МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Баянзүрх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч Б.Мандалбаяр даргалж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд хийсэн шүүх хуралдаанаар,

 

Нэхэмжлэгч: Улаанбаатар хот, *******,*******,*******,*******,*******,*******-гийн гаргасан,

 

Хариуцагч: Улаанбаатар хот, *******,*******,*******,-д холбогдох,

 

25,200,000.00 төгрөг гаргуулах тухай үндсэн нэхэмжлэлтэй, түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах,,500,000.00 төгрөг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэлтэй иргэний хэргийг хянан хэлэлцэв.

 

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгч Х.гийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б., хариуцагч О., түүний өмгөөлөгч Э., нарийн бичгийн дарга Ч.Нарантуяа нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

            Нэхэмжлэгч Х. тус шүүхэд гаргасан нэхэмжлэл болон түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б. шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа:

 

            “Хариуцагч О. 2015 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр нэхэмжлэгчтэй түрээсийн гэрээ байгуулж, ,,,, тоот хаягт байрлах нийт 96.96 м.кв талбай бүхий үйлчилгээний зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийг 2015 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд түрээслэхээр тохирсон юм.

           

            Талуудын хооронд байгуулсан гэрээний дагуу түрээсийн 1 сарын төлбөрийг 1,200,000.00 төгрөг, үүнээс эхний 6 сарын төлбөрийг засвар хийх нөхцөлтэйгээр чөлөөлж, үлдэх төлбөрийг 2016 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн сар бүрийн 10-ны өдөр төлөхөөр болсон.

 

            Хариуцагч тал 2016 оны 01-04 дүгээр саруудын төлбөрт нийт 4,800,000.00 төгрөг төлөх ёстойгоос 4,300,000.00 төгрөгийг төлсөн ба энэхүү төлбөрийг төлснөөс хойш өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд ямар ч түрээсийн төлөлт хийхгүй, үүргээ ноцтой зөрчсөн.

 

            Нэхэмжлэгчийн зүгээс хариуцагчид түрээсийн төлбөрийг хугацаандаа төлөхийг удаа дараа мэдэгдэж, улмаар түрээсийн байрыг 2017 оны 03 дугаар сарын 06-ны өдрөөр тасалбар болгон чөлөөлөх албан шаардлага хүргүүлснийг түрээслүүлэгч тал хүлээн авч, гэрээний зүйлийг буцаан хүлээлгэн өгсөн.

 

            Хэдийгээр хариуцагч тал эхний 6 сарын түрээсийн 7,200,000.00 төгрөгийг чөлөөлүүлэхдээ түрээсийн байранд засвар хийх нөхцөлтэй байтал ямар нэгэн засвар хийгээгүй тул нэхэмжлэгч нь тухайн төлбөрийг нэхэмжлэх эрхтэй юм.

 

            Иймд, хариуцагчаас 2016 оны 04 дүгээр сарын түрээсийн төлбөрийн үлдэгдэл00,000.00 төгрөг, 2017 оны 03 дугаар сарын 10-ны өдөр хүртэлх хугацааны буюу 10 сарын түрээсийн төлбөрт 12,000,000.00 төгрөг, алдангид 6,000,000.00 төгрөг, эхний 6 сарын түрээсийн төлбөр 7,200,000.00 төгрөг, нийт 25,200,000.00 төгрөгийг гаргуулж өгнө үү.  

 

            Сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагын тухайд Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.3, 318.4-д зааснаар үл хөдлөх хөрөнгө түрээслүүлэх гэрээг улсын бүртгэлд бүртгүүлснээр хүчин төгөлдөр болох зохицуулалт бий боловч Эд хөрөнгө өмчлөх эрх, түүнтэй холбоотой эд хөрөнгийн бусад эрхийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.1-д зааснаар гэрээний аль ч талууд улсын бүртгэлд бүртгүүлэх боломжтой.

 

            Өөрөөр хэлбэл, гэрээг бүртгүүлэх үүрэг зөвхөн нэхэмжлэгчид бус мөн хариуцагчид хуулиар бүртгүүлэх үүрэг ногдуулсан байхад заавал түрээслүүлэгчийг гэрээг бүртгүүлээгүй байна гэж буруутгах нь учир дутагдалтай байна.

