| Шүүх | Баянзүрх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүх |
|---|---|
| Шүүгч | Бадамдоржийн Мандалбаяр |
| Хэргийн индекс | 101/2017/03444/И |
| Дугаар | 3489 |
| Огноо | 2017-11-02 |
| Маргааны төрөл | Худалдах-худалдан авах болон арилжааны гэрээ, |
Баянзүрх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн Шийдвэр
2017 оны 11 сарын 02 өдөр
Дугаар 3489
| 2017 оны 11 сарын 02 өдөр | Дугаар 101/ШШ2017/03489 | Улаанбаатар хот |
МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС
Баянзүрх дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч Б.Мандалбаяр даргалж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд хийсэн хуралдаанаар,
Нэхэмжлэгч: “А” ХХК,
Нэхэмжлэгч: Г нарын гаргасан,
Хариуцагч: “В” ХХК-нд холбогдох,
46,743.32 ам. доллар болон талбайн зөрүү 902.04 ам.доллар, гэрээ зөрчсөнөөс учирсан хохирол 1,920 ам.доллар буюу 6,658,013.76 төгрөг гаргуулах, С.Гыг орон сууцны өмчлөгч мөн болохыг тогтоолгож, өмчлөх эрхийн гэрчилгээ гаргуулахыг хариуцагчид даалгах тухай үндсэн, 67,171,857.00 төгрөг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэлтэй иргэний хэргийг хянан хэлэлцэв.
Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгчдийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.О, Б.Б, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Т, Д.А, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Ч.Нарантуяа нар оролцов.
ТОДОРХОЙЛОХ нь:
Нэхэмжлэгч “А” ХХК-иас тус шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлдээ болон итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа:
“Манай компани хариуцагч “В” ХХК-тай 2006 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр “бараа бүтээгдэхүүн нийлүүлэх гэрээ”-г байгуулж, тус компанид 66,625.00 ам.долларын үнэтэй тоног төхөөрөмжийг угсралтын зардлыг 2,000 ам.доллараар тооцож, нийт 68,625.00 ам.долларын бүтээгдэхүүн, ажил үйлчилгээг хүлээлгэн өгсөн.
Үүний дараагаар бид 2007 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр “бараа бүтээгдэхүүн нийлүүлж, орон сууц худалдах, худалдан авах бартерийн гэрээ”-г байгуулж, нийт 80,980.00 еврогийн үнэтэй бүтээгдэхүүнийг нийлүүлэхдээ өмнө худалдсан 66,625.00 ам.доллараас хариуцагчийн төлсөн 20,532.98 ам.долларыг хасч, еврог ам.долларт шилжүүлж, 155,415.32 ам.долларын бараа бүтээгдэхүүний үнэд 68 м.кв талбайтай 2 ширхэг орон сууц, 90.4 м.кв талбайтай 1 ширхэг орон сууц, нийт 226.4 м.кв талбайтай орон сууцыг 108,672.00 ам.долларын бараа бүтээгдэхүүнд тооцож авахаар болсон юм.
Мөн талууд үлдэгдэл 46,743.32 ам.долларыг “*******” ХХК-иас хариуцагч “В” ХХК-нд төлөх ажил гүйцэтгэх гэрээний төлбөрөөс харилцан суутгахаар тохирсон. Ингээд нэхэмжлэгч тал гэрээнд заасан 3 ширхэг орон сууцыг хүлээн авсан боловч эдгээр байрууд бүгд талбайн хэмжээний хувьд доголдолтой байсан. Тухайлбал, гэрээнд заасан 68 м.кв талбайтай байр нь 72 м.кв талбайтай, 90.4 м.кв талбайтай байр нь шинжээчийн дүгнэлтээр 88.72 м.кв талбайтай байсан.
Гэтэл “*******” ХХК-иас 2015 оны 02 дугаар сарын 03-ны өдөр манай компанид Г07/11 тоот гэрээнд харилцан суутгахаар болсон 46,743.32 ам.долларын үнийн дүн бүхий ажлыг хариуцагч “В” ХХК-ийг гүйцэтгээгүй тул энэхүү төлбөрийг нэхэмжилж авахыг мэдэгдсэн. Бидний зүгээс уг асуудлыг бичгээр мэдэгдэл ирэхээс өмнө мэдэж байсан боловч хариуцагчид холбогдуулан 2013 оноос хойш нэхэмжлэл гаргах, эрэн сурвалжлуулах зэрэг ажиллагаа явуулах шаардлагатай болж, хугацаа их алдсан.
Нэхэмжлэгчийн зүгээс хариуцагчид 66,625.00 ам.доллар болон 80,980.00 еврогийн үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг нийлүүлсэн тул төлөгдөөгүй үлдсэн 46,743.32 ам.долларыг төгрөгөөр биш, харин гадаад валютаар нэхэмжилж байна. Өөрөөр хэлбэл, хэдийгээр талуудыг гэрээ, хэлэлцээр байгуулж байх хугацаанд ам.долларын ханш хямд байсан боловч өнөөдрийн байдлаар валютын ханш өссөн тул тэмдэгтийн хураамжийг тухайн өдрийн төгрөгийн ханшаар тооцож, шүүхийн шийдвэрээр 46,743.32 ам.долларыг гаргуулах хүсэлттэй байна.
Түүнчлэн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад талуудын хүсэлтээр шүүхээс шинжээч томилж, нэхэмжлэгчийн хүлээн авч, улмаар С.Год худалдсан 90.4 м.кв талбайтай орон сууцны талбайг 88.72 м.кв гэсэн байх тул зөрүү 1.88 м.кв талбайд илүү төлсөн 902.4 ам.долларыг 72 м.кв талбайтай орон сууцыг худалдан авсан д төлсөн 1,920 ам.долларын хамт 2,822.4 ам.доллар буюу 6,658,013.76 төгрөгийг хариуцагчаас нэхэмжилж байна.
Учир нь, талууд 2007 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр гэрээ байгуулахдаа 1 м.кв талбайг 480 ам.доллараар тохирч, худалдагч бид 90.4 м.кв талбайтай орон сууцыг 43,392.00 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүний үнээр бартерлаж авсан байтал бодит байдал дээр 88.72 м.кв талбайтай байгааг шинжээчийн дүгнэлт гарснаар мэдсэн.
