2020 оны 10 сарын 30-ны өдөр                    Дугаар                            Улаанбаатар хот

            128/ШШ2020/0706

 

МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч У.Б даргалж, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.М, гомдол гаргагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ч.С, И.Ш, гомдол гаргагчийн өмгөөлөгч Б.Б, Ч.Гг, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ц.Т нарыг оролцуулан “У д с ТӨХК-ийн гомдолтой, Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын улсын байцаагч С.Э, Л.Н нарт холбогдох захиргааны хэргийн шүүх хуралдааныг тус шүүхийн шүүх хуралдааны “4” дүгээр танхимд нээлттэй хийв.

Гомдол гаргагч: “У д с” Төрийн өмчит хувьцаат компани.

Хариуцагч: Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын татварын улсын байцаагч Л.Н.

Хариуцагч: Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын татварын улсын ахлах байцаагч С.Э.

Гомдлын шаардлага: “Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Л.Н нарын 2019 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдрийн ******* дугаар шийтгэлийн хуудсыг хүчингүй болгуулах, “У д с” Төрийн өмчит хувьцаат компанийн 2013 оноос 2017 оныг дуусталх хугацааны санхүүгийн тайлан дахь борлуулалтын орлого, худалдан авалтын дүнгээр татварын тайланг залруулж, нөхөн тайлан өгөх боломжоор хангах, 2013 оноос 2017 оныг дуусталх хугацааны нэмэгдсэн өртгийн албан татвар болон аж ахуй нэгжийн орлогын албан татвар ногдуулалт, тайлан мэдээтэй холбоотой татварын хяналт шалгалтыг дахин хийхийг хариуцагчид даалгах тухай” гомдолтой захиргааны хэргийг хянан хэлэлцэв.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

“У д с” ТӨХК-аас шүүхэд гаргасан гомдол, түүний үндэслэлд: “... Үндсэн баримтгүйгээр борлуулалтын хөнгөлөлт эдлүүлж, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар ногдох борлуулалтын орлого дутуу тайлагнасан нийт 112,252,417.5 төгрөгийн зөрчилд 11,337,898.7 төгрөгийн нөхөн татвар, 2,915,390.5 төгрөгийн торгууль, 1,943,593.8 төгрөгийн алданги ногдуулах.

Уг борлуулалтын орлогын буцаалт нь дулааны төв шугам засварын графикт зогсолт, хэрэглэгчийн горим ажиллагааны зөрчлөөс хамааран халуун ус, халаалт залгалтыг залруулсан гэх мэтийн шалтгаанаар хэрэглэгч байгууллагын үйлчилгээ аваагүй хэрэглээг хасаж тооцсон тооцоо бөгөөд хэрэглэгч байгууллагаас авах авлагаас хасагдсан дүн болно. Тиймээс борлуулалтын орлогыг дутуу тайлагнасан асуудал биш тул уг төлбөрийг төлөх нь боломжгүй гэж үзэж байна. 

Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдох борлуулалтын орлого дутуу тайлагнасан нийт 906,664,746.5 төгрөгийн зөрчилд 90,666,474.7 төгрөгийн нөхөн татвар, 26,713,963.4 төгрөгийн торгууль, 17,809, 308.9 төгрөгийн алданги ногдуулах.

Энэ нь 1 дүгээр зүйлд дурдсан хэрэглэгчдээс авах авлагаас хасагдсан 112,252,417.5 төгрөгийн орлогоос тооцсон нөхөн татвар, торгууль, алданги бөгөөд компанийн орлого болоогүй дүнгээс тооцсон тул төлөх боломжгүй гэж үзэж байна. Үүнээс гадна 2015 оны 11 дүгээр сард ажилтан 10-ны өдөр илгээсэн тайланд засвар хийгээд буцааж илгээгээгүй орхигдуулсан боловч нягтлан бодох бүртгэлийг зохих ёсоор хөтөлж, өмнөх сард илүү төлөлттэй байсан 11 сард ч 70,878,080.97 төгрөгийн илүү төлөлттэй гарсан тул 794,412,329 төгрөгийн орлогоос нөхөн татвар, торгууль, алданги тооцож байгааг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй байна. 2015 онд журналын дүнгээр 1,249,652,405.42 төгрөгийн төлбөл зохих дүн гарч бүртгэгдсэн байна.

Хувьдаа болон ажилчдын хэрэгцээнд худалдан авсан бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авахдаа төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг төлөх татвараас хасаж тайлагнасан нийт 92,920,427.0 төгрөгийн зөрчилд 9,292,042.7 төгрөгийн нөхөн татвар, 1,547,969.3 төгрөгийн торгууль, 881,854.0 төгрөгийн алданги ногдуулах.

Хувийн болон ажиллагсдын хэрэгцээнд зориулан худалдаж авсан бараа, үйлчилгээг бизнесийн үйл ажиллагааны зардлаар баримт бүрдүүлж нэмэгдсэн өртгийн албан татвараа бууруулсан гэх 92.9 сая төгрөгийн зөрчлийн актыг анхан шатны баримтыг үзэж шалгаагүй тул хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй байна.

Нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлж барагдуулаагүй 14,583,120,914.70 төгрөгийн зөрчилд 249,035,573.9 төгрөгийн торгууль, 133,715,905.5 төгрөгийн алданги ногдуулах.

2016 онд нэмэгдсэн өртгийн албан татварт төлбөл зохих дүн нь анхан шатны баримтыг үндэслэн хөтөлсөн журналын дүнгээр 2,098,526,378.46 төгрөгийн өр төлбөр болж байна. Гэтэл шалгалтаар гаргасан төлбөл зохих дүн нь 2,587,416,451 төгрөгийн өр төлбөртэй гэж тооцон, зөрүү 488,890,072.54 төгрөгийн дүнг илүү төлүүлэхээр тооцож байна. Тус онд цахим төлбөрийн баримтын систем нэвтэрч эхэлсэн бөгөөд манай компанийг нэмэгдсэн өртгийн албан татвар төлөгч биш гэж бүртгэсний улмаас 1, 2 дугаар сард илгээсэн тайлан алдаатай бүртгэгдсэн байна.

2017 онд нэмэгдсэн өртгийн албан татварт төлбөл зохих дүн нь анхан шатны баримтыг үндэслэн хөтөлсөн журналын дүнгээр 1,903,214,070.43 төгрөгийн өр төлбөр болж байна. Гэтэл шалгалтаар гаргасан төлбөл зохих дүн нь 2,131,033,778.10 төгрөгийн өр төлбөртэй гэж тооцон, зөрүү 227,819,707.67 төгрөгийн дүнг илүү төлүүлэхээр тооцож байна. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланг зарим сард зөрүүтэй, илгээхгүй хадгалсан боловч анхан шатны баримтаар нягтлан бодох бүртгэлийг зохих ёсоор хөтөлж, татварт төлөх өр төлбөрийг төлж ирсэн. Тиймээс илүү төлүүлэхээр тооцсон татварыг төлөх боломжгүй юм. 2017 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар нэмэгдсэн өртгийн албан татварын өр төлбөр журналын дүнгээр 9,114,773.54 төгрөгийн өр төлбөртэй байтал татварын шалгалтаар 534 ,156,805.21 төгрөгийн үлдэгдэлтэй гэсэн тооцоо гаргаж байна. Мөн татварын байцаагч нар нь хоногийг буруу тооцон торгууль, алдангийг бодохдоо тооцооллын алдаа гаргасан байна.

Иймд Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын татварын улсын ахлах байцаагч С.Э, татварын улсын байцаагч Л.Ннарын 2019 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдрийн 0300256 дугаар шийтгэлийн хуудсаар 545,859,975.40 төгрөгийн төлбөр ногдуулсан актыг хүчингүй болгуулах гомдол гаргаж байна” гэжээ.

Гомдол гаргагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч 2020 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр ирүүлсэн гомдлын нэмэгдүүлсэн шаардлагадаа: “... Татварын улсын байцаагч нар “У д с” Төрийн өмчит хувьцаат компанид татварын хяналт шалгалт хийж хялбаршуулсан журмаар зөрчил шалган шийдвэрлэсэн 2018 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдрийн 210300256 дугаар тэмдэглэлдээ “У дс” Төрийн өмчит хувьцаат компанийн 2013-2017 оныг дуусталх хугацааны татвар ногдуулалт, төлөлтийн байдалд санхүүгийн тайлан тэнцэл, нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны баримт, албан татвар ногдуулалт, төлөлтийн тайлан мэдээ, хөндлөнгийн мэдээлэл зэрэгт үндэслэн иж бүрэн хяналт шалгалтыг хийсэн гэжээ.

Гэтэл татварын хяналт шалгалтыг явуулахдаа анхан шатны баримт, байгууллагын журнал буюу санхүү бүртгэлийн программ дээр тэмдэглэгдсэн санхүүгийн баримтуудыг бүрэн үзээгүй. Түүнчлэн наад захын, зайлшгүй үзэж харьцуулан баталгаажуулах ёстой тухайн жилүүдийн Санхүүгийн тайлангуудын дүнг татварын тайлантай харьцуулж шалгаагүй, татварын зөрүүтэй тайлагнасан хийсвэр дүнгээр тооцоог авч, хэт нэг талыг баримталсан байна. Энэ нь татварын байцаагч нарын маргаан таслах байгууллагад ирүүлсэн тайлбараар харагдаж байгаа бөгөөд “Борлуулалтын буцаалт мөн эсэхийг нотлоход үндсэн баримттай нь тулгах шаардлага гарсан ба компанийн санхүүгийн хэлтсийн дарга бөгөөд ерөнхий нягтлан бодогч, ахлах нягтлан бодогч нар бидний гаргасан тооцоог нягтлан бодогч нартаа хуваарилан өгч гэрээ, төлөлт, нэхэмжлэл зэргийг нэг бүрчлэн тулгалт хийсэн...” гэжээ. Өөрөөр хэлбэл татварын байцаагч нар ямар нэгэн анхан шатны баримтууд шалгаж үзээгүй, гагцхүү тус компанийн нягтлангуудад хуваарилан өгсөн үйлдлээ нэг бүрчлэн тулгалт хийсэн мэтээр тайлбарлажээ. Тухайн нягтлангууд нэг бүрчлэн тулгалт хийсэн эсэх нь эргэлзээтэй байна.

Жишээ нь, татварын байцаагч нар үндсэн баримтгүйгээр борлуулалтын хөнгөлөлт эдлүүлж, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар ногдох борлуулалтын орлого дутуу тайлагнасан гэх үндэслэлээр нийтдээ 112,252,417.5 төгрөгийн зөрчилд торгууль, алданги оногдуулсан.

Түүнчлэн, анхан шатны баримтыг үндэслэн хөтөлсөн санхүүгийн программ дээрх журналын дүн, тэрхүү дүнд үндэслэн холбогдох төрийн байгууллагууд тухайн жилүүдэд гаргаж өгсөн Санхүүгийн тайлангууд болон татварын байгууллагад буруу илгээсэн, илгээхээр хадгалсан алдаатай татварын тайлангууд өөр хоорондоо их хэмжээний зөрүүтэй байхад тэдгээрийг хооронд нь харьцуулан үзэхгүйгээр их хэмжээний дүнгээр илүү бодогдон алдаатай хадгалагдсан, буруу илгээгдсэн дүнгээс торгууль, алданги тооцож байгаа нь үндэслэлгүй байна.