 

            Хэрэв зохигчдын хооронд байгуулсан гэрээ улсын бүртгэлд бүртгүүлээгүй бөгөөд гэрээ хүчин төгөлдөр бус тохиолдолд түрээслэгч тал бусдын хөрөнгөд үндэслэлгүйгээр үйл ажиллагаа явуулсан байх тул төлбөрийг заавал төлөх үүрэг хүлээнэ.

 

            Зохигчдын хооронд байгуулсан гэрээнд талууд эхний 6 сарын төлбөрийг засвар хийх нөхцөлөөр тохирсон боловч хариуцагч тал,500,000.00 төгрөгийн засвар үйлчилгээ хийгээгүй, хэрэгт түрээсийн зүйлд засвар хийсэн тухай тодорхой баримт байхгүй тул энэхүү нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөхгүй” гэв.

 

Хариуцагч О., өмгөөлөгч Э. нар шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа:

 

“Миний бие маргааны зүйл болсон түрээсийн байрыг “Эхлэл оргил төгсгөл” нийгэмд үйлчилдэг төрийн бус байгууллагын үүсгэн байгуулагчийн хувиар түрээслэж байсан бөгөөд хожим хувиараа түрээсийн зүйлийг аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулах зорилгоор түрээслэсэн юм.

 

Гэвч нэхэмжлэгч тал намайг тухайн түрээсийн байрыг түрээслэх явцад үйл ажиллагааны орлого муудаж, буцаан хүлээлгэн өгөх болоход үнэгүй түрээслэж болно гэсэн боловч хожим шүүхэд түрээсийн төлбөрийг нэхэмжилжээ.

 

Би, түрээсийн гэрээний хугацаанд нийт 4,300,000.00 төгрөгийг төлсөн ба00,000.00 төгрөгийг төлөхөд татгалзах зүйлгүй, бидний хооронд байгуулсан гэрээг хуульд зааснаар улсын бүртгэлд бүртгүүлээгүй тул хүчин төгөлдөр бус юм.

 

Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлд зааснаар үл хөдлөх хөрөнгө түрээслэх гэрээг заавал бичгээр байгуулах шаардлагатай ба уг шаардлагыг хангаагүй гэрээ хүчин төгөлдөр бус байна гэж заасан тул түрээсийн төлбөр болон алдангийг төлөх үндэслэлгүй.

 

Нэгэнт талуудын хооронд байгуулсан түрээсийн гэрээг бүртгүүлээгүй тул Иргэний хуулийн6 дугаар зүйлийн1.1.1-д заасны дагуу тухайн гэрээ хүчин төгөлдөр бус учраас шүүхээс үүнийг үндэслэн 2015 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр байгуулсан түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцож өгнө үү.

 

Би, 2015 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2017 оны 03 дугаар сарын 10-ны өдөр хүртэл түрээсийн байрыг ашигласан бөгөөд энэ хугацаанд нийт,500,000.00 төгрөгийн засвар хийсэн ба энэ талаар хэрэгт авагдсан баримтад тодорхой дурьдсан байгаа болно.

 

Миний бие “Эхлэл оргил төгсгөл” төрийн бус байгууллагын үүсгэн байгуулагч бөгөөд манай байгууллага удирдах зөвлөлийн гишүүнтэй, 2014 дүгээр сарын 15-ны өдөр иргэн Н.тэй ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулж, маргааны зүйл болсон түрээсийн байранд,500,000.00 төгрөгийн засвар үйлчилгээ хийсэн тул тухайн зардлыг нэхэмжлэгчээс нэхэмжилж байна.

 

Иймд, үндсэн нэхэмжлэлээс00,000.00 төгрөгөөс бусад шаардлагыг үл хүлээн зөвшөөрч, нэхэмжлэгчтэй байгуулсан түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулж,,500,000.00 төгрөг гаргуулах хүсэлттэй байна” гэв.