Нөгөө талаар хариуцагч тал 68 м.кв талбайтай орон сууцыг хүлээлгэн өгнө гэсэн үүргээ зөрчиж 72 м.кв талбайтай 2 ширхэг орон сууцыг хүлээлгэн өгснөөс 1 ширхэг орон сууцыг д худалдсаны дараагаар хариуцагч нь түүнээс илүү гарсан 4 м.кв талбайн үнэд 1,920 ам.долларыг авч, өмчлөх эрхийн гэрчилгээг өгсөн байдаг. Хожим орон сууцыг худалдан авагч тэрээр манай компанийг цагдаагийн байгууллагад өгч, гомдол гаргасан тул бид түүнд 1.920 ам.долларыг төлж, асуудлыг шийдвэрлэсэн.
Иймд, хариуцагчаас 46,743.32 ам.долларыг 6,658,013.76 төгрөгийн хамт гаргуулж, нэхэмжлэгчид олгож өгнө үү.
Нэхэмжлэгч С.Г нь *******,*******,*******,*******,******* тоот хаягт байрлах орон сууцыг “А” ХХК-иас худалдан авсан бөгөөд өмчлөх эрхийн гэрчилгээг ажил гүйцэтгэгч буюу хариуцагчаас гаргуулах болоход гэрээ, хэлэлцээр байгуулаагүй, 5.6 м.кв талбайтай байр илүү авсан тул зөрүү 2,688 /480x5.6/ ам.долларыг өнөөдрийн ханшаар төлсөн тохиолдолд өгнө гэж татгалздаг.
Хэдийгээр хэрэгт авагдсан баримтаар маргааны зүйл болсон орон сууцыг нэхэмжлэгчээч ******* худалдан авсан хэдий ч С.Г анхнаасаа тус орон сууцанд амьдарч байгаа юм.
Иймд, *******,*******,*******,*******,******* тоот хаягт байрлах орон сууцны өмчлөгчөөр түүнийг тогтоож, өмчлөх эрхийн гэрчилгээ гаргуулахыг хариуцагчид даалгаж өгнө үү.
Сөрөг нэхэмжлэлийн хувьд хариуцагч тал 90.4 кв талбайтай орон сууцыг 96 м.кв талбайтай байгаа хэмээн илүү гарсан 5.6 м.кв талбайг 480 ам.доллараар тооцон нэхэмжилж байгааг хүлээн зөвшөөрөхгүй, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад томилогдсон шинжээчийн дүгнэлтээр талбайн хэмжээг 88.72 м.кв талбайтай гэсэн байх тул харин ч нэхэмжлэгчийн гаргасан зөрүү 1.88 м.кв талбайд илүү төлсөн үнийг буцаан нэхэмжлэх шаардлага үндэслэлтэй хэмээн дүгнэгдэж байна.
Зохигчдын хооронд байгуулсан Г07/11 тоот гэрээний дагуу нэхэмжлэгч тал нийт 80,980.22 еврогийн үнэтэй бараа бүтээгдэхүүн нийлүүлсэн, үүнээс 18,119.02 евро буюу 24,460.92 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг буцаан авч, агуулахад хадгалж байгаа юм. Бид, энэхүү нэхэмжлэлийн шаардлагын хувьд барааг анхны байдлаар хүлээлгэн өгөх боломжтой бөгөөд мөнгөөр төлөх нэхэмжлэлийг хүлээн зөвшөөрөхгүй.
Иймд, талуудын тайлбар, хэрэгт авагдсан баримтыг үндэслэн үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж, сөрөг нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” гэв.
Хариуцагч “В” ХХК-иас тус шүүхэд гаргасан хариу тайлбар, сөрөг нэхэмжлэлдээ болон итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа:
“Талуудын хооронд 2006 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр мөн, 2007 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр байгуулагдсан “бараа бүтээгдэхүүн нийлүүлэх, бартераар орон сууц хүлээлгэн өгөх гэрээ”, эдгээр гэрээний дагуу 68, 90.4 м.кв талбайтай 3 ширхэг орон сууцыг хүлээлгэн өгсөн, хүлээн авсан талаар маргаан байхгүй.
Хэрэгт авагдсан баримтаар манай компани 2007 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдөр “*******” ХХК-тай “барилгын ажил гүйцэтгэх гэрээ”-г байгуулж, нийт 1,311,000.00 ам.долларын үнийн дүнтэй ажлыг хийж гүйцэтгэн хүлээлгэн өгөх үүрэг хүлээсэн ба захиалагчаас бидэнд төлөх ёстой төлбөрөөс 46,743.32 ам.долларыг хасч тооцохоор болсон Г07/11 тоот гэрээг үндэслэн 55,000,000.00 төгрөгийг дутуу төлсөн.
Гэтэл “В” ХХК нь гэрээнд заасан барилгын ажлыг зохих ёсоор гүйцэтгэж, хүлээлгэн өгсөн байтал “*******” ХХК-иас 46,743.32 ам.доллартай нийцэхүйц хэмжээний ажлыг гүйцэтгээгүй гэжээ. Гэвч хэрэгт орон сууцыг хүлээн авсан улсын комиссын акт, манай компани уг гэрээгээр хүлээсэн үүргээ зохих ёсоор биелүүлж, 55,000,000.00 төгрөгийг дутуу хүлээн авсныг нотолсон баримт байгааг шүүхээс анхаарч үзэхийг хүсье.
Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад шинжээчээр томилогдсон “Тоонто гранд” ХХК-иас маргаж буй орон сууцны талбайг хэмжихдээ 2009 онд батлагдсан стандартыг удирдлага болгосныг зөвшөөрөхгүй, учир нь талуудыг гэрээ байгуулж байх хугацаанд талбайн хэмжээг ось тэнхлэг, аль эсхүл нүүр хэсгээс тооцох талаар тогтоосон дүрэм, журам байгаагаагүй юм.
Зохигчдын хооронд байгуулсан Г07/11 тоот гэрээний 4 дүгээр зүйлийн 4.8-д зааснаар орон сууцыг хүлээн авахдаа талбайг хэмжиж авах, хэрэв зөрүү гарсан тохиолдолд тухайн үед шийдвэрлэн гэж зааснаас үзэхэд энэ талаар нэхэмжлэгч талын зүгээс маргаан гаргах ёсгүй.