Хэрэв “У д с\” Төрийн өмчит хувьцаат компани хугацаандаа тайлангаа илгээгээгүй, аль эсвэл дутуу илгээсэн зөрчил байгаа бол үнэн зөв нэмэгдсэн өртгийн албан татвар төлөх татварын орлогоос алданги, торгуулийг тооцох ёстой. Өөрөөр хэлбэл, гомдол гаргагч татвараас зайлсхийх бус эсрэгээрээ татвар төлөх борлуулалтын орлогоо буруу тооцон  их хэмжээний дүнгээр илүү төлөхөөр татварт илгээсэн үнийн дүнг зөрчил гэж үзэн, тус үнийн дүнгээс татвар алданги тооцсон нь хуулийн болон бодит үндэслэлгүй байна.

Тухайлбал, 2016 онд анхан шатны баримтыг үндэслэн хөтөлсөн журналын дүнгээр 2,098,526,378.46 төгрөгийн өр төлбөртэй байна. Гэтэл шалгалтаар гаргасан төлбөл зохих дүн нь 2,587,416,451 төгрөгийн өр төлбөртэй гэж тооцон илүү төлүүлэхээр тооцсон. Ийнхүү их хэмжээний дүнгээр зөрүүтэй байгаа нь Татварын цахим төлбөрийн систем 2016 оны 01 дүгээр сараас нэвтэрч тус байгууллагыг нэмэгдсэн өртгийн албан татвар төлөгч биш гэж бүртгэсний улмаас тухайн үеийн баримтууд алдаатай бүртгэгдсэн. Энэ нь анхан шатны баримтуудыг Татварын цахим төлбөрийн системд давхардуулан бүртгүүлсэнтэй холбоотой юм.

Цаашилбал, татварын байцаагч нар нэмэгдсэн өртгийн албан татварт тооцох борлуулалтын дүн, худалдан авалтын буцаалтын дүнг тооцохдоо санхүүгийн тайлан илгээгээгүй Е-баримт системд шивэгдсэн борлуулалтын болон худалдан авалтын баримтаас ялгавартай байдлаар дүнг бууруулан хэсэгчлэн авч тооцсон байна. Жишээлбэл, 2017 оны 5 дугаар сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг тооцохдоо борлуулалтын дүнг хадгалсан дүнгээс шууд авсан атлаа худалдан авалтын буцаалтыг тухайн хадгалсан дүнгээс аваагүй, нийтдээ 354 сая төгрөгийн худалдан авалтын буцаалтын дүн хадгалагдсан байхад 135.8 сая төгрөгөөр тооцож авснаас тус компани 218.2 сая төгрөгөөр илүү төлөхөөр гарч хохирохоор байна.

Иймд “У д с” ТӨХК-ийн 2013 оноос 2017 оныг дуусталх хугацааны санхүүгийн тайлан дахь борлуулалтын орлого, худалдан авалтын дүнгээр татварын тайланг залруулж нөхөн тайлан өгөх боломжоор хангах, 2013 оноос 2017 оныг дуусталх хугацааны нэмэгдсэн өртгийн албан татвар болон аж ахуй нэгжийн орлогын албан татвар ногдуулалт, тайлан мэдээтэй холбоотой татварын хяналт шалгалтыг дахин хийхийг хариуцагчид даалгаж өгнө үү” гэжээ.

Гомдол гаргагчийн өмгөөлөгч Ч.Г шүүх хуралдаан дээр гаргасан тайлбартаа: “... Хэргийг хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэсэн нь буруу гэж үзэж байна. Энэ талаар зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 6 дугаар зүйлд зөрчил нь илэрхий бол хэргийг хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэнэ гэсэн байдаг. Гэтэл илэрхий биш, их хэмжээний дүнгээр зөрүүтэй байхад хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэсэн нь буруу юм. Санхүүгийн тайланд авагдсан үнийн дүнгээр 2,98,526,378 төгрөгийн өр төлбөртэй гээд хадгалагдаад үлдсэн үндэсний аудитын байгууллагаар баталгаажсан санхүүгийн тайлан тооцоонд тусгагдсан. Гэтэл манай компани илүү тайлагнасан. Борлуулалт хийгээгүй, хийсвэр үнийн дүнгээс  алданги, торгуулийг тооцсон. /2,587,416,451 төгрөг гээд үнийн дүнгээс/. Алданги, торгууль тооцох байсан бол зөв үнийн дүн болох борлуулалт хийгдсэн санхүүгийн тайлан тооцоонд тусгагдсан дүнгээс тооцох ёстой байсан. Үүнээс болоод манай компанид хохирол учирч байна. Татварын албаны байцаагч нар татварын тайланг тооцохдоо борлуулалтын дүн, худалдан авалтын буцаалтын дүнг авч тооцохдоо нэг баримтаас авч тооцоогүй. Өөрөөр хэлбэл борлуулалтын дүнг илгээсэн баримтаас авсан атлаа худалдан авалтын буцаалтыг тухайн баримтаас аваагүй, ялгавартай байдлаар хандсан. 2017 оны 05 сард төлөх нэмэгдсэн өртгийн албан татвар тооцохдоо борлуулалтын дүнг шууд авч үзсэн. Худалдан авалтын буцаалтын дүнг 354 сая гээд яг тэр баримтад хадгалснаар тооцохгүйгээр 135,8 сая гэсэн багасгасан байдлаар тооцсон. Үүний зөрүү нь 218,2 сая төгрөг. Энэ хэмжээний мөнгөн дүнгээр манай компани хохирч байгаа. “У д с” Төрийн өмчит хувьцаат компанийн хувьд тайлангаа хугацаанд нь өгөөгүй гэдэгт маргаагүй. Татвар төлөгчийн буруу. Татвар алданги тооцохдоо ямар үнийн дүнгээс тооцоод байгаа нь тодорхойгүй. Манай компанийн зүгээс борлуулалтын орлогыг илүү тайлагнасан. Гэхдээ түүнд баримт байхгүй. Үүнд татварын албанаас  торгууль алданги тавьсан. Шүүх хуралдааны явцад 3 зүйл тодорхой болсон. Нэгдүгээрт татварын байцаагч анхан шатны баримтыг үзэж шалгаагүй. Энэ нь юугаар тогтоогдож байна гэхээр борлуулалтын орлогын баримтгүйгээр хөнгөлөлт эдлүүлсэн гэж ярьж байгаа. Гэтэл хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нотлох баримт гарч ирсэн. Хоёрдугаарт хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэхдээ зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн аль зүйл заалтаар нь шийдвэрлэсэн нь тодорхой бус. Шүүх хуралдааны явцад зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 6.6 зүйлийн 1.1-д заасны дагуу илэрхий байсан гэж хэлсэн. Гэтэл ямар нэгэн илэрхий зүйл байгаагүй. Санхүүгийн тайлан журналын дүн татварын алба уруу илгээсэн тайлан гэсэн 3 зүйл байгаа.  Манай компани хүлээн зөвшөөрөхгүй талаар мэдэгдсэн байхад илэрхий байна гээд хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэсэн. Гуравдугаарт хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэхдээ хуульд заасан заалт баримтлаагүй. Өөрөөр хэлбэл прокурорын дардас дарагдаж нэгдсэн бүртгэлд бүртгүүлсэн байх ёстой байдаг. Гэтэл бүртгэлд бүртгүүлсэн талаар нотлох баримт байхгүй байна. Тиймээс гомдлын шаардлагыг хангаж өгнө үү” гэв.

Гомдол гаргагчийн өмгөөлөгч Б.Б шүүх хуралдаан дээр гаргасан тайлбартаа: “Гомдлын нэмэгдүүлсэн шаардлагаа зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1, 6.6, 6.7-д заасан хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэхдээ тооцооллын алдаа гаргаж тайланг бүрэн үзэхгүйгээр шийдсэнээс болж тайлангаа шалгуулж чадахгүй өнөөдрийг хүрсэн. Татварын хяналт шалгалт хийгээд торгууль, алданги тавихдаа татвар ногдох орлогоо бууруулсан, татвар төлөхөөс зайлсхийсэн, хоцроосон дүнгээс тооцох ёстой. Сангийн яаманд хүргүүлсэн аудитлагдсан санхүүгийн тайлан, санхүүгийн нягтлан бодох бүртгэлийн ERP систем түүнд байгаа илгээгдсэн дүн 500 гаруй сая төгрөгөөр андуурагдаад илгээгдсэн байхад яг тэр үнийн дүнгээс торгууль алданги тооцсон. Магадгүй энэ компани хугацаандаа тайлангаа явуулаагүй байж болно. Бодит явуулах ёстой байсан дүнгээс тооцохгүйгээр борлуулалт хийгдээгүй үнийн дүнгээс торгууль алданги тооцсон нь үндэслэлгүй гэж үзэж байна.

Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1-д зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагаа явуулах 4 үндэслэл зааж өгсөн. Хэрэв зөрчил шалган шийдвэрлэх үндэслэл байгаа бол мөн хуулийн 6.1 дүгээр зүйлийн 2-т “Эрх бүхий албан тушаалтан энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан зөрчлийн шинжтэй үйлдэл, эс үйлдэхүйг илрүүлсэн, эсхүл гомдол, мэдээллийг хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдрийн дотор шалгаж, дараах шийдвэрийн аль нэгийг гаргана” 2.3-т “хялбаршуулсан журмаар зөрчил шалган шийдвэрлэх” гэж заасан.  Зөрчил шалган шийдвэрлэж байгаа эрх бүхий ажилтанд хуулиар олгож байгаа хялбаршуулсан журмаар хэргийг шийдвэрлэж болно гэж эрхийг олгосон заалт болохоос ямар ч тохиолдолд хялбаршуулснаар шийдвэрлэх үндэслэл болгож шийдвэрлэх заалт биш. Мөн хуулийн 6.1 дүгээр зүйлийн 3-т “Эрх бүхий албан тушаалтан энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан шийдвэр гаргасан даруй прокурорын нэгдсэн бүртгэлд бүртгүүлнэ” гэж заасан. Өөрөөр хэлбэл  хэрэг үүсгэсэн, зөрчлийн хэрэг нээх, хялбаршуулснаар шийдвэрлэх зэргийг прокурорын хяналтад бүртгүүлэх ёстой. Яагаад гэвэл зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагаа нь хуулийн хүрээнд, эрх ашиг хөндөхгүйгээр явагдах ёстой. Үүнд прокурорын байгууллага хяналт тавих ёстой. Прокурорын нэгдсэн санд бүртгүүлснээр эрх нь зөрчигдсөн эсэхэд хяналт тавих боломжтой болно. Прокурорын байгууллагад бүртгүүлсэн гэсэн баримт хавтаст хэрэгт байхгүй. Прокурорын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэгдээгүй.

Зөрчлийн хэрэг бүртгэлийг нээж асуудлыг сайн шалгах ёстой байсан. Санхүүгийн тайлан, татварын тайлан 2 зөрсөн байхад ямар ч ажиллагаа хийхгүйгээр /анхан шатны баримтыг үндэслэн санхүүгийн тайлан гарч Сангийн яаманд хүргүүлж аудитлагдсан тайлан байхад/ тодорхой биш, учирсан хохирлын талаар маргаангүй гэж үзэхгүй байхад хялбаршуулсан журмаар шийдсэн байна. Татвар маргаан таслах зөвлөлөөр 540 гаруй сая төгрөг гэж мэдүүлээд шүүхэд 500 сая гэсэн дүнгээр орж ирсэн. Маш тодорхой, хялбаршуулсан журмаар шийдэхээс өөр сонголтгүй, тодорхой байсан юм бол маргаан таслах зөвлөлөөс 40 хэдэн сая төгрөг яагаад хасагдсан бэ? ойлгомжгүй байсан нь үүнээс харагдаж байна.

Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад санхүүгийн тайлан, санхүүгийн аудитлагдсан тайлан, бүртгэл зэрэг нь  хэрэгт цугларсан байгаа. Хяналт шалгалт хийхдээ хамгийн гол нь анхан шатны баримтуудыг шалгаагүй. Тухайн байгууллагын нягтлангуудыг ажиллуулсан гэж маргаан таслах зөвлөлийнхөн хэлсэн. Анхан шатны баримтуудыг үзээгүй, санхүүгийн тайлантай тулгаагүй гэдэг нь харагдаж байна. Мөн бидний хялбаршуулсан журамтай холбоотой гаргаж байгаа гомдлын үндэслэл нь Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 6.6 дугаар зүйлийн аль нэг хэсгээр шийдвэрлэсэн бол эрх бүхий албан тушаалтан мөн хуулийн 6.6 дугаар зүйлийн 5-т заасны дагуу хялбаршуулсан журмаар зөрчил шалган шийдвэрлэсэн даруй прокурорын байгууллагад бүртгүүлнэ гэж заасан. Хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэсэн нь тэр ажиллагаа хуульд нийцсэн эсэхийг прокурор хяналт тавих эрхтэй. Энэ эрхийг прокурорт олгоогүй. Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 2.2 дугаар зүйлд прокурорын эрх хэмжээг зааж өгсөн. прокурорын нэгдсэн бүртгэлд бүртгүүлж хяналт тавих боломжийг олгосон бол Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуульд “Прокурор эрх бүхий албан тушаалтны зөрчлийг хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэн шийтгэл оногдуулсан, шийтгэлээс чөлөөлсөн шийдвэрийг хүчингүй болгох, өөрчлөх үндэслэлтэй гэж үзвэл энэ хуулийн 7.6 дугаар зүйлд заасан харьяаллын дагуу дүгнэлт бичиж шүүхэд хүргүүлнэ” гэж заасан. Энэ боломжийг олгоогүй байна. Бидний хувьд хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэсэн нь үндэслэлгүй. Бидний үзэж байгаагаар татвар төлөхөөс зайлсхийх, татварыг хугацаандаа тайлагнаагүй асуудал нь борлуулалтын орлого бууруулахтай холбоотой гэж ойлгож байгаа. Гэтэл борлуулалтын орлого Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлан гаргахдаа ихэсгээд явуулсан байхад тэр дүнгээс нь татварт ногдох орлогыг тооцож байгааг бид хүлээн зөвшөөрч чадахгүй. Шийтгэх хуудсанд бичигдэж байгаа торгууль, алданги нь анхан шатны баримтад тулгуурласан байх ёстой. цаанаа борлуулалт хийсэн, борлуулалтаа нуусан, багасгасан, өөрчилсөн шинжтэй баримт байвал маргах ёстой. Гэтэл тийм баримт байхгүй, нотлох баримтгүйгээр дүгнэлт гаргаж байгаа нь буруу юм. Ямар ч борлуулалт хийгдээгүй байхад хүний андуурсан зүйлээс торгууль, алданги тооцож болохгүй. Хууль зүйн үндэслэлтэй байх ёстой. Нэхэмжлэлийн шаардлагаа нэмэгдүүлсэн шалтгаан нь процесс ажиллагаа, тайлангаа буруу тайлагнасан компани хугацаандаа тайлангаа явуулаагүй асуудал, төрийн байгууллагуудтай харьцахдаа буруу ойлголцоод алдаа гарган тайлангаа буруу явуулсан, татварын улсын байцаагч нь анхан шатны баримтуудаа үзээгүй байж болно зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааг зөрчсөний улмаас энэ хэмжээний татварыг төлнө гэдэг нь шударга бус. Тиймээс энэ нөхцөл байдлуудыг харгалзаад энэ татварын хяналт шалгалтыг боломж байдаг бол дахин хийж анхан шатны баримтуудаа үзүүлээд  санхүүгийн тайланг журналтайгаа, аудитлагдсан тайлантай хамт тулгаж үзээд нягтлан шалгаж, шударга байдлын талаас нь хандъя гэж үзсэн. Иймд гомдлын шаардлагыг хангаж өгнө үү” гэв.

Гомдол гаргагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч И.Ш шүүх хуралдаан дээр гаргасан тайлбартаа: “Татварын албаны байцаагч нар нь хэтэрхий нэг талыг баримталсан гэж үзэж байна. 2015 оны 11 дүгээр сард манай компани бүртгэлээ зөв хийсэн. Тайлангаа өгсөн боловч буцаасан. Ингээд тайлангаа орхигдуулчихсан. 79,5 сая төгрөг төлөх байсан. өмнөх сард нь 159 сая төгрөгийн авлагатай байсан. Ингээд 70 сая гаруй авлагатай болсон. 119 сая төгрөгийн акт тавигдсан.  2016 оны 10 дугаар сард тайлангаа хадгалаад илгээгээгүй. Татварын тайланг байгууллагын бүртгэлтэй тулгаж үзэх ёстой байсан гэж үзэж байна. Бүртгэлээ илүү тайлагнасан, худалдан авалтын буцаалтын тайлангаа дутуу тайлагнасан байхад өөрсдөдөө ашигтай байдлаар авч үзсэн. 2017 онд илгээгээгүй тайлангийн борлуулалтын орлогыг бүтнээр, буцаалтыг 354 сая төгрөгөөр тооцсон. 227 сая төгрөгийг яагаад орхиж байгаа нь ойлгомжгүй байна. Бүртгэл, тайлан хоёрын зөрүү нь 518 сая төгрөг болох ба манай компани үүнийг төлөхөөр болоод байна. Нийт 545 сая төгийн акт тавигдсан. Энэ 382 сая төгрөг нь зөрсөн дүнгээс  үүдэлтэй. Хугацаандаа төлөөгүй зүйл байгаа. Бүртгэлээрээ хугацаандаа төлөх нь бидний тооцоогоор 116 сая төгрөг. Шинжээч мөн ийм тооцоо гаргасан. Татварын шалгалтын үед борлуулалтын орлогыг яагаад залруулж чадаагүй гэхээр тухайн үед шинэ дарга ирсэн гээд би ажлаа хүлээлцэх гэж байсан. Тэр үед татварын 2 байцаагч намайг хүн гэж үзээгүй. Шалгалт хийгээд акт тавигдсан талаараа эхний ээлжид ерөнхий нягтлан бодогчид үзүүлэх ёстой. Даргад танилцуулах үеэр юун дээр акт тавигдсан талаар үзэх гэтэл үзүүлээгүй. 4 сард эхэлсэн шалгалт 12 сард дуусаж байна, удаан шалгасан гэх мэт үл ойлголцол тэдний хооронд болсон байсан. Ийм зүйлүүд дээр акт тавигдсан байна гэж акт тавигдсан хойно нь мэдсэн. Юу юун дээр акт тавигдаж байгааг ерөөсөө мэдээгүй. н.С оронд ажиллаж байсан ахлах нягтлантай хамтарч ажилласан. Гэхдээ түүнд бас ийм зүйлүүд дээр акт тавигдаж байна гэж хэлээгүй. Иймд гомдлын шаардлагыг хангаж өгнө үү” гэв.

Татварын Ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын татварын улсын байцаагч Л. Н шүүхэд ирүүлсэн хариу тайлбартаа: “… Бид шалгалт хийхдээ Татварын ерөнхий хуулийн 47.3. “Татварын алба, татварын улсын байцаагч татвар төлөгч татварын хуулиар тогтоосон эрхээ эдлэх, үүргээ биелүүлэхэд туслах, зөрчил дутагдлыг арилгах зорилгод нийцүүлэн бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх хүрээнд дараахь хяналт шалгалтын үйл ажиллагаа явуулна”, 47.3.1-д “татвар төлөгч татварын хууль тогтоомжийг хэрэгжүүлэн татварын ногдлоо өөрөө үнэн зөв тодорхойлон төлөх нөхцөлийг бүрдүүлж, нягтлан бодох бүртгэлийг тогтмол хөтөлж, татварын тайлангаа хугацаанд нь гарган тушааж, татвараа төлж буй эсэхийг тогтоох”, 47.3.3-т “нягтлан бодох бүртгэлийг зохих ёсоор хөтлөөгүй, эсхүл татварын тайлангаа тушаагаагүй бол татварын ногдлыг тодорхойлон төлүүлэх” гэж заасныг мөрдлөг болгон ажилласан.

Компанийн зүгээс Татварын ерөнхий газрын маргаан таслах газарт гомдол гаргасныг Маргаан таслах зөвлөлийн 2019 оны 6 дугаар сарын 14-ний өдрийн 18 дугаар тогтоолоор татварын улсын байцаагчийн 2019 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдрийн 210300256 дугаар шийтгэлийн хуудсаар ногдуулсан 15,694,958.505.7 төгрөгийн зөрчилд 111,296,416.1 төгрөгийн нөхөн татвар, 280,212,897.1 төгрөгийн торгууль 154,350,662.2 төгрөгийн алданги, нийт 545,859,975.4 төгрөгийн төлбөр ногдуулсныг хянан үзээд 9,404,973,647.7 төгрөгийн зөрчилд 107,246,416,1 төгрөгийн нөхөн татвар 272,399,683.0 төгрөгийн торгууль, 124,913,922.6 төгрөгийн алданги, 248,984.8 төгрөгийн хүү нийт 504,809,006.5 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн.

Гомдлын 1а-д дурдсан “У д с” Төрийн өмчит хувьцаат компани үндсэн баримтгүйгээр борлуулалтын хөнгөлөлт эдлүүлж, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдох борлуулалтын орлого дутуу тайлагнасан нийт татварын 112,252,417.5 зөрчил ... гэсэн тухайд, тус компанийн татварын тайлангаар борлуулалт болон нягтлан бодох бүртгэлийн журналаар борлуулалт жил бүр нэлээд хэмжээгээр зөрүүтэй байсан. Уг зөрүүг тус компанийн нягтлан бодогч нар тайлбарлахдаа үйлдвэрлэлийн тасралтгүй үйл ажиллагаатай холбоотой янз бүрийн шалтгааны улмаас хэрэглэгч байгууллагуудын дулаан, халуун усны төлбөрийн нэхэмжлэлээс хасаж тооцсоны улмаас үүссэн тооцоо бөгөөд өөрөөр хэлбэл “борлуулалтын буцаалт” болно гэж тайлбар хийсэн. Борлуулалтын буцаалт мөн эсэхийг нотлоход үндсэн баримттай нь тулгах шаардлага гарч, жижиг дүнтэй боловч маш их гүйлгээг шалгахад хугацаа шаардлагатай байсан тул компанийн санхүүгийн албаны дарга болон ерөнхий нягтлан бодогч, ахлах нягтлан бодогч нар бидний гаргасан тооцоог нягтлан бодогч нартаа хуваарилан өгч нэг бүрчлэн гэрээ, төлөлт, нэхэмжлэл зэргийг тулгалт хийсний эцэст, 2014 онд 22 удаагийн 16,199,304.0 төгрөгийн, 2015 онд 19 удаагийн 42,366,392,6 төгрөгийн, 2016 онд 2 удаагийн 751,045.4 төгрөгийн, 2017 онд 33 удаагийн 52,935,675.5 төгрөгийн, нийт 112,252,417.3 төгрөгийн үндсэн баримтгүйгээр буцаалт хийгдсэн гэдгээ хүлээн зөвшөөрч тулгалт хийсэн нягтлан бодогчоор жагсаалтыг гаргуулж, гүйлгээ бүрийн ард тайлбар хийж, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар хариуцсан ахлах нягтлан бодогч нягтлан баталгаажуулж гарын үсэг зурсан.