 

Шүүх хуралдаанаар зохигчдын гаргасан тайлбар, хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн бичгийн нотлох баримтыг шинжлэн судлаад

 

ҮНДЭСЛЭХ нь:

 

Нэхэмжлэгч Х.гээс хариуцагч О.д холбогдуулан 25,200,000.00 төгрөг гаргуулах тухай үндсэн нэхэмжлэл, хариуцагчаас нэхэмжлэгчид холбогдуулан түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах,,500,000.00 төгрөг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэлийг тус тус гаргажээ.

 

            Энэхүү хэрэгт шүүхээс 2017 оны 04 дүгээр сарын 13-ны өдөр иргэний хэрэг үүсгэж, хариуцагчид нэхэмжлэлийн хувийг гардуулж, зохигчдод Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан эрх, үүргийг тайлбарлаж, танилцуулсан байна.

 

Шүүх хуралдаанаар хэлэлцэгдсэн болон хэрэгт авагдсан бичгийн баримтууд, талуудын тайлбарыг тус тус үндэслэн зохигчдын гаргасан үндсэн болон сөрөг нэхэмжлэлийн зарим шаардлагыг хангаж, үлдсэнийг хэрэгсэхгүй болгохоор шийдвэрлэв.

Үндсэн нэхэмжлэлийн тухайд,

 

Хэрэгт авагдсан болоод шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн баримтаар нэхэмжлэгч Х., хариуцагч О. нар 2015 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр түрээсийн гэрээ байгуулж, *******,,,,, тоот хаягт байрлах1.66 болон 45.3  м.кв талбайтай орон сууцны зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийг 2015 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2018 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэл түрээслэхээр болжээ /х.х-ийн 7-р хуудас/.

 

Энэхүү гэрээгээр хариуцагч тал түрээсийн гэрээний зүйл болсон үл хөдлөх хөрөнгийг үйлчилгээний зориулалтаар ашиглаж, сар бүр 1,200,000.00 төгрөгийн төлбөрийг төлөх, ийнхүү төлөхдөө түрээсийн гэрээний 7 дугаар зүйлийн 7.5-д зааснаар эхний 6 /зургаа/ сар үнэгүй ашиглаж, улмаар 2016 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн түрээсийн төлбөрийг төлөх үүрэг хүлээсэн байна.

 

Талуудын шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбараас үзвэл хариуцагч О. гэрээний зүйлийг 2015 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2017 оны 03 дугаар сарын 10-ны өдрийг хүртэлх хугацаанд эзэмшин ашиглаж, түрээсийн төлбөрт нийт 4,300,000.00 төгрөгийг нэхэмжлэгч О.д төлсөн, зохигчид энэ тухай маргахгүй байна.

 

Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1-д “Түрээсийн гэрээгээр түрээслүүлэгч нь түрээслэгчийн эзэмшил, ашиглалтад аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулах болон дүрэмд заасан зорилгоо биелүүлэхэд нь зориулж, тодорхой хөрөнгө шилжүүлэх, түрээслэгч нь гэрээгээр тохирсон түрээсийн төлбөрийг төлөх үүргийг тус тус хүлээнэ” гэж заасан.

 

Түрээсийн гэрээний 1 дүгээр зүйлийн 1.1, зохигчдын шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбарт дурьдснаар хариуцагч тал гэрээний зүйлийг үсчин, гоо сайхны үйл ажиллагаа эрхлэн явуулах зориулалтаар ашиглажээ. Өөрөөр хэлбэл, хариуцагч О. дээр дурьдсан1.66 болон 45.3 м.кв талбайтай орон сууцны зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийг ашиглаж, эрхлэн явуулсан үйл ажиллагаанаас бий болсон үр шимийг хүртэх буюу аж ахуйн зориулалтаар өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийн нийгэм, эдийн засгийн хэрэгцээг хангах зорилгоор ашигласан байна.

 

Хэдийгээр хэрэгт авагдсан тус үл хөдлөх хөрөнгийн өмчлөх эрхийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээнд 4, тоот хаягт байрлах эдгээр хөрөнгүүд орон сууцны зориулалттай боловч зохигчдын шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбарт дурьдснаар гэрээний зүйл нь аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулах боломжтой ба заавал хүн суурьшин амьдрах зориулалтаар ашиглагдах хөрөнгө биш байна.