Нэхэмжлэгч С.Гын нэхэмжлэлийн хувьд талуудын хооронд тодорхой төрлийн гэрээ, хэлэлцээр байгуулагдаагүй тул бид ямар нэгэн байдлаар өмчлөх эрхийг шилжүүлэх, гэрчилгээг гаргуулах үүрэг хүлээхгүй, хэрэв өмчлөх эрхийн гэрчилгээ гаргуулах шаардлагатай байгаа тохиолдолд нэхэмжлэгч “А” ХХК-ийн зүгээс манай компанийн гаргасан сөрөг нэхэмжлэлийг хүлээн зөвшөөрсөн тохиолдолд гэрчилгээг олгоход татгалзахгүй. Нөгөө талаар хэрэгт авагдсан баримтаар ******* болон нэхэмжлэгч нарын хооронд байгуулсан гэрээнд маргаан гарсан тохиолдолд арбитрын журмаар шийдвэрлүүлнэ гэсэн байх тул хэргийн харъяалал зөрчигдсөн гэж үзэж байна.
Иргэн гийн хувьд хэдийгээр 72 м.кв талбайтай орон сууцыг нэхэмжлэгчээс худалдан авсан гэх боловч манай компанийн зүгээс түүнээс 1.920 ам.долларыг аваагүй, харин ч нэхэмжлэгч тал 68 м.кв бус 72 м.кв талбайтай орон сууцыг хүлээн авсан байх тул энэхүү шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөхгүй, үндэслэлгүй болно.
Талуудын хооронд байгуулсан 2006 он, 2007 оны гэрээгээр нэхэмжлэгч тал нийт 155,415.32 ам.долларын бараа бүтээгдэхүүн нийлүүлснээс 24,460.92 ам.долларын үнийн дүнтэй барааг буцаан авсан бөгөөд хариуцагчаас төлөх 46,743.32 ам.долларыг гэрээнд зааснаар суутгаж, 20,535.98 ам.долларыг бэлнээр төлж, 226.4 м.кв талбайтай 108,672.00 ам.долларын үнэтэй орон сууцыг хүлээлгэн өгсөн байдаг.
Өөрөөр хэлбэл, хариуцагч тал хэрэгт авагдсан баримтаар гэрээнд заасан бараа бүтээгдэхүүний үнээс 20,535.98 ам.долларыг мөнгөөр, харин 108,672.00 ам.долларыг бараа бүтээгдэхүүнээр тус тус төлж, нэхэмжлэгчид төлөх ёстой байсан 46,743.32 ам.долларыг “*******” ХХК-иас авах авлагаар хаасан.
Бидний хооронд 2006 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр, 2007 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр байгуулсан гэрээнүүдийн хувьд хуульд заасан нэхэмжлэл гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан байгааг шүүхээс анхаарч үзэхийг хүсч байгаа ба хэрэгт нэхэмжлэгчийн зүгээс хөөн хэлэлцэх хугацааг түр зогсоосон болон тасалдсан талаарх баримтыг гаргаж өгөөгүй, өгсөн шүүхийн шийдвэрүүд хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсний дараа гарсан байна.
Иймд, дутуу авсан бараа бүтээгдэхүүнд илүү төлбөр буюу орон сууцыг хүлээлгэн өгсөн байх тул түүний үнэ 24,460.92 ам.долларыг нэхэмжилж байна, мөн гэрээний зүйл болсон *******,*******,*******,*******,******* тоот хаягт байрлах орон сууцны талбай 96 м.кв талбай байгааг үндэслэн зөрүү 5.6 м.кв талбайг гэрээнд зааснаар 480 ам.доллараар тооцож, 2,688 ам.доллар, нийт*******,148.92 ам.доллар буюу 67,171,857.00 төгрөгийг нэхэмжилж байна” гэв.
ҮНДЭСЛЭХ нь:
Нэхэмжлэгч “А” ХХК, С.Г нараас хариуцагч “В” ХХК-нд холбогдуулан 46,743.32 ам. доллар болон талбайн зөрүү 902.04 ам.доллар, гэрээ зөрчсөнөөс учирсан хохирол 1,920 ам.доллар буюу 6,658,013.76 төгрөг гаргуулах, С.Гыг орон сууцны өмчлөгч мөн болохыг тогтоолгож, өмчлөх эрхийн гэрчилгээ гаргуулахыг хариуцагчид даалгах тухай үндсэн нэхэмжлэл, хариуцагчаас нэхэмжлэгчид холбогдуулан 67,171,857.00 төгрөг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэл гаргажээ.
Энэхүү хэрэгт шүүхээс 2016 оны 03 дугаар сарын 29-ний өдөр иргэний хэрэг үүсгэж, хариуцагчид нэхэмжлэлийн хувийг гардуулж, зохигчдод Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан эрх, үүргийг тайлбарлаж, танилцуулсан байна.
Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нэхэмжлэгчээс тус шүүхэд гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагаа талуудын хооронд байгуулсан гэрээнд заасан орон сууцны дутуу талбайн зөрүү 902.04 ам.долларыг гэрээ зөрчсний улмаас учирсан хохиролд 1,920 ам.доллар, нийт 2,822.4 ам.доллар буюу 6,658,013.76 төгрөгөөр нэмэгдүүлсэн бол хариуцагчийн зүгээс нэхэмжлэгчид холбогдуулан дутуу нийлүүлсэн бараа бүтээгдэхүүний үнэ 24,460.92 ам.доллар, орон сууцны илүү талбайн зөрүү 2,688 ам.доллар, нийт*******,148.92 ам.доллар буюу 67,171,857.00 төгрөг гаргуулах тухай сөрөг нэхэмжлэл гаргасан /х.х-ийн 90-92, 132, 134, 143-149р хуудас/.
Талуудын гаргасан тайлбар, үндсэн болон сөрөг нэхэмжлэлийн тодруулсан шаардлага, хэрэгт авагдсан баримтаар зохигчид дараах нэхэмжлэлийн шаардлагыг гаргажээ. Үүнд:
Шүүх хуралдаанаар хэлэлцэгдсэн болон хэрэгт авагдсан бичгийн баримтууд, талуудын гаргасан тайлбарыг тус тус үндэслэн үндсэн болон сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.
Хэрэгт авагдсан болоод шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн баримтаар нэхэмжлэгч “А” ХХК болон хариуцагч “В” ХХК-иуд 2006 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр “бараа бүтээгдэхүүн нийлүүлэх гэрээ”-г байгуулж, нэхэмжлэгчийн зүгээс хариуцагчид 66,625.00 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг 2,000.00 ам.долларын суурилуулах зардлын хамт нийлүүлж, угсарч өгөхөөр тохирч, урьдчилгаанд 41,175.00 ам.долларыг гэрээ байгуулсан өдөр,*******,450.00 ам.долларыг мөнгөөр бус хариуцагчийн барьж буй “” хотхоноос орон сууц авахаар харилцан тохиролцжээ /х.х-ийн 22, 23-р хуудас/.