Маргаан таслах зөвлөл хянан хэлэлцээд дээрх зөрчлийн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын зөрчил нь хуульд нийцсэн, харин нэмэгдсэн өртгийн албан татварын зөрчлийн хувьд 2015 онд хамаарах хэсэг болох 42,366,392.6 төгрөгийн зөрчилд төлбөр ногдуулахдаа Зөрчлийн тухай хуулийн 1.4 дүгээр зүйлийн 3, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хууль /2006 он/-ийн 17 дугаар зүйлийн 17.1, 17.2 заалтыг баримтлах байсан, мөн дурдсан хуулийн заалтаар ногдуулсан зөрчлөөс 6,829,541.7 төгрөгийн зөрчилд хамаарах 2,048.9 төгрөгийн хүү, 341,477.1 төгрөгийн торгууль, нийт 343,526 төгрөгийн төлбөрийг Анхны ардчилсан сонгууль болж байнгын ажиллагаатай парламент байгуулагдсаны 25 жилийн ойг тохиолдуулан өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн дагуу бууруулсан шийдвэр гарсан.

Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын 2015 оны 11-р сарын тайлан илгээгээгүй зөрчлийн тухайд, тус компанийн “Цахим тайлангийн систем”-д илгээсэн 2015 оны 01-12 дугаар сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангаас 2015 оны 11-р сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлан “татвар төлөгчид буцаагдсан” төлөвтэй байсныг нягталж үзэхэд 2015 оны 11-р сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангийн 61 дүгээр мөр буюу Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хуулийн 13 дугаар зүйл заалтад зохицуулсан нэмэгдсэн өртгийн албан татвараа чөлөөлөгдөх үйлдвэрлэл, үйлчилгээнд зориулан худалдан авсан бараа, ажил үйлчилгээнд төлсөн татварын хасалтын залруулга”-ыг хийж засах тухай мэдэгдэл, захиа бичин тайланг буцаасан байсан. Уг тайланг татвар төлөгч засварлан буцааж татварын албанд илгээгээгүйн улмаас 2015 оны 11 дүгээр сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын ногдол төлбөр “Татварын өрийн тооцоолол”-д орж баталгаажаагүй байсан. Татварын албанд буцаан илгээгээгүй 2015 оны 11 дүгээр сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлан 8,392,098,836.0 төгрөгийн нэмэгдсэн өртгийн алба татвар ногдох борлуулалтын орлого, 7,597,686,507.0 төгрөгийн худалдан авалт тайлагнаагүйгээс 794,412,329.0 төгрөгийн нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулах орлогод нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулан төлөөгүй зөрчлийн тухайд тус компани нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланг илгээсэн, буцаагдсан, засварласан тайлангаа хянадаггүй, жилийн эцсээр тооцоогоо эргэж татварын албатай нийлдэггүйгээс үүдэлтэй өөрсдийн хайнга үйл ажиллагаанаас холбоотой гарсан зөрчил юм. Маргаан таслах зөвлөл зөрчлийн дүнг хэвээр баталсан.

Хувийн болон ажилчдын хэрэгцээнд зориулан худалдан авсан бараа, ажил үйлчилгээг бизнесийн үйл ажиллагааны зардлаар баримт бүрдүүлж Нэмэгдсэн өртгийн албан татвараа бууруулсан гэх 92.9 сая төгрөгийн зөрчлийн актыг анхан шатны баримтыг үзэж шалгаагүй тул хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй байна гэжээ.

Тус компани хувьдаа болон ажилчдын хэрэгцээнд худалдан авсан бараа, ажил үйлчилгээнд төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг төсөвт төлөх татвараас хасч тооцсон худалдан авалтын дүн 2014 онд 41,321,453.0 төгрөг, 2016 онд 40,875,725.0 төгрөг, 2017 онд  10,723,249.0 төгрөг, нийт 92,920,427.0 төгрөгийн зөрчлийн тухайд компанийн 55 жилийн ойн баяр ёслолын арга хэмжээний үед ажилчдад олгосон хөнжлийн үнэ /Нэмэгдсэн өртгийн албан татваргүй дүн/ 40,500,000.00 төгрөг, баримт байгаа боловч илүү хасалт хийсэн 4,120,465.73 төгрөг, үндсэн баримтгүйгээр, хасалт хийсэн 48,299,961.27 худалдан авалтын хасалт хийсэн байсныг тулган баталгаажуулсан.

Маргаан таслах зөвлөлийн шийдвэрт, шагналд зориулан худалдан авсан барааны дүнг нотлох баримт байсаар байтал татварын байцаагчид, тухайн зөрчлийг тодорхойлохдоо, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар шингэсэн дүнгээр зөрчлийг тооцоолж төлүүлэх нөхөн татварыг 368,818.82 төгрөгөөр илүү ногдуулсан алдаа гаргасан байна.

Мөн худалдан авалт нь ажилчдын хувийн хэрэглээний зориулалтаар байгууллагын төлөвлөгөөт ажил холбогдох шийдвэрээр батлагдах арга хэмжээний зардалд зориулсан тул дээрх хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.6.2 дахь заалтыг зөрчсөн гэх үндэслэлгүй байна. Иймд шийтгэлийн хуудсаар 2014-2017 онд нийт 92,920,427.0 төгрөгийн ажилчдын хувийн хэрэглээнд зориулсан бараа, ажил үйлчилгээний худалдан авалтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланд тусган хасалт хийж төсөвт төлөх татварыг бууруулсан гэх зөрчилд ногдуулсан нийт 11,721,866.0 төгрөгийн төлбөрөөс 2014 онд хамаарах 40,500,000.0 төгрөгийн зөрчилд ногдуулсан 4,050,000.0 төгрөгийн нөхөн татварыг хасах нь зүйтэй гэж үзжээ. Бид маргаан таслах зөвлөлийн шийдвэрийг зөвшөөрөхгүй байна. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн /2006 оны 6 дугаар сарын 29-ний өдрийн/ 14 дүгээр зүйлийн 14.4-д “Дараах бараа, ажил, үйлчилгээг импортлох, худалдаж авахад төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг худалдан авагчийн төлөх уг албан татварын нийт дүнгээс хасахгүй”, 14.4.2-т “хувийн болон ажиллагчдын хэрэгцээнд зориулан худалдаж авсан бараа, үйлчилгээ”, 2015 оны 7 дугаар сарын 09-ний өдрийн Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн /шинэчилсэн найруулга/ 14.6-д “Дараах бараа, ажил, үйлчилгээг импортоор оруулах, худалдаж авахад төлсөн албан татварыг албан татвар суутган төлөгчийн төлөх уг албан нь татварын нийт дүнгээс хасахгүй”, 14.6.2-т “хувийн болон ажиллагсдын хэрэгцээнд зориулан худалдаж авсан бараа, ажил, үйлчилгээ” 2014 онд 41,321,453.0 төгрөг, 2016 онд 40,875,725.0 төгрөг, 2017 онд 10,723,249.0 төгрөг, нийт 92,920,427.0 төгрөгийн хувьдаа болон ажилчдын хэрэгцээнд худалдан авсан бараа, ажил үйлчилгээ худалдаж авахдаа төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг төсөвт төлөх татвараас хасч тооцсон нь гэж заасныг зөрчсөн байсан.

Хуулийн хугацаанд төлөөгүй нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухайд, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хуулийн 16 дугаар зүйл. Албан татвар ногдуулах, төсөвт төвлөрүүлэх, тайлагнах. 16.1-д “Албан татвар суутган төлөгч нь борлуулсан бараа, ажил, үйлчилгээнд ногдох албан татварыг доор дурдсан журмаар дараа сарын 10-ны өдрийн дотор төрийн сангийн нэгдсэн дансанд шилжүүлж, баталсан маягтын дагуу тайлангаа харьяалах Татварын албанд тушаана” гэж заасны дагуу сар бүр тайлагнаж, төлдөг татварын төрөл юм.

Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын 2015 онд 650,115,532.8 төгрөг, 2016 онд 7,580,579,960.4 төгрөг, 2017 онд 6,352,425,421.5 төгрөг, нийт 14,583,120,914.7 төгрөгийн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг татварын бүртгэл мэдээллийн нэгдсэн сан дахь “татварын өрийн тооцоолол”, “татвар төлөлтийн мэдээ”, “татварын тайлангийн мэдээлэл” зэрэг баталгаажсан мэдээллийг үндэслэн төсөвт төлөхөөр тайлагнасан татварын өрийг хуульд заасан хугацаанд төлөлгүй, хугацаа хождуулсан зөрчил Татварын ерөнхий хуулийн “Татвар ногдуулах, төлөх, тайлагнах журам”-ийн 43.1-д “Татвар төлөгч холбогдох баримт, бүртгэлд үндэслэн хуулийн дагуу төлбөл зохих татварын ногдлоо өөрөө тодорхойлон татварын тайланд тусгаж, бэлэн болон бэлэн бус хэлбэрээр татвар төлнө”, 43.5-д “Татварын тайлан тушаах, төлөх хугацааг тухайн төрлийн татварын хуулиар тогтоох ба татвар төлөх, тайлагнах эцсийн хугацаа адил байна”, 43.8-д “Татварын хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй татвар болон нөхөн ногдуулсан татвар, алданги, торгуулийг энэ хууль болон тухайн төрлийн татварын хуулиар тогтоосон журмаар төлүүлнэ” гэж заасны дагуу хугацааны алданги, торгууль ногдуулсан болно. Тус компани аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын төрлөөр илүү төлөлттэй боловч бусад татварын төрөлд суутган тооцуулах юм уу эсвэл буцааж авах талаар хүсэлт илгээж байгаагүй болно.

Тус компанийн 2013-2017 оны татвар ногдуулалт төлөлтийн байдалд хяналт шалгалтыг анхан шатны баримтууд болон татварын албанд илгээсэн тайлангууд, татварын албаны бүртгэл мэдээллийн сангийн мэдээлэл зэрэгт үндэслэн хийж зөрчил илрүүлэн хариуцлага ногдуулсан. Татвар төлөгч нь Татварын ерөнхий хуулийн /2008/ 18.1.1-д заасан “татвар ногдох зүйл, татвараа үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд төлөх” гэж заасныг зөрчсөн нь хариуцлага тооцох үндэслэл болсон. Татварын ерөнхий хуулийн /2019/ 31.1-д “Татвар төлөгч татварын тайланг дараагийн татварын жилд багтаан залруулж болно”, 31.4-д “Татварын хяналт шалгалт хийхээр татвар төлөгчид мэдэгдсэнээс хойш энэ хуулийн 31.1-д заасан тайлангийн залруулгыг хийхгүй” гэж зааснаас үзвэл татвар төлөгчийн тайлан засварлах хүсэлтийг хуулийн хүрээнд хангах боломжгүй болох нь үүгээр тодорхойлогдоно. Мөн “У д с” Төрийн өмчит хувьцаат компанийн хүсэлтээр хяналт шалгалтыг материалд шүүхийн шинжилгээ хийж баталгаажуулсан бөгөөд дахин шалгалт хийх шаардлагагүй” гэжээ.

Хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ц.Т шүүх хуралдаан дээр гаргасан тайлбартаа: “... Татварын хяналт шалгалтыг тухайн компанийн санхүүгийн анхан шатны баримтууд, татварын тухайн цаг хугацаанд гаргасан татварын тайлан, бусад холбогдох татварын бүртгэл мэдээллийн нэгдсэн сантай тулгалт хийж хяналт шалгалтыг хийдэг. 2013-2017 онд татвар төлөгч Татварын ерөнхий хуулийн  18 дугаар зүйлийн 18.1.1-д “татвар ногдох зүйл, татвараа үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд төлөх гэж заасанчлан үүргээ биелүүлээд татварын албанд ирүүлсэн. Татварын тайлан болон анхан шатны баримттай зөрүү гарсан гэсэн энэ зөрчлийн тухайд тухайн цаг хугацаанд татвар төлөгчөөс ирүүлсэн тайланг хүлээн авахдаа тухайн тайлан нь анхан шатны баримтуудад үндэслэгдсэн эсэх холбогдох үзүүлэлтүүдийг шалгаж авдаг. Тухайн үед хэрэгжиж байсан Татварын ерөнхий хуулийн 46 дугаар зүйлээр зохицуулагдаж байгаа. Татварын улсын байцаагч нь зөрүүтэй гээд байгаа тайлангийн тухайд шаардлагатай залруулга хийлгэхээр буцаалгасан. Энэ буцаалгасан талаар 2 тал маргадаггүй. Тайланд залруулга хийж ирүүлсэн. Ирүүлсэн боловч баталгаажаагүй тайлан ч байгаа. Татвар төлөгч өөрөө анхан шатны баримтуудад үндэслэж татвараа үнэн зөв тайлагнах үүрэгтэй. Үүргийнхээ дагуу гаргасан тайланг татварын алба хүлээж аваад хяналт шалгалтын явцад татварын бүртгэл мэдээллийн нэгдсэн сангийн мэдээлэлтэй тулгалт хийдэг. Тухайн үед үйлчилж байсан Татварын ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1-д зааснаар зохицуулагддаг. Татварын ерөнхий хуулийн 45 дугаар зүйлийн 45.1-д “Татвар төлөгч татварын тайланг хуулиар тогтоосон хугацаанд, батлагдсан загвар, зааврын дагуу үйлдэж, харьяалах татварын албанд тушаана”гэж заасан байдаг. Тухайн цаг хугацаанд татвар төлөгчийн өөрийн тайлагналаар татварын алба татварын хяналт шалгалт хийхдээ тооцоолол, үндэслэлүүдийг гаргаж ирсэн. Анхан шатны баримтуудыг тулгаагүй, зөрүү үүсэж байна. Тайлангийн тооцооллын зөрүү үүсээд тайлан бүртгэлтэй зөрсөн бол тухайн үед арилгах, тооцоо нийлэх эрх нь татвар төлөгчид байгаа. Байнга тулгалт хийж, тооцоо нийлдэг. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын борлуулалтын буцаалт гэдгээр тодорхойлогдоно. Татварын улсын байцаагч яг энэ хэсэгт нийт гарсан зөрчлийн дүнгээр тодорхойлоод тулгалтуудыг хийсэн. Анхан шатны баримтуудаа тайлантайгаа тулга гэсэн ажиллагаа татварын улсын байцаагч, татвар төлөгч нарын хооронд хийгддэг. Байцаагч хийсэн ажлынхаа хүрээнд хариуцлага хүлээдэг учраас ямар ч баримтгүй байхад хоосон тоо тавих боломжгүй юм. Тухайн компанийн ерөнхий нягтлан бодогч компанийн тухай хуулиар гүйцэтгэх удирдлагын бүрэлдэхүүнд орж хоёрдугаар гарын үсэг зурдаг. Борлуулалтын буцаалттай холбоотой хэсэгт он оноор нь хэдэн удаа буцаалт хийгдсэн, хэдэн төгрөгийн зөрчил байгаа гэдэгт тулгалт хийсэн. Тулгалт хийгээд зөрүү гарвал асуудлаа ярих эрх нээлттэй байсан. Байцаагч бөөн дүнгээр гаргасан гэж байгаа бол энэ дүн буруу, зөрөөтэй байна. Анхан шатны баримт дээр нийцэхгүй байна гэж та нар нотолно. Байцаагч нарын гаргаж өгсөн нийт дүнг та нар хэдэн төгрөгийн зөрүүтэй байна гэдгийг гаргаж өгөөд байцаагч түүнд тулгалт хийж баталгаажуулна. Байцаагч нь энэ гаргасан шийтгэх хуудсынхаа үнэн зөвийг зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааны явцад нотлох үүргийг хүлээдэг. Тухайн компанийн ажилчид компанийнхаа эсрэг баримт гаргаж өгөхгүй. Харин танайх энэ тулгалтуудыг хийснээрээ байцаагч дутуу шалгасан гэж үзэж байгаа бол дахин шалгалт хийвэл үүнээс ч их зөрчил гарч магадгүй. Гарсан энэ дүнгүүдийг тулгалт хийгээд баримтжуулсан учраас бидэнтэй маргах зүйл байхгүй. 2013-2017 оны татварын тайлан засварлуулах шаардлага гаргасан байна. Татварын тайлан гаргаж өгөөд тайлан гаргасан татвараа төлөх нь Татварын тухай хуулиараа зохицуулсан байдаг. 2020 оны тухайд 2019 оны тайланг засварлах эрх нь байгаа. түүнээс өмнөх оныг засварлах хуулийн зохицуулалт байхгүй. Татварын ерөнхий хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.4-тайлбар “Татварын хяналт шалгалт хийхээр татвар төлөгчид мэдэгдсэнээс хойш энэ хуулийн 31.1-д заасан тайлангийн залруулгыг хийхгүй” гэж заасан. “Татварын хяналт шалгалт хийгээд зөрчлийг нь илрүүлээд тогтоочихсон байхад залруулга хийхгүй. Борлуулалтын буцаалтын хувьд тулгалтыг хийгээд бүгдийг нь хавтаст хэрэгт өгчихсөн. Санхүүгийн тайлан, татварын тайлан 2 зөрүүтэй бол зөрүүгийн тайлан гэж гаргадаг. Танайх уг тайлангаа гаргаж өгөөгүй. Ийм үндэслэлээр татварын шалгалт, тайланг засварлах боломжгүй. Хялбаршуулсан журмаар шийтгэх хуудас ногдуулсан нь буруу гэж үзэж байсан. Тухайн цаг хугацаанд зөрчлийн тухай хуульд зааснаар татварыг бууруулсан, татварт ногдох орлогыг татварын тайланд тусгаагүй, орхигдуулсан бол хариуцлага хүлээлгэх, зөрчил шалгах шийдвэрлэх ажиллагаа явуулах эрх зүйн орчин нь байсан. Тухайн цаг үед прокурор шийтгэх хуудсыг хянасан. Салбарын үндэслэл болгодог анхан шатны баримтууд байдаг. Татварын алба татварын тайланг үндэслэл болгодог. Маргаан таслах зөвлөлийн бууруулсан дүнгээр шүүхэд ярих шаардлагагүй. Бүхэлд нь хүчингүй болгуулна гэхээр маргаан таслах зөвлөлийн шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа юм байна гэж ойлгож байна. Татварын тайлангаас ногдуулсан төлбөрөө тогтоосон хугацаанд төлөөгүй учраас хариуцлага ногдуулах нь татварын ерөнхий хуулиар зохицуулагдсан. Татварын тайлангаар ногдуулсан дүнг л манайх гол үндэслэлээ болгоно. Санхүүгийн тайланг бид харьцуулж үзнэ. Санхүүгийн тайлан, татварын тайлан 2 зөрүүтэй бол зөрүүгийн тайланг авдаг. Тухайн хугацаанд зөрүүгийн тайлан дээр тодруулах боломж байсан. Татварын улсын байцаагч нар гаргасан акт буюу шийтгэх хуудсыг тухайн компанийн удирдлагуудад танилцуулдаг. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлан илгээгдээгүй. Татварын алба баталгаажуулж аваагүй. Тийм учраас залруулсан тайлан илгээгдээгүй, буцаагдсан учраас үндсэн тайлангаар зөрчлийг тогтоосон гэдэг нь тодорхой байгаа. Энэ тал дээр бид маргаагүй. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг хуулийн хугацаанд төлөөгүй нь хамгийн том асуудал байгаа юм. Санхүүгийн тайлан анхан шатны баримтыг үндэслээд энэ нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг хуулийн хугацаанд төлөөгүй гэдгийг гаргах боломжгүй яагаад гэвэл Татвар төлөгч өөрөө тайлангаа үнэн зөв гаргаж тогтоосон хугацаанд төлүүлэх үүрэг нь Татварын ерөнхий хуулийн 18 дугаар зүйлд хуульчлагдсан байдаг. Тус үүргээ биелүүлсэн эсэхийг л бид шалгана. Зөвхөн нэмэгдсэн өртгийн албан татвартай холбоотой асуудал яригдана. Санхүүгийн тайлан болон анхан шатны баримт яригдахгүй. Та нар тайлангаа гаргаад тогтоосон хугацаанд татвараа яагаад төлөөгүй вэ гэдэг хуулийн хариуцлага маш тодорхой байгаа, энэ асуудал дээр татварын алба торгууль ногдуулсан. Татвар төлөгчийн хувьд татварын шинэчилсэн хуулийн 31 дүгээр зүйлд мөн 2008 оны татварын хуульд  болон Татварын ерөнхий газрын даргын 2016 оны 159 дүгээр тушаалаар батлагдсан татварын тайлан хүлээн авах нэгтгэл хийх журамд зааснаар 1 жилийн хугацаанд өмнөх тайлангаа залруулах эрх байсан. 

Тухайн үед  аль ч Татвар төлөгчийн тайланд засвар хийгээгүй. Ил тодын хууль хэрэгжиж байсантай холбоотой татвар төлөгч нарт боломж олгож байсан тухайн хугацаанд хамаарах тайлангаа ил тодоор мэдүүлчих түүнд хариуцлага ногдуулахгүй гэсэн нэг талаас татвар төлөгчдийг эрсдэлээс хамгаалсан нөгөө талаас боломж олгосон зохион байгуулалтын арга хэмжээ явагдаж байсан. 

Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангаар ногдуулсан татвараа хуулийн хугацаанд төлсөн эсэх асуудал дээр анхан шатны баримтуудтай холбогдох асуудал яригдахгүй. Тайлангаар ногдуулсан ногдлыг төлсөн эсэх асуудал яригдаад байгаа. Энэ нь цааш хянагдаад зөрүү үүсвэл шалгалтыг явцад ярилцаж тодруулах нээлттэй байсан. үүнтэй холбоотой баримт байгаагүй юм байна гэж ойлголоо. Татварын улсын байцаагчид анхан шатны баримт болон санхүүгийн тайлан, татварын тайланд үндэслэж гаргасан тооцооллыг гомдол гаргагчийн зүгээс эс зөвшөөрсөн. Харин нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланг тайлагнасан дүнг хуулийн хугацаанд төлсөн эсэх тал дээр маргах асуудал байхгүй. Тооцооллын арифметик алдаа гаргасан тайлагнасан л бол татвар төлөх үүргээ биелүүлэхгүй бол алданги тооцох үндэслэл болдог” гэв.