 

Өөрөөр хэлбэл, Орон сууцны тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.1-д ”орон сууц гэж хүн суурьшин амьдрах зориулалттай нийтийн болон амины орон сууцны байшин, сууц, гэрийг” хэлнэ гэж заасан бөгөөд Иргэний хуулийн 84 дүгээр зүйлийн 84.3, 318 дугаар зүйлийн 318.3-д зааснаар нийтийн болон амины орон сууц нь түрээсийн гэрээний зүйл байж болох ба гагцхүү аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулах, дүрэмд заасан зорилгоо биелүүлэхэд ашиглагдах боломжтой байх ёстой юм.

 

Иймд, талуудын хооронд Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.1-д заасан түрээсийн гэрээ байгуулагдсан байна гэж үзэв.

 

Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.3-д “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол түрээсийн гэрээг бичгээр байгуулах бөгөөд үл хөдлөх эд хөрөнгө түрээслэх гэрээг үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлнэ” гэж, мөн 318.4-д “Энэ хуулийн 318.3-т заасан шаардлагыг хангаагүй гэрээ хүчин төгөлдөр бус байна” гэж тус тус заасан.

 

            Тодруулбал, иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцогч этгээдүүд Иргэний хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1.2, 189 дүгээр зүйлийн 189.1-д заасны дагуу гэрээ, хэлэлцээрийг чөлөөтэй байгуулах эрхтэй боловч гагцхүү хуулийн хүрээнд байх ёстой ба тус хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.3, 318.4-д зааснаар үл хөдлөх хөрөнгө түрээслэх гэрээг улсын бүртгэлд бүртгүүлэх, ийнхүү бүртгүүлээгүй тохиолдолд тухайн гэрээ хүчин төгөлдөр бус байна гэж эрх зүйн үр дагаврыг зохицуулсан байна.

 

            Хэрэгт авагдсан зохигчдын хооронд байгуулсан түрээсийн гэрээний 3 дугаар зүйлийн 3.6-д зааснаар тухайн гэрээ улсын бүртгэл бүртгэгдснээр хүчин төгөлдөр болох бөгөөд талуудын шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбараар гэрээг улсын бүртгэлд зохих ёсоор бүртгүүлээгүй байна.

 

            Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 17 дугаар зүйлийн 1.1 дэх хэсэгт зааснаар иргэн, хуулийн этгээд үндсэн хууль, бусад хуулийг дээдлэн хүндэтгэж, сахин биелүүлэх үүрэг хүлээх бөгөөд Иргэний хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.7-д заасны дагуу хуулийг мэдэхгүй буюу буруу ойлгосон нь хуулийг хэрэглэхгүй байх, хуульд заасан хариуцлагаас чөлөөлөх үндэслэл болохгүй юм.

 

            Нэгэнт зохигчид түрээсийн гэрээг улсын бүртгэлд бүртгүүлээгүй байх тул Иргэний хуулийн 318 дугаар зүйлийн 318.4-т зааснаар хүчин төгөлдөр бус бөгөөд тэдгээрийн хооронд тус хуулийн 187 дугаар зүйлийн 187.1-д заасны дагуу түрээсийн гэрээнээс улбаатай үүргийн эрх зүйн харилцаа үүссэн гэж үзэхгүй.

 

            Гэтэл нэхэмжлэгч тал хүчин төгөлдөр бус гэрээний үндсэн дээр хариуцагчийн эзэмшил, ашиглалтанд үл хөдлөх хөрөнгийг шилжүүлэн өгсөн бол хариуцагч тал тухайн гэрээний тохиролцоог үндэслэн аж ахуйн зориулалтаар үйл ажиллагаа явуулж, 4,300,000.00 төгрөгийг түрээсийн төлбөрийг төлсөн байна.