Түүнчлэн талууд 2007 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр “бараа бүтээгдэхүүн нийлүүлж, орон сууц худалдах, худалдан авах бартерийн гэрээ”-г байгуулж, нийт 80,980.22 еврогийн үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг нийлүүлэхээр харилцан тохиролцсон байх бөгөөд энэхүү гэрээнд зохигчид дараах зүйлийг тохирсон байна. Үүнд:
Өөрөөр хэлбэл, зохигчдын хооронд байгуулсан гэрээ ёсоор нэхэмжлэгч тал нийт 175,951.03 ам.долларын бараа бүтээгдэхүүнийг хариуцагчид нийлүүлэхээр болж, үүнээс хариуцагч нь 20,532.98 ам.долларыг төлсөн бол үлдэх 155,415.32 ам.доллараас 108,672.00 ам.долларт нийцсэн буюу 1 м.кв талбайг 480 ам.доллараар тооцож, 68 м.кв талбайтай 2 ширхэг, 90.4 м.кв талбайтай 1 ширхэг, нийт 226.4 м.кв талбайтай орон сууц өгөхөөр болж, үлдэх 46,743.32 ам.долларыг гуравдагч этгээдээс авах авлагыг хаахаар тохирчээ.
Талуудын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа гэрээнд заасан 68 м.кв талбайтай 2 ширхэг, 90.4 м.кв талбайтай 1 ширхэг орон сууцыг барьж гүйцэтгэн хүлээлгэн өгсөн болон хүлээн авсан, мөн сөрөг нэхэмжлэлд дурьдсан 24,460.92 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг буцаасан үйл баримтын талаар маргаагүй боловч 46,743.32 ам.долларыг харилцан тооцоогүй, орон сууцнууд талбайн хэмжээний хувьд доголдолтой байсан, үүний улмаас бусдад төлбөр төлж хохирсон хэмээн мэтгэлцсэн.
Хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн гэрээ, талуудын шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбараар зохигчдын хооронд Иргэний хуулийн 243 дугаар зүйлийн 243.1.-д зааснаар 175,951.03 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг худалдах, худалдан авах гэрээний харилцаа үүссэн бөгөөд хариуцагчийн төлсөн 20,532.98 ам.долларыг хасч, харилцан суутгах 46,743.32 ам.доллараас бусад буюу 108,672.00 ам.долларыг төлөх үүргийг ажил гүйцэтгэх гэрээний эрх, үүргээр сольсон байна. Тодруулбал, шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн баримт, зохигчдын шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбараар нэхэмжлэгчийн зүгээс нийт 175,951.03 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхгүйгээр бэлэн бүтээгдэхүүнийг гуравдагч этгээдээс авч, хариуцагчийн өмчлөлд шилжүүлэх, худалдан авагч болох хариуцагч тал худалдан авсан эд хөрөнгийн үнийг төлөх үүргийг хүлээж, талууд 108,672.00 ам.доллар төлөх үүргийг 68 м.кв талбайтай 2 ширхэг, 90.4 м.кв талбайтай 1 ширхэг орон сууцыг барьж гүйцэтгэж, нэхэмжлэгчийн өмчлөлд шилжүүлэх үүргээр сольсон байна.
Иймд, зохигчдын хооронд Иргэний хуулийн 243 дугаар зүйлийн 243.1.-д заасан худалдах, худалдан авах гэрээний харилцаа үүсч, хожим тус хуулийн 236 дугаар зүйлийн 236.1.3.-т зааснаар гэрээний дагуу төлөх ёстой 108,672.00 ам.долларыг орон сууц барьж гүйцэтгэж, хүлээлгэн өгөх үүргээр сольж, тус төлбөрийн хэмжээнд энэхүү хуулийн 343 дугаар зүйлийн 343.1.-д заасан ажил гүйцэтгэх гэрээний харилцаа үүссэн байна гэж дүгнэв.
Иргэний хуулийн 243 дугаар зүйлийн 243.1.-д “Худалдах-худалдан авах гэрээгээр худалдагч биет байдлын доголдолгүй, эрхийн зөрчилгүй хөрөнгө, түүнтэй холбоотой баримт бичгийг худалдан авагчийн өмчлөлд шилжүүлэх буюу бараа бэлтгэн нийлүүлэх, худалдан авагч нь худалдагчид хэлэлцэн тохирсон үнийг төлж, худалдан авсан хөрөнгөө хүлээн авах үүргийг тус тус хүлээнэ” гэж, мөн 343 дугаар зүйлийн 343.1.-д “Ажил гүйцэтгэх гэрээгээр ажил гүйцэтгэгч нь захиалагчийн буюу өөрийн материалаар гэрээнд заасан ажил гүйцэтгэх, захиалагч нь уг ажлын үр дүнг хүлээн авч, хэлэлцэн тохирсон хөлс төлөх үүргийг тус тус хүлээнэ” гэж, түүнчлэн 343.2.-т “Ажил гүйцэтгэх гэрээний зүйл нь гүйцэтгэсэн ажлын үр дүн байна” гэж зааснаас гадна 343.3.-д “Ажил гүйцэтгэгч ямар нэгэн эд зүйлийг хийсэн бол түүнийг захиалагчийн өмчлөлд шилжүүлнэ” гэж заажээ.
Талуудын шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбараар хариуцагч нь ажил гүйцэтгэх гэрээний зүйл болсон 68 м.кв талбайтай 2 ширхэг, 90.4 м.кв талбайтай 1 ширхэг орон сууцыг нэхэмжлэгчид шилжүүлсэн байх боловч хэрэгт авагдсан баримтаар хариуцагчийн төлөх буюу худалдах, худалдан авах гэрээнд заасан суутгахаар болсон 46,743.32 ам.долларыг ийнхүү суутгаагүй, гэрээний үүргээ биелүүлээгүй хэмээн “*******” ХХК-иас 2015 оны 02 дугаар сарын 03-ны өдөр 15/020 тоот албан бичиг ирүүлжээ /х.х-ийн 185-188-р хуудас/.
Шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн баримтаар хариуцагч “В” ХХК нь “*******” ХХК-тай 2007 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдөр “барилгын ажил гүйцэтгэх гэрээ”-г байгуулж, нийт 1,311,000.00 ам.долларын үнийн дүнтэй ажлыг хийж гүйцэтгэхээр тохирсон, зохигчдын хооронд 2007 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр байгуулсан Г07/11 тоот гэрээний 2 дугаар зүйлийн 2.1.-д “хариуцагчаас төлбөл зохих 46,743.32 ам.долларыг дээр дурьдсан 2007 оны 02 дугаар сарын 12-ны өдрийн гэрээний ажлын хөлсний үнэд суутган тооцохоор тохиров” гэжээ /х.х-ийн 68, 69-р хуудас/.
Өөрөөр хэлбэл, талууд Иргэний хуулийн 238 дугаар зүйлийн 238.1.-д зааснаар харилцан шаардлага бүхий үүргийг тооцож дуусгавар болгохоор тохиролцсон байх боловч энэхүү тохиролцоо нь хуульд нийцээгүй байна. Учир нь, зохигчдын хооронд байгуулсан “худалдах, худалдан авах тухай гэрээ” нь хариуцагчийн гуравдагч этгээдтэй байгуулсан “барилгын ажил гүйцэтгэх гэрээ”-нээс тусдаа бие даасан харилцаа бөгөөд эдгээр гэрээний дагуу харилцан хамааралгүй буюу бие биенийхээ өмнө эрх, үүрэг хүлээгээгүй этгээдүүдийн хооронд үүссэн өр төлбөрийг ийнхүү харилцан тооцохгүй, биелүүлэх хугацаа болсон хоёр этгээд болох үүрэг гүйцэтгэгч, үүрэг гүйцэтгүүлэгч нарын хооронд үүссэн ижил төрлийн харилцан шаардлага гэж үзэхгүй юм.
Тодруулбал, Иргэний хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1.2.-т “Иргэний хууль тогтоомж нь иргэний эрх зүйн харилцаанд оролцогчдын эрх тэгш, бие даасан байдал, өмчийн халдашгүй байдал, гэрээний эрх чөлөө, хувийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх, иргэний эрх үүргийг ямар нэг хязгаарлалтгүйгээр хэрэгжүүлэх, зөрчигдсөн эрхийг сэргээлгэх, шүүхээр хамгаалуулах зарчимд үндэслэнэ” гэж зааснаас үзэхэд тус хуулийн 187 дугаар зүйлийн 187.1.-д заасны дагуу гэрээний үндсэн дээр үүссэн талуудын эрх, үүргийг тусгаарлах бөгөөд үүргийг харилцан тооцох замаар дуусгавар болгох зохицуулалтыг гагцхүү үүрэг гүйцэтгэгч, үүрэг гүйцэтгүүлэгч нарын хооронд харилцан тавих ижил төрлийн үүргийг тооцоход хэрэглэнэ.
Иймд, нэхэмжлэгч “А” ХХК-ийн зүгээс хариуцагч “В” ХХК-нд холбогдуулан Иргэний хуулийн 243 дугаар зүйлийн 243.1.-д зааснаар 46,743.32 ам.долларыг нэхэмжлэх эрхтэй юм.
Талуудын хооронд 2007 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр байгуулсан Г07/11 тоот гэрээгээр хариуцагчаас нэхэмжлэгчид 68 м.кв талбайтай 2 ширхэг, 90.4 м.кв талбайтай 1 ширхэг орон сууц хүлээлгэн өгөх үүрэг хүлээсэн байтал нэхэмжлэгчид 72 м.кв талбайтай орон сууц хүлээлгэн өгсөн, үүний улмаас тухайн орон сууцыг нэхэмжлэгчээс худалдан авсан Н.Баяржаргалд түүний хариуцагчид төлсөн 1,920 ам.долларыг төлж хохирсон хэмээн мэтгэлцэж буй боловч нэхэмжлэгч тал үүнийгээ баримтаар нотлохгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, Иргэний хуулийн 219 дүгээр зүйлийн 219.1.-д “Үүрэг гүйцэтгэгч хүлээсэн үүргээ зөрчсөн тохиолдолд үүрэг гүйцэтгүүлэгч учирсан хохирлоо арилгуулахаар шаардах эрхтэй” гэж заасан боловч хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн баримтаар нэхэмжлэгчээс бусдад 1,920 ам.долларыг хариуцагчийн гэм буруутай үйлдлийн улмаас төлж, хохирсон гэх үйл баримт тогтоогдохгүй байна.
Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад талуудын хүсэлтээр шүүхээс шинжээч томилж, маргааны зүйл болсон *******,*******,*******,*******,******* тоот хаягт байрлах орон сууцны талбайг хэмжүүлэхэд 88.72 м.кв талбайтай буюу гэрээнд зааснаас 1.88 м.кв талбайгаар дутуу гэснийг нэхэмжлэгч тал үндэслэн хариуцагчаас 1 м.кв талбайг 480 ам.доллараар тооцож, 902.04 ам.долларыг нэхэмжилж байна /х.х-ийн 117-127-р хуудас/.
Иргэний хуулийн 352 дугаар зүйлийн 352.2.3.-т “захиалагч тал доголдлын улмаас ажлын үр дүнгийн үнэ нь буурсан хэмжээнд хувь тэнцүүлэн ажил гүйцэтгэгчид төлбөл зохих хөлсийг бууруулах эрхтэй” гэж, мөн 353 дугаар зүйлийн 535.2.-т “Гэрээнд заасан тоо, хэмжээ, чанарт тохирч байвал ажлын үр дүнг биет байдлын доголдолгүй гэнэ” гэж заажээ.
Гэвч нэхэмжлэгч тал худалдах, худалдан авах гэрээний дагуу дутуу төлөгдсөн 46,743.32 ам.долларыг ажил гүйцэтгэх гэрээгээр гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнгийн доголдолтой холбогдуулан талбайн зөрүү 902.04 ам.долларыг нэхэмжлэх хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн байна. Учир нь, Иргэний хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.1.-д “хуульд хөөн хэлэлцэх хугацаа хамаарахгүйгээр зааснаас бусад тохиолдолд өөр этгээдээс ямар нэгэн үйлдэл хийх буюу хийхгүй байхыг шаардах хөөн хэлэлцэх хугацаатай байна” гэж, 75 дугаар зүйлийн 75.2.1.-д “гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа гурван жил” гэж заасан.