ҮНДЭСЛЭХ нь:

Гомдол гаргагч “У д с” ТӨХК-ийн зүгээс анх шүүхэд хандан “Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын татварын улсын байцаагч С.Э, Л.Н нарын 2019 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдрийн ******* дугаар шийтгэлийн хуудсыг хүчингүй болгуулах тухай” шаардлага бүхий гомдол гаргасан ба улмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад “... “У д с” Төрийн өмчит хувьцаат компанийн 2013 оноос 2017 оныг дуусталх хугацааны санхүүгийн тайлан дахь борлуулалтын орлого, худалдан авалтын дүнгээр татварын тайланг залруулж, нөхөн тайлан өгөх боломжоор хангах, 2013 оноос 2017 оныг дуусталх хугацааны нэмэгдсэн өртгийн албан татвар болон аж ахуй нэгжийн орлогын албан татвар ногдуулалт, тайлан мэдээтэй холбоотой татварын хяналт шалгалтыг дахин хийхийг хариуцагчид даалгах тухай” хэмээн гомдлын шаардлагаа нэмэгдүүлсэн байна.

“У д с” ТӨХК-ийн 2013 оны 1 дүгээр сарын 1-ээс 2017 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын Хяналт шалгалтын хэлтсийн татварын улсын ахлах байцаагч С.Э, татварын улсын байцаагч Л.Н нар Татварын ерөнхий газрын Татварын хяналт шалгалт, арга зүйн газрын даргын баталсан удирдамжийн дагуу санхүүгийн тайлан тэнцэл, нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны баримт, албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн тайлан мэдээ, хөндлөнгийн мэдээлэл зэрэгт үндэслэн иж бүрэн хяналт шалгалт хийхдээ “үндсэн баримтгүйгээр борлуулалтын хөнгөлөлт эдлүүлж, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар ногдох борлуулалтын орлогыг дутуу тайлагнасан, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдох орлогыг дутуу тайлагнасан, хувьдаа болон ажиллагсдын хэрэгцээнд зориулан худалдан авсан бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авахдаа төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг төлөх татвараас хасч тайлагнасан, нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг хуульд заасан хугацаанд төлж барагдуулаагүй” гэж үзэж, 2019 оны 1 дүгээр сарын 29-ний өдрийн 0300256 дугаар шийтгэлийн хуудсаар 15,694,958,505.7 төгрөгийн зөрчил илрүүлж, нийт 545,859,975.40 төгрөгийн төлбөр ногдуулж, арга хэмжээ авсныг гомдол гаргагч тал бүхэлд нь эс зөвшөөрчээ.

Гомдол гаргагчийн зүгээс “... хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэсэн нь хууль бус, Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн холбогдох заалтуудыг зөрчсөн, ... анхан шатны баримтыг бүрэн гүйцэд үзээгүй...” хэмээн маргасан бол хариуцагчийн зүгээс “... томилолт удирдамжийн дагуу татварын хяналт шалгалтыг явуулж, илэрсэн зөрчилд нь хуулийн дагуу шийтгэл оногдуулсан, хууль зөрчөөгүй” хэмээн гомдлын шаардлагыг бүхэлд нь эс зөвшөөрч байна.

Шүүх, гомдол гаргагчийн гомдлын шаардлага түүнд хамаарах шүүхэд ирүүлсэн болон шүүх хуралдаан дээр гаргасан итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн болон өмгөөлөгчийн тайлбар, гомдлыг хариуцагч нараас эс зөвшөөрч гаргасан тайлбар, шүүх хуралдаан дээр гаргасан хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн тайлбар зэргийг хэрэгт авагдсан, шүүх хуралдаанаар хянан хэлэлцэгдсэн бусад нотлох баримтуудтай харьцуулан дүгнэлт хийж, гомдлын үндсэн шаардлагын зарим хэсгийг дахин шинэ акт гаргах хүртэл тодорхой хугацаагаар түдгэлзүүлж, үлдэх хэсгийг хэрэгсэхгүй болгож, гомдлын нэмэгдүүлсэн шаардлагын зарим хэсгийг хүлээн авахаас татгалзаж, үлдэх хэсгийг мөн хэрэгсэхгүй болгож  шийдвэрлэв.

Гомдлын үндсэн шаардлагын тухайд.

Хариуцагч буюу эрх бүхий албан тушаалтны зүгээс холбогдогч “У д с” Төрийн өмчит хувьцаат компанийг үндсэн таван зөрчил гаргасан гэж үзэж, маргаан бүхий шийтгэлийн хуудсаар нийт 545,859,975.4 төгрөгийг төлүүлэхээр арга хэмжээ авсныг шүүх 1,111,838,591.0 төгрөгийн зөрчилд хамаарах хэсгийг дараах үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгох үндэслэлтэй гэж үзлээ.

Гомдол гаргагч, зөрчилд холбогдогч “У д с” Төрийн өмчит хувьцаат компанийг нэгдүгээрт, үндсэн баримтгүйгээр борлуулалтын хөнгөлөлт эдлүүлж, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар ногдох борлуулалтын орлого дутуу тайлагнасан 2014 онд 16,199,304.0 төгрөг, 2015 онд 42,366,392.6 төгрөг, 2016 онд 751,045,.4 төгрөг 2017 онд 52,935,675.5 төгрөг нийт 112,252,417.5 төгрөгийн зөрчил нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 8 дугаар зүйл: “үйл ажиллагааны орлого”, 8.1: “албан татвар төлөгчийн үйл ажиллагааны дараах орлогод албан татвар ногдоно”, 8.1.1: “үндсэн болон туслах үйлдвэрлэл, ажил, үйлчилгээний борлуулалтын орлого гэж заасныг зөрчсөн гэж эрх бүхий албан тушаалтны зүгээс нийт 112,252,417.5 төгрөгийн зөрчилд 11,337,898.7 төгрөгийн нөхөн татвар, 2,915,390.5 төгрөгийн торгууль, 1,943,593.8 төгрөгийн алданги ногдуулсан.

Хоёрдугаарт, үндсэн баримтгүйгээр борлуулалтын хөрөнгө эдлүүлсэн 2014 онд 16,199,304.0 төгрөг 2015 онд 42,366,392.6 төгрөг, 2016 онд 751,045,.4 төгрөг 2017 онд 52,935,675.5 төгрөг нийт 906,664,746.5 төгрөгийн зөрчил нь 2006 оны Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1: “Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт борлуулсан бүх бараа”, 2015 оны Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн /шинэчилсэн найруулга/ 7 дугаар зүйлийн 7.1.1: “Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт борлуулсан бүх төрлийн бараа, ажил, үйлчилгээ” гэж заасныг зөрчсөн гэж татварын улсын байцаагчаас үзэж, 90,666,474.7 төгрөгийн нөхөн татвар, 26,713,963.4 төгрөгийн торгууль, 1,943,593.8 төгрөгийн алданги ногдуулсан.

Гуравдугаарт, 2014 онд 41,321,453.0 төгрөг, 2016 онд 40,875,725.0 төгрөг, 2017 онд 10,723,249.0 төгрөг нийт 92,920,427.0 төгрөгийн хувьдаа болон ажиллагсдын хэрэгцээнд худалдан авсан бараа, ажил, үйлчилгээ худалдаж авахдаа төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг төсөвт төлөх татвараас хасч тооцсон нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн /2006 оны/ 14 дүгээр зүйлийн 14.4: “дараах бараа, ажил, үйлчилгээг импортлох, худалдаж авахад төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг худалдан авагчийн төлөх уг албан татварын нийт дүнгээс хасахгүй”, мөн зүйлийн 14.4.2: “хувийн болон ажиллагсдын хэрэгцээнд зориулан худалдаж авсан бараа, үйлчилгээ”, 2015 оны Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.6: “дараах бараа, ажил, үйлчилгээг импортоор оруулах, худалдаж авахад төлсөн албан татварыг албан татвар суутган төлөгчийн төлөх уг албан татварын нийт дүнгээс хасахгүй”, мөн зүйлийн 14.6.2: “хувийн болон ажиллагсдын хэрэгцээнд зориулан худалдаж авсан бараа, ажил, үйлчилгээ” гэж заасныг зөрчсөн гэж эрх бүхий албан тушаалтан үзэж, 92,920,427.0 төгрөгийн зөрчилд 9,292,042.7 төгрөгийн нөхөн татвар, 1,547,969.3 төгрөгийн торгууль, 881,854.0 төгрөгийн алданги ногдуулсан байна.

Маргаан бүхий энэ тохиолдолд, гомдол гаргагч талаас “...тоолуур эвдэрлээ гэхэд хэрэглэгч хэрэглэсэн дулаан юм уу, халуун усны төлбөрөөсөө хэрэглээгүй дүнг хасуулдаг. Тухайн үед ажиллаж байсан инженер мэргэжилтнүүд акт үйлдсэн баримтаа үрэгдүүлж ажлын хариуцлага алдсан, үндсэн баримтуудыг л алга болгосон болохоос борлуулалтын орлого зөв ...”, “манайх борлуулалтын орлогоо дутуу тайлагнасан, бүртгэлээсээ илүү тайлагнасан, буцаалтаа дутуу тайлагнасан..., тухайн үед ажиллаж байсан хүмүүсээс залруулга хийх талаар мэдэгдэл ирснийг мэдэж байсан байж яагаад залруулгыг хийгээгүй вэ? гэж асуухад 2016 оны сонгуулийн дараа дарга цэргүүд солигдсонтой холбоотой хагас жил гаруй хугацаанд бидэнд залруулга хийх боломж олдоогүй гэж хариулсан...”, “... ажилчдын хэрэгцээнд зарцуулж байгаа учраас борлуулалтын буцаалт хийхгүй гэж тухайн үед ажиллаж байсан хүмүүс алдаа гаргасан, буцаалт хийгээгүй байсан...” гэхчлэн шүүх хуралдааны явцад шүүгчийн тодруулсан асуултад хариулж байгаагаас, түүнчлэн Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн шинжээч Ц.О 2020 оны 5 дугаар сарын 29-ний өдрийн 80 дугаар шинжээчийн дүгнэлтэд: “У д с” ТӨХК нь 2014-2017 онд хувийн болон ажиллагсдын хэрэгцээнд зориулан  худалдаж авсан бараа, үйлчилгээг бизнесийн үйл ажиллагааны зардлаар баримт бүрдүүлж, НӨАТ-аа бууруулсан 52,420,427.00 төгрөгийн зөрчилд нөхөн татвар 5,242,042.70 төгрөг, торгууль 1,547,969,22 төгрөг, алданги 881,853.99 төгрөг ногдуулсан нь”,

            “У д с” ТӨХК нь 2014-2017 онд үндсэн баримтгүйгээр борлуулалтын хөнгөлөлт эдлүүлж, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдох борлуулалтын орлогыг дутуу тайлагнасан 112,252,417.50 төгрөгийн зөрчилд нөхөн татвар 11,225,241.80 төгрөг, торгууль 3,387,444.30 төгрөг, алданги 1,073,734.40 төгрөг, хүү 10,661,10 төгрөг ногдуулсан нь”,

