  дугаар  зүйлийн  2.5-т  зааснаар  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар  тус  бүр  оршин  суух  газар,  ажил  сургуулиа  өөрчлөх  зорчин  явахдаа  хяналт  тавьж  байгаа  эрх  бүхий  байгууллагад  урьдчилан  мэдэгдэх  үүргийг  тус  тус  хүлээлгэсүгэй.

4.  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  7.1  дүгээр  зүйлийн  4,  5-т  зааснаар  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нар  нь  тэнссэн  хугацаанд  хүлээлгэсэн  үүргийг  биелүүлээгүй  зөрчсөн,  санаатай  гэмт  хэрэг  үйлдсэн  бол  шүүх  тэнссэн  шийдвэрийг  хүчингүй  болгож,  ял  оногдуулахыг  тус  тус  мэдэгдсүгэй. 

5.  Эрүүгийн    хуулийн  ерөнхий  ангийн  7.2  дугаар  зүйлийн  9-т  зааснаар  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарт  оногдуулсан  тэнссэн,  оршин  суух  газар,  ажил,  сургуулиа  өөрчлөх,  зорчин  явахдаа  хяналт  тавьж  байхыг  Баянхонгор  аймаг  дахь  Шүүхийн  шийдвэр  гүйцэтгэх  газар  даалгасугай. 

6.  Байгаль  орчныг  хамгаалах  тухай  хуулийн  49  дүгээр  зүйлийн  49.4.5,  Засгийн  газрын  тусгай  сангийн  тухай  хуулийн  5  дугаар  зүйлийн  5.3.1-т  зааснаар  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нараас  байгаль  экологид  учруулсан  хохирол  414.575  төгрөгийг,  нөхөн  сэргээлтий  зардал  479.150  төгрөг  нийт        911725  төгрөгий  тэнцүү  хувааж,  шүүгдэгч  тус  бүрээс  223.432  төгрөгийг  гаргуулж,  Засгийн  газрын  тусгай  сангийн  Байгаль  орчин,  уур  амьсгалын  санд  тус  тус  тушаасугай. 

7.  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  7.5  дугаар  зүйлийн  1,  4-т  зааснаар  шүүгдэгч  М.Ж  гийн  гэмт  хэрэг  үйлдэхээ  ашигласан  мотрыг  хурааж,    пад  компрессорын  үнэ  болох  950000  төгрөгийг  шүүгдэгч  нараас  тэнцүү  хувааж  237500  төгрөг  тус  тус  гаргуулж,    улсын  орлого  болгосугай.

8.  Эрүүгийн  хуулийн  ерөнхий  ангийн  7.1  дүгээр  зүйлийн  9-т  зааснаар  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нараас  тус  бүр  тэнцүү  хувааж  гаргуулсан  гэмт  хэргийн  улмаас  учирсан  хохирол  болох  223.432  төгрөгийг  2020  оны  07  дугаар  сарын  27  -ны  өдрийн  дотор  тус  тус  төлөхөөр  тогтоосугай.

9.  Шүүгдэгч  М.Ж  гийн  эзэмшлийн...  цэнхэр  өнгийн  мотор,  пад  компрессорыг  .ыг    битүүмжилсэн  эд  хөрөнгө  битүүмжлэх  прокурорын  тогтоолуудыг  хүчингүй  болгож,  пад  компрессорыг  эзэмшигч  Х.*******ад  буцаан  олгосугай. 

10.  Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарт    хэрэглэсэн  хувийн  баталгаа  гаргах  таслан  сэргийлэх  арга  хэмжээг  хэвээр  үлдээж,  шийтгэх  тогтоол  хүчин  төгөлдөр  болмогц  хүчингүй  болгосугай.

11.Шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А     нар  нь  цагдан  хоригдсон  хоноггүй,  хэрэгт  эд  мөрийн  баримтаар  хураагдсан  зүйлгүй,  шүүгдэгч  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарын  хөрөнгөөс  битүүмжлэгдсэн  зүйлгүй,  тэдгээрийн  бичиг  баримт  шүүхэд  шилжиж  ирээгүй,  гаргавал  зохих  хэрэг  хянан  шийдвэрлэх  ажиллагааны  зардалгүй  болохыг  дурдсугай.

12.  Шийтгэх  тогтоол  уншиж    сонсгосноор  хүчинтэй  болохыг  дурдаж,  шийтгэх  тогтоолыг  улсын  яллагч,  шүүгдэгч,  хохирогч,  тэдгээрийн  хууль  ёсны  төлөөлөгч,  өмгөөлөгч  өөрөө  гардан  авснаас  буюу  хүргүүлсэнээс  хойш  14  хоногийн  дотор    Баянхонгор  аймгийн  Эрүү,  Иргэний  хэргийн  давж  заалдах  шатны  шүүхэд  давж  заалдах  гомдол  гаргах,  дээд  шатны  прокурор  эсэргүүцэл  бичих  эрхтэй  болохыг  дурдсугай.

13.  Давж  заалдах  шатны  шүүхэд  гомдол  гаргах  буюу  эсэргүүцэл  бичигдсэн  тохиолдолд  тогтоолын  биелэлтийг  түдгэлзүүлж,  тогтоол  биелүүлэх  хүртэл  шүүгдэгч  М.Ж  ,  Х.М ,  Х.Д ,  Э.А   нарт  хэрэглэсэн  хувийн  баталгаа  гаргах  таслан  сэргийлэх  арга  хэмжээг  тус  тус  хэвээр  үргэлжлүүлсүгэй.