Тодруулбал, Иргэний хуулийн 76 дугаар зүйлийн 76.1.-д “хөөн хэлэлцэх хугацааг шаардах эрх үүссэн үеэс эхлэн тоолно”, 76.2.-т “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол шаардах эрх нь эрх зөрчигдсөн, эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн, эсхүл мэдэх ёстой байсан, түүнчлэн гомдлын шаардлага гаргах буюу баталгаат хугацаа тогтоосон бол гомдлын шаардлагын хариуг авсан буюу эдгээр хугацаа дууссан үеэс үүснэ” гэж заасны дагуу нэхэмжлэгчийн зүгээс 46,743.32 ам.долларыг Г07/11 тоот гэрээ байгуулсан өдрөөс хойш, харин 90.4 м.кв талбайтай орон сууцыг 2009 онд хүлээн авч, тус хуулийн 349 дүгээр зүйлийн 349.1.-д зааснаар гомдлын шаардлага гаргах 6 сарын хугацаа дуусч, түүнээс хойш 3 жилийн дотор нэхэмжлэл гаргах эрхээ хэрэгжүүлэх ёстой байсан.
Иймд, нэхэмжлэгч нь хуулиар тогтоосон нэхэмжлэл гаргах хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлж, нэхэмжлэл гаргах эрхээ алдсан байх тул тэрээр худалдах, худалдан авах гэрээний дагуу 46,743.32 ам.долларыг ажил гүйцэтгэх гэрээний гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнгийн доголдолтой холбогдуулан талбайн зөрүү 902.04 ам.долларын хамт шаардах эрхгүй юм.
Хэдийгээр хэрэгт авагдсан баримтад Баянгол, Хан Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн хэргийг хэрэгсэхгүй болгох тухай 2015 оны 08 дугаар сарын 28-ны өдрийн 102/ШЗ2015/22260 тоот захирамж, Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн хариуцагч “В” ХХК-ийн эрэн сурвалжлах тухай 2015 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрийн 101ШШ/2016/00117 тоот шийдвэр байгаа боловч эдгээр шийдвэр, захирамжийн дагуу нэгэнт дуусгавар болсон хөөн хэлэлцэх хугацааг тасалдсан гэж үзэхгүй /х.х-ийн 20, 21, 195, 196-р хуудас/.
Тодруулбал, Иргэний хуулийн 79 дүгээр зүйлд заасан хөөн хэлэлцэх хугацаа тасалдахад хүргэх үндэслэл нь гагцхүү тухайн хугацаа ердийн журмаар үргэлжлэн тоологдож байх үед бий болохыг ойлгох бөгөөд нэгэнт тоологдож дууссан хөөн хэлэлцэх хугацааг хожим хуульд заасан тасалдах үндэслэлийг бий болгосноор тасалдсанд тооцохгүй.
Хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн баримтаар нэхэмжлэгч “А” ХХК нь 2007 оны 06 дугаар сарын 06-ны өдөр *******тай “орон сууц худалдах, худалдан авах тухай гэрээ”-г байгуулж, түүнд хариуцагч “В” ХХК-ийн барьж буй орон сууцнаас 93 м.кв талбайтай 3 өрөө орон сууцыг нийт 44,640 ам.доллараар худалдахаар тохирсон ба талууд энэхүү гэрээний зүйлийг нэхэмжлэгч С.Гын амьдарч буй *******,*******,*******,*******,******* тоот хаягт байрлах орон сууц мөн хэмээн тайлбарлаж, энэ талаар маргаагүй /х.х-ийн 86, 87-р хуудас/.
Зохигчдын шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбараар *******,*******,*******, “”-ийн урд талд баригдсан 6 давхар орон сууц нь талуудыг Г07/11 тоот гэрээг байгуулж байх хугацаанд, түүнчлэн нэхэмжлэгч тал 68 м.кв талбайтай 2 ширхэг, 90.4 м.кв талбайтай орон сууцыг бусдад худалдахаар тохирч байх үед ашиглалтанд бүрэн ороогүй, хариуцагч нь барьж байсан ажээ. Тодруулбал, нэхэмжлэгч нь 175,951.03 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг худалдах, худалдан авах тухай тохиролцооноос хариуцагчийн 108,672.00 ам.доллар төлөх үүргийг ажил гүйцэтгэх гэрээний эрх, үүргээр сольсонтой холбогдуулан хариуцагчаас ирээдүйд өмчлөлдөө шилжүүлэн авахаар болсон 90.4 м.кв талбайтай орон сууцыг хүлээн авах шаардах эрхийг бусдад худалдсан байна.
Өөрөөр хэлбэл, Иргэний хуулийн 343 дугаар зүйлийн 343.2.-т “Ажил гүйцэтгэх гэрээний зүйл нь гүйцэтгэсэн ажлын үр дүн байна” гэж, 343.3.-д “Ажил гүйцэтгэгч ямар нэгэн эд зүйлийг хийсэн бол түүнийг захиалагчийн өмчлөлд шилжүүлнэ” гэж заасны дагуу нэхэмжлэгч тал ажил гүйцэтгэх гэрээний зүйл болсон 90.4 м.кв талбайтай орон сууцыг өмчлөх эрхээ 2007 оны 06 дугаар сарын 06-ны өдөр иргэн *******т худалдсан байна.
Иргэний хуулийн 260 дугаар зүйлийн 260.1.-д “Үүргийн агуулгад харшлахгүй бол эрх, шаардлага, бусад хөрөнгө худалдах-худалдан авахад эд хөрөнгө худалдах-худалдан авах гэрээний талаархи энэ хуулийн заалтууд нэгэн адил хамаарна” гэж, 123 дугаар зүйлийн 123.2.-т “Хууль, гэрээ буюу үүргийн мөн чанарт харшлахгүй бол шаардах эрх эзэмшигч нь гуравдагч этгээдтэй байгуулсан гэрээний үндсэн дээр үүрэг гүйцэтгэгчийн зөвшөөрөлгүйгээр шаардах эрхээ шилжүүлж болно”, 123.6.-д “Шаардах эрхийг шинэ үүрэг гүйцэтгүүлэгчид шилжүүлснээр түүнтэй холбоотой бусад эрх болон түүнийг хангах арга нэгэн зэрэг шилжинэ” гэж заасан.