 

            Иргэний хуулийн6 дугаар зүйлийн6.1.1-д заасны дагуу хууль зөрчсөн хэлцэл хүчин төгөлдөр бус бөгөөд гэрээний талууд хүчин төгөлдөр бус гэрээ байгуулсан тохиолдолд тэдгээрт уг хуулийн6 дугаар зүйлийн6.5-д зааснаар харилцан шилжүүлсэн зүйлээ буцаах үүрэг үүсдэг.

 

            Гэвч нэхэмжлэгч тал түрээсийн гэрээний зүйлийг 2017 оны 03 дугаар сарын 10-ны өдөр буцаан хүлээн авч, хариуцагчаас ашигласан хугацааны түрээсийн төлбөрийг нэхэмжилсэн бол хариуцагч тал өмнө төлсөн 4,300,000.00 төгрөгийг нэхэмжлэгчид хэвээр үлдээж, харин түрээсийн зүйлд засвар хийсний төлбөрт,500,000.00 төгрөгийг буцаан нэхэмжилж байна.

 

            Нэхэмжлэгчийн шүүхэд гаргасан нэхэмжлэл, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбараас үзвэл нэхэмжлэгч нь хариуцагчаас 2015 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2017 оны 03 дугаар сарын 10-ны өдрийг хүртэлх хугацааны түрээсийн зүйлийг ашигласны төлбөрийг алдангийн хамт нэхэмжилж байгаа ажээ.

 

            Хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн баримтаар нэхэмжлэгч Х. 2017 оны 03 дугаар сарын 04-ний өдөр хариуцагч О.д түрээсийн зүйлийг 2017 оны 03 дугаар сарын 06-ны өдөр хүлээлгөн өгөхийг шаардсан байх бөгөөд хариуцагч тал түрээсийн зүйлд 2015 оны 06 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2017 оны 03 дугаар сарын 10-ны өдөр хүртэл буюу 20 сар, 9 хоног үйл ажиллагаа явуулсан талаар маргаагүй /х.х-ийн 11-р хуудас/.

 

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.3-т зааснаар иргэн хөдлөх, үл хөдлөх хөрөнгө шударгаар олж авах, эзэмших, өмчлөх, өв залгамжлуулах эрхтэй. Энэ нь, иргэн, хуулийн этгээд иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцохдоо гэрээ болон хуулиар хүлээсэн эрх, үүргээ үнэнч шударгаар биелүүлж, эдийн болон эдийн бус баялагийг шударгаар олж авсан тохиолдолд түүнд уг эд хөрөнгийг өмчлөх болон эзэмших эрх үүсэх ба тус эд хөрөнгийг олж авахдаа хууль болон гэрээг зөрчөөгүй, үнэнч, шударга хандсан байхыг шаардана.

 

            Тодруулбал, зохигчдын хооронд анхнаасаа Иргэний хуулийн 341 дүгээр зүйлд зааснаар маргааны зүйл болсон үл хөдлөх хөрөнгийг огт үнэ төлбөргүйгээр ашиглах хүсэл зориг байгаагүй ба эд хөрөнгийг төлбөртэй ашиглуулах гэрээ, хэлэлцээр хүчин төгөлдөр бус болсон тохиолдолд хэн нэгэн этгээд өмчлөгч, эзэмшигчтэй харилцан тохиролцоогүй бол бусдын өмчлөл, эзэмшлийн зүйлийг үнэ төлбөргүй ашиглаж, үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжих ёсгүй.

 

            Иймд, нэхэмжлэгч буюу түрээслүүлэгч Х. өөрийн өмчлөлийн эд хөрөнгийг түрээслэгч болох О.д шилжүүлэн өгсөн, тэрээр түрээсийн зүйлийг гэрээний хугацаанд ашиглаж, үйл ажиллагаа явуулсан байх тул бусдын эд хөрөнгийг ашигласны төлбөрийг төлөх үүрэг хүлээх нь шударга юм.

 

            Гэвч талуудын хооронд байгуулсан түрээсийн гэрээ хүчин төгөлдөр бус буюу  гэрээний үүргийн харилцаа үүсээгүй тул нэхэмжлэгч тал Иргэний хуулийн 492 дугаар зүйлийн 492.1-д зааснаар түрээсийн төлбөрийг нэхэмжлэх эрхтэй.