            “У д с” ТӨХК нь 2014-2017 онд үндсэн баримтгүйгээр борлуулалтын хөнгөлөлт эдлүүлж, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар ногдох орлогыг бууруулсан 112,252,417.50 төгрөгийн зөрчилд нөхөн татвар 11,225,241.80 төгрөг, торгууль 2,881,593.50 төгрөг, алданги 1,921,062.40 төгрөг ногдуулсан нь”,

            “У д с” ТӨХК нь 2015 онд НӨАТ-ын борлуулалтын орлогыг жилийн дүнгээр тооцоо хийлгүй, дутуу тооцсон 794,412,329.00 төгрөгийн зөрчилд нөхөн татвар 79,441,232.90 төгрөг, торгууль 39,720,616.50 төгрөг, хүү 238,323.70 төгрөг ногдуулсан нь” тус тус үндэслэлтэй байна гэж дүгнэснээс үзвэл, Татварын ерөнхий хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.1: “Татвар төлөгч дараах үүрэг хүлээнэ”, 18.1.1: “татвар ногдох зүйл, татвараа үнэн зөв тодорхойлох, тогтоосон хугацаанд төлөх”, 18.1.3:  “анхан шатны болон нягтлан бодох бүртгэлийг тогтоосон журам болон нягтлан бодох бүртгэлийн стандартын дагуу хөтөлж. санхүү, аж ахуйн үйл ажиллагааны тайлан тэнцэл гаргах” гэж заасныг, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1: “албан татвар төлөгчийн үйл ажиллагааны дараах орлогод албан татвар ногдоно”, 8.1.1: “үндсэн болон туслах үйлдвэрлэл, ажил, үйлчилгээний борлуулалтын орлого” гэж заасныг, 2006 оны 6 дугаар сарын 29-ний өдрийн Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.4: “... худалдаж авахад төлсөн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг худалдан авагчийн төлөх уг албан татварын нийт дүнгээс хасахгүй”, 14.4.2: “хувийн болон ажиллагчдын хэрэгцээнд зориулан худалдаж авсан бараа, үйлчилгээ”, 2015 оны  7 дугаар сарын 09-ний өдрийн Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.5: “албан татвар суутган төлөгч нь бэлтгэн нийлүүлэгчид албан татвар төлсөн нь нэхэмжлэл, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаан нягтлан бодох бүртгэлийн бусад баримтад тусгагдаагүй бол уг албан татварыг хасаж тооцохгүй”, 14.6: “дараах бараа, ажил үйлчилгээг импортоор оруулах, худалдаж авахад төлсөн албан татварыг албан татвар суутган төлөгчийн төлөх уг албан татварын  нийт дүнгээс хасахгүй”, 14.6.2: “хувийн болон ажиллагсдын хэрэгцээнд зориулан худалдаж авсан бараа, ажил, үйлчилгээ” гэж заасныг тус тус зөрчсөн, энэ байдал нь гомдол гаргагч болон эрх бүхий албан тушаалтан болох хариуцагч, түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн тайлбар, хэрэгт авагдсан бичгийн баримтууд, шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоогдож байна гэж үзэж, Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн 1.1: “...татварын тайланд тусгахгүй орхигдуулсан”, мөн зүйлийн 1.2: “...татварын тайланд багасгаж тусгасан” гэж зааснаар зөрчилд тооцсон нь үндэслэлтэй, гаргасан зөрчил нь тогтоогдсон гэж шүүх дүгнэв.

Харин “У д с” ТӨХК-ийг 2015 онд 650,115,532.8 төгрөг, 2016 онд 7,580,579,960.4 төгрөг, 2017 онд 6,352,425,421.5 төгрөг нийт 14,583,120,914.7 төгрөгийн нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг хуулийн хугацаанд төлж барагдуулаагүй зөрчил гаргасан, өөрөөр хэлбэл, зөрчил гаргасан хугацаанд хуулийн хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан 2006 оны болон 2015 оны Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн холбогдох заалтуудыг мөн Татварын ерөнхий хуулийн холбогдох заалтыг зөрчсөн, энэ нь санхүү татварын тайлан, нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны баримт, өглөг авлагын дэлгэрэнгүй тайлан, тооцоолол зэрэг баримтаар нотлогдож байна гэж хариуцагч үзсэн энэхүү зөрчлийг гомдол гаргагч талаас татварын шалгалтаар ногдуулсан торгууль, алданги “2015 онд 8,383,060.04 төгрөгийн 2016 онд 132,681,464.99 төгрөгийн 2017 онд 125,617,018.40 төгрөгийн нийт 266,681,543.43 төгрөгийн зөрүүг” тус тус үүсгэж байна хэмээн маргаж байна.

Шинжээчийн дүгнэлтэд: “У д с” ТӨХК нь 2015-2017 онд нэмэгдсэн өртгийн албан татвараа хуулийн хугацаанд төлөхгүй, хугацаа хожимдуулсан 14,583,120,914.70 төгрөгийн зөрчилд торгууль 249,035,574.10 төгрөг, алданги 133,715,905.50 төгрөг ногдуулсан нь үндэслэлтэй гэж үзэхээргүй байна. Учир нь татварын улсын байцаагч нарын зүгээс “У д с” ТӨХК нь 2015-2017 онд нэмэгдсэн өртгийн албан татвараа хуулийн хугацаанд төлөхгүй, хугацаа хожимдуулсан 5,077,940,543.03 төгрөгийн зөрчилд торгууль 78,616,710.33 төгрөг, алданги 41,942,302.13 төгрөг, нийт 120,559,012.46 төгрөг ногдуулж тооцохдоо тухайн үеийн журналын үлдэгдлээр тооцсон, түүнчлэн энэ зөрчлийн тооцооллыг татвар төлөгчийн өөрийнх нь илгээсэн татварын тайлангаар ногдуулсан татварын үлдэгдэлд тооцсон. Харин “У д с” ТӨХК нь нягтлан бодох бүртгэл, журналаар үлдэгдэлд тооцоололт хийснээс зөрүү үүсэж байна. Зөрчлийн дээрх тооцоолол зөрүүтэй байгаа нь “У д с” ТӨХК татварын тайлан, нягтлан бодох бүртгэлийн үйл ажиллагаанаас шалтгаалан үүссэн” зэргээр дүгнээд, шинжилгээгээр нэмэгдсэн өртгийн албан татвараа хуулийн хугацаанд төлөхгүй, хугацаа хожимдуулсан 12,696,287,800.80 төгрөгийн зөрчилд торгууль 224,115,789.54 төгрөг, алданги 114,956,845.99 төгрөг, нийт 339,072,635.53 төгрөг ногдуулж, нийт 43,678,843.87 төгрөгийг бууруулж тооцож байна... гэжээ.

Шүүх, гомдол гаргагч талаас татварын тайлангаа илүү буюу авлагатай байдлаар тайлагнасан байхад түүнийг анхаарч хянаагүй гэж, хариуцагч тал нэгэнт тайлагнасан татвараа төлөх ёстой гэж байгаа маргаан бүхий энэ тохиолдолд Татварын ерөнхий хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.1-д: “Татвар төлөгч дараах үүрэг хүлээнэ”, 18.1.1-д: “татвар ногдох зүйл, татвараа үнэн зөв тодорхойлох, тогтоосон хугацаанд төлөх”, 18.1.3-д:  “анхан шатны болон нягтлан бодох бүртгэлийг тогтоосон журам болон нягтлан бодох бүртгэлийн стандартын дагуу хөтөлж. санхүү, аж ахуйн үйл ажиллагааны тайлан тэнцэл гаргах” гэж заасныг түүнчлэн Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.1-д: “Албан татвар төлөгч нь бараа, ажил, үйлчилгээнд ногдох нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг дор дурдсан журмаар дараа сарын 10-ны дотор төрийн сангийн нэгдсэн дансанд шилжүүлж, батлагдсан маягтын дагуу тайлангаа харьяалах татварын албанд тушаана”, 16.1.1-д: “Тухайн сард борлуулсан бараа, гүйцэтгэсэн ажил, үзүүлсэн үйлчилгээнд ногдох албан татварыг албан татвар төлөгч өөрөө төсөвт төлнө” гэж заасныг хууль ёсны болон шударга ёсны зарчмын үүднээс зөрчлийн шинж, зөрчил үйлдэгдсэн нөхцөл байдал бодит байдал дээр ямар байсан бэ гэдгийг шүүх тогтоох боломжгүй байна гэж дүгнэж, маргаан бүхий шийтгэлийн хуудсаар оногдуулсан арга хэмжээний энэ хэсэгт хамаарах зөрчлийг Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.11-д: “шүүх хэргийн нөхцөл байдлыг цаашид тодруулах шаардлагатай гэж үзсэн бөгөөд нэмж тодруулах зүйлийн цар хүрээ шүүхийн шинжлэн судлах боломжоос хэтэрсэн гэж үзвэл захиргааны байгууллагаас дахин шинэ акт гаргах хүртэл захиргааны актыг зургаан сар хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлэх” гэж заасныг хэрэглэж шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж үзлээ. Учир нь энэ байдлыг буюу хариуцагчийн үйлдлийг шүүхээс шууд зөвтгөх боломжгүй, гомдол гаргагчийг зөрчил гаргаагүй гэж үзэхэд учир дутагдалтай, зөрчлийг шалгах эрх бүхий албан тушаалтан зөрчлийн шинж байдал, хууль зөрчсөн асуудлыг судлан үзэж шийдвэрлэх үүрэгтэй, энэ талаар шүүх шууд тогтоон шийдвэрлэх боломжгүй, шүүхийн шинжлэн судлах цар хүрээнээс хэтэрсэн байна.

 Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хууль зөрчсөн тухайд.

Татварын ерөнхий хуульд заасны дагуу “У д с” ТӨХК нь татвар төлөгчийн хувьд татвар ногдох зүйл, татвараа үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд төлөх үүрэгтэй, нөгөө талд эрх бүхий татварын улсын байцаагч хяналт шалгалтыг хэрэгжүүлж, зөрчил гаргасан нь тогтоогдвол Зөрчлийн тухай хуульд зааснаар хариуцлага тооцох, албадлагын арга хэмжээ авах  бүрэн эрхтэй.

Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 6.6 дугаар зүйлд: “дараах үндэслэлийн аль нэг нь тогтоогдвол эрх бүхий албан тушаалтан зөрчлийг газар дээр нь, эсхүл хялбаршуулсан журмаар шалган шийдвэрлэнэ” гэж заагаад тухайн зүйлийн 1.1-д: “зөрчил үйлдэгдсэн нь ил тодорхой, зөрчил, учирсан хохирлыг нотлох талаар зөрчлийн хэрэг бүртгэлт явуулах шаардлагагүй бол”, 1.2-д: “зөрчил үйлдэгдсэн, учруулсан хохирол нь нотлох баримтаар тогтоогдож холбогдогч зөрчил үйлдсэнээ сайн дураараа хүлээн зөвшөөрсөн бол”, 1.3-д: “зөрчил үйлдсэн болох нь стандартаар баталгаажсан хэмжилт-хяналтын төхөөрөмжөөр нотлогдсон бол” гэх эдгээр гурван үндэслэл байвал зөрчлийг хялбаршуулсан журмаар шалган шийдвэрлэхээр хуульчилсан байна. Энэ зүйлийн агуулгаас үзэхэд, зөрчил үйлдэгдсэн талаар ил тодорхой байх, газар дээр нь шууд шийдвэрлэх боломжтой байх, өөрөөр хэлбэл, холбогдогч нь өөрөө хүлээн зөвшөөрсөн байх, нотлох талаар ажиллагаа хийх шаардлагагүй байх, камерын бичлэгт үлдсэн, дуу дүрсээр бичигдсэн гэхчлэн зөрчлийг шууд тогтоох үндэслэл байх, маргаангүй байх нь хялбаршуулсан журмаар зөрчлийг шийдвэрлэх урьдчилсан нөхцөл байна.