Гэтэл хэрэгт авагдсан болон шүүх хуралдаанаар хэлэлцүүлсэн баримтаар нэхэмжлэгч С.Г нь маргааны зүйл болсон *******,*******,*******,*******,******* тоот хаягт байрлах орон сууцыг өмчлөх шаардах эрхийг шилжүүлэн авсан эсэх талаарх баримт байхгүй, хэдийгээр нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид тухайн орон сууцыг ******* худалдан авсан боловч С.Гыг шаардах эрхийг шилжүүлэн авч, амьдарч буй гэж тайлбарлаж байгаа ч талуудын хооронд үүрэг гүйцэтгэгч, үүрэг гүйцэтгүүлэгчийн эрх, үүрэг үүссэн гэх үйл баримт тогтоогдохгүй байна.
Тодруулбал, Иргэний хуулийн 123 дугаар зүйлийн 123.4.-т “Үүрэг гүйцэтгэгч нь шаардах эрх шилжих тухай мэдэгдэл хүлээн авах үеийн бүх татгалзал, хариу шаардлагыг шинэ үүрэг гүйцэтгүүлэгчид гаргах эрхтэй” гэж заасны дагуу хариуцагч “В” ХХК-ийг нэхэмжлэгч “А” ХХК-ийн бус харин С.Гын өмнө гэрээний зүйл болсон 90.4 м.кв талбайтай орон сууцыг барьж гүйцэтгэж, хүлээлгэн өгөх үүрэг гүйцэтгэгч болсон гэж үзэх нотлох баримт алга байна.
Иймд, нэхэмжлэгч С.Гыг орон сууцны өмчлөгчөөр тогтоох, хариуцагч “В” ХХК-ийг гэрээнд заасан үүргээ биелүүлж, тухайн орон сууцыг өмчлөхтэй холбоотой бичиг баримтыг гаргахыг даалгаж шийдвэрлэх боломжгүй юм.
Хариуцагчаас нэхэмжлэгчид холбогдуулан дутуу нийлүүлсэн бараа бүтээгдэхүүний үнэ 24,460.92 ам.доллар, орон сууцны илүү талбайн зөрүү 2,688 ам.доллар, нийт*******,148.92 ам.доллар буюу 67,171,857.00 төгрөг гаргуулах тухай шаардлага гаргасан. Өөрөөр хэлбэл, талуудын хооронд 2007 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр байгуулсан “бараа бүтээгдэхүүн нийлүүлж, орон сууц худалдах, худалдан авах”-ний дагуу 80,980.22 еврогийн үнэтэй тоног төхөөрөмж хүлээн авах ёстой байснаас 18,119.02 евро буюу 24,460.92 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг буцаан хүлээлгэн өгч, энэхүү гэрээ болон 2006 оны 09 дүгээр сарын 15-ны өдрийн гэрээний дагуу 20,535.98 ам.долларыг бэлнээр төлж, 46,743.32 ам.долларыг төлөх үүргийг бусдаас авах авлагаар хааж, нийт 108,672.00 ам.долларын үнэтэй орон сууцыг хүлээлгэн өгсөн байтал 24,460.92 ам.долларын үнэтэй барааг хүлээн аваагүй хэмээн маргаж байна.
Иргэний хуулийн 254 дүгээр зүйлийн 254.3.-д “Энэ хуулийн 251.3-т зааснаас бусад тохиолдолд худалдагч нь гэрээнд заасан тоо, хэмжээнээс дутуу эд хөрөнгө илгээсэн бол худалдан авагч уг эд хөрөнгийг хүлээн авахаас татгалзах эрхтэй” гэж, 254.4.-т “Худалдан авагч энэ хуулийн 254.3-т заасан эд хөрөнгийг хүлээн авсан бол худалдагч нь гэрээний үнэд хувь тэнцүүлэн дутуу эд хөрөнгийн үнийг буцааж төлнө” гэж заажээ. Өөрөөр хэлбэл, талуудын шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбараар нэхэмжлэгч тал сөрөг нэхэмжлэлд дурьдсан 24,460.92 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг буцаан авсан, 108,672.00 ам.долларын үнэтэй орон сууцыг хүлээн авсан гэх үйл баримтын талаар маргаагүй бөгөөд нэгэнт хариуцагч буюу худалдан авагч нь дээр дурьдсан 24,460.92 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг хүлээн аваагүй тохиолдолд хуульд зааснаар илүү төлсөн үнийг буцаан нэхэмжлэх эрхтэй юм.
Иргэний хуулийн 251 дүгээр зүйлийн 251.1.-д “Гэрээгээр тогтоосон тоо, хэмжээ, чанар бүхий эд хөрөнгийг биет байдлын хувьд доголдолгүй гэж үзнэ” гэж, 254 дүгээр зүйлийн 254.2.-т “Худалдан авагч нь баталгаат болон гомдлын шаардлага гаргах хугацаанд энэ хуулийн 254.1-д заасан шаардлагыг гаргаагүй бол тэрээр доголдлыг арилгахад шаардлагатай мөнгөний хэмжээгээр анхны үнийг бууруулахаар шаардаж болно. Энэ тохиолдолд үнэлгээг гэрээ байгуулах үеийн үнээр тодорхойлно” гэж зааснаас үзэхэд худалдан авагч нь тус хуулийн 254 дүгээр зүйлийн 254.1.-д заасан доголдлыг арилгуулах буюу доголдолгүй тухайн төрлийн эд хөрөнгөөр солиулах, доголдлыг арилгахад гаргасан зардлаа төлүүлэх, эсхүл гэрээг цуцлах тухай шаардлагаас бусад шаардлага болох дутуу авсан бараа бүтээгдэхүүнд илүү төлсөн үнийг буцаан нэхэмжлэх шаардлагыг баталгаат болон гомдлын шаардлага гаргах хугацаа харгалзахгүйгээр худалдагчид гаргаж болох ажээ.
Гэвч хариуцагч тал зохигчдын хооронд байгуулсан худалдах, худалдан авах гэрээний дагуу үнийг буцаан шаардах хуулиар тогтоосон хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн байна. Тодруулбал, Иргэний хуулийн 74 дүгээр зүйлийн 74.1.-д “Хуульд хөөн хэлэлцэх хугацаа хамаарахгүйгээр зааснаас бусад тохиолдолд өөр этгээдээс ямар нэг үйлдэл хийх буюу хийхгүй байхыг шаардах эрх хөөн хэлэлцэх хугацаатай байна” гэж зааснаар тус хуулийн 186 дугаар зүйлийн 186.1.-д зааснаар нөгөө талаасаа хүлээсэн үүргээ гүйцэтгэхийг шаардах зарим эрх тодорхой хугацаагаар хязгаарлагддаг.