 

            Иргэний хуулийн 492 дугаар зүйлийн 492.1-д “Бусдын өмнө хүлээсэн үүргээ гүйцэтгэхээр хэн нэгэн этгээдэд хөрөнгө шилжүүлсэн этгээд уг зүйлийг олж авсан этгээдээс дээрх хөрөнгөө дараах тохиолдолд буцаан шаардах эрхтэй” гээд 492.1.1-д “хөрөнгө олж авсан этгээд болон үүрэг гүйцэтгэгч этгээдийн хооронд үүрэг үүсээгүй, эсхүл үүрэг нь хожим дуусгавар болсон буюу хүчин төгөлдөр бус болсон” гэж заажээ.

  

            Өөрөөр хэлбэл, зохигчдын хооронд байгуулсан гэрээ хожим хүчин төгөлдөр бус болсноос улбаалан талууд өгсөн, авсан зүйлээ харилцан буцаах үүрэг хүлээх бөгөөд хариуцагч тал энэхүү хугацаанд нэхэмжлэгчийн өмчлөлийн үл хөдлөх хөрөнгөд үйл ажиллагаа явуулсан, талууд түрээсийн төлбөрийг сарын 1,200,000.00 төгрөг гэж тохирсон, түрээслэгч тал 4,300,000.00 төгрөгийг түрээсийн төлбөрт төлж, улмаар 2016 оны 04 дүгээр сарын төлбөрийн үлдэгдэл00,000.00 төгрөгийг төлөхөөр зөвшөөрч байх тул тэрээр нийт ашигласан 20 сар, 9 хоногийн төлбөрийг төлөх үүрэгтэй юм.

 

            Харин зохигчдын хооронд байгуулсан гэрээ хуульд зааснаар хүчин төгөлдөр бус тул нэхэмжлэгч тал алданги шаардах эрхгүй. Учир нь, Иргэний хуулийн 232 дугаар зүйлийн 232.6-д “Хууль болон гэрээнд заасан хугацаа хэтрүүлсэн тал нь хоног тутамд гүйцэтгээгүй үүргийн үнийн дүнгийн 0,5 хувиас хэтрэхгүй хэмжээгээр төлөхөөр тогтоосон анзыг алданги гэнэ” гэж заасны дагуу энэхүү хуулийн 187 дугаар зүйлийн 187.1-д зааснаар зөвхөн хүчин төгөлдөр гэрээний үндсэн дээр үүссэн үүргийг хугацаандаа биелүүлээгүй тохиолдолд тухайн гэрээнд заасан алданги төлөх үүрэг үүснэ.

 

            Хэдийгээр нэхэмжлэгч болон түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлдээ хариуцагчийг түрээсийн зүйлд засвар хийсэн тохиолдолд эхний 6 /зургаа/ сарын түрээсийн төлбөрөөс чөлөөлнө гэж тохиролцсон, хариуцагч тал гэрээнд заасны дагуу засвар хийгээгүй тул чөлөөлөхөөр тохиролцсон 7,200,000.00 төгрөгийг нэхэмжлэх эрхтэй хэмээн тайлбарласан боловч үүнийг баримтаар нотлохгүй байна.

 

            Иргэний хуулийн 198 дугаар зүйлийн 198.1-д “Гэрээг тайлбарлахдаа түүний үгийн шууд утгыг анхаарна” гэж, мөн 198.2-т “Гэрээний аль нэг нөхцөлийн утга нь ойлгомжгүй бол түүний агуулгыг бусад нөхцөл болон гэрээний ерөнхий агуулгатай харьцуулах замаар тодорхойлно” гэж тус тус заасны дагуу хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн зохигчдын хооронд 2015 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр байгуулсан түрээсийн гэрээний 7 дугаар зүйлийн 7.5-д заасан тохиролцоог үзвэл түрээслэгч тал түрээсийн эхний 6 /зургаа/ сарын төлбөрийг төлөх үүргээс ямар нэгэн болзолгүйгээр чөлөөлөх агуулгатай байна.