Маргаан бүхий энэ тохиолдолд дээрх зүйлийн 1.2, 1.3 дахь хэсэгт заасан үндэслэл огт байхгүй байна, харин 1.1-д зааснаар зөрчил нь ил тодорхой байхыг хуульчилсан гэтэл гомдол гаргагч нь “анхан шатны баримтад тулгуурлаагүй”, “журналын бүртгэлийг бүрэн гүйцэд үзээгүй” гэх тайлбаруудыг гаргаж байхад хариуцагчийн зүгээс зөрчлийн хэрэг нээхгүйгээр, ямар нэгэн эргэлзээгүйгээр зөрчлийг нотлох үүргээ хэрэгжүүлээгүй нь хуульд нийцээгүй гэдэг дүгнэлтийг зөвхөн маргаан бүхий шийтгэлийн хуудсын түдгэлзүүлсэн хэсэгт хамааруулж үзсэн болно. Тодруулбал, эрх бүхий албан тушаалтан нарын зүгээс гомдол гаргагчийн шалгалтад хамрагдах хугацааны татвар ногдуулалт, төлөлтийн байдалд хуулиар хүлээсэн чиг үүргийн хүрээнд шалгалт явуулж, зөрчил илрүүлж шийтгэл оногдуулахдаа, Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 2.1 дүгээр зүйлийн 1.5: “зөрчлийн хэрэг бүртгэлтийн ажиллагааг хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу явуулах” бүрэн эрхийг хэрэгжүүлэхдээ зөрчлийн хэрэг нээгээгүй, прокурорын хяналт байгаагүй, гаргасан зөрчил ил тодорхой бус, зөрчлийг хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэх ажиллагааны журмын дагуу явуулах үндэслэл байгаагүй гэх үндэслэлүүдээр тогтоогдсон дээрх зөрчлүүдийг бүхэлд нь үгүйсгэх боломжгүй,  шийтгэлийн хуудсыг бүхэлд нь хүчингүй болгоход учир дутагдалтай.

Зөрчлийн тухай хуулийн 1.2 дугаар зүйлд заасан хууль ёсны зарчмыг, 1.3 дугаар зүйлд заасан шударга ёсны зарчмыг, Захиргааны ерөнхий хуульд заасан “хуульд үндэслэх, шийдвэр нь үндэслэл бүхий байх” зэрэг захиргааны үйл ажиллагааны зарчмуудын хүрээнд маргаан бүхий шийтгэлийн хуудсын түдгэлзүүлсэн хэсгийг хариуцагч захиргааны байгууллага дахин судалж, татварын хууль, тогтоомжид заасан холбогдох судалгаа, шалгалтыг явуулж шинэ захиргааны акт гаргах шаардлагатай байна.

             Гомдлын нэмэгдүүлсэн шаардлагын тухайд.

            Гомдол гаргагчийн “...“У д с” ТӨХК-ийн 2013 оноос 2017 оныг дуусталх хугацааны санхүүгийн тайлан дахь борлуулалтын орлого, худалдан авалтын дүнгээр татварын тайланг залруулж, нөхөн тайлан өгөх боломжоор хангах тухай” гомдлын шаардлагыг хүлээн авахаас татгалзав. Учир нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлийн 21.1, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.1.1-д зааснаар төсөвт төлөх, тайлагнах харилцааг хуульчилсан байхад уг асуудлыг гомдлын шаардлагын нэгэн адил гаргаж байгаа нь ойлгомжгүй. Хуулиар зохицуулсан асуудлыг шүүх шаардлагын нэгэн адил хүлээн авч шийдвэрлэх боломжгүй. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 54 дүгээр зүйлийн 54.1.1-т зааснаар татгалзав.

Гомдол гаргагчийн зүгээс гаргасан гомдлын нэмэгдүүлсэн шаардлагын “2013-2017 оныг дуусталх хугацааны нэмэгдсэн өртгийн албан татвар, аж ахуй нэгжийн албан татварын ногдуулалт тайлан мэдээтэй холбоотой татварын хяналт шалгалт хийхийг хариуцагчид даалгах тухай” хэсгийг мөн хэрэгсэхгүй болгох нь зүйтэй, учир нь гомдлын үндсэн шаардлагаас маргаан бүхий шийтгэлийн хуудсын борлуулалтын орлогыг дутуу тайлагнасан зөрчилд хамаарах 112.2 сая төгрөгийг зөрчилд ногдох, үндсэн баримтгүйгээр борлуулалтын хөнгөлөлт эдлүүлсэн 906,6 сая төгрөгийг зөрчилд ногдох,  нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайлангаа хугацаанд нь илгээгээгүй зөрчилд ногдох 794,4 сая төгрөгийн зөрчилд хамаарах хэсгийг тус тус хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэж байгаа тохиолдолд энэхүү даалгах шаардлагыг хангах хууль зүйн үндэслэлгүй байна.

Маргаан бүхий асуудлаар Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Татварын маргаан таслах зөвлөлийн 2019 оны 06 дугаар сарын 14-ний өдрийн 18 дугаар тогтоолоор “... татварын улсын байцаагчийн 2019 оны 01 дүгээр сарын 29-ний өдрийн 210300256 дугаар шийтгэлийн хуудсаар 15,694,958,505.70 төгрөгийн зөрчилд ногдуулсан 111,296,416.10 төгрөгийн нөхөн татвар, 280,212,897.10 төгрөгийн торгууль, 154,350,662.20 төгрөгийн алданги, нийт 545,859,975.40 төгрөгийн төлбөрөөс 6,289,984,858,00 төгрөгийн зөрчилд ногдох 4,050,000.00 төгрөгийн нөхөн татвар, 7,813,214.10 төгрөгийн торгууль, 29,436,739,60 төгрөгийн алданги, нийт 41,299,953.70 төгрөгийн төлбөрийг бууруулж, 9,404,973,647.70 төгрөгийн зөрчилд ногдох 107,246,416.10 төгрөгийн нөхөн татвар 272,399,683.00 төгрөгийн торгууль, 124,913,922.60 төгрөгийн алданги, 248,984.80 төгрөгийг хүү, нийт 504,809,006.50 төгрөгийн төлбөрийг төрүүлэхээр өөрчилсөн” ба ийнхүү дээд шатны захиргаа шийдвэрлэсэн асуудлаар буюу татварын байгууллага, татвар төлөгч нарын хооронд маргаан бүхий татварын эрхийн харилцаанаас үүссэн асуудлаар гарсан шийдвэр хэрэгжихэд энэхүү шүүхийн шийдвэр саад болохгүйг тэмдэглэж байна.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3-д заасныг хэрэглэж, гомдол гаргагчаас урьдчилан төлсөн тэмдэгтийн хураамжийн төлбөрийг төсвийн орлогод хэвээр үлдээхээр, гэхдээ энэ маргааны хувьд гомдлын нэмэгдүүлсэн шаардлага гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжийн төлбөрийг дахин төлсөн байх тул гомдол гаргагчийн илүү төлсөн төлбөрийг төсвийн орлогоос гаргуулж гомдол гаргагчид буцаан олгохоор зааж шийдвэрлэлээ.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3, 106.3.11, 106.3.13, 107 дугаар зүйлийн 107.5, Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 2.1 дүгээр зүйлийн 2-т заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь.

1. Татварын ерөнхий хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.1.1, 18.1.3, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.1, 16 дугаар зүйлийн 16.1, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай /2006 оны/ хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.4, 14.4.2, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай /2015 оны/ хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.6, 14.6.2, Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дүгээр зүйлийн 1.1, 1.2, 2, 4 дэх хэсэгт заасныг баримтлан гомдол гаргагч “У д с” ТӨХК -ийн гомдлын шаардлагын зарим хэсэг болох нийт 14,583,120,914.7 төгрөгийн зөрчилд хамаарах хэсгийг шүүх хэргийн нөхцөл байдлыг цаашид тодруулах шаардлагатай гэж үзсэн бөгөөд нэмж тодруулах зүйлийн цар хүрээ шүүхийн шинжлэн судлах боломжоос хэтэрсэн гэж үзэж, хариуцагч болох эрх бүхий албан тушаалтнаас дахин шинэ акт гаргах хүртэл 4 /дөрөв/ сарын хугацаанд түдгэлзүүлж, үлдэх хэсэг болох 1,111,838,591.0 төгрөгийн зөрчилд хамаарах хэсгийг, гомдлын нэмэгдүүлсэн шаардлагын “2013-2017 оныг дуусталх хугацааны нэмэгдсэн өртгийн албан татвар, аж ахуй нэгжийн албан татварын ногдуулалт тайлан мэдээтэй холбоотой татварын хяналт шалгалт хийхийг хариуцагчид даалгах тухай” хэсгийг тус тус хэрэгсэхгүй болгосугай.

          2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 107 дугаар зүйлийн 107.6-д заасныг баримтлан шүүхээс тогтоосон хугацаанд хариуцагч захиргааны байгууллагаас дахин шинэ акт гаргаагүй бол маргаан бүхий акт болох Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын татварын улсын байцаагчийн 2019 оны 1 дүгээр сарын 29-ний өдрийн “Хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэх зөрчилд шийтгэл оногдуулах тухай” 0300256 дугаар шийтгэлийн хуудсын нийт 14,583,120,914.7 төгрөгийн зөрчилд хамаарах хэсэг хүчингүй болсонд тооцсугай.

3. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 54 дүгээр зүйлийн 54.1.1, 109 дүгээр зүйлийн 109.2-т заасныг баримтлан гомдол гаргагчийн гомдлын нэмэгдүүлсэн шаардлагаас “...“У д с” ТӨХК-ийн 2013-2017 оныг дуусталх хугацааны санхүүгийн тайлан дахь борлуулалтын орлогод худалдан авалтын дүнгээр татварын тайланг залруулж нөхөн тайлан гаргаж өгөх боломжоор хангах” гэсэн хэсгийг хүлээн авахаас татгалзсугай.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3-д заасныг баримтлан гомдол гаргагчаас улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 140400 төгрөгөөс 70200 төгрөгийг төсвийн орлогод хэвээр үлдээж, илүү төлсөн 70200 төгрөгийг гомдол гаргагч “У д с” ТӨХК -д төсвийн орлогоос гаргуулан буцаан олгосугай.

 Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 108 дугаар зүйлийн 108.2-т зааснаар  шүүхийн шийдвэр нь танилцуулан сонсгосноор хүчинтэй болох ба хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгчид энэхүү шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 113 дугаар зүйлийн 113.2-д заасны дагуу шүүхийн шийдвэрийг гардан авснаас хойш 5 хоногийн дотор Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                 У.Б