Иргэний хуулийн 75 дугаар зүйлийн 75.2.1.-д “гэрээний үүрэгтэй холбоотой шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа гурван жил байна” гэж заасан. Өөрөөр хэлбэл, эдийн болон эдийн бус баялагтай холбоотой эрх зүйн харилцаанд оролцсон этгээд хуульд заасан буюу заагаагүй тодорхой төрлийн гэрээ болон нэрлэгдээгүй аливаа гэрээг холбогдох этгээдтэй байгуулсан бөгөөд тухайн этгээд гэрээний үүргээ зөрчсөнөөс улбаалан зөрчигдсөн эрхээ хамгаалуулахаар буюу иргэний эрх зүйн хамгаалалтыг шүүхийн журмаар хэрэгжүүлэх тохиолдолд ийнхүү уг этгээдэд холбогдуулан шаардлага гаргах хөөн хэлэлцэх хугацаа 3 жил байх юм.
Гэтэл хариуцагч тал 2007 оны 05 дугаар сарын 05-ны өдөр байгуулсан гэрээгээр 24,460.92 ам.долларын үнэтэй бараа бүтээгдэхүүнийг дутуу хүлээн авсан атлаа эд хөрөнгийн буюу тоо хэмжээний доголдолтой холбогдуулан илүү төлсөн төлбөрийг буцаан нэхэмжлэх эрхтэй байсан боловч өнөөдрийг хүртэлх хугацаанд нэхэмжлээгүй байх тул хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн гэж үзэх үндэслэлтэй. Учир нь, Иргэний хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.1, 9.3.-д зааснаар иргэний эрх зүйн хамгаалалт нь зөрчигдсөн эрхийг сэргээх зорилготой бөгөөд шүүх, арбитр хуулиар тогтоосон журам, аргаар үүнийг хэрэгжүүлэх ба гэрээний дагуу хүлээсэн үүргийг гүйцэтгүүлэх шаардлагыг дээр дурьдсан 3 жилийн хугацаанд гаргахад хөөн хэлэлцэх хугацааг хуулийн 76 дугаар зүйлийн 76.1.-д зааснаар шаардах эрх үүссэн үеэс эхлэн тоолдог.
Иргэний хуулийн 76 дугаар зүйлийн 76.2.-т “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол шаардах эрх нь эрх зөрчигдсөн, эрх зөрчигдсөн тухай мэдсэн, эсхүл мэдэх ёстой байсан, түүнчлэн гомдлын шаардлага гаргах буюу баталгаат хугацаа тогтоосон бол гомдлын шаардлагын хариуг авсан буюу эдгээр хугацаа дууссан үеэс үүснэ” гэж заасны дагуу хариуцагчийн шаардах эрхийг хэзээ үүссэнийг хуульд заасан журмын дагуу тоолоход 3 жилийн хугацаа өнгөрсөн байна.
Шүүхээс энэхүү хэргийг шүүх хуралдаанаар хэлэлцэх явцад хэрэгт авагдсан болоод хэлэлцүүлсэн баримт, мөн талуудын гаргасан тайлбараар Иргэний хуулийн 78, 79 дүгээр зүйлд заасан үндэслэлээр нэхэмжлэгч талын шаардах эрхийн хөөн хэлэлцэх хугацаа түр зогссон болон тасалдсан гэх үйл баримт тогтоогдсонгүй.
Иймд, нэгэнт хариуцагч тал зохигчдын хооронд байгуулсан худалдах, худалдан авах гэрээний дагуу 24,460.92 ам.долларыг буцаан шаардах хуулиар тогтоосон хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүлсэн байх тул шүүхээс тухайн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэх нь зүйтэй байна.
Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад шүүхээс томилогдсон шинжээчийн дүгнэлтээр маргааны зүйл болсон 90.4 м.кв талбайтай орон сууцыг 88.72 м.кв талбайтай гэсэн байх тул хариуцагчийн сөрөг нэхэмжлэлийн шаардлагад дурьдсан 5.6 м.кв талбайг илүү өгсөн гэх үйл баримт тогтоогдохгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, хариуцагчийн зүгээс нэхэмжлэгчид талуудын хооронд байгуулсан Г07/11 тоот гэрээнд зааснаар 90.4 м.кв талбайтай орон сууц өгөх ёстой байснаас 96 м.кв талбайтай байр өгсөн тул зөрүү 5.6 м.кв талбайн үнэд 1 м.кв талбайг 480 ам.доллараар тооцож, 2,688 ам.доллар нэхэмжилсэн боловч шинжээчийн дүгнэлтээр гэрээнд зааснаас илүү талбайтай орон сууц хүлээлгэн өгсөн гэх тайлбар үндэслэлгүй байна /х.х-ийн 117-127/.
Ийнхүү шүүхээс талуудын гаргасан тайлбар, хэрэгт авагдсан бичгийн нотлох баримтыг тус тус үндэслэн дээр дурьдсныг нэгтгэн дүгнээд үндсэн болон сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.
Шүүхээс хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нэхэмжлэгчдийн итгэмжлэгсэн төлөөлөгчийн гаргасан хүсэлтээр 2017 оны 03 дугаар сарын 07-ны өдөр шинжээч томилохдоо шинжээчийн зардлыг хүсэлт гаргасан тал урьдчилан төлж, хожим Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуульд зааснаар хуваарилахаар шийдвэрлэсэн бөгөөд хэрэгт авагдсан баримтаар нэхэмжлэгч “А” ХХК-иас шинжээчийн хөлсийг төлжээ /х.х-ийн 148-р хуудас/.
Нэгэнт шүүх зохигчдын гаргасан үндсэн болон сөрөг нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон тул Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1.-д “Шүүхийн зардлыг нэхэмжлэл бүрэн хангагдсан тохиолдолд хариуцагчаар, нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгосон тохиолдолд нэхэмжлэгчээр нөхөн төлүүлнэ” гэж заасны дагуу шинжээчийн зардлыг нэхэмжлэгч хариуцах нь зүйтэй болохыг үүгээр дурьдаж байна.
Монгол Улсын Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 115 дугаар зүйлийн 115.1, 115.2.3, 116, 118 дугаар зүйлд заасныг тус тус удирдлага болгон
ТОГТООХ нь:
ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ Б.МАНДАЛБАЯР