 

            Иймд, хариуцагчийн түрээсийн зүйлийг эзэмшин ашигласан 20 сар, 9 хоногийн түрээсийн төлбөр 24,348,387.00 төгрөг, үүнээс түүний төлсөн 4,300,000.00 төгрөг, мөн чөлөөлөгдөх 6 /зургаа/ сарын төлбөр 7,200,000.00 төгрөг, алданги 6,000,000.00 төгрөгийг хасч, хариуцагчаас 12,848,378.00 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгчид олгох нь зүйтэй байна /1,200,000.00x20=24,000,000.00 төгрөг, 2017 оны 03 дугаар сар 31 хоногтой, өдрийн 38,709.00 төгрөг, 9 хоногийн 348,387.00 төгрөг/.

 

Сөрөг нэхэмжлэлийн тухайд,

 

Хариуцагч О.Оюундариас нэхэмжлэгч Х.д холбогдуулан түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах,,500,000.00 төгрөг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэл гаргасан ба хариуцагч болон түүний өмгөөлөгч шүүхэд гаргасан тайлбартаа түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөрт бус гэж тооцуулснаар гэрээний зүйлд оруулсан засварын зардлыг буцаан нэхэмжлэх буюу үр дагаврыг арилгуулах хүсэлттэй байна гэжээ.

 

Зохигчдын хооронд байгуулсан түрээсийн гэрээ шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсэгт дүгнэснээр улсын бүртгэлд зохих ёсоор бүртгэгдээгүй тул Иргэний хуулийн6 дугаар зүйлийн6.1.1, 318 дугаар зүйлийн 318.4-д зааснаар хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах шаардлагыг хангах нь үндэслэлтэй байна.

 

Харин хариуцагч тал нэхэмжлэгчээс маргааны зүйл болсон үл хөдлөх хөрөнгөд засвар хийсний зардал,500,000.00 төгрөгийг нэхэмжлэх эрхгүй байна.

 

Учир нь, хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн баримтаар “Эхлэл, оргил төгсгөл” төрийн бус байгууллага болон Н. нар 2015 оны 04 дүгээр сарын 15-ны өдөр ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулж, сургалтын төв тохижуулах засвар үйлчилгээний зардал, хөлсөнд нийт,500,000.00 төгрөгийг ажил гүйцэтгэгчид өгсөн, зохигчид энэхүү үйл баримтын талаар маргахгүй байна /х.х-ийн 72-75-р хуудас/.

 

Хэдийгээр энэхүү ажил гүйцэтгэх гэрээг тухайн төрийн бус байгууллагыг төлөөлж хариуцагч О. байгуулсан боловч засвар, үйлчилгээний зардлыг тэрээр бус харин захиалагч болох “Эхлэл, оргил төгсгөл” төрийн бус байгууллага олгосон байх тул хариуцагч болон ажил гүйцэтгэгч нарын хооронд Иргэний хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.1-д заасан гэрээний харилцаа үүссэн гэж үзэхгүй юм.

 

Иргэний хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1-д “Иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцогч нь иргэн, хуулийн этгээд, хуулийн этгээдийн эрхгүй байгууллага байна” гэж, мөн 25 дугаар зүйлийн 25.1-д “Өмчлөлдөө буюу эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрхдээ тусгайлсан хөрөнгөтэй, өөрийн нэрээр эрх олж, үүрэг хүлээдэг, үйл ажиллагаанаасаа бий болох үр дагаварыг эд хөрөнгөөрөө хариуцдаг, нэхэмжлэгч, хариуцагч байж чадах, тодорхой зорилго бүхий, тогтвортой үйл ажиллагаа эрхэлдэг зохион байгуулалтын нэгдлийг хуулийн этгээд гэнэ” гэж тус тус заасан.

 

Тодруулбал, Төрийн бус байгууллагын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1-д ”төрийн бус байгууллага гэж иргэд, төрийн байгууллага /хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдлийг хэрэгжүүлэх байгууллага/-аас бусад хуулийн этгээдээс нийгмийн болон өөрсдийн ашиг сонирхол, үзэл бодлын үүднээс сайн дурын үндсэн дээр байгуулагдан үйл ажиллагаагаа төрөөс хараат бус, өөрийгөө удирдах зарчмаар явуулдаг ашгийн төлөө бус байгууллагыг” хэлнэ гэж заасны дагуу “Эхлэл, оргил төгсгөл” төрийн бус байгууллага нь өөрийн нэрээр эрх олж, үүрэг хүлээдэг хуулийн этгээд болохын хувьд иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцож, эдийн болон эдийн бус эрх нь зөрчигдсөн тохиолдолд нэхэмжлэгчийн эрх, үүргийг гагцхүү тухайн байгууллага хэрэгжүүлэх юм.

 

Гэтэл хариуцагч тал энэхүү байгууллагыг Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 35 дугаар зүйлд зааснаар итгэмжлэлээр төлөөлөөгүй, Төрийн бус байгууллагын тухай 12 дугаар зүйлийн 12.1, 12.2-д зааснаар тухайн байгууллагыг бусад этгээдэд төлөөлөх дарга, гүйцэтгэх удирдлага биш байх тул нэхэмжлэгч Х.д холбогдуулан 2015 оны 04 дүгээр сарын 15-ны өдрийн ажил гүйцэтгэх гэрээний дагуу засварын зардал, хөлсөнд зориулагдсан төлөгдсөн төлбөрийг нэхэмжлэх шаардах эрхгүй болно /х.х-ийн 75-р хуудас/.

 

Иймд, хариуцагчийн гаргасан сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагаас түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах шаардлагыг хангаж,,500,000.00 төгрөгт холбогдох хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэх нь зүйтэй байна.

 

Шүүхээс дээр дурьдсныг нэгтгэн дүгнээд үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагын хувьд хариуцагчаас 12,848,378.00 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгчид олгож, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 12,351,612.00 төгрөгт холбогдох хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож, сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагаас түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус гэж тооцуулах шаардлагыг хангаж,,500,000.00 төгрөгт холбогдох хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.

 

 Монгол Улсын Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 115 дугаар зүйлийн 115.1, 115.2.2, 116, 118 дугаар зүйлд заасныг тус тус удирдлага болгон

 

ТОГТООХ нь:

 

1. Иргэний хуулийн 492 дугаар зүйлийн 492.1.1-д заасныг үндэслэн хариуцагч О.Оюундариас 12,848,378.00 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгч Х.д олгож, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 12,351,612.00 төгрөгт холбогдох хэсгийг хэрэгсэхгүй болгосугай.

 

1. Иргэний хуулийн6 дугаар зүйлийн6.1.1,6.5-д заасныг үндэслэн нэхэмжлэгч Х. болон хариуцагч О. нарын хооронд 2015 оны 06 дугаар сарын 29-ний өдөр байгуулсан түрээсийн гэрээг хүчин төгөлдөр бус болохыг тогтоож, сөрөг нэхэмжлэлийн,500,000.00 төгрөгт холбогдох хэсгийг хэрэгсэхгүй болгосугай.

 

1. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн6 дугаар зүйлийн6.2, 60 дугаар зүйлийн 60.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1-д зааснаар нэхэмжлэгчийн улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 296,700.00 төгрөгийг улсын төсөвт хэвээр үлдээж, хариуцагчаас 220,524.00 төгрөгийг гаргуулж, нэхэмжлэгчид олгож, хариуцагчийн улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 440,900.00 төгрөгийг улсын төсөвт хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчээс 337,950.00 төгрөгийг гаргуулж, хариуцагчид олгосугай.

 

1. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 120 дугаар зүйлийн 120.2-д зааснаар зохигч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл шийдвэрийг гардан авсан өдрөөс хойш давж заалдах журмаар 14 хоногийн дотор Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй бөгөөд мөн хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.4, 119.7-д зааснаар шийдвэрийг гардаж авах үүргээ биелүүлээгүй нь давж заалдах журмаар гомдол гаргах хугацааг тоолоход саад болохгүй.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ                         Б.МАНДАЛБАЯР